Dinala ng Pilipinas at China sa ASEAN Summit sa Maynila ang Lumalalim na Alitan sa Karagatan

14 min. na pagbasa
Philippines and China Bring Deepening Maritime Rift to Manila ASEAN Summit

Malayo pa sa pagkakasundo ang isang alitan sa rehiyonal na summit

Ayon kay Philippine Foreign Secretary Maria Theresa Lazaro, 80 porsiyento na ng panukalang code of conduct para sa South China Sea ang natapos. Ngunit nanganganib na manatiling hindi maaabot ang kasunduan dahil sa mga natitirang alitan, kabilang ang kung aling mga katubigan ang saklaw nito, habang nagtitipon ang mga lider sa Maynila para sa ika-49 na summit ng Association of Southeast Asian Nations sa Nobyembre 2026.

Mga Nilalaman
  1. Malayo pa sa pagkakasundo ang isang alitan sa rehiyonal na summit
  2. Nagiging paulit-ulit na pagmumulan ng tensiyon ang Scarborough Shoal
  3. Nagdudulot ng panibagong panganib ang mga engkuwentro ng sasakyang panghimpapawid
  4. Pinapasan ng mga sasakyang pangisda at tauhan ng mga suplay ang tensiyon
  5. Pinalalawak ng mga pakikipagsosyong militar ang usaping panrehiyon
  6. Nagpapatuloy ang mga pag-uusap sa enerhiya kasabay ng mga alitan sa pananaliksik
  7. Lalong pinalalim ng pahayag ng isang embahador ang hidwaang diplomatiko
  8. Bakit mahalaga ang hindi pa natatapos na code
  9. Mga petsang nagdala sa alitan sa Maynila
  10. Mahahalagang Punto

May takdang panahon ang mga negosasyon na itinakda noong 2023, nang magkasundo ang mga foreign minister na pagsikapang tapusin ang kasunduan sa loob ng tatlong taon. Hindi bababa sa isang beses kada buwan nakipagpulong ang mga negosyador ng Pilipinas sa kanilang mga katapat noong 2026 chairmanship ng Maynila sa ASEAN, ngunit hindi pa rin sila nakakuha ng pagkakasundo. Inaasahan ng tatlong diplomat mula sa rehiyon na hindi matatapos ang mga pag-uusap ngayong taon.

Agad na dama ang mga hamon sa dagat. Inakusahan ng Maynila ang mga puwersang Tsino ng paghadlang sa mga suplay para sa mga tropang Pilipino, pagbangga sa mga sasakyang-dagat at pagpapaputok ng mga flare patungo sa isang sasakyang panghimpapawid. Nag-anunsyo ang Beijing ng mga parusa laban kay Philippine Defence Secretary Gilberto Teodoro at paulit-ulit na iginiit ang awtoridad nito sa paligid ng pinagtatalunang Scarborough Shoal.

Lalong napalapit si Philippine President Ferdinand Marcos Jr. sa Estados Unidos mula nang maupo siya noong 2022. Kaakibat na ngayon ng mga diplomatikong pagsisikap na pamahalaan ang ugnayan sa China ang mga pinagsamang pagsasanay ng mga puwersang Amerikano at Hapones. Inaasahang dadalo si Chinese Premier Li Qiang sa pagtitipon sa Maynila, habang nakatakda naman sa Nobyembre 17 ang isang espesyal na pulong ng US at ASEAN.

Magkakaugnay sa alitan ang ilang praktikal na usapin: kung ligtas na makagagalaw ang mga sasakyang pangisda at pampamahalaan, kung makatatanggap ng mahahalagang suplay ang mga tropa, at kung maisusulong ang kooperasyon sa enerhiya sa pinagtatalunang katubigan. Layunin ng panukalang code ng ASEAN na pamahalaan ang mga engkuwentro at pigilan ang sigalot, kahit hindi pa rin nagkakasundo ang mga pamahalaan sa mga karapatan sa karagatan.

Nagiging paulit-ulit na pagmumulan ng tensiyon ang Scarborough Shoal

Nasa humigit-kumulang 124 nautical miles sa kanluran ng lalawigan ng Zambales sa Pilipinas ang Scarborough Shoal, sa loob ng eksklusibong sonang pang-ekonomiya ng Pilipinas. Kapwa inaangkin ng Maynila at Beijing ang bahura. Binibigyan ng eksklusibong sonang pang-ekonomiya ang isang bansang nasa baybayin ng mga karapatan sa mga likas-yaman gaya ng isda at enerhiya sa laot; hiwalay na usaping legal ang pagmamay-ari sa isang pinagtatalunang pook.

