Nanawagan ang mga Estudyante sa Indonesia ng Aksyon sa Gastusin sa Pamumuhay at mga Sunog sa Kagubatan sa Ikalawang Anibersaryo ni Prabowo

Pinag-ugnay ng mga protesta ang paghihirap ng mga sambahayan at lumalawak na krisis sa sunog

Nagprotesta ang mga estudyante sa iba’t ibang panig ng Indonesia noong Oktubre 20, 2026, kasabay ng ikalawang anibersaryo ni Pangulong Prabowo Subianto sa puwesto, at nanawagan ng mas murang mga pangunahing bilihin, mas maraming trabaho at mas mahigpit na aksyon laban sa mga sunog sa kagubatan. Nagpakalat ang pulisya ng mahigit 9,000 tauhan ng seguridad sa Jakarta, kung saan sinabi ng mga awtoridad na nakatakda ang 26 na kilos-protesta.

Naganap ang mga demonstrasyon isang araw matapos tantiyahin ng wildfire monitor na Nusantara Atlas na umabot sa 1,916,588 ektarya ang nasunog mula Enero hanggang Setyembre. Mahigit 283,000 kaso ng acute respiratory illness ang naitala sa pitong apektadong lalawigan pagsapit ng Oktubre 13, kaya naging usaping pangkalusugan ng publiko ang krisis sa mga protesta na pinasisiklab na ng pagkadismaya sa ekonomiya.

Nagsagawa ng mga rali sa Jakarta, Bandung, Yogyakarta, Pekanbaru at Makassar. Hiniling ng mga estudyante na ideklara ang mga sunog bilang pambansang kalamidad, kasuhan ang mga kumpanyang responsable sa pagsusunog, at gawing mas abot-kaya ang edukasyon at pangangalagang pangkalusugan. Nanawagan din ang mga nagprotesta ng aksyon laban sa korapsyon at mas matibay na proteksyon sa kalayaan sa pagpapahayag.

Ipinatawag ni Prabowo, na nanumpa kasama si Pangalawang Pangulong Gibran Rakabuming Raka noong Oktubre 20, 2024, ang matataas na opisyal sa Merdeka Palace noong Oktubre 19 upang talakayin ang mga sunog. Sinabi ni Presidential Chief of Staff Listyo Sigit Prabowo na iniutos ng pangulo ang pagpapalakas ng mga operasyong panghimpapawid, mas mahusay na koordinasyon at mas mabilis na imbestigasyon sa 98 kasong may hinihinalang ugnayan sa mga korporasyon.

Nagsama-sama sa anibersaryo ang ilang suliranin: hirap makahanap ng trabaho ang mga nagtapos, tumataas ang presyo para sa mga pamilya, at naaantala ng usok ang pag-aaral, transportasyon at pang-araw-araw na kita ng mga komunidad. Inilarawan ng mga residente sa mga apektadong lugar ang mga sunog bilang krisis sa kalusugan at banta sa kakayahan nilang maghanapbuhay.

Mga kahilingan ng mga estudyante sa iba’t ibang lungsod

Daan-daang estudyante sa unibersidad ang nagtipon sa paligid ng Tugu Tani monument sa Jakarta. Dose-dosenang iba pa ang nagprotesta malapit sa Arjuna Wijaya Statue sa Central Jakarta, nanawagan ng deklarasyon ng pambansang kalamidad at pumuna sa paghawak ng administrasyon sa emerhensiya.

Nagsagawa ang koalisyong Sadar, na kumakatawan sa siyam na unibersidad, ng pambungad na demonstrasyon sa Proclamation Monument bago ang karagdagang raling nakatakda sa Tugu Tani nang 3 p.m. Western Indonesian Time. Kabilang sa mga kalahok ang mga kinatawan mula sa University of Indonesia, Bandung Institute of Technology, Padjadjaran University, Diponegoro University, Gadjah Mada University, Airlangga University at Brawijaya University.

Ipinaliwanag ni Hafidz Hernanda, tagapag-ugnay sa usaping panlipunan at pampolitika ng Student Executive Board ng University of Indonesia, kung bakit pinili ng koalisyon ang isang bantayog na iniuugnay sa kalayaan ng Indonesia.

