Pinalala ng Krisis sa Hormuz ang Gutom at Gastos sa Tulong Habang Napuputol ang mga Ruta ng Kalakalan ng Afghanistan

Pinalalala ng pagharang sa dalawang ruta ang krisis sa kagutuman sa Afghanistan

Mula sa mga container na naipit, umabot na sa mga klinikang pangnutrisyon na walang laman ang krisis sa suplay sa Afghanistan. Noong Hunyo 4, 2026, sinabi ni Carl Skau, gumaganap na executive director ng World Food Programme (WFP), na nadagdagan pa ng 2.3 milyon ang mga taong nagtitiis ng matinding gutom sa Afghanistan, dahil sa pagtaas ng presyo, pagkaantala ng mga paghahatid at pagbawas ng pondo na nagpahirap sa pagkuha ng pagkain.

Sunod-sunod na nawalan ang bansang walang baybayin ng maaasahang daan sa dalawang pangunahing komersiyal na koridor. Isinara ang mga tawiran sa hangganan matapos ang sagupaan sa Pakistan noong Oktubre 2025, kaya libo-libong container na nakalaan para sa Afghanistan ang naipit sa Pakistan at nalimitahan ang pagdaan sa daungan ng Karachi. Inilipat ng mga mangangalakal at ahensiya ng tulong ang mga kargamento sa daungan ng Bandar Abbas sa Iran, ngunit naantala rin ang alternatibong rutang ito dahil sa digmaan at mga paghihigpit sa Kipot ng Hormuz.

Inilarawan sa pagtalakay noong Hunyo 4 ng United Nations ang daan-daang sasakyang-dagat at sampu-sampung libong marinong naipit habang nagpapatuloy ang kawalang-katiyakan. Nagpahupa ng pangamba sa agarang paglala ng labanan ang marupok na tigil-putukan sa pagitan ng Estados Unidos at Iran, ngunit patuloy na nakaaapekto sa mga paghahatid sa mga lugar na malayo sa Gulpo ang paminsan-minsang labanan at pagkaantala sa transportasyon.

Lubhang mabigat ang epekto nito sa Afghanistan dahil tinamaan ang operasyon ng tulong na kulang na nga sa pondo. Ayon sa WFP, 2 milyon katao na lamang ang kaya nitong tulungan bawat buwan sa ngayon, kumpara sa 4 milyon noong nakaraang taglamig. Dahil mas mahal ang transportasyon, mas kaunting tulong ang nabibili ng parehong badyet, habang iniiwang walang masustansiyang pagkain ang mga klinika dahil sa pagkaantala ng mga kargamento. Kailangan ito ng mga inang at batang higit na nangangailangan.

Kaya higit pa sa kakulangan ng kapasidad sa pagpapadala ang krisis. Magkakapatong ang mga hadlang sa mga komersiyal na produkto, tulong-pagkain at espesyal na suplay sa nutrisyon. Kahit muling buksan ang isang ruta, hindi nito malulutas nang mag-isa ang kakulangan sa pondo na naglilimita na sa tulong bago pa nagsimula ang pinakahuling digmaan.

Paano nagbunsod ng pag-asa sa Iran ang pagsasara ng mga ruta sa Pakistan

Dati, Pakistan ang pinagmumulan ng karamihan sa mga kargamento ng WFP papasok sa Afghanistan. Nagbigay din ang mga daungan nito sa mga negosyong Afghan ng daan sa mga produktong dumarating sa pamamagitan ng dagat. Nang isara ng labanan ang mahahalagang tawiran noong Oktubre 2025, kinailangan ng mga ahensiyang pantao at mangangalakal na humanap ng alternatibo sa nakasanayang rutang iyon.

Naapektuhan ng pagsasara ng mga tawiran sa hangganan noong Oktubre ang Torkham at Chaman, gayundin ang mas maliliit na tawiran sa Kharlachi, Angoor Adda at Ghulam Khan. Kasunod ito ng nakamamatay na palitan ng putok sa kahabaan ng hangganan at magkasalungat na pahayag ng militar ng Pakistan at mga awtoridad ng Taliban tungkol sa mga nasawi at kung sino ang may pananagutan.

