Nakikipaglaban ang mga Boluntaryo sa mga Sunog sa Latian ng Indonesia Habang Nagiging Nakalalasong Usok ang Sinaunang Carbon

Apoy sa Ilalim ng Kagubatan

Naging kulay amber at makapal ang kalangitan sa ibabaw ng Indonesian Borneo, hindi dahil sa ulan kundi sa usok. Kumalat ang makapal na usok mula sa nasusunog na kagubatan at sakahan sa Kalimantan patungong Malaysia, Brunei, Singapore at Pilipinas, na gumagambala sa pang-araw-araw na buhay at nagpapadala sa mga tao sa mga ospital dahil sa mga problema sa paghinga.

Sa lupa, madalas na nakatago ang panganib. Maaaring banayad tingnan ang apoy sa ibabaw habang patuloy itong kumakalat sa tuyong pit sa ilalim nito. Naghuhukay ang mga boluntaryo sa lupa, nagbobomba ng tubig sa mga kanal sa ilalim ng lupa at nagtatrabaho buong gabi upang apulahin ang mga apoy na maaaring muling sumiklab ilang araw matapos akalaing napapatay na ang mga ito.

Apektado ang humigit-kumulang 200,000 ektarya ng kagubatan at sakahan sa Indonesian Borneo mula pa noong unang bahagi ng Hulyo, ayon sa mga materyal na ibinigay para sa ulat na ito. Bahagi ang mga sunog ng mas malawak na krisis sa buong bansa, kung saan libo-libong hot spot ang natukoy sa Indonesia sa gitna ng matagal na tagtuyot na pinatindi ng malakas na El Niño.

Mahigit isang buwan nang nagtatrabaho sa gitna ng usok si Dwi Sujatmoko, isang 35 taong gulang na boluntaryong bumbero. Inilarawan niya ang hangin na parang tear gas, na agad tumatama sa ilong at mga mata.

Kapag hindi na nakokontrol ang sunog, marami itong napipinsala. Hindi lang mga tao, kundi pati mga hayop at halaman. Kung kumalat ang apoy sa ilalim ng lupa at hindi na ito makontrol, napakalaki ng mga pagkalugi.

Kabilang sa mga boluntaryo ang maraming katutubong Dayak at Banjar na kabisado ang lupain at mga daluyan ng tubig dito. Gumagamit sila ng mga kagamitang pangkamay, portable na bomba, kariton, tubo at mga balong pansamantala laban sa apoy na maaaring kumalat sa ilalim ng lupa nang hindi lumilitaw ang liyab.

Bakit Napakahirap Apulahin ang mga Sunog sa Pit

Nabubuo ang pit mula sa mga halamang bahagyang nabulok at naipon sa mga lugar na puno ng tubig sa loob ng libu-libong taon. Dahil kakaunti ang oxygen sa basang latian ng pit, mabagal ang pagkabulok. Naiipon ang mga suson ng organikong materyal, na kung minsan ay umaabot sa lalim na mahigit 20 metro sa ilang bahagi ng Kalimantan.

Dahil dito, mahalagang imbakan ng carbon ang mga latian ng pit. Nananatiling nakakulong sa ilalim ng lupa ang carbon na sinipsip ng mga halaman sa halip na mabilis na bumalik sa atmospera. Kabilang ang mga tropikal na latian ng pit ng Indonesia sa pinakamahahalagang likas na reserba ng carbon sa daigdig.

Nagdudulot din ang katangiang ito ng matinding panganib ng sunog kapag pinatuyo ang pit. Karaniwang nangangailangan ang pagpapaunlad ng mga plantasyon ng mga kanal at bomba upang pababain ang antas ng tubig sa lupa. Kapag natuyo ang lupa, mas madali itong magliyab at maaari itong manatiling madaling masunog sa mahabang panahong walang ulan.

Ayon kay Dr. Nisa Novita, isang mananaliksik ng latian ng pit sa grupong pangkonserbasyon ng Indonesia na Yayasan Konservasi Alam Nusantara, maaaring maglaman ang malalim na pit ng mahigit 6,000 tonelada ng carbon kada ektarya. Katumbas ito ng taunang emisyon ng carbon dioxide ng 4,800 sasakyan, batay sa paghahambing na ibinigay ng mananaliksik.

Napakabisa ng mga latian ng pit bilang imbakan ng carbon dahil pinapabagal ng mga kondisyong puno ng tubig ang pagkabulok, kaya naiipon ang carbon sa ilalim ng lupa sa loob ng libu-libong taon. Ngunit nangangahulugan din ito na maaari silang maging bomba ng carbon kapag pinatuyo o sinunog, dahil mabilis na mailalabas sa atmospera ang carbon na iyon.

