Libu-libong Nagpagamot Dahil sa Usok sa Indonesia Habang Naghahanap ang mga Pamilya sa Palangkaraya ng Ligtas na Hangin

Nangangapos ang hininga ng isang doktor habang patuloy ang pagdating ng mga pasyente

Mahigit 280,000 katao ang nagtamo ng mga problema sa paghinga mula Agosto 18 hanggang Oktubre 13, ayon sa sinabi ng Ministri ng Kalusugan ng Indonesia noong Oktubre 14. Ilang buwang sunog sa kagubatan ang nag-iwan sa Palangkaraya na nalulunod sa usok at nagtulak sa kalapit na Timor-Leste na magsara ng mga paaralan sa buong bansa sa loob ng tatlong araw.

Sa Palangkaraya, kabisera ng Central Kalimantan sa Borneo, bumaba sa ilang dosenang metro ang tanaw noong Huwebes, Oktubre 15. Halos hindi na makita sa makapal na usok ang rotonda ng Talawang at ang kalapit na rebulto. Nanatiling maruming dilaw kinabukasan ang kalangitang naging matingkad na kahel noong Miyerkules.

Sa loob ng isang pampublikong klinika, ginagamot ni Irvan Maulana, isang 28-anyos na doktor, ang mga taong may mga sintomas na naranasan niya rin. Ikinuwento niyang nagpatuloy siya sa pagtatrabaho kahit umuubo at hirap huminga:

May sakit ako, hinihingal ako, inuubo rin ako, pero dahil kailangan kong magbigay ng pangangalaga... nagpapatuloy lang ako,

Sinunog ng mga apoy ang daan-daang libong ektarya ng kagubatan at mga plantasyon sa Sumatra, Kalimantan at Papua. Kumalat ang usok sa Malaysia, Singapore, Pilipinas at Timor-Leste, kaya naging krisis pangkalusugan sa rehiyon ang matagal na emerhensiya dahil sa mga sunog sa Indonesia.

Para sa mga pamilyang pinakamalapit sa mga sunog, ang agarang problema ay ang paghahanap ng lugar na malalanghapang mabuti. Pumapasok ang usok sa mga tahanan, nagpapatuloy ang pagtatrabaho sa labas dahil kailangan ng mga pamilya ang kita, at sinasabi ng mga magulang na nakahanda silang dalhin agad sa emerhensiyang pangangalaga ang kanilang mga anak. Hindi na lang pagkain ang hinihingi nila ngayon, kundi mga silungang mas malinis ang hangin, may oxygen at mga kawani sa medisina.

Ano ang ipinapakita ng mga bilang ng problema sa paghinga

Nagtala ang Ministri ng Kalusugan ng Indonesia ng mahigit 280,000 katao na may mga problema sa paghinga sa panahong nagtatapos noong Oktubre 13. Malamang na marami pang nakaranas ng mga sintomas nang hindi nagpapagamot, kaya bahagi lamang ng kabuuang sitwasyon ang nakikita sa mga klinika at ospital.

Sinabi ni Irvan na mas madalas nang dumarating sa pangkalahatang klinika ang mga nasa hustong gulang at matatanda. Lalo umanong sensitibo sa usok ang mga bata at matatandang pasyente. Kabilang sa mga sintomas na nakita niya ang ubo, sipon, plema sa ilong at lalamunan, at pananakit ng lalamunan.

May maliliit na partikulo ang usok na nakararating nang malalim sa mga baga. Ang ilan sa mga ito ay tinatawag na PM2.5, o mga partikulong hindi lalampas sa 2.5 mikrometro ang lapad. Maaaring makairita sa mga daanan ng hangin at magpalala ng dati nang problema sa paghinga ang paglanghap sa maruming hanging ito. Kaya lalong mahirap ang pagkakalantad para sa mga bata, matatanda at may hika.