Lalo pang lumala ang ugnayan matapos ang mga airstrike sa Kabul na iniulat sa artikulong inilathala noong Marso 1, 2026. Tinamaan din ng Pakistan ang mga target sa Kandahar at Paktia, habang sinabi ng mga awtoridad ng Taliban na gumanti sila sa pamamagitan ng mga drone attack sa loob ng Pakistan. Dahil sa paglala ng tensiyon, naging usaping pampolitika at pangseguridad, bukod sa problema sa transportasyon, ang muling pagbubukas ng komersiyal na koridor.

Sa simula, nagsilbing pamalit ang Iran. Maaaring dumaan ang mga kargamento sa Dubai at Bandar Abbas bago magpatuloy patungong Afghanistan. Ngunit nasa Kipot ng Hormuz ang Bandar Abbas, kaya nalantad sa panrehiyong sigalot na lumala noong Pebrero 28 ang kapalit na rutang ito.

Naiwan ang mga produkto sa iba-ibang yugto ng biyahe: mga container na naghihintay makadaan mula sa Pakistan, mga kargamento sa sasakyang-dagat na hindi makatawid sa Hormuz, at mga kargamento ng tulong na paulit-ulit na inililihis sa ibang bansa. Ginagamit pa rin ang mga hilagang ruta sa Central Asia, ngunit hindi nito naibalik ang bilis o mababang gastos ng mga nagambalang koridor.

Mahahalagang petsa sa pagkasira ng suplay

Hindi nagsimula sa pinakahuling krisis sa pagpapadala ang kakulangan. Naibaba na ng pagbawas ng pondo ang tulong sa nutrisyon, at lalo pang pinalala ng sumunod na pagkaantala sa mga hangganan at rutang pandagat ang pagkawala ng kapasidad.

• Mayo 2025: Tuluyang itinigil ng WFP ang pamamahagi ng espesyal na pagkaing ginagamit upang maiwasan ang malnutrisyon dahil sa kakulangan ng pondo.
• Oktubre 2025: Naantala ng pagsasara ng hangganan sa Pakistan ang dati nang ginagamit na mga ruta ng kalakalan at suplay-pantao.
• Pebrero 28, 2026: Nagsimula ang paglala ng panrehiyong sigalot, kasunod ang matinding pagkaantala sa paligid ng Kipot ng Hormuz.
• Mayo 15, 2026: Tinataya ng WFP na dahil sa pagkaantala at pagtaas ng gastos sa transportasyon, hindi nito natulungan ang humigit-kumulang isang milyong karagdagang batang nanganganib sa malnutrisyon.
• Hunyo 4, 2026: Sinabi ni Skau na nadagdagan pa ng 2.3 milyon ang mga taong nagtitiis ng matinding gutom sa Afghanistan.

Magkakaibang suliranin ang sinusukat ng mga bilang na ito. Hindi kapareho ng mga taong bagong nakararanas ng matinding gutom ang mga batang maaari sanang naabot ng WFP. Hindi dapat basta idagdag ang alinman sa mga bilang sa naunang pambansang pagtataya sa kawalan ng seguridad sa pagkain nang hindi alam ang saklaw ng panahon at kung nagkakapatong ang mga pangkat.

Walang laman ang mga klinika sa gitna ng napakaraming nangangailangan ng nutrisyon

Tinataya ng pagtatasa ng WFP sa emerhensiya sa Afghanistan na makaranas ng matinding kawalan ng seguridad sa pagkain ang 13.8 milyon katao, halos sangkatlo ng populasyon. Nangangahulugan ito na sapat na kalubha ang panganib sa pagkuha nila ng sapat na pagkain upang mangailangan ng agarang pagkilos.

