Sinuportahan ng mga Manggagawa sa Jakarta si Prabowo; Nagmartsa ang mga Kababaihan Laban sa mga Sunog, Gastusin at Paglabag sa mga Karapatan

Dalawang rali, magkaibang kahilingan ang iniharap sa pangulo ng Indonesia

Daan-daang manggagawa ang nagrali bilang suporta kay Pangulong Prabowo Subianto ng Indonesia sa Jakarta noong Sabado, Nobyembre 7, 2026, habang daan-daang kababaihan naman ang nagmartsa laban sa kanyang mga patakaran. Nagdala sa mga lansangan ng kabisera ng dalawang magkaibang hanay ng kahilingan ang mga kilos-protesta. Nanawagan ang mga manggagawa ng suporta para sa pangulo habang iniimbestigahan ang umano’y ilegal na pagsubaybay sa kanyang mga komunikasyon. Kinuwestiyon naman ng martsa ng kababaihan ang paghawak niya sa mga sunog sa kagubatan, paggasta ng pamahalaan at mga karapatan ng kababaihan.

Pinangunahan ni Said Iqbal, tagapangulo ng Partido ng Manggagawa at espesyal na tagapayo rin ni Prabowo, ang demonstrasyon ng mga manggagawa. Nangako siyang pakikilusin ang mga miyembro ng mga unyon laban sa mga banta sa pagkapangulo. Pinangalanan ng pulisya bilang mga suspek sa imbestigasyon sa pagsubaybay ang apat na matataas na opisyal, kabilang ang dating hepe ng pambansang pulisya na kaugnay ng dating pangulong Joko Widodo, na mas kilala bilang Jokowi.

Pinagsama-sama ng Women’s March Jakarta ang mga grupo ng lipunang sibil, manggagawa at mga kilalang personalidad sa paligid ng siyam na kahilingang sumasaklaw sa mga usaping pang-ekonomiya, panlipunan, pangkapaligiran at pangkalusugan. Nakiisa ang mang-aawit at aktor na si Sherina Munaf sa mga kalahok na may dalang mga paskil tungkol sa mga sunog sa kagubatan at lupaing ilang buwan nang nagaganap.

Sumunod ang mga pagtitipon sa mga demonstrasyon ng mga estudyante sa Jakarta at iba pang lungsod laban sa tugon ng pamahalaan sa mga sunog at sa mga prayoridad nito sa paggasta. Ipinakita ng mga ito na mula sa iba’t ibang panig ang panggigipit kay Prabowo: may imbestigasyong umaabot sa matataas na hanay ng pulisya, mga organisadong tagasuportang nangangakong ipagtatanggol ang kanyang pagkapangulo, at mga nagpoprotestang naghahangad ng mga pagbabagong makaaapekto sa kanilang pang-araw-araw na buhay.

Nangako ang lider ng mga manggagawa ng suporta sa mga pabrika at bayan

Inilarawan ni Said Iqbal, tagapangulo ng Partido ng Manggagawa at espesyal na tagapayo ng pangulo, ang abot ng kanyang organisasyon:

Kaya naming pakilusin ang mga miyembro ng aming organisasyon sa bawat bayan at bawat pabrika.

Sinabi rin ni Said na handang tumugon ang mga miyembro kung magkaroon ng kaguluhan. Inilarawan niya ang kahandaang iyon bilang paraan upang mapanatili ang kaayusan at maprotektahan ang pagkapangulo ni Prabowo.

Handa kaming tumugon anumang oras upang mapanatili ang kaayusan sakaling magkaroon ng kaguluhan, ito man ay udyok ng mga interes ng dayuhan o ng mga indibidwal na naglalayong manggulo.

Mas malawak ang layunin ng kanyang mga pahayag kaysa pagpapahayag lamang ng pagsang-ayon sa isang programa ng pamahalaan. Nangako si Said ng organisadong suporta para sa pangulo sa gitna ng sensitibong imbestigasyon at paulit-ulit na mga protesta sa lansangan. Bahagi ng babalang iyon ang pagbanggit niya sa mga interes ng dayuhan; wala siyang pinangalanang dayuhang aktor sa mga siping pahayag.

Apat na pulis na suspek at pagbabago sa loob ng tanggapan ng pangulo

Inaakusahan ng pulisya ang apat na matataas na opisyal ng tangkang panghimasukan ang mga komunikasyon ni Prabowo. Ang panghihimasok ay nangangahulugan ng pagkuha ng mga komunikasyon habang ipinadadala ang mga ito. Sinusuri ng imbestigasyon kung ginamit ang mga kagamitan ng pulisya sa pagsubaybay sa labas ng mga legal na pamamaraan sa imbestigasyon, gayundin ang umano’y hindi awtorisadong pag-access sa elektronikong impormasyon at pagbura ng mga rekord.