Nakapagtala na ang Indonesia ng 50,891 kaso ng acute respiratory infection na iniugnay sa mga sunog sa lupa at kagubatan noong Hulyo at Agosto, kabilang ang mahigit 12,000 batang wala pang limang taong gulang, noong emerhensiyang pangkalusugan noong Setyembre. Saklaw ng mga naunang bilang na iyon ang ibang panahon at mas makitid na kategorya ng karamdaman. Saklaw naman ng pinakahuling bilang ng ministeryo ang mga problema sa paghinga na naitala mula Agosto 18 hanggang Oktubre 13.

Naghihingi ang mga magulang ng mga silungang may pasilidad para gamutin ang mga bata

Dinala ni Dea Otavia, isang 30-anyos na guwardiya, ang kanyang anak na babae sa klinika dahil sumasakit na ang paghinga nito. Ikinuwento niyang pumapasok ang usok sa tahanan ng pamilya at bumabalot din ito sa mga lansangan:

Sinasabi niyang masakit kapag humihinga siya,

Sinabi ni Dea na wala nang mapagtataguan ng usok ang kanyang pamilya:

Nakakasakal talaga, lalo na sa mga araw na gaya nito. Pumapasok din ito sa bahay. Wala nang lugar kung saan makahihinga nang maluwag.

Dinala rin ni Zikri Yanto ang kanyang sanggol sa klinika. May sakit din ang apat na taong gulang niyang anak, na nagrereklamo ng sakit ng ulo at panghihina. Naging palagiang pagbabalanse ang trabaho sa pagitan ng paghahanapbuhay at pagiging handa kapag nangangailangan ng tulong ang anak.

Ikinuwento ni Zikri ang mga tawag na pang-emerhensiya na natatanggap niya kung minsan mula sa bahay:

Habang nagtatrabaho ako, lagi rin akong nakahanda. Kung minsan, biglang tumatawag ang asawa ko at sinasabing kailangan naming dalhin sa emergency room ang bata.

Hinimok niya ang pamahalaan na magbigay ng higit pa sa bigas at mga pangunahing suplay. Iminungkahi niya ang mga ligtas na bahay na protektado mula sa makapal na usok at may oxygen, mga nars at pasilidad para maalagaan ang mga maysakit na bata. Tinutulungan ng ayuda sa pagkain ang mga pamilya na makaraos sa abalang dulot ng krisis; iba naman ang pangangailangang tinutugunan ng kanyang kahilingan: isang lugar kung saan makahihinga at magagamot ang mga bata.

Nahaharap sa usok o pagkawala ng kita ang mga manggagawang nasa labas

Sinabi ni Heri, isang drayber ng habal-habal na iisang pangalan lamang ang ginagamit, na apat na buwan na siyang nahihirapan dahil sa makapal na usok. Kailangan niyang magtrabaho sa labas, kung saan naiirita sa usok at nasusunog na mga labi ang kanyang mga mata sa kabila ng mga pagsisikap niyang protektahan ang sarili.

Ikinuwento ni Heri ang mga kondisyon noong pinakahuling pagkapal ng usok:

Nitóng mga nakaraang araw, makapal ang usok, at dahil nagtatrabaho ako sa labas, napipilitan akong langhapin ito kahit nakasuot ako ng maskara,

Lalong hindi komportable dahil sa mahapding mga mata, habang mas mahirap namang magbiyahe sa lungsod dahil ilang dosenang metro lamang ang tanaw. Naglaho sa usok ang mga kalsada at palatandaang karaniwang gabay ng mga drayber sa paghahanap ng daan.

Sinabi ni Heri na mawawala ang kailangan niyang kita kung titigil siya sa pagtatrabaho:

Kailangan ko pa ring magtrabaho at apat na buwan na akong naghihirap sa makapal na usok. Kung hindi ako magtatrabaho, wala akong kikitain. Napipilitan ang lahat na makipagbuno sa makapal na usok na ito.