Pinili namin ang Proclamation Monument bilang paalala sa mga founding father na nagtatag sa Indonesia, pero malayo pa rin ang Indonesia sa kanilang mithiin.

Nanawagan ang mga estudyante sa Bandung ng mas maraming trabaho at mas matatag na presyo. Tinalakay rin ng mga tagapagsalita sa Jakarta ang hindi pantay na pasilidad pang-edukasyon sa malalayong lugar at mga hamong kinakaharap ng mga nagtapos sa paghahanap ng trabaho. Pinalawak ng mga kahilingang ito ang mga alalahaning ipinahayag sa mga naunang protesta ng mga estudyante tungkol sa edukasyon at pagbawas sa serbisyong pampubliko, sa gitna ng debate tungkol sa programa ng pamahalaan para sa libreng pagkain noong 2025.

Inilarawan ni Septia Linasari, tagapangulo ng Student Alliance ng Semarang State University, ang hindi pagkakapantay-pantay sa ekonomiya bilang pangunahing hinaing. Iniugnay ng mga demonstrasyon ang mga reklamo sa pamamahagi ng pampublikong pondo sa agarang kahilingan para sa trabaho, abot-kayang serbisyo at ginhawa mula sa tumataas na gastusin ng mga sambahayan.

Pumipinsala sa kalusugan at nagpapababa ng kita ang makapal na usok

Ipinakikita ng Palangkaraya sa Central Kalimantan kung bakit nagsanib ang mga kahilingang pangkalikasan at pang-ekonomiya. Inilarawan ng mga residente ang tuloy-tuloy na pag-ubo, pagpasok ng usok sa mga tahanan at pagkawala ng mga mamimili sa mga negosyo habang patuloy na tumataas ang mga presyo.

Inilarawan ni Melsi, 40 taong gulang na tindera ng inumin sa tabi ng kalsada, ang paghigpit sa kita ng kanyang sambahayan.

Napakasama talaga ng makapal na usok na ito. Walang gaanong benta. Patuloy na tumataas ang mga presyo, pero wala namang kita.

Sinabi ni Sifra, 29 taong gulang na maybahay, na isang buwan nang inuubo ang kanyang asawa at dalawang anak. Inilarawan niya ang pagpasok ng usok sa bahay at ang pananakit ng katawan, pag-ubo at sipon na nararanasan niya.

Mahigit 11,000 kaso ng acute respiratory illness ang naitala sa Palangkaraya pagsapit ng Oktubre 13. Tinataya ng Greenpeace na humigit-kumulang 40 milyong tao sa Indonesian Borneo at Sumatra ang nalantad sa makapal na usok sa nakaraang dalawang buwan.

Naantala ang mga biyahe sa himpapawid at nagsara ang mga paaralan sa mga apektadong lugar. Nagkakapatong-patong ang epekto nito sa mga pamilya: dagdag-gastos at responsibilidad sa pag-aalaga ang dulot ng pagkakasakit, habang kumakaunti ang perang pambayad sa pagkain at iba pang pangunahing pangangailangan dahil humihina ang kalakalan.

Gaano kalawak ang nasunog na lupain?

Tinataya ng Nusantara Atlas na nasunog ang 1,916,588 ektarya sa unang siyam na buwan ng 2026, 38% na mas malawak kaysa sa tantiya nito para sa kaparehong panahon noong 2019. Sinabi ng tagapagtatag ng monitor na si David Gaveau, isang landscape ecologist, na maaaring mas mataas pa ang tunay na kabuuan dahil kung minsan ay natatakpan ng makapal na usok ang mga satellite image.

202,000 ektarya naman ang inilathalang bilang ng pamahalaan hanggang katapusan ng Hulyo. Sinabi ng tagapagsalita ng Forestry Ministry na si Ristianto Pribadi na kinukuwenta pa ng mga opisyal ang kabuuang nasunog na lugar at "hindi madaling mapatotohanan" ang tantiya ng Atlas. Magkaiba ang saklaw na panahon ng mga bilang ng pamahalaan at ng monitor.