Kapag umabot ang apoy sa materyal na ito, maaari itong umusok at magliyab sa ilalim ng lupa nang ilang linggo. Maaaring hindi umabot sa nasusunog na suson ang tubig na ibinubuhos sa ibabaw. Kailangang basain nang husto ng mga bumbero ang lupa hanggang halos maging parang lugaw ang pit, habang paulit-ulit na sinusuri kung may init at usok sa ilalim.

Bomba ng Carbon na May Epekto sa Rehiyon

Naglalabas ng carbon dioxide, carbon monoxide at methane ang nasusunog na pit. Nagdaragdag sa pag-init ng mundo ang carbon dioxide at methane, samantalang nakalalason ang carbon monoxide kapag mataas ang konsentrasyon nito. Maaaring pumasok sa pinakamalalim na bahagi ng mga baga ang maliliit na partikulong nalilikha ng sunog at mapunta sa daluyan ng dugo.

Ayon kay Susan Page, isang propesor sa University of Leicester na tatlong dekada nang nag-aaral ng mga latian ng pit sa Asia, nalalanghap ng mga taong nasa ilalim ng usok ang kapwa nakalalasong gas at napakaliit na mga partikulo.

Nakahihinga sila ng carbon monoxide, na nakalalason, at ng napakapinong mga partikulo na maaaring tumagos sa mga alveoli sa baga at makapasok sa daluyan ng dugo, na magdulot ng iba pang problema sa katawan, kabilang ang mga suliranin sa puso.

Inilalarawan ng terminong bomba ng carbon ang biglaang paglabas ng malaking imbakan ng carbon. Hindi nito ibig sabihin na ilalabas ng bawat ektarya ng pit ang buong reserba nitong carbon sa iisang pangyayari. Tumutukoy ito sa panganib na mabilis na maging mga greenhouse gas ang isang likas na imbakan na dahan-dahang naipon kapag pinatuyo at sinunog ang lupa.

Sinisira rin ng mga sunog ang mga halamang tumutulong panatilihing basa at matatag ang pit. Pagkatapos ng sunog, mas mabilis matutuyo ang nakalantad na lupa, kaya mas malamang na muling masunog. Maaaring lumikha ang paulit-ulit na pagsunog ng siklo kung saan lalong nagiging mahirap ibalik sa dati ang nasirang lupa.

Ayon kay Page, naglalabas ng carbon dioxide ang mga pinatuyong latian ng pit kahit hindi nasusunog. Sa ganitong diwa, ang liyab ang pinakanakikitang bahagi ng mas malaking problemang may kinalaman sa pagpapatuyo, pagpapalit-gamit ng lupa at pangmatagalang mga emisyon.

Tumatawid ng mga Hangganan ang Usok

Kumalat ang usok mula sa mga sunog sa Indonesia patungong Malaysia, Brunei, Singapore at mga bahagi ng Pilipinas. Umabot sa hindi ligtas na antas ang mga sukat ng kalidad ng hangin sa ilang lugar, at iniulat na halos 75 ulit ng inirerekomendang antas ng World Health Organization ang polusyon sa pinakamalulubhang kasong inilarawan sa mga ibinigay na materyal.

Nagtala ang Ministry of Health ng Indonesia ng mahigit 50,000 kaso ng impeksiyon sa paghinga na iniugnay sa mga sunog sa lupa at kagubatan mula Hulyo hanggang Agosto. Mahigit 12,000 sa mga kasong iyon ay kinasangkutan ng mga batang wala pang limang taong gulang.

Sa Banjarbaru, isa sa mga lungsod sa Indonesia na pinakamalubhang naapektuhan, isinara ang mga paaralan habang lumalala ang kondisyon ng paningin dahil sa usok. Inilarawan ng isang katuwang sa pagtuturo ang mga kondisyong halos hindi na makita ng mga tao ang kanilang mga paa. Iniulat ng mga residente ang pag-ubo, pananakit ng lalamunan, sipon, pananakit ng ulo at hapdi ng mga mata.

Sa estado ng Sarawak sa Malaysia, halos 600 paaralan ang isinara sa panahon ng matinding polusyon, na nakaapekto sa humigit-kumulang 200,000 mag-aaral. Naghanda ang Singapore sa posibilidad ng mas maruming hangin sa pamamagitan ng pag-iimbak ng mga maskarang N95 at pagpaplanong bawasan ang mga gawaing panlabas sa mga paaralan. Iniulat ng mga residente sa lalawigan ng Palawan sa Pilipinas ang amoy ng nasusunog at iritasyon sa mga mata at lalamunan.