Ipinakikita ng karanasan niya at salaysay ni Irvan kung paano nagpapatuloy ang pagkakalantad sa usok habang ginagawa ang pang-araw-araw na gawain. Nananatili sa mga kalsada ang mga manggagawa sa transportasyon, patuloy na tumatanggap ng mga pasyente ang mga kawani sa medisina, at bumibiyahe ang mga magulang papunta sa mga klinika kahit nagkakasakit sila dahil sa hangin.

Tinatakpan ng usok ang mga tanawin sa kalangitan sa Timog-silangang Asya

Halos hindi na makita sa makapal na usok ang kompleks ng Marina Bay Sands sa Singapore, habang nabalot naman ng usok ang mga kalsada, tulay at dumaraang sasakyan. Kumalat na ang polusyon nang malayo sa mga kagubatan, plantasyon at lupang pit kung saan nagaganap ang mga sunog.

Nanguna ang Kuala Lumpur sa talaan ng IQAir ng pinakamalalalang maruming hangin sa mga pangunahing lungsod noong Huwebes, kasunod ang Singapore, habang hindi nagpahuli ang Medan at Jakarta. Ipinakita ng talaan ang pagkalat ng maruming hangin sa ilang sentrong urbano habang nagpapatuloy ang iisang emerhensiya.

Naabot din ng makapal na usok ang Malaysia, Pilipinas at Timor-Leste. Tinatawid ng usok na dala ng hangin ang mga hangganan, kaya nalalantad dito ang mga taong daan-daang kilometro ang layo mula sa apoy at napipilitan ang mga pamahalaan sa labas ng Indonesia na magpasya tungkol sa mga paaralan at kalusugan ng publiko.

Nananatiling isa ang Palangkaraya sa mga lugar na pinakamalapit sa krisis. Ipinakikita ng magkatulad na pagkawala sa tanawin ng mga palatandaan nito at pagkakabalot ng usok sa skyline ng Singapore kung gaano kalawak ang naaabot ng usok, samantalang isinasalaysay naman ng mga nasa klinika ang agarang pinsalang dulot nito sa mga tao.

Magsasara nang tatlong araw ang mga paaralan sa Timor-Leste

Ipinahayag ng pamahalaan ng Timor-Leste noong Miyerkules, Oktubre 14, ang pagsasara ng mga paaralan sa buong bansa. Nagsimula ang suspensiyon kinabukasan at tumagal nang tatlong araw. Sinabi ng mga awtoridad na layunin ng hakbang na protektahan ang mga mag-aaral, guro at iba pang kasapi ng komunidad ng edukasyon.

Pinayuhan ang mga pamilya na panatilihin sa loob ng bahay ang mga bata, at hinimok ang mga residente na magsuot ng maskara kapag nasa labas. Patuloy na gumalaw ang mga tao sa Dili sa ilalim ng dilaw na kalangitan, marami sa kanila ang nakatakip ang mukha.

Ikinuwento ni Sonya da Costa Soares, isang 30-anyos na komadronang nakatira sa Dili, ang matinding polusyong tumakip sa araw:

Hindi natin makita ang araw, matindi ang polusyon,

Bagama't napakabata pa ng kanyang anak para pumasok sa paaralan, ikinatuwa niya ang pagsasara bilang proteksiyon sa mga bata. Sinabi ni Felicidade Alves dos Santos Martins, na nasa bahay ang anak niyang si Febrianti dahil sarado ang middle school nito, na binalot ng usok ang Dili at ang mga bundok sa paligid. Ayon sa mga residente, mas malala pa ang mga kondisyon noong mas maaga sa linggong iyon.

Naghahanda si Vitaliano da Costa Calapes, isang 18-anyos na mag-aaral sa St. Ignatius Loyola College, para sa mga nalalapit na pagsusulit. Umaasa siyang hihina ang polusyon sa mga susunod na araw para makabalik sa normal ang mga klase. Naantala ng emerhensiya ang mga aralin ng mga mag-aaral sa panahong kailangan pa rin nilang magpatuloy sa paghahanda.