Patalastas

Noong Enero 6, 2025, nagpadala ang Pilipinas ng mga barko at sasakyang panghimpapawid upang subaybayan ang pinakamalaking barko ng coast guard ng China sa sonang iyon. Inakusahan ng Maynila ang hukbong-dagat ng China ng mapanganib na paglipad malapit sa Scarborough noong Pebrero 18, isang paratang na itinanggi ng Beijing. Ipinakita ng mga satellite image na may dalawang H-6 bomber ng China sa paligid ng bahura noong Marso 28.

Nagpatuloy ang mga komprontasyon noong Agosto. Sinabi ng Maynila na nagdulot ng banggaan ang mapanganib na maniobra ng China noong Agosto 12, na kinasangkutan ng isang barkong Tsino. Kinabukasan, sinabi ng China na pinaalis nito ang isang Amerikanong destroyer malapit sa bahura; sinabi naman ng US Navy na alinsunod sa pandaigdigang batas ang operasyon nito.

Inaprubahan ng China ang pagtatatag ng pambansang reserbang pangkalikasan sa Scarborough noong Setyembre 10, 2025. Pagkalipas ng anim na araw, sinabi ng Maynila na may isang nasugatan nang gumamit ng water cannon ang Chinese coast guard sa engkuwentro sa mga barkong Pilipino. Pagsapit ng Oktubre 30, 2026, nagsasagawa pa rin ang China ng mga pagpapatrolya ng hukbong-dagat at himpapawid sa Scarborough, habang iniimbestigahan ng mga awtoridad ng Pilipinas ang isang barkong Tsino na may dalang hindi matukoy na kagamitan sa loob ng lagoon.

Nagdudulot ng panibagong panganib ang mga engkuwentro ng sasakyang panghimpapawid

Noong Enero 20, 2026, sinabi ng China na pinaalis nito ang isang sasakyang panghimpapawid ng Pilipinas mula sa himpapawid sa ibabaw ng Scarborough Shoal at inilarawan ang presensiya nito bilang ilegal. Noong Marso 18, sinabi ng Beijing na pinalayas nito ang dalawa pang sasakyang panghimpapawid ng Pilipinas sa ibabaw ng pinagtatalunang pook.

Ibang usapin ang ibinangon ng Maynila noong Marso 20 nang akusahan nito ang isang barko ng hukbong-dagat ng China ng pagtutok ng fire-control radar sa isang barkong Pilipino. Tinutulungan ng ganitong radar ang sistema ng armas na subaybayan ang puntirya at kalkulahin kung saan tututok, kaya sensitibo ang paggamit nito bilang hudyat sa gitna ng isang engkuwentro.

Inakusahan ng Philippine Coast Guard ang mga puwersang Tsino noong Abril 9 ng direktang pagpapaputok ng mga flare patungo sa isa sa mga sasakyang panghimpapawid nito sa South China Sea. Mga makinang nagliliyab na kagamitan ang mga flare na ginagamit, bukod sa iba pa, sa pagbibigay-hudyat at paglihis ng mga missile na naghahanap ng init. Mas nagiging agarang banta sa kaligtasan ang pagpapaputok ng mga ito patungo sa isang sasakyang panghimpapawid kaysa sa pagsubaybay dito mula sa malayo.

Lalong nagsasapawan ang mga operasyon ng hukbong-dagat, hukbong panghimpapawid at coast guard sa paligid ng magkakaparehong pinagtatalunang katubigan. Kailangang mabilis na magpasya ang mga piloto at kumander ng barko habang nagbibigay ang kani-kanilang pamahalaan ng magkasalungat na salaysay kung sino ang may awtoridad na kumilos doon.

Pinapasan ng mga sasakyang pangisda at tauhan ng mga suplay ang tensiyon

Hindi lamang sasakyang panghimpapawid ng militar at mga barkong pandigma ang inirereklamo ng Pilipinas. Noong Oktubre 12, 2025, inakusahan ng Maynila ang Chinese coast guard ng pagbangga at paggamit ng water cannon laban sa mga sasakyang pangisda malapit sa Thitu Island, na sinasakop ng Pilipinas.

Patalastas

Noong Hulyo 20, 2026, sinabi ng mga awtoridad ng Pilipinas na hinampas sa ulo ng isang tauhan ng Chinese coast guard ng kahoy na baton ang isang mandaragat ng hukbong-dagat ng Pilipinas sa engkuwentro sa South China Sea. Pagkaraan ng tatlong araw, sinabi ng Maynila na nagpaputok ng water cannon ang isang barko ng Chinese coast guard laban sa isang barko ng ahensiya ng pangisda ng pamahalaan ng Pilipinas malapit sa Scarborough.

