Pinabulaanan ng Pilipinas ang paratang ng Tsina na hinadlangan ito habang nagtatapos sa Cebu ang mga pag-uusap sa depensa ng ASEAN

Pagtatalo sa paglahok, nagpatigil sa mga pulong sa Cebu

Pinabulaanan ni Philippine Defence Secretary Gilberto Teodoro ang paratang ng Tsina na hinadlangan ng Maynila ang paglahok nito sa mga panrehiyong pag-uusap sa depensa, nang magtapos sa Cebu ang dalawang araw na pagtitipon noong Oktubre 29, 2026. Isinugo ng Tsina ang defense attaché nito sa embahada, si Yang Lei, sa ika-13 ASEAN Defence Ministers' Meeting-Plus sa halip na si Defence Minister Dong Jun, ang pinakamababang antas ng representasyon nito mula nang itatag ang forum noong 2010.

Inakusahan ni Chinese Ministry of National Defense spokesperson Zhang Xiaogang ang Pilipinas na hinayaan nitong abusuhin ng isang hindi pinangalanang politiko ang pamumuno ng bansa sa ASEAN at maglagay ng mga balakid sa landas ng Beijing. Sinabi ni Teodoro na inimbitahan ng Maynila ang Tsina, nagsalita ang kinatawan nito, at walang miyembro ng ASEAN na nagbanggit sa kanya ng katulad na mga alalahanin.

Pinamunuan ni Teodoro ang mga pulong at pinabulaanan niya ang paglalarawan ng Beijing sa paninindigan ng panrehiyong samahan:

Paninindigan iyan ng Tsina; hindi iyan paninindigan ng ASEAN.

Hindi lamang kung sino ang dumalo ang pinagtalunan. Inakusahan ng Beijing ang punong-abala na sinira nito ang mga tuntunin ng forum, habang ipinagtanggol naman ng Maynila ang kapangyarihan ng ASEAN na magpasya kung paano isasagawa ang mga pulong nito. Kapwa sinabi ng dalawang pamahalaan na nakilahok ang Tsina, pero lubhang magkaiba ang paglalarawan nila sa naging pagtrato rito.

Naghain din sa mga pulong ng mga panukala para sa mas malapit na kooperasyon sa depensa kasama ang Estados Unidos, mga talakayan sa Japan tungkol sa mga aktibidad ng Tsina sa dagat, at panibagong suporta ng Pilipinas sa pasya ng arbitral tribunal noong 2016 hinggil sa South China Sea. Nagtapos ang pagtitipon sa paglilipat ng Maynila sa Singapore ng pamumuno sa adyenda ng depensa ng ASEAN para sa 2027.

Ang mga paratang ng Tsina laban sa Pilipinas

Sinabi ni Zhang na nilabag ng mga hakbang ng Pilipinas ang prinsipyo ng ASEAN na pagkamit ng konsenso sa pamamagitan ng konsultasyon, ang pangako ng pulong sa pagiging bukas at inklusibo, at ang mga batayang protocol sa diplomasya. Sinabi rin niyang pinahina ng mga ito ang mga karapatan ng Tsina bilang kalahok.

Bilang tagapagsalita ng ministeryo ng depensa ng Tsina, ganito inilarawan ni Zhang ang umano'y ginawa:

Malubhang lumalabag ang gayong mga hakbang sa prinsipyo ng ASEAN na pagkamit ng konsenso sa pamamagitan ng konsultasyon at salungat ang mga ito sa bukas at inklusibong diwa ng ADMM-Plus.

Iginiit ni Zhang na kinuwestiyon at tinutulan ng ilang bansang ASEAN ang mga hakbang ng Maynila. Kabaligtaran naman ang sinabi ni Teodoro: wala raw miyembrong nagpahayag sa kanya ng gayong mga alalahanin. Dahil magkasalungat ang kanilang paglalarawan, naging sentro ng pagtatalo ang panloob na paninindigan ng ASEAN.