Pinananatili ng tuyong pit ang mga apoy sa ilalim ng lupa

Karaniwang nagkakaroon ng mga sunog sa Indonesia tuwing tagtuyot. Nagdulot ng tagtuyot ang malakas na El Niño ngayong taon, na nagpapatuyo sa mga halaman at nagpapahirap sa pagkontrol sa mga sunog. Padron ng pag-init sa tropikal na Karagatang Pasipiko ang El Niño na nagbabago sa lagay ng panahon sa malalayong lugar, at kadalasang nagpapababa ng ulan sa ilang bahagi ng Timog-silangang Asya.

Lalo ring naging bulnerable sa mga sunog ang mga tanawin dahil sa pagkalbo ng kagubatan at pagpapatuyo sa mga lupang pit para sakahin. Ang pit ay bahagyang nabubulok na materyal mula sa mga halaman na naiipon sa basang lupa. Mas mahirap itong masunog kapag laging puspos ng tubig ang lupa. Inaalis ng drainage ang proteksiyong iyon at nagiging panggatong ang pit mismo.

Maaaring kumalat sa ilalim ng lupa ang mga sunog sa pit kaya mahirap itong makita at lubusang apulahin. Naghukay sa lupa at nagbomba ng tubig sa mga nakabaong daluyan ang mga boluntaryong humarap sa mga sunog sa pit sa ilalim ng lupa sa Kalimantan. Alam nilang maaaring bumalik ang apoy ilang araw matapos mawala ang nakikitang mga liyab.

Sinabi ni Mark Parrington, isang nakatataas na siyentipiko sa Copernicus Atmosphere Monitoring Service, na nanatiling mas mababa sa antas noong 2015 ang tinatayang pinagsama-samang emisyon mula sa mga sunog. Nagbabala rin siya na ilang linggo pa ang natitira sa panahon ng sunog, at inilarawan ang kasalukuyang polusyon:

napakatindi at nagpapatuloy ang mga epekto nito sa kalidad ng hangin.

Sinusukat ng mga emisyon ang polusyong inilalabas ng mga sunog sa paglipas ng panahon, samantalang nakadepende rin sa galaw ng usok at tagal ng pananatili nito sa isang komunidad ang hanging nalalanghap ng mga tao. Nagpapatuloy ang matagal na pagkakalantad sa Palangkaraya kahit mas mababa sa antas noong 2015 ang tinatayang pinagsama-samang emisyon.

Nagpapatuloy ang mga bumbero habang nagpaplano ang Indonesia ng pagsubok sa tuyong yelo

Ayon sa pamahalaan ng Indonesia, sampu-sampung libong tauhan ang lumalaban sa mga sunog. Kasunod ito ng pagpapadala ng mga tauhan para apulahin ang mga sunog noong Agosto, nang pakilusin ang halos 50,000 bumbero at tauhan sa pagtugon sa kalamidad, kasama ang dose-dosenang helikopter, habang lumalala ang tagtuyot.

Inihayag ni Dudung Abdurachman, punong ministro para sa seguridad, noong Miyerkules na plano ng Indonesia na maghulog ng tuyong yelo sa ilang bahagi ng South Sumatra sa Huwebes sa pagtatangkang ikalat ang usok. Ang tuyong yelo ay solidong anyo ng carbon dioxide.

Sinabi ni Dudung na pag-iisipan ng pamahalaan na gamitin din ang paraang ito sa ibang lugar kung magtatagumpay ang pagsubok:

Sa tulong ng Diyos, kung magtagumpay ito, ipagpapatuloy namin sa iba pang mahahalagang rehiyon,

Wala pang inilalabas na resulta ng planong pagsubok sa mga ulat tungkol sa operasyon noong Huwebes. Tungkol ang panukala sa pagpapakalat ng makapal na usok, habang kailangan pa ring apulahin ng mga tauhan ang mga sunog na pinagmumulan nito, kabilang ang nasusunog na pit sa ilalim ng lupa.