Gumagambala rin sa transportasyon ang usok. Nababawasan ng usok ang tanaw ng mga motorista at maaari nitong maapektuhan ang mga paliparan, ruta ng barko at trapiko sa kalsada. Nagdudulot ito ng mga gastusing pang-ekonomiya para sa mga komunidad na malayo sa pinagmulan ng mga sunog, habang pinakamalaki ang panganib sa kalusugan ng mga taong pinakamalapit sa liyab.

Bakit Paulit-ulit ang mga Sunog

Nag-ugat sa ilang dekada ng pagbabago sa paggamit ng lupa ang krisis sa mga latian ng pit sa Indonesia. Noong panahon ni Suharto, binuksan ang malalawak na bahagi ng maulang kagubatan at latian sa Kalimantan para sa pagtotroso, mga plantasyon at malalaking proyektong pangkaunlaran. Pinatuyo ng mga kanal ang mga latian ng pit na nanatiling basa sa loob ng maraming siglo.

Madalas iugnay ang agrikultura ng plantasyon sa palm oil at iba pang pananim na itinatanim sa malalawak at magkakatulad na lugar. Maaaring maghatid ng trabaho at pamumuhunan ang mga proyektong ito, ngunit dahil sa paglilinis ng lupa at pagpapatuyo, nagiging bulnerable sa sunog ang nakapaligid na tanawin. Dahil dito, mabilis kumalat ang liyab kapag may malakas na hangin, tuyong mga halaman at mababang antas ng tubig sa lupa.

Minsan ay sinisisi ang mga katutubong komunidad sa mga sunog dahil gumagamit ang ilan sa mga tradisyonal na pamamaraan ng pagsasaka ng kontroladong pagsunog upang linisin ang maliliit na lote. Ayon kay Tono, kinatawan ng mga Dayak Kanayatn sa Kanlurang Kalimantan, madalas silang gawing mga fall guy.

Nakaugat ang pagsasaka sa burol sa ideya ng pagpapanatili ng balanse sa kalikasan. Kabilang sa tradisyonal na gawain ang pagpaplano, pag-iingat at kaalamang ipinapasa sa bawat salinlahi.

Magkaiba ang laki at panganib ng maliliit at kontroladong pagsunog at ng paglilinis ng lupa para sa industriya. Maaaring sumunod ang mga tradisyonal na magsasaka sa maiikling takdang panahon at mga lokal na tuntunin, samantalang maaaring umabot sa libu-libong ektarya ang mga konsesyon sa malalaking lupain at mabago ng mga ito ang mga sistema ng tubig sa buong tanawin ng latian ng pit. Kailangan pa ring imbestigahan ang sanhi ng bawat sunog, ngunit ipinakikita ng mas malawak na talaan ang magkakaugnay na epekto ng pagpapatuyo ng lupa, mahinang pagpapatupad ng mga batas, tuyong panahon at mga di-ligtas na pamamaraan ng paglilinis.

Nawala ang halos 160,000 ektarya ng kagubatan sa Kalimantan noong 2025, mahigit sangkatlo ng kabuuang pagkawala ng kagubatan sa buong Indonesia ayon sa mga bilang na ibinigay para sa ulat na ito. Ginawang mga plantasyon at iba pang anyo ng iisang-pananim na agrikultura ang malaking bahagi ng nalinis na lupa.

Hirap at Nakatagong Panganib sa mga Bumbero

Nagtatrabaho ang mga boluntaryong pangkat sa mga kondisyong maaaring makapinsala sa kanilang kalusugan kahit naiiwasan nila ang direktang pagdikit sa liyab. Tuloy-tuloy ang pagkakalantad sa usok, limitado ang mga kagamitang pamproteksiyon sa ilang lugar at maaaring biglang tumaas ang init mula sa mga bitak sa lupa.

Iniulat na namatay ang dalawang boluntaryo sa Gitnang Kalimantan matapos lumala ang kanilang kalusugan habang nilalabanan ang mga sunog. Natutulog naman ang ibang pangkat malapit sa linya ng apoy upang agad silang makatugon kapag lumusot sa ibabaw ang apoy sa ilalim ng lupa.

Isa sa pinakamalalaking hamon ang tubig. Naghuhukay ng mga lawa at balon ang mga bumbero, nagbubukas o nagkukumpuni ng mga kanal at nagtutulak ng mga tubo sa pit upang maihatid ang tubig sa ilalim ng lupa. Maaaring hindi marating ng mga sasakyan ang malalayong lugar, kaya umaasa ang mga pangkat sa maliliit na bomba at mga suplay na mano-manong dinadala.