Nag-ulat ang Pilipinas ng panibagong pagbangga noong Setyembre 18, sa pagkakataong ito ay kinasasangkutan ng isang bangkang Pilipino na nagsasagawa ng misyon para mag-refuel. Noong Setyembre 25, inakusahan nito ang China ng paghadlang sa operasyon ng muling pagsusuplay sa mga tropa sa Second Thomas Shoal.

Umaasa ang mga tropang iyon sa mga suplay na dinadala sa BRP Sierra Madre, ang barko ng Pilipinas na nakahimpil sa bahura. Dahil kailangan nila ng pagkain at iba pang pang-araw-araw na pangangailangan, tuluy-tuloy na operasyonal na pangangailangan ang pagpasok ng mga suplay, hindi paminsan-minsang usaping diplomatiko lamang.

Sinabi ni Jiang Lue, tagapagsalita ng China Coast Guard, na nakarating sa Sierra Madre ang paghahatid ng mga suplay noong Oktubre 21 sa ilalim ng pag-apruba, inspeksiyon at pagsubaybay ng China. Ipinahayag ng Beijing sa salaysay nito ang awtoridad nito sa operasyon. May pansamantalang kaayusan ang dalawang bansa para sa paghahatid ng mga suplay para sa makataong layunin, na nagbibigay-daan sa praktikal na suplay habang nagpapatuloy ang mas malawak nilang alitan.

Pinalalawak ng mga pakikipagsosyong militar ang usaping panrehiyon

Pinalawak ng Pilipinas ang kooperasyong militar habang nagpapatuloy ang mga komprontasyon sa China. Noong Agosto 4, 2025, unang nagsabay sa paglalayag sa South China Sea ang mga hukbong-dagat ng Pilipinas at India.

Nagsagawa ng magkasanib na pagsasanay ang mga puwersang Pilipino at Amerikano malapit sa Scarborough Shoal noong Enero 27, 2026. Pagkaraan ng isang buwan, noong Pebrero 27, lumahok ang Pilipinas sa mga pagsasanay pandagat kasama ang Estados Unidos at Japan, habang nagsasagawa rin ng sariling pagsasanay ang China sa pinagtatalunang dagat.

Lumawak sa ilang lugar ang mga aktibidad noong Abril at Mayo. Nagsagawa ang China ng mga pagsasanay gamit ang mga totoong bala malapit sa Luzon noong Abril 25 habang nagsasagawa naman ng mga pagsasanay pandigma ang Maynila at Washington. Nagsagawa ng pagsasanay ang mga puwersang Pilipino at Amerikano sa lalawigan ng Palawan noong Abril 27, at nagtalaga naman noong Mayo 2 ng isang sistemang missile na idinisenyo para tumama sa mga barko sa isang lalawigang malapit sa Taiwan.

Nagdudulot ng presensiya ng mas maraming puwersang militar ng ibang bansa sa usaping panseguridad ng rehiyon ang mas malapit na pakikipagsosyo ng Maynila. Palagiang inaakusahan ng Beijing ang Estados Unidos at mga kaalyado nito ng pakikialam, habang sinusuportahan naman ng Washington ang Pilipinas sa mga alitan nito sa China sa karagatan. Ipinakita ng engkuwentro ng mga destroyer noong Agosto 2025 kung paanong mabilis na nagiging bahagi ng alitan ng dalawang bansa ang isang operasyong kinasasangkutan ng ikatlong bansa.

Patalastas

Nagpapatuloy ang mga pag-uusap sa enerhiya kasabay ng mga alitan sa pananaliksik

Iniuugnay ng Reed Bank, isang lugar na mayaman sa likas-yaman na gas, ang alitan sa karagatan sa posibleng pagpapaunlad ng enerhiya. Noong Mayo 7, 2026, sinabi ng Pilipinas na nagsagawa ng ilegal na pananaliksik ang isang barkong Tsino malapit sa bahura.

Sinundan ito ng engkuwentro noong Mayo 5, 2025, sa may baybayin ng Ilocos, kung saan hinarang ng mga awtoridad ng Pilipinas ang isang barkong pananaliksik ng China dahil sa umano'y ilegal na pagsurbey sa dagat. Nangangalap ng impormasyon tungkol sa dagat at sahig-dagat ang mga pagsurbey, kaya sensitibo ang usapin ng pahintulot na magsagawa nito sa mga lugar kung saan hindi nagkakasundo ang mga pamahalaan sa mga karapatan sa likas-yaman.