Hindi pinangalanan ng Tsina ang politiko o tinukoy ang mga umano'y balakid. Iniugnay ng ministeryo ng depensa nito ang mas maliit na delegasyon sa mga hakbang ng Pilipinas, habang inakalang malamang na dumalo si Dong sa isang pulong ng Partido Komunista ng Tsina sa Beijing. Hindi kinumpirma sa mga ulat tungkol sa pagtitipon ang pagdalo niya roon.

Gayunman, ipinresenta ng Beijing ang pasya nitong magpadala ng kinatawan bilang suporta sa mahalagang papel ng ASEAN sa panrehiyong seguridad at sa pagpapatuloy ng diyalogo sa depensa. Nagbabala si Zhang na makapipinsala sa tiwala at pagkakaisa sa loob ng samahan ang naging hakbang ng Pilipinas.

Binanggit ng Maynila ang imbitasyon at pagkakataong magsalita

Sinabi ng ministeryo ng depensa ng Pilipinas na ipinaalam nito sa katapat na tanggapan sa Tsina ang pulong at inimbitahan ito sa forum. Itinuon ni Teodoro ang tugon niya sa pagkakataong magsalita ng Tsina at sa kapangyarihan ng mga miyembro ng ASEAN na mangasiwa sa mga pulong.

Sa kanyang pangwakas na press conference sa Lapu-Lapu City, Cebu, inilarawan ni Teodoro ang talakayan bilang malayang palitan ng pananaw:

Hinayaan naming maging masigla ang palitan ng mga pananaw, at sa palagay ko, iyon ang mahalaga: ang pagkakataong marinig ang panig ng bawat isa.

Kinumpirma ni Teodoro na tinalakay ng Tsina ang South China Sea sa mga pag-uusap. Sinabi niyang kaayon iyon ng mga nauna nitong pahayag, pero tumanggi siyang ibunyag kung paano tumugon ang ibang kalahok na bansa.

Sinabi rin ni Teodoro na nasa ASEAN mismo ang pagpapasya kung paano pakikinggan ang mga katuwang sa diyalogo. Ang mga katuwang sa diyalogo ay mga bansang nasa labas ng samahan ng Timog-Silangang Asya na nakikilahok sa mga forum nito para sa kooperasyon. May lugar sila sa mga talakayan, samantalang ang mga miyembro ng ASEAN ang nag-aayos ng mga proseso ng samahan.

Bakit mahalaga ang antas ng kinatawan ng Tsina

Napanatili ng pagdalo ni Yang Lei ang representasyon ng Tsina sa pagtitipon, kung saan ipinadala ng Estados Unidos, Japan at Australia ang kani-kanilang pinuno ng depensa. Ang defense attaché sa embahada ay opisyal militar na nangangasiwa sa ugnayang pangdepensa sa bansang kinaroroonan ng embahada, sa halip na ministro na namamahala sa pambansang patakaran sa depensa.

Naging panibagong pinagmumulan ng alitan ang pagkakaiba sa ranggo. Nang tanungin kung bakit hindi niya personal na sinalubong si Yang, sinabi ni Teodoro na isang undersecretary ang gumawa nito dahil dapat umayon ang pagtanggap sa mga opisyal sa kanilang katungkulan.

Ipinaliwanag ni Teodoro ang naging hakbang niya sa pagtukoy sa ranggo at katayuan:

Dapat may [roong] pagkakapantay sa ranggo at katayuan. Kaya sa palagay ko, higit pa sa pagiging magalang ang pagtanggap ng isang undersecretary sa isang attaché.

Pinag-uugnay ng ADMM-Plus ang mga ministro ng depensa ng ASEAN at ang walong katuwang sa diyalogo: Australia, Tsina, India, Japan, New Zealand, Russia, South Korea at Estados Unidos. Layunin nitong mapanatili ang diyalogo sa seguridad at praktikal na kooperasyon ng mga pamahalaang madalas magkasalungat ang paninindigan.