Inaasahan ng ahensiya na mangangailangan ng gamutan para sa malnutrisyon ang 4.9 milyong babae at bata sa 2026: 3.7 milyon dito ay mga bata at 1.2 milyon ay mga buntis o nagpapasusong babae. Nasa kritikal na antas ng matinding malnutrisyon sa mga bata ang 12 lalawigan, ang pinakamataas na bilang na naitala ng WFP.

Ginagamot ng WFP ang mga batang malnourished na wala pang limang taong gulang at mga buntis at nagpapasusong ina sa mga klinikang katuwang ang UNICEF. Iba ang layunin ng pamamahagi nito ng pagkaing pang-iwas: tulungan ang mga pamilyang bulnerable na makaiwas sa malnutrisyon at pagkabansot bago pa kailanganin ang gamutan. Kaya dapat ibukod ang pagsuspinde noong Mayo 2025 sa pamamahagi ng pagkaing pang-iwas sa pagkaubos ng mahahalagang suplay sa nutrisyon na iniulat noong Abril 2026.

Inilarawan ni John Aylieff, direktor ng WFP sa Afghanistan, ang kahulugan ng kakulangan para sa mga taong dumarating sa mga klinika:

Sa panahong halos rekord na ang antas ng malnutrisyon, pinapauwi mula sa mga klinikang pangkalusugan ang mahihina at desperadong mga ina at bata dahil wala kaming maibigay na pagkain sa kanila,

Matapos bumisita sa isang klinika sa kanayunan malapit sa Jalalabad, inilarawan ni Skau ang daan-daang inang paalis na pasan ang mga batang halatang malnourished dahil naubos na ang mga suplay sa nutrisyon. Bilang gumaganap na executive director ng WFP sa pagtitipon noong Hunyo, sinabi niya:

Wala pa akong nakitang katulad nito. Mahirap ilarawan ang kawalan ng pag-asa sa klinikang iyon.

Nagbabala ang WFP na libo-libong ina at bata ang pinapauwi mula sa mga sentro ng gamutan at nutrisyon. Kapwa kulang ang mga mapagkukunan at hindi maihatid ang mga suplay sa mga lugar na nangangailangan nito, kaya nanganganib ang mga tao.

Biyahe ng kargamento ng biskwit sa maraming bansa

Ipinakikita ng isang kargamento ng pinayamang biskwit kung paanong maaaring maging ilang buwang biyahe ang paghahatid dahil sa paulit-ulit na paglilihis ng ruta. Nagmula ang kargamento sa Indonesia at unang nakarating sa Pakistan. Matapos isara ang hangganan, inilihis ito sa Dubai, at Iran ang nilalayong susunod na ruta papasok sa Afghanistan.

Dahil sa sigalot, kinailangan itong baguhin muli. Dumaan ang pinalawig na biyahe ng kargamento sa Saudi Arabia, Jordan, Syria, Turkey, Georgia at Azerbaijan bago tumawid sa Dagat Caspian patungong Turkmenistan. Tatlong buwan na itong bumibiyahe.

Itinutuon ng mas maikling paglalarawan sa parehong kargamento ang pansin sa huling bahagi ng biyahe nito sa Turkey at sa Dagat Caspian; binabanggit naman sa mas buong salaysay ang pinagmulan nitong Indonesia at ang nauna nitong pagdating sa Pakistan. Ipinakikita ng mga detalyeng ito na sunod-sunod na pagbabago ng ruta, hindi iisang pagkakaipit sa daungan, ang sanhi ng pagkaantala.

Sinabi ng WFP na hanggang tatlong beses na tumaas ang gastos sa pagdadala ng pagkain papuntang Afghanistan. Sinabi rin ni Aylieff na umaabot nang hanggang tatlong linggo ang dagdag na tagal ng ilang paghahatid. Naiiba ang dagdag na panahong ito para sa ilang kargamento sa kabuuang tatlong buwang biyahe ng kargamento ng biskwit.