Lumawak ang kaso noong Nobyembre 5 nang pangalanan ng mga imbestigador si Inspector General Slamet Uliandi bilang ikaapat na suspek. Tatlo pang opisyal, kabilang ang dating hepe ng pambansang pulisya na si Listyo Sigit Prabowo, ang ikinulong sa punong-tanggapan ng Mobile Brigade sa Depok, West Java. Sinabi ng pulisya na hindi ikinulong si Slamet dahil nagpapagaling siya mula sa stroke.

Ang dalawa pang ikinulong na suspek ay sina Inspector General Ahrie Sonta at Inspector General Eko Hadi. Sa isang kumperensya para sa media noong Nobyembre 5, 2026, sinabi ni Brigadier General Suhermanto, direktor ng cybercrime ng pulisya, na nakita ng mga imbestigador ang mga elemento ng labag sa batas na gawain sa mga kilos ni Slamet. Ayon sa pulisya, noong unang bahagi ng Oktubre 2026, pinahintulutan ni Slamet si Ahrie na burahin ang mga file na naglalaman ng mga naharang na komunikasyon. Noon, naglilingkod si Slamet sa lupon ng pangangasiwa ng Monitoring Center ng ahensiya ng imbestigasyong kriminal ng pulisya.

Sinabi ni Commissioner General Asep Safrudin, hepe ng imbestigasyong kriminal ng pulisya, na naghain ng ulat sa pulisya noong Oktubre 30, 2026 ang isang opisyal na nakaaalam sa umano’y panghihimasok. Sinuri ng mga imbestigador ang 10 saksi at tatlong ekspertong saksi, at kinumpiska ang 11 cellphone, isang iPad at apat na flash drive. Ayon sa pulisya, inilagay ang mga numero ng telepono sa Lawful Interception Management System nang walang beripikasyon at umano’y sinubaybayan ang mga ito sa labas ng mga imbestigasyong nagpapatupad ng batas, na labag sa Regulasyon Blg. 5 ng 2010 ng Hepe ng Pambansang Pulisya.

Sinabi ni Suhermanto na nahaharap si Slamet sa mga alegasyon sa ilalim ng Artikulo 332(1) at/o (2) ng Kodigo Penal, na tumutukoy sa ilegal na pag-access at may pinakamataas na parusang anim na taong pagkakakulong; Artikulo 258(1) ng Batas Blg. 1 ng 2023, na may parusang hanggang 10 taon; at Artikulo 32(1) ng Batas sa Elektronikong Impormasyon at mga Transaksyon, na may parusang hanggang walong taon, kaugnay ng Artikulo 20(j) ng Kodigo Penal.

Sinabi noong Nobyembre 4 ni Yusril Ihza Mahendra, koordinadong ministro para sa batas, karapatang pantao, imigrasyon at mga pagwawasto, na sinusuri rin ng mga imbestigador ang posibleng alegasyon ng makar sa ilalim ng mga Artikulo 191–193 ng Kodigo Penal, kabilang kung nilayon ang panghihimasok na pigilan si Prabowo sa paggamit ng kapangyarihan ng pamahalaan. Binigyang-diin niyang iniimbestigahan pa ito at hindi pa pinal na konklusyon.

Saklaw din ng lumalawak na imbestigasyon sa pagsubaybay ang umano’y mga target bukod sa pangulo, kabilang ang mga opisyal ng pamahalaan, politiko, mamamahayag, kinatawan ng lipunang sibil at mga negosyante. Dahil dito, mahalaga ang imbestigasyon sa mga taong nakasalalay sa pribadong pag-uusap at kumpidensiyal na impormasyon ang trabaho.

Inalis ni Prabowo si Listyo sa puwesto bilang pinuno ng Presidential Staff Office. Noong Nobyembre 4, itinalaga niya si Lieutenant General Ariyo Windutomo bilang pansamantalang kapalit. Nagpatuloy ang operasyon ng tanggapan sa pamamagitan ng pagtatalaga kay Ariyo Windutomo, na pinamumunuan din ang Presidential Secretariat, habang nagpapatuloy ang imbestigasyon.

Sinabi ni Jokowi na iginagalang niya ang proseso ng batas, at sinabi ng abogado ng isang suspek na makikipagtulungan ang kanyang kliyente sa mga imbestigador. Nasa yugto pa ng imbestigasyon ang kaso; walang inihayag na petsa ng paglilitis o pinal na desisyon sa mga ulat tungkol sa mga rali noong Nobyembre 7.

