Idinemanda ng mga Katutubong Grupo ang Indonesia Dahil sa Pagtugon sa mga Sunog sa Kagubatan Habang Kumakalat ang Usok sa mga Karatig-bansa

Hamon sa korte hinggil sa mga babala, usok at pananagutan ng estado

Dinadala sa korte ng mga kinatawan ng mga Katutubo at grupo ng lipunang sibil sa Kanlurang Kalimantan ang pamahalaan ng Indonesia dahil sa paulit-ulit na sunog sa kagubatan. Nais nila ng deklarasyon ng pambansang kalamidad, mas mahigpit na pag-iwas sa sunog at serbisyong pangkalusugan para sa mga taong nakalalanghap ng usok. Kasabay ng pagsasampa ng kaso, umabot sa humigit-kumulang 175,000 ang mga kaso ng impeksiyon sa paghinga, iniimbestigahan ng pulisya ang 96 na kumpanya, at inililipat ng mga tagasagip ang mga orangutan mula sa mga tirahang nanganganib masunog.

Inaakusahan ng mga nagsasakdal ang mga awtoridad ng matinding kapabayaan. Iginiit nila na naipagtaya na bago magsimula ang tagtuyot ang matagal na panahong kawalan ng ulan na may kaugnayan sa El Niño. Pangunahing argumento nila na dapat nagkaroon ng mas maagang paghahanda sa isang krisis na halos taun-taon bumabalik, sa halip na ituon ang pagtugon sa pag-apula ng sunog matapos malantad sa usok ang mga komunidad.

Dinidinig ang kaso sa Pontianak, kabisera ng Kanlurang Kalimantan sa Borneo. Magkakaiba ang mga ulat tungkol sa dalawang batayang detalye ng proseso: ayon sa isang salaysay, Oktubre 7 ginanap ang unang pagdinig at 10 ang mga nasasakdal; ayon naman sa isa, Oktubre 8 ito at 27 indibidwal at ahensiya ang inaakusahan. Pangulong Prabowo Subianto ang pinangalanan sa dalawang salaysay. Kailangang kumpirmahin sa rekord ng korte ang eksaktong listahan ng mga nasasakdal at petsa ng unang pagdinig.

Ayon sa dalawang salaysay, walang dumalo sa mga nasasakdal at ipinagpaliban ang paglilitis hanggang Oktubre 21. Wala pang iniulat na pasya sa mga paratang ng kapabayaan. Hindi patunay sa mga alegasyon laban sa pamahalaan ang hindi pagdalo sa unang pagdinig.

Hindi lang sa korte umiikot ang alitan. Nakaabala ang usok sa mga paaralan, transportasyon at pang-araw-araw na pamumuhay sa Indonesia, at umabot ito sa Malaysia at Singapore. Nakarating din ang mas malawak na ulap-usok sa Pilipinas. Sinabi ng pamahalaan ng Indonesia na nananatiling prayoridad nito ang pangangalaga sa mga komunidad at pagpigil sa pagkalat ng sunog, habang nais ng mga nagsasakdal na tugunan ng estado nang sabay ang pag-iwas, pagpapatupad ng batas at rehabilitasyon.

Mga hinihingi ng mga nagsasakdal sa pamahalaan

Nafas Kalbar ang tawag ng koalisyon, na nangangahulugang Hininga ng Kanlurang Kalimantan. Kabilang sa apat na nagsasakdal ang mga kinatawan ng kabataang Katutubo at relihiyoso, isang kinatawan ng pundasyong nangangalaga sa mga lupang pit na Lembaga Gemawan, at si Sisilius Rami, na tinukoy bilang nag-iisang indibidwal na nagsasakdal.

Kabilang sa mga hinihinging remedyo ang pagdedeklara ng pambansang emerhensiya o kalamidad, pagpapalakas ng mga hakbang laban sa sunog, pagbibigay ng libreng serbisyong pangkalusugan sa mga bulnerableng grupo, pag-uusig sa mga responsable, at pagsasaayos ng rehabilitasyon para sa mga apektadong komunidad. Dahil dito, mas malawak ang saklaw ng kaso kaysa reklamo lamang tungkol sa agarang operasyon sa pag-apula ng sunog.