Naging puntirya na ng batikos ang mas maliit na bilang. Noong Oktubre 12, binanggit ni Prabowo ang 639 ektaryang aktibong pinapatay ang apoy habang inilalarawan ang pag-usad ng pagtugon sa emerhensiya. Noong Oktubre 14, nilinaw ng National Disaster Management Agency, na kilala bilang BNPB, at ng Forestry Ministry na tumutukoy ang bilang sa mga lugar na pinagtatrabahuhan ng mga bumbero. Hindi pa inilalabas ang kasalukuyang pambansang bilang ng lupain na patuloy na nasusunog.

Naapektuhan ng mga sunog ang Sumatra, Kalimantan at Papua sa panahon ng matinding tagtuyot na kaugnay ng El Niño, isang padron ng klima na maaaring magdulot ng di-pangkaraniwang tuyong kondisyon sa Indonesia. Itinuro rin ng mga nangangampanya para sa kalikasan ang paglilinis ng kagubatan at pagpapatuyo sa mga lupang pit. Ang pit ay lupang binubuo ng bahagyang nabulok na materyal ng halaman; kapag pinatuyo, maaari itong magliyab sa ilalim ng lupa at manatiling mahirap apulahin.

Umaabot din sa mga hayop ang pinsala. Pagsapit ng Oktubre 9, nailigtas ng mga awtoridad at conservationist ang 46 orangutan na nanganganib dahil sa mga sunog sa West Kalimantan. Iniulat namang nagkasakit dahil sa makapal na usok ang 47 pang orangutan sa isang rehabilitation centre sa Palangkaraya.

Isang linggong puno ng mga babala, imbestigasyon at demonstrasyon

Sinundan ng mga protesta sa anibersaryo ang sunod-sunod na pahayag ng mga opisyal, anunsyo ng pagpapatupad ng batas at mga lokal na demonstrasyon. Ipinakikita ng mga pangyayari kung paanong lumakas ang panawagan para sa agarang aksyon kasabay ng mga pagtatalo tungkol sa lawak at pamamahala sa mga sunog.

• Oktubre 12: Binanggit ni Prabowo ang 639 ektaryang aktibong pinapatay ang apoy habang tinatalakay ang pagtugon.
• Oktubre 13: Pinangalanang suspek ang siyam na tao sa mga kasong may ugnayan sa mga korporasyon, at lumampas sa 283,000 ang mga kaso ng sakit sa paghinga sa pitong apektadong lalawigan.
• Oktubre 14: Nilinaw ng BNPB at Forestry Ministry ang kahulugan ng bilang na 639 ektarya. Sinalakay rin ng mga imbestigador laban sa korapsyon ang mga tanggapan ng BNPB kaugnay ng kaso sa mga pondong pang-emerhensiyang tulong.
• Oktubre 15: Sinibak si Suharyanto, pinuno ng BNPB. Sinabi ni Foreign Minister Arrmanatha Nasir na inaprubahan ni Prabowo ang tulong mula sa ibang bansa.
• Oktubre 19: Nagprotesta ang mga estudyante sa Palangkaraya, at nagpulong si Prabowo sa palasyo tungkol sa pagtugon sa mga sunog sa kagubatan.
• Oktubre 20: Lumaganap ang mga demonstrasyon sa malalaking lungsod, habang umakyat sa Welcome Monument sa Jakarta ang mga aktibista ng Greenpeace.

Sinampahan ng kaso ang limang tao kaugnay ng umano’y paglustay sa mga pondong pang-emerhensiyang tulong, kabilang ang kapatid ni Suharyanto na nagtrabaho bilang tagapayo niya. Nadagdag ang imbestigasyon sa debate ng publiko tungkol sa kung nakararating ang mga pondo sa mga komunidad na nahaharap sa emerhensiya.

Hinahadlangan ng praktikal na limitasyon ang mga utos sa paglaban sa sunog

Sinabi ni Listyo na inatasan ni Prabowo ang sandatahang lakas, pulisya, BNPB, mga lokal na pamahalaan at komunidad na paghusayin ang koordinasyon at paigtingin ang paglaban sa sunog mula sa himpapawid. Pangangasiwaan ng tanggapan ng chief of staff ang pagtugon at titiyaking nakabatay sa ebidensya at mga naaangkop na regulasyon ang pagpapatupad ng batas.