Gayunman, ipinagpatuloy ng Beijing at Maynila ang mga pag-uusap sa kooperasyon sa enerhiya. Noong Marso 29, 2026, nagsagawa ang China ng mga pagpapatrolya ng hukbong-dagat, himpapawid at coast guard sa paligid ng Scarborough matapos muling simulan ang mga pag-uusap na iyon. Magkasabay na nagpapatuloy ang diplomatikong pakikipag-ugnayan at panggigipit sa dagat.

Nagsagawa rin ng diplomatikong hakbang ang Pilipinas noong Hunyo 9 kaugnay ng isang lumulutang na estruktura sa South China Sea. Sa mga insidenteng ito, paulit-ulit na lumilitaw ang tanong kung sino ang maaaring magpahintulot sa pananaliksik, mga instalasyon at mga aktibidad na may kaugnayan sa likas-yaman sa mga pinagtatalunang lugar.

Lalong pinalalim ng pahayag ng isang embahador ang hidwaang diplomatiko

Nag-anunsyo ang China ng mga parusa laban kay Teodoro noong Hunyo 11, at inakusahan ang kalihim ng depensa ng Pilipinas ng paulit-ulit na pagbibigay ng mga maling pahayag tungkol sa China. Lalong naging personal ang mga sumunod na palitan ng pahayag, habang hayagang nagtutunggali ang mga opisyal ng Pilipinas at embahada ng China.

Tinalakay ni Chinese Ambassador Jing Quan ang posibilidad ng paggamit ng puwersa bilang tugon sa tanong tungkol sa pagtawag ni Teodoro sa China bilang manggugulo. Sinabi ni Jing sa mga mamamahayag:

"madali tayong mananalo. Pero hindi, hindi tayo gagamit ng puwersa. Mahilig tayo sa kapayapaan".

Sinabi ni Marcos na parang banta ang mga pahayag. Pinagsabihan ng Maynila ang embahador noong Oktubre 16 at sinabi noong Oktubre 19 na ipinatawag ito dahil sa mga pahayag na nagdadala ng banta. Nanawagan din ang mga senador ng Pilipinas na paalisin siya.

Nadawit ang alitan sa mga pulong sa depensa sa Cebu noong huling bahagi ng Oktubre. Sinabi ng China na dahil sa huling imbitasyon ay hindi sapat ang panahong inilaan para sa paghahanda at kinatawan ito ng defense attaché nito sa Maynila sa halip na ng ministro ng depensa. Sinabi ni Teodoro na inimbitahan ang China at nakapagsalita naman ang kinatawan nito.

Nagdaos naman ng mga pag-uusap para pakalmahin ang ugnayan sina Philippine Foreign Secretary Lazaro at Chinese Foreign Minister Wang Yi noong Nobyembre 3. Hinimok ni Wang ang Maynila na pigilan ang mga opisyal nito at maglahad ng nagkakaisang patakaran sa China. Inilarawan ni Lazaro ang pag-uusap bilang tapat at nakabubuo.

Patalastas

Bakit mahalaga ang hindi pa natatapos na code

Mahigit 20 taon nang pinag-uusapan ng ASEAN at China ang isang code of conduct para sa South China Sea. Itatakda ng panukalang kasunduan ang mga inaasahang asal sa pinagtatalunang katubigan, upang mabawasan ang tensiyon at maiwasan ang sigalot.

Nagbigay si Lazaro ng numerikal na sukatan ng pag-usad habang kinikilalang kailangan pang pagkasunduan ang mahihirap na usapin. Sinabi ng kalihim ng ugnayang panlabas ng Pilipinas:

"Gusto ko lang sabihin na sa ngayon, 80 porsiyento na ng mismong dokumento ang natapos".

Kabilang sa mga pinagtatalunang usapin ang heograpikong saklaw. Bago magkasundo ang mga pamahalaan kung paano dapat kumilos ang mga barko, kailangan nilang pagpasyahan kung aling katubigan ang saklaw ng dokumento. Inaangkin ng Beijing ang hurisdiksiyon sa halos buong South China Sea sa kabila ng pasya ng pandaigdigang arbitrahe noong 2016 na tumanggi sa legal na batayan ng malawak nitong pag-aangkin ng mga karapatang pangkasaysayan.

Sinabi ni Dominic Xavier Imperial, tagapagsalita ng Philippine foreign affairs, na nais din ng Maynila na igalang ng kasunduan ang mga karapatan ng mga bansang nasa labas ng rehiyon. Direktang kaugnay ng alalahaning iyon ang pagtutol ng Beijing sa mga operasyon ng Amerika at mga kaalyado nito.