Inilarawan ni Tono, pinuno ng Alyansa ng mga Katutubo ng Kanlurang Kalimantan, ang demanda bilang pagsisikap na tuparin ng estado ang tungkulin nitong protektahan ang mga tao at kalikasan. Sinabi naman ni Glorio Sanen, tagapag-ugnay sa usaping legal ng Nafas Kalbar at abogado ng mga nagsasakdal, na handa ang grupo na patunayan ang mga alegasyon nito.

Tinanong ni Sanen kung bakit hindi nagbunga ng mas masusing paghahanda ang naunang babala tungkol sa lagay ng panahon:

Medyo nakapagtataka ito dahil naipagtaya na ang El Niño bago pa man magsimula ang tagtuyot na ito," aniya. "Pero parang hindi tayo naghanda para harapin ang matagal na panahong kawalan ng ulan na ito.

Ibinubukod ng argumento niya ang mga kondisyon ng panahon na nagpalala sa panganib ng sunog at ang tungkulin ng pamahalaan na maghanda. Hindi sapat ang pagtataya ng tagtuyot para patunayang nagkaroon ng kapabayaan sa ilalim ng batas. Kailangang suriin ng korte kung ano ang nalaman ng mga awtoridad, anong mga hakbang ang ginawa nila at kung tumupad ang mga ito sa kanilang mga tungkulin.

Paano umunlad ang krisis at hamon sa korte

Ayon sa mga ulat, mahigit tatlong buwan nang nagpapatuloy ang mga sunog, at nagsimula ang kasalukuyang pagkalat noong Hulyo. Ipinakikita ng mga makukuhang petsa ang paglaki ng emerhensiya, na sinundan ng mga hakbang sa pagpapatupad ng batas, paghamon sa korte at mga pag-uusap diplomatiko.

• Enero hanggang Hulyo: Humigit-kumulang 202,000 ektarya ang nasunog sa buong Indonesia, ayon sa mga bilang ng pamahalaang binanggit sa mga ulat.
• Mula Hulyo: Kumalat ang usok mula sa sunog sa kagubatan at lupa sa mga apektadong lalawigan ng Indonesia at mga karatig-bansa.
• Agosto at Setyembre: Umabot sa humigit-kumulang 175,000 ang kabuuang kaso ng impeksiyon sa paghinga; nagsagawa rin ng mga pagsagip sa orangutan sa panahong ito.
• Setyembre: Iniulat na nagsampa ng demanda sa Pontianak ang Nafas Kalbar.
• Oktubre 7 o 8: Magkakaiba ang petsang ibinigay ng mga ulat para sa unang pagdinig, na ipinagpaliban matapos hindi dumalo ang mga nasasakdal.
• Oktubre 9: Umabot sa 46 ang bilang ng mga orangutang na nailigtas mula sa panganib ng sunog, ayon sa tala ng isang lokal na opisyal sa konserbasyon.
• Oktubre 10: Hayagang tinalakay ni Syahganda Nainggolan, pinuno ng komunikasyon ng pamahalaan, ang mga sunog at mga alalahaning inilabas ng Malaysia at Singapore.
• Oktubre 21: Itinakda ng korte na magpatuloy ang mga paglilitis.
• Nobyembre: Nagbabala ang mga awtoridad na maaaring magpatuloy ang mga sunog hanggang sa buwang ito, kung kailan inaasahang magsisimula ang tag-ulan sa malaking bahagi ng Indonesia.

Hindi tiyak na petsa ng pagtatapos ang babala tungkol sa Nobyembre. Inilalarawan nito ang inaasahang panahon, samantalang nakasalalay din ang agarang takbo ng mga sunog sa lokal na pag-ulan, suplay ng tubig at pagsisikap na apulahin ang nagbabagang pit.

Pumapasok ang usok sa mga tahanan at naaantala ang pag-aaral

Batay sa mga bilang ng Ministri ng Kalusugan ng Indonesia, tinatayang 175,000 ang mga kaso ng impeksiyon sa paghinga na may kaugnayan sa sunog. Magkakaiba ang paglalarawan sa kabuuan: halos 175,000 mula Agosto hanggang Setyembre, o hindi bababa sa 175,000 mula Agosto. Kung walang orihinal na pahayag na may petsa, dapat ituring ang mga bilang na ito bilang tinatayang sukatan ng bigat ng epekto sa kalusugan, hindi bilang iisang eksaktong bilang.