Dumalo sa mga talakayan noong Oktubre 19 si Dudung Abdurachman, coordinating minister for political and security affairs, kasama ang matataas na opisyal na sangkot sa pamamahala sa sakuna at koordinasyon ng pamahalaan. Bago pumasok sa palasyo, sinabi ni Dudung na bibigyan niya ng ulat ang pangulo tungkol sa naunang pulong niya sa mga ministeryo ukol sa pagpapagaan sa epekto ng mga sunog sa kagubatan.

Sinabi ni Berton Panjaitan, tagapagsalita ng BNPB, na mahigit 60,000 bumbero, kabilang ang mga boluntaryo, ang ipinakalat sa buong bansa. Sinabi niyang may 49 na sasakyang panghimpapawid na nakahanda para maghulog ng tubig at magsagawa ng cloud seeding, bagaman paminsan-minsang pinatitigil ng makapal na usok ang marami sa mga ito. Sinisikap ng cloud seeding na magpasimula ng ulan mula sa mga ulap na angkop dito.

Nakamamatay din ang gawaing ito. Namatay sa ospital ang isang boluntaryong bumbero matapos masugatan nang madaig ng apoy ang kanyang pangkat sa Bromo Tengger Semeru National Park sa East Java. Sinabi ng mga opisyal ng parke na siya ang ikalimang namatay na miyembro ng pangkat na iyon.

Dinala ni Satria Bina Agatha, pinuno ng Student Executive Board ng Lambung Mangkurat University, sa demonstrasyon sa Jakarta ang mga alalahanin mula sa Kalimantan. Pinuna niya ang koordinasyon at inilarawan ang patuloy na pagliyab ng mga sunog.

Bawat oras, umaga man o gabi, patuloy itong nasusunog.

Tinutukoy ng mga imbestigador ang mga kumpanya at indibidwal na suspek

Sinabi ni Dudung na natukoy ng pulisya ang 97 kumpanyang pinaghihinalaang lumabag sa mga batas kaugnay ng mga sunog sa kagubatan at lupain. Hiwalay na nagtala ang pulisya ng 98 ulat tungkol sa mga kasong sunog na may kinalaman sa mga korporasyon, na pinangangasiwaan ng Criminal Investigation Agency, na kilala bilang Bareskrim, at ng 10 tanggapan ng pulisya sa mga rehiyon.

Sinabi ni Senior Commissioner Pipit Subiyanto, opisyal ng Bareskrim, na pinangalanang suspek ang siyam na indibidwal sa mga kasong may ugnayan sa mga korporasyon pagsapit ng Oktubre 13. Pito ang nasa West Kalimantan, at ang dalawa pa ay nasa Central at South Kalimantan.

May 33 sa 98 ulat ng kasong pangkorporasyon sa West Kalimantan, halos sangkatlo ng kabuuan. Sumunod ang South Sumatra na may 17 at Central Kalimantan na may 14. Pinangalanan din ng pulisya ang 223 suspek sa 273 ulat ng kaso tungkol sa mga indibidwal na nagsagawa ng mga paglabag, na pinangangasiwaan ng 12 tanggapan ng pulisya sa mga rehiyon.

Sinabi ng Forestry Ministry na binawi nito noong Setyembre ang mga permit ng limang kumpanya, para sa mga konsesyon na may kabuuang lawak na 92,464 ektarya. Noong Oktubre 20, inanunsyo nito ang mga parusang administratibo laban sa 32 kumpanya kaugnay ng 12,926 ektaryang nasunog na lupain sa pitong lalawigan, kasabay ng mga hinihinalang kasong kriminal na kinasasangkutan ng 125 indibidwal at korporasyon.

Magkaiba ang mga proseso para sa parusa sa permit at imbestigasyong kriminal. Inaalis ng pagbawi sa permit ang pahintulot na magnegosyo, samantalang maaaring humantong sa pagsasakdal at hatol ang kasong kriminal. Sinabi ni Subiyanto na nahaharap sa 10 hanggang 12 taong pagkakakulong ang mga mapapatunayang lumabag sa mga batas laban sa sunog sa kagubatan at hinimok niya ang publiko na itigil ang paglilinis ng lupain sa pamamagitan ng pagsusunog.