Naantala nang ilang buwan ang libo-libong tonelada ng tulong-pagkain, kabilang ang mga pakete ng pagkain para sa mga mag-aaral, mula nang magsimula ang digmaang kinasasangkutan ng Estados Unidos, Israel at Iran. Tinataya ni Skau na maaari sanang natulungan ng WFP ang humigit-kumulang isang milyong karagdagang bata kung hindi dahil sa pagkaantala at pagtaas ng gastos sa transportasyon. Sinusukat nito ang nabawasang naaabot ng operasyon, hindi lamang ang dami ng kargamentong naantala.

Humarap ang mga mangangalakal sa napakataas na singil sa kargamento

Inilarawan ng mga negosyong Afghan ang kahalintulad na krisis sa mga komersiyal na inaangkat. Sinabi ng importer sa Kabul na si Lutfullah Akbari na naipit sa mga sasakyang-dagat ang mga produktong binili mula sa China at hindi makadaan sa Kipot ng Hormuz. Dahil tumataas ang gastos sa transportasyon, sinabi niyang maaaring pabayaan na lamang niya ang kargamento kung magpapatuloy ang pagkaantala.

Sinabi ni Gul Meer Amini, direktor ng isang kompanya ng kargamento, na mula sa humigit-kumulang $3,000 hanggang $3,600 ay tumaas na sa mahigit $7,000 ang upa sa container. Lumampas sa $11,000 ang ilang singil. Kung gagamitin ang pinakamataas na halaga sa dating saklaw, halos doble ng $3,600 ang $7,000, samantalang mahigit tatlong ulit naman nito ang $11,000.

Inilarawan ng negosyante sa elektronika sa Kabul na si Mohammad Murtaza Ishaqzai ang higit pang matinding pagtaas sa paghahatid ng mga produkto mula China sa pamamagitan ng Iran: mula sa dating humigit-kumulang $1,100 hanggang $1,500 ay naging mahigit $15,000. Mahigit sampung ulit ito ng pinakamataas na halaga sa dating saklaw niya.

Magkakaibang singil at kargamento ang tinutukoy ng mga halimbawang ito. Hindi maituturing na katumbas ng kabuuang gastos sa paghahatid na binanggit ng isang importer ng elektronika ang upa sa container, at hindi rin patunay ng karaniwang pagtaas sa kalakalan ng Afghanistan ang iisang singil. Gayunman, ipinakikita ng mga ito kung gaano kabilis lumobo ang gastos kapag hindi na magamit ang nakasanayang ruta.

Nanawagan si Ishaqzai, na nagsasalita tungkol sa negosyo niyang pag-aangkat at pagluluwas, sa mga awtoridad ng Taliban na lutasin ang tensiyon sa Pakistan upang maipagpatuloy ang kalakalan sa hangganan:

Hindi kami makapagluwas at hindi rin kami makapag-angkat,

Itinuturo ng panawagan niya ang praktikal na suliranin: maaaring magpatuloy ang paggalaw ng ilang produkto sa mga alternatibong ruta, ngunit hindi ibig sabihin nito na kayang bayaran ng bawat mangangalakal ang mga ito o mabawi ang mga kargamentong naipit na sa ibang lugar.

Patuloy ang kalakalan sa Central Asia, ngunit hindi pantay-pantay

Tinataya ng mga lider ng negosyo na mahigit 60% ng kalakalan ng Afghanistan ay dumaraan na ngayon sa Central Asia. Iniuugnay ng mga opisyal ng Taliban sa patuloy na kalakalan sa Central Asia, Russia at China ang implasyon na nasa humigit-kumulang 3%. Ayon sa kanila, nakatulong ang mga ugnayang ito na limitahan ang mas malawak na dagok sa ekonomiya.

Itinuro ni Abdul Salam Jawad, tagapagsalita ng Ministri ng Komersiyo ng Taliban, ang mga paghihigpit sa mga produktong dumaraan sa Iran bilang pangunahing natitirang hamon. Ipinahihiwatig ng pahayag niya na nakapagpapagaan sa epekto sa kalakalan ang mga alternatibong ruta sa hilaga, ngunit hindi nito napapalitan ang lahat ng gamit ng koridor sa Iran.