Ayon kay Sujatmoko, pagod ang mga pangkat at nangungulila sa kanilang mga pamilya, ngunit patuloy silang nagtatrabaho dahil pakiramdam nila ay pananagutan nilang protektahan ang kanilang mga komunidad.

Talagang pagod na pagod kami. Nanghihina kami, nangungulila sa aming mga pamilya, mga anak at mga asawa. Pero sa ngayon, isinasantabi naming lahat ang mga iyon. Ginagawa namin ang lahat ng makakaya namin upang makatulong sa pagtugon sa sakunang ito ng usok dahil tungkulin namin ito.

Makakatulong ang pagdating ng ulan, ngunit hindi nito kusang maisasauli ang dating kalagayan ng pinatuyong latian ng pit. Kailangang ibalik at panatilihin ang antas ng tubig. Maaaring kailangang harangan ang mga kanal, muling taniman ang mga nasirang halaman at subaybayan ang paggamit ng lupa sa hinaharap upang hindi muling matuyo ang lupa.

Pinalalawak ng Indonesia ang Pagtugon sa Emerhensiya

Pinalawak ng mga awtoridad ang mga operasyon sa lupa at mula sa himpapawid upang apulahin ang mga sunog. Mahigit 24,000 bumbero sa lupa ang ipinakalat sa Sumatra at Borneo, bagaman hindi pa rin marating ang ilang hot spot.

Humiling ang mga opisyal ng karagdagang sasakyang panghimpapawid na magbobomba ng tubig para sa mga lugar na hindi marating ng mga pangkat. Pinahintulutan din ng Indonesia ang 35 sasakyang panghimpapawid na rehistrado sa ibang bansa na tumulong sa pagbomba ng tubig at pagpapatrolya mula sa himpapawid, basta't sumusunod ang mga ito sa mga pambansang tuntunin sa kaligtasan ng abyasyon.

Ayon sa datos na binanggit ng mga awtoridad ng Indonesia, nagtala ang Timog Sumatra ng 1,429 hot spot, Kanlurang Kalimantan ng 1,226 at Gitnang Kalimantan ng 811. Nagtala naman ang Silangang Kalimantan ng 576, habang 503 ang naitala sa Riau. Ipinahiwatig ng datos sa kagubatan na halos 94,000 ektarya ang nasunog noong Hulyo lamang.

Bumisita si Pangulong Prabowo Subianto sa mga lugar na tinamaan ng sunog sa Gitnang Kalimantan, Riau at Timog Sumatra. Nangako ang pamahalaan ng mas maraming helikopter na magbobomba ng tubig at suplay ng oxygen para sa mga bumbero. Nagpapadala rin ang Indonesia ng mga tauhan ng militar at pulisya upang tulungan ang mga opisyal sa rehiyon sa edukasyon ng publiko at pag-iwas sa sunog.

Sinimulan na ng Indonesia at Malaysia ang pagpapasabog ng ulap, kung saan ikinakalat ang mga partikulo ng asin sa mga angkop na ulap sa pagtatangkang magpasimula ng ulan. Pinayagan ang Malaysia na magpadala ng mga sasakyang panghimpapawid sa himpapawid ng Indonesia para sa pagpapasabog ng ulap malapit sa pinagsasaluhang hangganan, at nag-alok ito ng karagdagang tulong sakaling hilingin.

Maaaring mabawasan ng mga hakbang na ito ang agarang panganib, ngunit hindi kayang palitan ng mga sasakyang panghimpapawid at pangkat ng emerhensiya ang maayos na pamamahala sa tanawin. Maaaring palamigin ng pagbuhos ng tubig mula sa himpapawid ang apoy nang hindi naaabot ang pinakamalalim na bahagi ng pit. Nakadepende rin ang pagpapasabog ng ulap sa pagkakaroon ng mga angkop na ulap at hindi nito matatapos ang tagtuyot.

Kailangang Panatilihing Basa ang Pit Upang Maiwasan ang mga Sunog

Ang pinakamabisang paraan upang mabawasan ang mga sunog sa pit ay pigilan itong matuyo. Nangangahulugan ito ng pagsasauli sa likas na antas ng tubig, pagharang sa mga kanal ng paagusan, pagprotekta sa natitirang kagubatan at paglilimita sa pagpapaunlad sa mga deposito ng malalim na pit.

Makakatulong ang mga sistema ng maagang babala upang kumilos ang mga komunidad bago kumalat ang maliit na sunog. Natutukoy ng pagsubaybay sa satellite ang mga hot spot, habang maaaring siyasatin ng mga lokal na pangkat ang lupa para sa init na hindi laging natutukoy ng mga satellite dahil sa usok o mga halaman. Makababawas din sa pangangailangan ng mapanganib na pagtugon sa emerhensiya ang pagsasanay at kagamitan para sa pag-iwas sa sunog sa mga nayon.