Inilalarawan ng mga residente ang patuloy na pagkakalantad sa usok maging sa loob ng bahay. Ikinuwento ni Arniyanti, residente ng Pontianak na nagpapatakbo ng Lembaga Gemawan, kung paano pumapasok ang usok sa kanyang tahanan:

Hirap kaming huminga sa loob ng bahay dahil pumapasok ang usok sa mga bentilasyon.

Sinabi ng indibidwal na nagsasakdal na si Sisilius Rami na mahapdi ang kanyang mga mata tuwing lumalabas siya at araw-araw siyang nagsusuot ng mask. Ipinakikita ng salaysay niya kung bakit mahalagang bahagi ng demanda ang hinihinging serbisyong pangkalusugan: maaari pa ring malantad sa usok ang mga tao kahit iniiwasan nila ang mga aktibidad sa labas.

Sinabi ni Sanen na halos dalawang buwan nang sarado ang mga paaralan sa Kanlurang Kalimantan. Naantala rin ang daan-daang biyahe ng eroplano. Pansamantalang ipinasara ng mga estado sa Malaysia ang mga paaralan dahil sa mahinang kalidad ng hangin, kabilang ang Johor, habang inanunsiyo ng Singapore ang mga planong pagsasara kung umabot sa antas na hindi malusog ang Pollution Standards Index nito.

May mga gastos ang mga abalang ito bukod sa pagkakasakit. Naaantala ng matagal na pagsasara ng paaralan ang edukasyon, at nililimitahan naman ng mga kanseladong biyahe ang paglalakbay at pag-access sa mga serbisyo. Hinihingi ng mga nagsasakdal ang rehabilitasyon upang matugunan ang mga nagpapatuloy na epekto, bagaman hindi pa napagpapasyahan ang eksaktong saklaw at pagpopondo ng anumang remedyo.

Magkaibang paliwanag ang tagtuyot at paglilinis ng lupa

Maaaring magpababa ng ulan sa Indonesia ang El Niño, ang pag-init ng tropikal na Pasipiko na nagbabago sa mga padron ng panahon. Pinahaba ng di-pangkaraniwang malakas na yugto nito na inilalarawan sa mga ulat ang tuyong kondisyon at pinataas ang posibilidad na masunog ang mga halaman at pit.

Binubuo ang pit ng bahagyang nabubulok na materyal ng halaman na naiipon sa basang lupa. Kapag pinatuyo, maaari itong magliyab at magpatuloy sa pagliyab sa ilalim ng lupa. Dahil dito, maaaring magpatuloy ang sunog kahit mawala na ang nakikitang liyab, at kailangan ng mga bumbero ng maraming tubig para makontrol ito.

Kitang-kita na ang hamon noong pagsisikap na apulahin ang sunog sa lupang pit noong Setyembre, nang labanan ng mga boluntaryo ang mga sunog sa ilalim ng lupa na maaaring muling sumiklab matapos magmukhang napatay na. Inilarawan din sa isang pagtugon sa sunog noong Agosto ang kakulangan ng tubig, mahirap na pagpasok sa lugar at mas matinding kondisyon ng El Niño.

Itinuturo ng mga grupong pangkalikasan ang pagsunog sa mga halaman upang ihanda ang lupa para sa mga plantasyon at iba pang agrikultura bilang pangunahing sanhi ng paulit-ulit na sunog. Pinakamalaking prodyuser ng palm oil sa mundo ang Indonesia, at sinabi ni Arniyanti na partikular na bulnerable ang mga nasira at natuyong lupang pit na kaugnay ng pagtatanim ng iisang uri ng pananim.

Ayon sa natuklasan ng grupo ni Arniyanti, mahigit 70 porsiyento ng mga lugar na may natukoy na sunog ay nasa mga konsesyon ng kumpanya. Isa itong alegasyong kailangang masusing siyasatin: ipinakikita ng pagkakatukoy ng sunog sa loob ng isang konsesyon ang lokasyon nito, pero hindi nito pinatutunayan kung sino ang nagsimula nito o kung may pananagutang legal ang isang kumpanya.