Hindi lang pag-apula ng sunog ang hinihingi ng mga residente. Para kay Zikri, mahalaga ang mga silungang medikal upang maprotektahan ang mga tao habang nalalantad sa usok; samantala, kailangang patuloy na gamutin ng klinika ni Irvan ang mga may sakit na. Nananatili ang dalawang pangangailangang ito habang sinisikap ng mga tauhan na kontrolin ang mga apoy.

Mahahalagang petsa sa susunod na yugto ng krisis

Nabuo sa loob ng ilang buwan ang emerhensiyang pangkalusugan. Dumating sa loob ng magkakasunod na araw ang pinakahuling bilang ng mga nagpagamot, pagsasara ng mga paaralan at planong pagsubok sa pagpapakalat ng usok. Sinusuri rin sa isang kasong isinampa sa hukuman ang kahandaan at pagtugon ng pamahalaan.

• Agosto 18 hanggang Oktubre 13: Nagtala ang Ministri ng Kalusugan ng Indonesia ng mahigit 280,000 katao na may mga problema sa paghinga.
• Oktubre 14: Inihayag ng ministeryo ang bilang ng mga nagkaproblema sa kalusugan, inanunsyo ng Timor-Leste ang pagsasara ng mga paaralan, at ipinahayag ni Dudung ang planong operasyon gamit ang tuyong yelo.
• Oktubre 15: Sinimulan ng Timor-Leste ang tatlong araw na pagsasara ng mga paaralan habang nananatili ang makapal na usok sa Palangkaraya at iba pang lungsod sa rehiyon.
• Oktubre 21: Nakatakdang ipagpatuloy sa Pontianak ang pagdinig sa kasong isinampa laban sa pagtugon ng Indonesia sa mga sunog sa kagubatan.

Isinampa ng mga katutubong kinatawan at grupo ng lipunang sibil sa West Kalimantan ang kaso tungkol sa pagtugon sa mga sunog sa kagubatan. Hinihiling nila ang deklarasyon ng pambansang kalamidad, mas matibay na mga hakbang sa pag-iwas at pangangalagang pangkalusugan para sa mga bulnerableng komunidad. Iginiit ng mga nagsasakdal na hindi sapat ang paghahanda ng mga awtoridad sa matagal na tagtuyot na naipagtaya na.

Itinatakda ng susunod na pagdinig ang petsa para sa usaping ito lampas sa agarang emerhensiya. Sa Palangkaraya, nakatuon ang mga pamilya sa mas agarang pangangailangan: paggamot, kita at lugar na matatakasan nila mula sa usok. Ipinakikita ng salaysay ni Dea tungkol sa hindi na makita ang araw kung gaano kalalim nang nakapasok sa pang-araw-araw na buhay ang makapal na usok.

Mahahalagang Punto

• Nagtala ang Ministri ng Kalusugan ng Indonesia ng mahigit 280,000 katao na may mga problema sa paghinga mula Agosto 18 hanggang Oktubre 13.
• Bumaba sa ilang dosenang metro ang tanaw sa Palangkaraya habang ikinukuwento ng mga residente ang pag-ubo, pananakit kapag humihinga at pagpasok ng usok sa mga tahanan.
• Nagsara nang tatlong araw ang mga paaralan sa buong Timor-Leste mula Oktubre 15 at pinayuhan ang mga pamilya na panatilihin sa loob ng bahay ang mga bata.
• Kumalat ang usok sa Malaysia, Singapore, Pilipinas at Timor-Leste habang nasusunog ang mga kagubatan sa ilang rehiyon ng Indonesia.
• Nagpadala ang Indonesia ng sampu-sampung libong tauhan at nagplano ng pagsubok sa tuyong yelo sa South Sumatra upang ikalat ang makapal na usok.
• Nananawagan ang mga pamilya para sa mga silungang mas malinis ang hangin at may pangangalagang medikal, habang nakatakdang ipagpatuloy sa Oktubre 21 ang pagdinig sa kasong tungkol sa pagtugon ng pamahalaan.