Relasyong pilit at magkakasunod na pangyayari

Naging hepe ng pambansang pulisya si Listyo noong 2021 matapos siyang italaga ni Jokowi. Pinanatili siya ni Prabowo nang maging pangulo noong 2024, at lumipat si Listyo sa Presidential Staff Office noong Oktubre 2026. Ilang linggo lamang ang lumipas bago siya tinanggal, kaya napunta sa sentro ng administrasyon ang mga alegasyon ng pagsubaybay.

Ang naunang pangulo ni Prabowo at tagasuportang politikal niya si Jokowi. Inilantad ng imbestigasyon ang tensiyon sa pagitan ng kanilang mga kampong politikal, lalo na dahil matataas ang posisyong hinawakan ng isang suspek sa ilalim ng dalawang pangulo. Kailangang tukuyin ng mga imbestigador kung sino ang nag-utos sa umano’y pagsubaybay at kung ano ang nangyari sa impormasyong nakalap.

Ganito ang pagkakasunod-sunod ng mga pangunahing pangyayari:

• Unang bahagi ng 2025: Ayon sa pulisya, nagsimula ang umano’y hindi awtorisadong pagsubaybay at nagpatuloy hanggang 2026.
• Huling bahagi ng Oktubre 2026: Ayon sa mga imbestigador, iniutos na burahin ang mga file na naglalaman ng mga naharang na komunikasyon.
• Oktubre 28: Nagprotesta ang mga estudyante at grupo ng lipunang sibil sa Jakarta at ilang iba pang lungsod tungkol sa mga sunog, paggasta at iba pang hinaing.
• Nobyembre 3: Inihayag ng pulisya ang unang tatlong suspek sa kaso ng pagsubaybay.
• Nobyembre 4: Itinalaga ni Prabowo si Ariyo bilang pansamantalang pinuno ng Presidential Staff Office matapos alisin si Listyo.
• Nobyembre 5: Pinangalanan ng mga imbestigador si Slamet bilang ikaapat na suspek.
• Nobyembre 7: Nag-rali ang mga manggagawa bilang suporta kay Prabowo habang kinuwestiyon ng martsa ng kababaihan ang kanyang mga patakaran.

Inihayag ng kababaihan ang siyam na kahilingan sa mga lansangan ng Jakarta

Iniugnay ng martsa ng kababaihan ang pagkakapantay-pantay ng kasarian sa pangangalaga sa kapaligiran, mga usaping pang-ekonomiya at akses sa mga pasilidad pangkalusugan. Kabilang sa siyam na kahilingan nito ang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaiba-iba, pangangalaga sa kapaligiran at proteksiyon para sa mga manggagawang kababaihan.

Nagprotesta rin ang mga kalahok laban sa magastos na libreng programa sa pagkain ng pamahalaan at buwis sa mga produktong panregla ng kababaihan. Pinagsama sa iisang demonstrasyon ang pagtutol sa mga pasiya ng bansa sa paggasta at sa presyo ng mahahalagang personal na produkto.

Iniugnay ng mga panawagan para sa proteksiyon ng mga manggagawang kababaihan ang martsa sa mga usapin sa trabaho, kahit may isa pang pagtitipon ng mga manggagawa na sumusuporta sa pangulo. Magkaibang tugon pampolitika ang ipinakita ng dalawang demonstrasyon ng mga taong nag-aalala sa trabaho at kabuhayan: suporta sa pagkapangulo ni Prabowo sa isang rali, at panawagan para sa pagbabago ng mga patakaran sa isa pa.

Hindi lamang iisang pasiya ng pamahalaan ang tinutukan ng mga panawagan ng kababaihan. Inilahad ng mga kalahok ang katarungang panlipunan, mga karapatan ng kababaihan at katarungang pangkapaligiran, na nangangahulugan ng patas na pagtrato sa mga taong apektado ng polusyon at pagkasira ng kalikasan. Sa martsa, ipinahayag ang mga alalahaning ito sa pamamagitan ng mga tiyak na reklamo tungkol sa mga sunog, paggasta at pagtrato sa kababaihan.

Nakiisa sa martsa si Sherina at iba pang kilalang personalidad

May dalang paskil si Sherina Munaf na tumawag-pansin sa nagpapatuloy na mga sunog sa kagubatan at lupaing. Itinampok din niya ang pangangalaga sa kapaligiran at mga hayop sa ilang, kaya naiugnay ang kanyang paglahok sa isa sa pinakamatagal nang reklamo laban sa administrasyon.