Iba naman ang paliwanag ni Syahganda Nainggolan, pinuno ng Ahensiya ng Komunikasyon ng Pamahalaan ng Indonesia, noong Oktubre 10:

"Umaasa kaming mauunawaan ng ating mga kapitbahay na hindi ito bunga ng pagkakamali ng tao; likas na pangyayari talaga ito," aniya.

Taliwas ang pananaw na iyon sa sariling mga imbestigasyon ng pamahalaan sa mga hinihinalang nagsimula ng sunog at pagkakasangkot ng mga korporasyon. Maaaring padaliin ng tuyong panahon ang pagkalat ng sunog, habang maaari pa ring pagmulan ng pagliyab ang gawain ng tao. Tungkol ang hamon sa korte sa kung sapat na pinangasiwaan ng mga awtoridad ang mga panganib na ito.

Magkakaiba ang sinusukat ng mga imbestigasyon at bilang sa pag-apula ng sunog

Tinukoy ng pulisya ang 196 kataong pinaghihinalaang nagsimula ng sunog sa kagubatan at iniimbestigahan ang 96 na kumpanya kaugnay ng mga sunog na nakaapekto sa mahigit 25,000 ektarya. Magkakaiba ang panahon ng anunsiyo ayon sa mga ulat: inilagay ito ng ilan noong Agosto, at sinabi naman ng iba na naganap ito noong buwang bago ang mga paglilitis noong Oktubre.

Inanunsiyo rin ng mga awtoridad ang mga parusang administratibo laban sa 26 na korporasyon, kabilang ang pagsuspinde at pagbawi ng mga permit at mga utos na ibalik sa dati ang nasirang lupa. Hiwalay ang mga parusang administratibo sa mga hatol na kriminal. Nagpapatuloy ang mga imbestigasyon sa pagkakasangkot ng mga korporasyon, at maaaring umabot sa 15 taon ang pagkakakulong para sa mga posibleng kaso.

Ayon sa Ahensiya ng Komunikasyon ng Pamahalaan, isinailalim sa mga operasyon laban sa sunog ang humigit-kumulang 467 ektarya sa anim na prayoridad na lalawigan, laban sa target na humigit-kumulang 654 na ektarya. Katumbas ito ng halos 71 porsiyento ng itinakdang target, kaya may humigit-kumulang 187 ektarya na hindi nagamot sa ilalim ng partikular na panukat na ito.

Hindi dapat ituring ang mga bilang sa operasyon bilang pambansang tantiya sa lawak ng nasunog na lupa. Ayon sa mga bilang ng pamahalaan, humigit-kumulang 202,000 ektarya ang nasunog mula Enero hanggang Hulyo. Tinataya ng mga organisasyong hindi pang-gobyerno na hindi bababa sa 600,000 ektarya pa ang nasunog pagkatapos nito, ngunit walang iniulat na kasunod na opisyal na pambansang kabuuan.

Kung pagsasamahin ang dalawang bilang, lalabas na hindi bababa sa 802,000 ektarya ang nasunog, pero paghahalo ito ng opisyal na bilang at hiwalay na tantiya. Hindi beripikadong kabuuang bilang ng pamahalaan ang resultang ito. Gayundin, naiiba ang saklaw ng 25,000 ektaryang kaugnay ng mga imbestigasyon ng pulisya sa mga pambansang bilang ng sunog.

Ayon sa ahensiya, mahigit 69,000 tauhan ng militar at pulisya, kawani ng pamamahala sa kalamidad, boluntaryo at kalahok mula sa pribadong sektor ang sumuporta sa magkasanib na operasyon. Inilarawan nito ang magkakaugnay na gawain sa lupa at himpapawid na nakatuon sa mga aktibong lugar ng sunog, mga nagbabagang pit sa ilalim ng lupa at mga lugar na kakaunti ang tubig o mahirap marating.