Kaya may bigat sa diplomasya ang pasya ng Tsina. May kinatawan pa rin ito sa pulong, pero mas mababa ang antas ng pinuno ng delegasyon kaysa noong mga nakaraang taon, nang dumalo si Dong. Dahil dito, nabawasan ang pagkakataong magpalitan ng pananaw sa Cebu ang ministro ng depensa ng Tsina at ang mga katapat niya.

Ang daloy ng pagtatalo

Umusbong sa publiko ang hindi pagkakasundo matapos ang sunod-sunod na anunsyo at pulong. Nauna ang pasya ng delegasyon ng Tsina bago ang palitan ng mga pahayag nina Zhang at Teodoro sa pagtatapos ng pagtitipon.

• Oktubre 27: Inanunsyo ng Tsina na kakatawanin ito ng defense attaché nito sa embahada sa ika-13 ADMM-Plus sa Cebu.
• Oktubre 28: Nagsimula ang dalawang araw na pagtitipon para sa depensa, at iminungkahi ni US Defence Secretary Pete Hegseth ang bagong balangkas para sa kooperasyon sa depensa kasama ang ASEAN.
• Oktubre 29: Inakusahan ni Zhang ang Pilipinas na hinadlangan nito ang paglahok ng Tsina. Pinabulaanan ni Teodoro ang paratang at sinabing nailahad ng Tsina ang paninindigan nito.
• Sa pagtatapos: Ipinasa ng Pilipinas sa Singapore ang pamumuno sa adyenda ng depensa ng ASEAN para sa susunod na taon.

Dahil sa takbo ng mga pangyayari, nanatiling hindi nareresolba sa publiko ang pagtatalo tungkol sa representasyon kahit natapos na ang mahahalagang talakayan. Mamana ng Singapore ang tungkuling panatilihing makabuluhan ang forum sa depensa habang hindi nagkakasundo ang mga miyembro at katuwang nito tungkol sa seguridad sa dagat.

Patuloy na pangunahing pinagmumulan ng alitan ang mga pag-aangkin sa South China Sea

Dumalo ang Tsina at Pilipinas sa mga pulong sa Cebu matapos ang ilang taon ng komprontasyon sa pinagtatalunang karagatan at, kamakailan, mga parusa ng Tsina laban kay Teodoro. Saklaw ng nine-dash line ng Beijing ang malaking bahagi ng South China Sea at sumasapaw ito sa mga karagatang inaangkin ng Pilipinas, Malaysia, Vietnam, Brunei at Indonesia.

Saklaw ng mga eksklusibong sonang pang-ekonomiya ng mga bansang baybayin ang ilan sa mga lugar na iyon. Nagbibigay sa isang bansang baybayin ang eksklusibong sonang pang-ekonomiya ng mga karapatan sa mga likas-yaman, kabilang ang mga isda at enerhiyang nasa laot, na karaniwang umaabot nang hanggang 200 nautical mile mula sa baybayin nito. Mahalaga ang mga karapatang ito sa mga naglalabang paninindigan sa dagat.

Noong 2016, nagpasya ang isang pandaigdigang arbitral tribunal laban sa pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang karapatan sa mga likas-yaman sa loob ng nine-dash line, kung lumalampas ang mga pag-aangking iyon sa mga karapatang kinikilala ng pandaigdigang batas pandagat. Tinatanggihan ng Beijing ang pasya. Binanggit ito ni Teodoro sa mga bilateral na pulong sa Cebu, kabilang ang mga kasama ang mga katapat mula sa ibang bansang umaangkin sa mga bahagi ng South China Sea.

Iginiit ni Teodoro na bahagi ng pandaigdigang batas ang mga prinsipyong pinagbabatayan ng pasya at hindi lamang sa Pilipinas nauukol ang mga ito. Inuugnay ng paninindigan niya ang agarang mga komprontasyon ng Maynila sa mas malawak na usapin para sa mga karatig-bansang baybayin: kung anong mga tuntunin ang namamahala sa paggamit ng mga yamang-dagat.