Magkaibang bagay ang inilalarawan ng bilang sa implasyon at ng mga singil sa kargamento. Sinusubaybayan ng implasyon ang pagbabago sa mas malawak na pangkat ng mga presyo, samantalang mga partikular na singil sa transportasyon ang tinutukoy sa mga halimbawang binanggit ng mga mangangalakal. Kaya maaaring kasabay ng naiulat na pambansang antas na humigit-kumulang 3% ang malaking pagtaas sa gastos sa pagdadala ng ilang kargamento.

Hindi rin ipinakikita ng pagtatayang mahigit 60% ng kalakalan ay dumaraan sa Central Asia kung gaano karaming kargamento ng tulong ang makakadaan sa mga rutang iyon, magkano ang magagastos o gaano katagal ang paghahatid. Ipinakikita ng paulit-ulit na paglilihis ng WFP sa mga ruta na hindi katumbas ng abot-kaya at napapanahong pamalit ang pagkakaroon ng alternatibong koridor.

Dagdag na pabigat ang pagbawas ng pondo at pagbabalik ng mga pamilya

Naiulat ng WFP na 8% lamang ng pondong kailangan nito para sa taon ang natanggap nito. Kalahati na lamang ng bilang noong nakaraang taglamig ang kaya nitong maabot bawat buwan sa ngayon: 2 milyon katao, kumpara sa 4 milyon, habang tumataas ang pangangailangan sa nutrisyon.

Humihingi ang pahina ng WFP tungkol sa emerhensiya ng $540 milyon upang mapanatili ang mga operasyon hanggang Enero 2027. Hiwalay dito ang panawagang iniulat noong Mayo na humihingi ng $350 milyon para sa susunod na anim na buwan. Magkakaiba ang panahong saklaw ng mga kahilingang ito, kaya hindi dapat pagsamahin ang mga ito o ituring na magkasalungat na pagtataya para sa iisang badyet.

Hindi lamang pagbili ng pagkain ang naaapektuhan ng pagbawas ng pondo. Ayon sa WFP, dahil sa kakulangan ng pera ay kinailangang bawasan ng United Nations Humanitarian Air Service ang mga regular nitong destinasyon sa Afghanistan at tapusin ang mga kontrata para sa dalawang sasakyang panghimpapawid at sa nag-iisang helikopter na pinatatakbo ng UN sa bansa. Nililimitahan na ng kawalan ng seguridad, mahirap na lupain at mahinang imprastraktura ang paglalakbay sa mga kalsada.

Lumaki rin ang pangangailangan sa tulong dahil sa pagbabalik ng maraming tao mula sa mga kalapit na bansa. Ayon sa mga bilang na iniulat noong Mayo, humigit-kumulang 2.8 milyon ang bumalik mula Pakistan at Iran noong 2025 at may karagdagang 500,000 na sa ngayon sa 2026. Binanggit sa ulat ng UN noong Hunyo ang humigit-kumulang 2.8 milyong taong pinaalis o pinauwi sa nakaraang taon, batay sa ibang saklaw ng panahon.

Hindi dapat pagsamahin ang mga bilang ng mga bumalik upang makabuo ng bagong kabuuan nang hindi muna pinagkakasundo ang mga petsang saklaw ng mga ito. Gayunman, inilalarawan ng mga bilang ang malaking populasyong pumapasok sa bansang marami nang pamilyang hirap makakuha ng masisilungan at pang-araw-araw na pagkain. Lalo pang nagdagdag sa mga suliraning ito ang mga pangyayaring dulot ng klima at lindol, bukod pa sa labanan at pagbawas ng tulong.

Hindi nakapagpabalik ng maaasahang paghahatid ang tigil-putukan

Nahihirapan din ang mas malawak na pandaigdigang network ng transportasyong pantao. Ayon sa UNICEF, nagdaragdag ng dalawa hanggang apat na linggo sa mga paglalakbay-dagat ang paglilihis ng ruta sa paligid ng Cape of Good Hope, at maaaring maantala nang apat hanggang anim na buwan ang mahahalagang kargamento ng tulong. Mga pandaigdigang pagtataya ang mga ito, hindi mga pagtataya sa paghahatid para mismo sa Afghanistan.