Nag-aalok ng tulong ang mga pamahalaan ng karatig-bansa

Nagpahayag ng kahandaang tumulong sa Indonesia ang Malaysia at Singapore habang tumatawid sa kanilang mga hangganan ang usok. Ipinahayag ni Punong Ministro ng Malaysia Anwar Ibrahim ang mga alalahanin kay Pangulong Prabowo, at nakibahagi rin sa mga pag-uusap ang mga ministri ng ugnayang panlabas ng mga bansa, ayon kay Syahganda.

Sinabi ni Grace Fu, ministro ng Sustainability and Environment ng Singapore, na nakipag-ugnayan siya sa mga katapat niya sa Indonesia upang mag-alok ng suporta. Malugod na tinanggap ng mga opisyal ng Indonesia ang kahandaang tumulong ng dalawang karatig-bansa.

Sinabi ni Berton Panjaitan, pansamantalang tagapagsalita ng Pambansang Ahensiya sa Pagbawas ng Panganib sa Kalamidad ng Indonesia, na mas pinili ang mga tauhan sa lupa kaysa eroplano dahil maaaring makahadlang sa operasyon sa himpapawid ang mahinang visibility. Ipinakikita ng praktikal na limitasyong ito kung paanong nakaaabala ang usok sa pagtugon sa mga sunog na pinagmumulan nito.

Sinabi rin ng Ahensiya ng Komunikasyon ng Pamahalaan na iginagalang nito ang karapatan ng mga mamamayan at organisasyon ng lipunang sibil na magsampa ng kaso. Ipinaliwanag ng tagapagsalita ang paninindigan ng pamahalaan:

Ngayong dinidinig na ng korte ang usapin, tutugunan ng pamahalaan ang mga isyung inilahad sa pamamagitan ng prosesong legal at hahayaan nitong magpatuloy ang mga paglilitis ayon sa nararapat.

Magkakaibang bahagi ng krisis ang tinutugunan ng alok na tulong mula sa rehiyon at ng kaso sa korte. Makakatulong ang dagdag na tauhan sa pagpigil sa mga aktibong sunog, samantalang humihingi ang demanda ng mga pasya tungkol sa paghahanda, pangangalaga sa publiko at pananagutan.

Ipinakikita ng pagsagip sa mga orangutan ang pagkawala ng ligtas na tirahan

Inilipat ng mga awtoridad ng Indonesia at ng pundasyong pangrehabilitasyon ng mga hayop na YIARI ang walong orangutan sa Batu Nyambu Protected Forest sa Kanlurang Kalimantan. Binubuo ang grupo ng tatlong inang may kasamang anak at dalawang nagbibinata pang lalaki. Iniligtas sila mula sa mga lugar na nanganganib o napinsala ng sunog noong Agosto at Setyembre.

May lawak na 23,000 ektarya ang reserbang kanilang nilipatan, na kinabibilangan ng pangunahin at pangalawang kagubatan. Sinabi ni Argitoe Ranting, direktor ng operasyon ng YIARI, na pinili ito dahil may makukuhang pagkain at tubig at konektado ito sa iba pang kagubatan. Sinuri ng mga tagapagtaguyod ng konserbasyon ang kalusugan ng mga hayop bago ang paglilipat.

Tumagal nang anim na oras ang biyahe sakay ng kotse, isang oras sakay ng bangka at dalawa pang oras sa paglalakad, habang pasan sa mga kawayan ang mga kulungan. Sinabi ni Murlan Dameria Pane, pinuno ng lokal na ahensiya ng likas na yaman, na nakapagsagip ang mga awtoridad at YIARI ng 46 na orangutan mula sa panganib ng sunog mula Agosto hanggang Oktubre 9.

Ipinaliwanag ni Karmele Llano Sanchez, punong ehekutibo ng YIARI, kung bakit nagiging kailangan ang paglilipat kapag hindi sapat ang pangangalaga sa tirahan:

"Dapat laging pangunahing prayoridad ang pangangalaga sa mga tirahan upang matiyak na patuloy na may ligtas na kagubatang matitirhan ang mga orangutan. Pero hangga't nanganganib ang kanilang tirahan, isa sa pinakamainam nating magagawa ang pagsagip upang tulungan silang mabuhay," ani Sanchez.