Nakiisa si aktor Tara Basro sa ibang mga kalahok sa panawagan para sa katarungang panlipunan at mga karapatan ng kababaihan. Iniulat ding tumulong siyang bumuo ng harang ng mga tao sa paligid ng mga nagmamartsa. Lumahok si Eva Celia, musikero at aktor, bilang suporta sa pagkakapantay-pantay ng kasarian habang nakasuot ng kulay-rosas na kebaya, isang tradisyonal na kasuotan.

Kabilang din sa mga kalahok sina Kristo Immanuel, Lutesha, Della Dartyan, Yoshi Sudarso at Shahnaz Soehartono. May dalang paskil si Della na nagpapahayag ng pag-aalala sa kapaligiran ng Indonesia, habang nakatuon naman ang paskil ni Yoshi sa pagkakapantay-pantay ng kasarian at proteksiyon sa kababaihan.

Nakiisa ang mga kilalang personalidad sa martsa na malawak na ang mga panawagan. Nagdala sila ng mga pamilyar na mukha sa mga usaping pinagsasaluhan ng mga grupo ng lipunang sibil at iba pang nagpoprotesta, mula sa proteksiyon sa lugar ng trabaho hanggang sa pinsalang dulot ng mga sunog.

Iniugnay ng ilang buwang sunog ang pinakahuling martsa sa mga naunang protesta

Direktang nag-ugnay ang mga sunog sa kagubatan sa martsa ng kababaihan at sa mga demonstrasyon ng mga estudyanteng ginanap noong huling bahagi ng Oktubre. Ayon sa tagasubaybay sa pagkakalbo ng kagubatan na Nusantara Atlas, mahigit 1.9 milyong ektarya ang nasunog sa siyam na buwan hanggang Setyembre. Katumbas ito ng mahigit 19,000 kilometro kuwadrado, batay sa kalkulasyong 100 ektarya sa bawat isang kilometro kuwadrado.

Nagmula ang pagtatantya sa isang independiyenteng pagsusuring inilathala ng Nusantara Atlas noong Oktubre 21, 2026. Gumamit ito ng mga satellite image ng Sentinel-2 at paraang inilathala sa PLOS ONE. Tinatayang 1.9 milyong ektarya ang naapektuhan ng sunog mula Enero hanggang Setyembre, at mahigit kalahati nito ang natukoy noong Setyembre. Sinusukat nito ang lawak ng lupaing naapektuhan, hindi katumbas na lawak ng mga halamang nasira: maaaring may mga halamang hindi nasunog, nakaligtas o muling tumubo sa ilang lugar na nakamapa.

Minamapa ng pagsusuri ang mga bahaging nasunog at inihahambing ang mga posibleng nasunog na lugar sa mga hotspot ng aktibong sunog ng NASA FIRMS mula sa limang satellite, gamit ang Google Earth Engine sa pagproseso ng datos. Hindi nito isinasama ang mga sunog na bahaging mas maliit sa 6.25 ektarya at maingat ang pagtukoy upang mabawasan ang mga maling pagkakadetekta. Maaaring maantala ng makapal na ulap at usok ang pagtukoy, at maaaring baguhin ang mga bilang kapag may makukuhang dagdag na larawan.

Humigit-kumulang 88,000 ektarya ng likas na kagubatan ang naapektuhan ng sunog batay sa klasipikasyon ng Ministry of Forestry, o 85,000 ektarya batay sa sariling batayang mapa ng kagubatan ng Nusantara Atlas. Mas malaki nang 38% ang lawak na naapektuhan kumpara sa Enero–Setyembre 2019. Hiwalay dito, mas mataas nang 67% ang naipong bilang ng mga hotspot hanggang Oktubre 18 kumpara sa kaparehong panahon noong 2019, ngunit mas mababa nang 33% kumpara sa kaparehong panahon noong 2015, gamit ang magkakatugmang hanay ng satellite sa bawat paghahambing. Sinusukat ng mga hotspot ang mga pagkakadetekta ng aktibong sunog, hindi ang lawak ng naapektuhan; wala ring maihahambing na pagtatantya ng lawak na nasunog noong 2015 ang Nusantara Atlas.

Dinala ng mga protesta laban sa sunog sa kagubatan noong Oktubre ang libo-libong tao sa mga lansangan ng Jakarta, Bandung, Malang, Yogyakarta at Makassar. Nanawagan ang mga estudyante ng deklarasyon ng pambansang kalamidad at dagdag na yaman upang tumugon sa mga sunog sa Sumatra at Kalimantan, ang bahagi ng Borneo na saklaw ng Indonesia.