Napipilitan ang Pilipinas na humarap sa mga hamon kapwa bilang bansang umaangkin ng teritoryo at bilang tagapangulo ng ASEAN. Sinabi ni Aries Arugay, isang siyentipikong pampolitika sa University of the Philippines, na maaaring akusahan ang Maynila na isinulong nito ang sarili nitong mga interes kung magiging matibay ang dokumento, samantalang maaari namang punahin sa loob ng bansa ang administrasyong Marcos kung magiging mahina ito.

Sinabi ni Lucio Pitlo, dating pangulo ng Philippine Association for Chinese Studies, na nakatulong ang diplomatikong pagsisikap upang matiyak ang pagdalo ni Li Qiang. Gayunman, inaasahan niyang makikipag-agawan sa pansin ng mga lider ang proteksiyunismo sa kalakalan, pagkaantala ng mga suplay at iba pang usaping pang-ekonomiya. Wala pang inihahayag na bagong petsa para matapos ang code.

Mga petsang nagdala sa alitan sa Maynila

Umigting ang mga komprontasyon sa sunod-sunod na engkuwentro, hindi dahil sa iisang biglaang pagkasira ng ugnayan. Ipinakikita ng mahahalagang pangyayari kung paanong paulit-ulit na nagsasalubong ang mga aktibidad militar, praktikal na alitan sa suplay at diplomasya.

  • Enero 6, 2025: Nagpadala ang Pilipinas ng mga barko at sasakyang panghimpapawid upang subaybayan ang pinakamalaking barko ng coast guard ng China sa eksklusibong sonang pang-ekonomiya nito.
  • Setyembre 10 at 16, 2025: Inaprubahan ng China ang reserbang pangkalikasan sa Scarborough; pagkaraan ng ilang araw, sinabi ng Maynila na may isang nasugatan doon sa engkuwentro ng water cannon.
  • Enero 27 at Pebrero 27, 2026: Nagsagawa ng pagsasanay ang mga puwersang Pilipino kasama ang Estados Unidos malapit sa Scarborough, at pagkatapos ay lumahok sa mga pagsasanay pandagat kasama ang mga puwersang Amerikano at Hapones.
  • Abril 9, 2026: Inakusahan ng Philippine Coast Guard ang mga puwersang Tsino ng direktang pagpapaputok ng mga flare patungo sa isang sasakyang panghimpapawid.
  • Hunyo 11, 2026: Nag-anunsyo ang China ng mga parusa laban kay Teodoro.
  • Setyembre 18 at 25, 2026: Iniulat ng Maynila ang pagbangga sa isang misyon para mag-refuel at ang paghadlang sa operasyon ng muling pagsusuplay sa Second Thomas Shoal.
  • Oktubre 19, 2026: Sinabi ng Pilipinas na ipinatawag nito ang embahador ng China dahil sa mga pahayag na itinuring nitong mga banta.
  • Nobyembre 3, 2026: Tinalakay nina Lazaro at Wang ang pamamahala sa mga pagkakaiba bago ang summit sa Maynila.
  • Nobyembre 17, 2026: Nakatakda sa programa ng summit ang isang espesyal na pulong ng US at ASEAN.

Kailangang magdaos ngayon ang Maynila ng mga negosasyong panrehiyon habang pinamamahalaan ang sarili nitong aktibong alitan sa Beijing. Pinananatili ng inaasahang paglahok ni Li ang ugnayan sa mataas na antas, kahit nagpapatuloy ang mga hindi pagkakasundo tungkol sa mga operasyong pandagat at sa mga natitirang probisyon ng code.

Patalastas

Mahahalagang Punto

  • Ayon kay Lazaro, 80 porsiyento na ng code of conduct para sa South China Sea ang natapos; kabilang sa mga hindi pa nareresolbang usapin ang heograpikong saklaw nito.
  • Inakusahan ng Pilipinas ang mga puwersang Tsino ng pagbangga sa mga barko, paghadlang sa mga suplay, paggamit ng water cannon at pagtutok ng mga flare sa isang sasakyang panghimpapawid.
  • Iginigiit ng China ang awtoridad nito sa paligid ng mga pinagtatalunang bahura at nagpataw ito ng mga parusa kay Philippine Defence Secretary Gilberto Teodoro.
  • Pinapalawak ng Maynila ang mga pagsasanay kasama ang Estados Unidos at Japan habang ipinagpapatuloy din ang mga diplomatikong pag-uusap at talakayan sa enerhiya sa Beijing.
  • Inaasahang dadalo si Chinese Premier Li Qiang sa ASEAN summit sa Maynila, at nakatakda sa Nobyembre 17 ang isang espesyal na pulong ng US at ASEAN.
Ibahagi ang artikulong ito

Baka magustuhan mo rin