Tinataya ng WWF na humigit-kumulang 104,000 orangutan na lamang ang natitira sa Borneo at Sumatra, mula sa mahigit 230,000 isang siglo na ang nakalipas. Nagbabala ang International Union for Conservation of Nature na nasusunog ang mga tirahang kinaroroonan ng 52 porsiyento ng populasyon ng orangutan sa Borneo. Inilalarawan ng bilang na iyon ang bahagdan ng populasyong nasa mga apektadong tirahan, hindi ang dami ng mga hayop na namatay o direktang nasugatan.

Lumalakas ang panawagan ng publiko, ngunit wala pang pasya sa mga legal na remedyo

Nagdulot ng mga panawagan mula sa mga artistang Indonesian ang krisis, bukod sa mga apektadong komunidad. Binigyang-pansin ni Teuku Wisnu ang patuloy na mga sunog sa Kalimantan at Sumatra. Binatikos naman ni Nana Mirdad ang opisyal na pagtugon sa usok na gumagambala sa mga lungsod, habang nanawagan si Denny Sumargo sa pangulo, kalihim ng gabinete at ministro ng kagubatan na tumulong.

Nanghingi si Luna Maya ng mga donasyon para sa mga kagubatan at hayop sa Kalimantan. Pinalalawak ng mga kampanyang ito ang atensiyon ng publiko, ngunit hindi nila pinatutunayan ang mga alegasyon sa korte ni napapalitan ang programang rehabilitasyon ng pamahalaan na may nakalaang pondo.

Magkahalo rin ang naging kasaysayan ng mga legal na kaso ng mga nagsasakdal. Nagsampa ng kaso noong 2016 ang pitong residente tungkol sa paghawak ng pamahalaan sa krisis sa sunog noong 2015 sa ilalim ni dating Pangulong Joko Widodo. Una silang pinagpasyahan ng korte ng distrito, ngunit binaligtad ang pasyang iyon noong 2022. Ibinasura naman ang hiwalay na kasong isinampa sa Timog Sumatra noong 2025.

Sinabi ni Sanen na nakahanda ang mga kasalukuyang nagsasakdal at may hawak silang ebidensiya. Hindi pa nalulutas ang kaso, kabilang ang tanong kung iuutos ng korte ang deklarasyon ng kalamidad, serbisyong pangkalusugan, mas mahigpit na mga hakbang laban sa sunog o iba pang hakbang sa rehabilitasyon. Oktubre 21 ang susunod na nakatakdang pagdinig. Malulutas din ng kumpirmadong rekord ng korte ang magkakaibang ulat tungkol sa petsa ng unang pagdinig at bilang ng mga nasasakdal.

Mahahalagang Dapat Malaman

• Inaakusahan ng Nafas Kalbar ang mga awtoridad ng Indonesia ng kapabayaan sa paghahanda at pagtugon sa paulit-ulit na sunog.
• Hinihingi ng mga nagsasakdal ang deklarasyon ng pambansang kalamidad, mas mahigpit na mga hakbang laban sa sunog, serbisyong pangkalusugan at rehabilitasyon.
• Magkakaiba ang mga ulat tungkol sa petsa ng unang pagdinig at bilang ng mga nasasakdal; kapwa Oktubre 21 ang ibinigay nilang petsa ng susunod na pagdinig.
• Humigit-kumulang 175,000 ang mga kaso ng impeksiyon sa paghinga na may kaugnayan sa sunog, ayon sa mga bilang ng Ministri ng Kalusugan.
• Tinukoy ng pulisya ang 196 na pinaghihinalaang nagsimula ng sunog at iniimbestigahan ang 96 na kumpanya; pinatawan ng mga parusang administratibo ang 26 na korporasyon.
• Nag-alok ng tulong ang Malaysia at Singapore habang naaantala ng usok ang pag-aaral, paglalakbay at pang-araw-araw na pamumuhay.
• Inilipat sa protektadong kagubatan ang walong orangutang na nailigtas; umabot sa 46 ang nailigtas mula sa panganib ng sunog pagsapit ng Oktubre 9.
• Wala pang iniulat na pasya sa mga kasalukuyang paratang ng kapabayaan.