Dumami ang mga sakit sa paghinga dahil sa usok, na umabot din sa karatig-bansang Malaysia at Singapore. Pinalala ng El Niño, isang padron ng klima na maaaring magdulot ng mas tuyong kondisyon sa Indonesia, ang krisis. Lalo nang suliranin ang tuyong lupang pit: ang pit ay binubuo ng bahagyang nabubulok na materyal mula sa halaman na maaaring masunog sa ilalim ng lupa at lumikha ng usok na mahirap apulahin.

Sinabi ng tanggapan ng komunikasyon ng pamahalaan na nag-usig ang mga awtoridad sa mga kumpanyang may kaugnayan sa mga sunog, naghatid ng tulong sa mga apektadong lalawigan at patuloy na susubaybayan ang mga sunog. Mas malawak na tugon ang nais ng mga nagpoprotesta. Muling itinampok ng paskil ni Sherina noong Nobyembre 7 ang isang emerhensiyang itinuturing ng mga nagmamartsa na hindi pa nareresolba.

Sinusuri ang mga pasiya sa paggasta at paghawak sa mga protesta

Isa pang tinuligsa sa martsa ng kababaihan ang libreng programa sa pagkain ni Prabowo. Kinuwestiyon ng mga nagprotesta ang gastos nito kasabay ng tugon ng pamahalaan sa mga sunog, kaya napilitang ipaliwanag ng administrasyon ang mga prayoridad nito sa paggasta habang nahaharap sa emerhensiyang pangkapaligiran ang mga komunidad.

Dinala ng buwis sa mga produktong panregla ang usaping ito sa antas ng paulit-ulit na gastusin ng sambahayan. Nadadagdagan ng buwis sa isang mahalagang produkto ang halagang binabayaran ng mga mamimili. Tumutukoy ang kahilingan sa regular na gastusin ng kababaihan, habang nanawagan din ang mas malawak na martsa para sa proteksiyon sa trabaho at akses sa mga pasilidad pangkalusugan.

Nasubok na ng mga naunang demonstrasyon kung paano hinawakan ng mga awtoridad ang pagtutol. Noong Oktubre 28, pinigil ang mga estudyanteng patungo sa Hotel Indonesia Roundabout ng Jakarta malapit sa gusali ng Bank UOB sa Jalan Sudirman. Kasabay ng mga barikada malapit sa HI Roundabout ang pangako ng pulisya na hikayatin ang mas malawak na paggamit ng mga kamerang suot ng mga opisyal at unahin ang pakikipag-usap sa paghawak ng mga protesta.

Nagpanawagan si General Suyudi Ario Seto, hepe ng pulisya, ng paraang pang-iwas na magbibigay-daan sa mga tao na ligtas na maipahayag ang kanilang pananaw. Kabilang sa mga praktikal na usapin para sa mga nagpoprotesta kung makararating sila sa mga planadong lugar ng protesta at kung mairerekord ang mga engkuwentro nila sa mga opisyal.

Nagdagdag ng suporta para kay Prabowo ang mga pagtitipon noong Nobyembre 7 sa panahong minamarkahan ng mga kritisismo sa kanyang administrasyon. Magkaiba pa rin ang mga kongkretong kahilingan: nag-rali ang mga manggagawang pinangunahan ni Said bilang suporta sa pagkapangulo, habang nanawagan naman ang martsa ng kababaihan ng pagkilos para sa mga karapatan, mahahalagang gastusin at nagpapatuloy na mga sunog.

Mahahalagang Punto

• Suportado si Prabowo ng daan-daang manggagawa sa Jakarta noong Nobyembre 7, 2026, habang daan-daan ding lumahok sa martsa ng kababaihan laban sa kanyang mga patakaran.
• Nangako si Said Iqbal, tagapangulo ng Partido ng Manggagawa at tagapayo ng pangulo, na pakikilusin ang mga miyembro ng mga unyon bilang suporta sa pagkapangulo.
• Pinangalanan ng pulisya bilang mga suspek ang apat na matataas na opisyal sa imbestigasyon sa umano’y ilegal na pagsubaybay.
• Naghain ang martsa ng kababaihan ng siyam na kahilingang sumasaklaw sa mga usaping pang-ekonomiya, panlipunan, pangkapaligiran at pangkalusugan.
• Nakiisa si Sherina Munaf at iba pang kilalang personalidad sa mga kalahok na nananawagan para sa mga karapatan ng kababaihan at pangangalaga sa kapaligiran.
• Kabilang sa mga reklamo ng mga nagmartsa ang mga sunog sa kagubatan, gastos sa libreng programa sa pagkain at buwis sa mga produktong panregla.