Iniulat ng UNICEF na tumaas nang hanggang 70% ang gastos sa kargamentong panghimpapawid para sa ilang kargamento ng bakuna mula India patungong Ethiopia, Nigeria at Democratic Republic of the Congo. Tumaas naman nang sangkatlo ang gastos sa paghahatid sa pamamagitan ng trak ng pagkaing panlunas na nakalaan para sa Somalia, South Sudan at Democratic Republic of the Congo. Ipinakikita ng mga halimbawang ito kung bakit nababawasan ang kakayahang bumili ng mga ahensiya ng tulong kahit malayo sa Hormuz ang kanilang destinasyon.

Inilarawan ni Jean-Cédric Meeus, pinuno ng pandaigdigang transportasyon at lohistika ng UNICEF, ang ugnayan ng gastos sa transportasyon at tulong:

Kapag tumaas ang gastos sa transportasyon, nababawasan ang pondong magagamit para sa mga suplay na nagliligtas-buhay at kailangan ng mga bata,

Bago lumala ang sigalot noong Pebrero 28, dumaraan sa Hormuz ang humigit-kumulang ikalimang bahagi ng mga kargamento ng langis sa buong mundo. Sinuri ng UNCTAD ang 75 ekonomiyang bulnerable, kung saan 65 ang net importer ng langis. Tinataya nito na kapag nanatili sa 50% ang pagtaas ng presyo ng pinong langis, mahigit $20 bilyon kada taon ang madaragdag sa pinagsamang singil sa inaangkat ng mga ito. Kondisyonal na pagtataya ito, hindi naitalang kawalan para sa Afghanistan.

Nagbabala rin ang WFP na kung mananatiling lampas sa $100 kada bariles ang presyo ng langis hanggang Hulyo, maaaring madagdagan ng hanggang 45 milyon ang mga taong magugutom sa buong mundo. Hulyo ang panahong tinukoy sa babalang ito, hindi takdang petsa para maibalik ang mga paghahatid sa Afghanistan.

Walang kumpirmadong petsa ng muling pagbubukas ng mga nagambalang koridor ng kalakalan ng Afghanistan sa mga ulat na ito. Tiyak ang mga agarang pangangailangan: maaasahang pagdaan ng mga naipit na kargamento, abot-kayang alternatibong ruta, mga suplay sa nutrisyon para sa mga klinika at pondong magpapatuloy sa tulong sa mga panahong saklaw ng mga panawagan ng WFP.

Ang Mahahalagang Punto

• Ginambala ng pagsasara ng hangganan ng Pakistan noong Oktubre 2025 ang nakasanayang koridor ng suplay ng Afghanistan; pagkatapos nito, naantala ng krisis sa Hormuz ang alternatibong ruta sa Iran.
• Tinataya ng WFP na 13.8 milyon katao ang haharap sa matinding kawalan ng seguridad sa pagkain at 4.9 milyong babae at bata ang mangangailangan ng gamutan para sa malnutrisyon sa 2026.
• Noong Hunyo 4, sinabi ng WFP na nadagdagan pa ng 2.3 milyon ang mga taong nagtitiis ng matinding gutom.
• Bumaba mula 4 milyon noong nakaraang taglamig tungong 2 milyon ang bilang ng mga taong natutulungan ng WFP bawat buwan, habang tumaas nang hanggang tatlong beses ang gastos sa pagdadala ng pagkain.
• Tinataya ng mga lider ng negosyo na mahigit 60% ng kalakalan ng Afghanistan ay dumaraan na ngayon sa Central Asia, ngunit nag-uulat pa rin ang mga mangangalakal ng matataas na gastos at mga naipit na kargamento.
• Humihingi ang WFP ng $540 milyon para sa mga operasyon hanggang Enero 2027; wala pang itinakdang petsa para tiyak na maibalik ang mga nagambalang koridor.