Bahagi rin ng pagtugon ang pananagutan. Inaresto ng pulisya ng Indonesia ang 72 taong pinaghihinalaang nagsimula ng ilang sunog, habang iniimbestigahan ang apat na kumpanya dahil sa umano'y paggamit ng apoy upang maglinis ng lupa sa murang halaga. Kailangang matukoy sa mga imbestigasyon ang pagkakaiba ng sinadyang paglilinis, di-sinasadyang pagsiklab at mga tradisyonal na gawain, habang sinusuri rin kung pinanatili ng mga kumpanya ang legal na pamamahala sa tubig at mga pananggalang laban sa sunog.

Dapat isama ang mga katutubong komunidad sa mga plano sa pag-iwas sa halip na awtomatikong ituring na mga suspek. Makakatulong sa pagsubaybay sa sunog ang kaalaman nila sa pana-panahong lagay ng panahon, mga kondisyon ng lupa at mga lokal na daluyan ng tubig. Kasabay nito, kailangan ang malinaw na mga tuntunin para sa anumang pagsunog sa tuyong panahon, lalo na malapit sa mga pinatuyong latian ng pit.

Nangangailangan ng pagtutulungan ng Indonesia, Malaysia, Brunei, Singapore at Pilipinas ang panrehiyong saklaw ng usok. Hindi sumusunod sa mga pambansang hangganan ang usok, kaya kailangan ang pagbabahagi ng impormasyon, pagpasok ng mga sasakyang panghimpapawid, mga babala sa kalusugan at magkakaugnay na pagpaplano para sa emerhensiya kapag kumalat ang mga sunog sa mga rehiyon ng kapuluan.

Ang Pinsalang Pantao sa Likod ng Usok

Itinatampok ng pariralang bomba ng carbon ang panganib sa klima mula sa mga sunog sa latian ng pit ng Indonesia, ngunit agaran at personal din ang krisis. Hindi nakapapasok sa paaralan ang mga bata, nakahihinga ng maruming hangin ang mga pamilya at ilang linggong malayo sa tahanan ang ginugugol ng mga boluntaryo. May mga bumberong namatay habang sinisikap protektahan ang mga komunidad mula sa sakunang nagsimula sa kailaliman ng lupa.

Babala ang usok sa nangyayari kapag itinuring na walang laman na lupain ang mga sinaunang latian. Nag-iimbak ng carbon ang mga latian ng pit dahil nananatili silang basa. Kapag inalis ng pagpapatuyo at tagtuyot ang proteksiyong ito, nagiging panggatong ang nakaimbak na materyal, nagiging mapanganib ang hangin at kumakalat ang mga epekto nang malayo sa pinagmulan ng sunog.

Maaaring magdala ng pansamantalang ginhawa sa Borneo ang ulan, ngunit mangangailangan ng pamamahala sa tubig, mas mahigpit na pangangasiwa sa paglilinis ng lupa, suporta sa mga lokal na bumbero at tuloy-tuloy na pagbabantay sa pagitan ng mga panahon ng sunog ang pangmatagalang proteksiyon. Ginagawa ngayon ng mga taong humaharap sa liyab ang gawaing hindi kayang lutasin ng pagtugon sa emerhensiya lamang.

Mahahalagang Punto

• Apektado ang humigit-kumulang 200,000 ektarya ng kagubatan at sakahan sa Indonesian Borneo mula pa noong unang bahagi ng Hulyo.
• Kayang mag-imbak ng carbon ng pit sa loob ng libu-libong taon, ngunit dahil sa pagpapatuyo, lubha itong nagiging bulnerable sa mga sunog sa ilalim ng lupa.
• Kumalat ang usok sa Indonesia, Malaysia, Brunei, Singapore at Pilipinas.
• Nagtala ang Indonesia ng mahigit 50,000 kaso ng impeksiyon sa paghinga na iniugnay sa mga sunog mula Hulyo hanggang Agosto.
• Gumagamit ang mga boluntaryo ng mga bomba, balon, kanal at tubo upang labanan ang mga sunog sa ilalim ng lupa.
• Pinalawak ng mga awtoridad ang mga operasyon sa lupa, pagbomba ng tubig mula sa himpapawid, pagpapasabog ng ulap at mga imbestigasyon.
• Nakasalalay ang pangmatagalang pag-iwas sa pagpapanatiling basa ng mga latian ng pit at pagkontrol sa paglilinis ng lupa.