Nagtatalo ang Jakarta at mga opisyal sa lalawigan tungkol sa pananagutan

Iginiit ng mga opisyal sa Central Kalimantan na dapat magkaroon ng mas malaking pananagutan ang pambansang pamahalaan dahil kontrolado nito ang malaking bahagi ng pagbibigay ng mga lisensya sa mga gawaing pangnegosyo sa mga lugar ng kagubatan kasunod ng Job Creation Law noong 2020.

Sinabi ni Joni Harta, pinuno ng ahensiya pangkapaligiran ng lalawigan, na wala ni isang permit para sa mga lugar ng kagubatan na pinag-uusapan ang inilabas ng pamahalaang panlalawigan. Nanawagan din siya sa Jakarta na ilabas ang perang utang nito sa ilalim ng scheme para sa paghahati ng kita mula sa reforestation, at sinabing kulang ang mga lokal na yaman.

Sinabi ng tagapagsalita ng Forestry Ministry na si Ristianto Pribadi na pinaghahatian ng pambansa at panrehiyong pamahalaan, mga tagapagpatupad ng batas, negosyo at komunidad ang pananagutan sa pagkontrol sa mga sunog. Nakadepende ang pananagutan sa lokasyon, katayuan ng lupa, aktibidad ng negosyo at mga permit na sangkot.

Sinabi ni Putra Saptian, senior campaigner ng organisasyong panglupaing pit na Pantau Gambut, na may awtoridad pa rin ang mga lalawigan sa pagtatalaga ng gamit ng lupa at maaari nilang ipatigil ang operasyon ng mga kumpanyang lumalabag sa batas. Nanawagan ang mga estudyanteng nagtipon sa labas ng tanggapan ng gobernador ng Central Kalimantan noong Oktubre 19 ng mas mahigpit na aksyon mula sa lalawigan at deklarasyon ng pambansang kalamidad.

Pinakinggan ni Gobernador Agustiar Sabran ang mga nagprotesta at sinabing babalik siya matapos magdasal, pero hindi na siya nagpakita upang sagutin sila. Hinimok din ng mga residente sa ibang lugar si Prabowo na panagutin ang mga pinuno ng lokal na pulisya at militar kapag hindi na makontrol ang pagkalat ng mga sunog. Ikinatwiran nilang kayang abutin ng kanilang mga tauhan ang mga lugar upang matukoy at mapatay agad ang maliliit na sunog.

Salungat na pahayag tungkol sa tulong mula sa rehiyon

Nag-alok ng tulong ang Malaysia at Singapore habang tumatawid sa kanilang mga hangganan ang makapal na usok. Sinabi ni Foreign Minister Arrmanatha noong Oktubre 15 na inaprubahan ni Prabowo ang tulong mula sa ibang bansa at pinangangasiwaan ng BNPB ang mga teknikal na talakayan. Sinabi naman ni Dudung noong Oktubre 19 na nakabinbin pa ang tulong habang hinihintay ang deklarasyon ng pambansang kalamidad, pero inanunsyo rin niyang magbibigay ang Malaysia ng tatlong sasakyang panghimpapawid at 52 tauhan. Hindi pa malinaw kung kailan sila ipadadala.

Inilarawan ni Ahmad Zahid Hamidi, deputy prime minister ng Malaysia, ang panukalang pakete ng tulong na binubuo ng isang Bombardier CL-415MP na pang-apula ng sunog, tatlong helicopter at humigit-kumulang 50 tauhan. Iminungkahi rin ni Punong Ministro Anwar Ibrahim ang mekanismo para sa panrehiyong kooperasyon sa pamamagitan ng Association of Southeast Asian Nations upang mapahusay ang kahandaan at koordinasyon sa harap ng makapal na usok.

Sinabi ng National Environment Agency ng Singapore na mas marami na ang magkakasunod na araw na may hindi malusog na hangin kaysa noong krisis sa makapal na usok noong 2015. Ayon sa sistema nito, kabilang sa kategoryang ito ang isang araw kung lumampas sa 100 ang Pollutant Standards Index sa anumang oras.

Nagbabala ang ahensiya sa tatlong kumpanya matapos magpadala ng mga abiso sa pitong kumpanyang Indonesian, na nag-uutos sa mga ito na magtalaga ng mga pangkat sa paglaban sa sunog, itigil ang pagsusunog at magsumite ng mga planong pangaksyon. Malugod na tinanggap ni Singapore Senior Minister K. Shanmugam ang pag-apruba ng Indonesia sa tulong, habang nagbabala na susuriing mabuti ang mga kumpanyang responsable sa mga sunog.