Nagsusulong din ang Maynila ng hiwalay na prosesong legal sa pamamagitan ng pinalawak na pag-aangkin nito sa sahig-dagat, na iniharap sa isang komisyon ng United Nations noong Hulyo 28. Hinihingi sa petisyong iyon ang pagkilala sa mga karapatan sa sahig-dagat at ilalim nito lampas sa karaniwang eksklusibong sonang pang-ekonomiya sa kanluran ng Palawan, na nagdaragdag ng panibagong pinagmumulan ng hindi pagkakasundo sa Beijing.

Pinagtitibay ng mga pag-uusap sa US at Japan ang mga ugnayan ng Maynila

Sa pagtitipon sa Cebu noong Oktubre 28, iminungkahi ni Hegseth ang isang ambisyosong balangkas ng kooperasyon sa depensa ng US at ASEAN, at nangakong ipagtatanggol ng Washington ang mga interes nito at ng mga kaalyado at katuwang nito. Kaalyado ng Pilipinas ang Estados Unidos, at ipinagtanggol ng Maynila ang lumalawak nitong ugnayang panseguridad bilang tugon sa panggigipit sa dagat.

Hindi idinetalye sa pangwakas na press conference ang nilalaman ng iminungkahing balangkas. Itinuro ni Teodoro ang mga susunod na ulat ng mga grupong nagtatrabaho ng ASEAN para sa mga tanong tungkol sa magiging anyo nito, kaya nanatiling hindi tinukoy ang mga praktikal na pangako at iskedyul ng panukala.

Nagpahayag din ng matinding pag-aalala sina Japanese Defence Minister Shinjiro Koizumi at Teodoro sa lumalawak at dumadalas na mga aktibidad ng Tsina sa pinagtatalunang karagatan, na inilarawan nilang mapamuwersa. Iniugnay ng kanilang talakayan ang mas malawak na panrehiyong pag-uusap sa mga agarang alalahanin ng Maynila sa seguridad.

Pinabulaanan ni Teodoro ang mga mungkahing pinahihina ng mga pakikipagsosyo ng Pilipinas ang panrehiyong katatagan. Ipinaliwanag niya kung bakit naniniwala siyang lalaban din ang ibang bansa sa katulad na panggigipit:

Kung makaranas ang ibang mga bansa ng ASEAN ng katulad na pagkilos, sa tindi ng nararanasan ng Pilipinas, tiyak akong lalaban sila sa abot ng kanilang makakaya.

Lalong tumindi na ang tensiyon sa mga naunang pagtatalo

Sinundan ng pagtatalo sa Cebu ang isang di-pangkaraniwang matinding usaping diplomatiko tungkol sa mga pahayag ni Chinese Ambassador Jing Quan hinggil sa paggamit ng puwersang militar. Noong Oktubre 15, sinita ng Department of Foreign Affairs ng Pilipinas si Jing matapos niyang sabihing madaling mananalo ang Tsina kung pipiliin nitong gumamit ng puwersa laban sa Pilipinas, kasabay ng pagsasabing hindi ito gagawin ng Beijing dahil pinahahalagahan nito ang kapayapaan.

Ipinakita ng pagsita sa sugo ng Tsina kung paanong lalo nang nagpapalala ng ugnayan ang mga pagtukoy sa lakas-militar bago pa ang pagtitipon para sa depensa. Pagkaraan nito, nanawagan ang mga senador ng Pilipinas na ideklarang persona non grata ang embahador, isang katawagang diplomatiko para hilingin ang pag-alis ng isang sugo.

Lumawak din ang mga alalahaning panrehiyon lampas sa pinagtatalunang South China Sea. Noong Oktubre 28, naglathala si Joseph Wu, kalihim-heneral ng National Security Council ng Taiwan, ng mapa na tumutukoy sa 53 barkong pandigma at iba pang opisyal na sasakyang-pandagat ng Tsina sa mga karagatang mula sa timog ng Japan hanggang silangan ng Pilipinas.