Pinalaya ang mga aktibista ng Greenpeace matapos ang protesta sa bantayog

Umakyat ang mga aktibista ng Greenpeace sa Welcome Monument sa rotonda ng Hotel Indonesia sa Jakarta noong Oktubre 20 at nagladlad ng mga banner na nag-ugnay sa krisis sa klima at gastusin sa pamumuhay. Hinimok sila ng mga tauhan ng pulisya at militar na bumaba dahil sa mga alalahanin sa kaligtasan, at tumawid ang ilang opisyal sa palibot na lawa upang makipag-usap sa kanila.

Sinabi ng pulisya na ibinaba mula sa bantayog ang anim na aktibista, kabilang ang isang babaeng nangangailangan ng atensiyong medikal. Sa mga unang ulat, hindi bababa sa walo ang dinala para sa pagtatanong; sa mga sumunod na ulat, 11 katao ang binilang na ikinulong sa lugar: anim na aktibista ng Greenpeace at limang miyembro ng rescue team at mamamahayag.

Sinabi ni Alif Fauzi Nurwidiastomo, pinuno ng adbokasiya sa Jakarta Legal Aid Institute, na pinayagang umalis ang anim na aktibista bandang 8:30 p.m. Sinabi ng Greenpeace na pinalaya sila dahil walang nakitang elementong kriminal sa kanilang mapayapang protesta. Kinuwestiyon ni Daniel Winarta, kinatawan nila sa batas, ang batayan ng pagkakakulong sa kanila.

Sinabi ni Jeanny Sirait, nangangampanya para sa katarungan sa klima ng Greenpeace, na nagbabanta sa kabuhayan ang mga sakunang pangkalikasan, nagpapababa ng kita at nagpapataas ng presyo ng pagkain. Kaayon ng kanyang paliwanag ang mga panawagan ng mga estudyante at karanasang inilarawan ng mga residente sa Kalimantan.

Sa ibang lugar, nauwi sa ilang pagkakaaresto sa mga nagprotesta ang mga sagupaan malapit sa gusali ng panrehiyong konsehong pambatas sa Yogyakarta. Iniulat ding sinunog ang isang trak ng pulisya sa gitna ng kaguluhan. Sa Jakarta, naghanda ang mga awtoridad sa transportasyon ng apat na sona para sa pamamahala ng trapiko at pinayuhan ang mga biyahero, kabilang ang mga papunta sa estasyon ng tren ng Gambir, na maglaan ng dagdag na oras dahil sa mga pagbabago sa ruta at pagsisikip ng trapiko.

Mahahalagang Punto

• Nagprotesta ang mga estudyante sa malalaking lungsod ng Indonesia noong Oktubre 20, at nanawagan ng trabaho, abot-kayang mga pangunahing bilihin, aksyon laban sa mga sunog at proteksyon sa mga kalayaang sibil.
• Tinataya ng Nusantara Atlas na 1,916,588 ektarya ang nasunog mula Enero hanggang Setyembre, 38% na mas marami kaysa sa kaparehong panahon noong 2019.
• Mahigit 283,000 kaso ng acute respiratory illness ang naitala sa pitong apektadong lalawigan pagsapit ng Oktubre 13.
• Natukoy ng mga awtoridad ang 97 kumpanya at nagtala ng 98 ulat ng mga kasong sunog na may kinalaman sa korporasyon, habang inanunsyo ng Forestry Ministry ang pagbawi ng mga permit at iba pang parusa.
• Mahigit 60,000 bumbero ang ipinakalat, pero paminsan-minsang pinatitigil ng makapal na usok ang mga sasakyang panghimpapawid na kailangan sa mga operasyong mula sa himpapawid.
• Pinalaya noong gabi ng Oktubre 20 ang anim na aktibista ng Greenpeace matapos ang protesta nila sa bantayog sa Jakarta.
• Nag-alok ng tulong ang Malaysia at Singapore, habang nagbigay ng magkakasalungat na pahayag ang mga opisyal ng Indonesia tungkol sa kung kailan ito maipatutupad.