Kabilang sa pagkakalat ng mga sasakyang-pandagat sa rehiyon ang 34 barkong pandigma ng hukbong-dagat at 19 barko ng coast guard at iba pang opisyal na sasakyang-pandagat. Naglalayag sa silangan ng Pilipinas ang aircraft carrier na Liaoning ng Tsina at ang grupong kasama nito. Inilarawan ng Beijing bilang karaniwang pagsasanay ang operasyon ng carrier, habang nagbabala naman ang Taiwan sa panggigipit na nakaaapekto sa Taiwan, Japan at Pilipinas.

Tuloy ang mga pag-uusap tungkol sa Code of Conduct sa kabila ng alitan

Tinalakay rin ni Zhang ang panawagan ng pangulo ng Pilipinas na isulong ang Code of Conduct sa South China Sea. Nagbabala ang pangulo na maaaring humantong sa paglala ng sitwasyon ang mga maling hakbang na may kinalaman sa mga mangingisda o sundalo, kaya naisama sa diplomatikong talakayan ang mga panganib na kinakaharap ng mga tao sa dagat.

Ang code of conduct ay kasunduang naglalayong gumabay sa asal ng mga panig sa pinagtatalunang karagatan. Nakasalalay ang praktikal na halaga nito sa mga tuntuning tatanggapin ng mga pamahalaan at sa kung paano nila ipatutupad ang mga ito sa mga sagupaan ng mga sasakyang-pandagat at tauhan.

Sinabi ni Zhang na nananatiling nakatuon ang Tsina sa pagpapabilis ng mga konsultasyon sa ASEAN at iginiit na hindi dapat manaig sa kabuuan ng ugnayan ng Tsina at Pilipinas ang mga alitan sa dagat. Kasabay nito, mariin niyang sinabi na ipagtatanggol ng Beijing ang soberanya at mga interes nito sa karagatan.

Nauna nang nagpahayag ng pag-asang matatapos ang negosasyon pagsapit ng Disyembre 2026 ang mga ministro ng ugnayang panlabas ng ASEAN. Dahil sa takdang iyon, may malapit na deadline ang diplomatikong pagsisikap habang naghahanda ang Singapore na mamuno sa adyenda ng depensa. Nagtapos ang pagtitipon sa Cebu na bukas pa rin ang mga daluyan ng talakayan, pero hayag na hindi nagkakasundo ang Tsina at Pilipinas kapwa sa asal sa dagat at sa pangangasiwa sa mismong pulong.

Mahahalagang Punto

• Pinabulaanan ng Pilipinas ang paratang ng Tsina na hinadlangan ng Maynila ang paglahok ng Beijing sa pagtitipon para sa depensa na ginanap sa Cebu noong Oktubre 28-29.
• Isinugo ng Tsina ang defense attaché na si Yang Lei sa halip na si Defence Minister Dong Jun, ang pinakamababang antas ng representasyon nito sa ADMM-Plus mula 2010.
• Iginiit ni Zhang Xiaogang na tinutulan ng mga bansa ng ASEAN ang mga hakbang ng Maynila; sinabi ni Teodoro na walang miyembrong nagbanggit sa kanya ng mga alalahaning iyon.
• Sinabi ng Maynila na inimbitahan ang Tsina at binigyan ito ng pagkakataong ilahad ang mga pananaw nito, kabilang ang tungkol sa South China Sea.
• Nagmungkahi ang Estados Unidos ng bagong balangkas ng kooperasyon sa depensa, habang tinalakay ng mga ministro ng Pilipinas at Japan ang mga aktibidad ng Tsina sa pinagtatalunang karagatan.
• Mananagot ang Singapore sa adyenda ng depensa ng ASEAN sa 2027, habang nananatiling agarang panrehiyong gawain ang negosasyon sa Code of Conduct sa South China Sea.