Sumiklab ang mga protesta sa buong Pilipinas dahil sa iskandalo sa flood control; sinuportahan ni Marcos ang malawakang imbestigasyon

Lumalawak ang galit dahil sa iskandalo sa flood control at nagdudulot ng mga rali sa buong bansa

Mula sa social media ay umabot na sa mga lansangan sa Pilipinas ang tumitinding galit ng publiko kaugnay ng umano’y korupsiyon sa mga proyekto sa pagkontrol ng baha. Nakatakda ang malalaking demonstrasyon sa Setyembre 21 sa Maynila at iba pang mga lungsod. Hinimok ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang mga mamamayan na iparinig ang kanilang mga tinig habang nananawagan ng kahinahunan. Nangako siyang papanagutin ng isang independiyenteng imbestigasyon ang sinumang nagkasala, kabilang ang mga nasa makapangyarihang pulitikal na grupo. Kasunod ang mga protesta ng ilang linggong mga pagdinig na ipinalabas sa telebisyon, kung saan tinalakay ang mga substandard o hindi naman umiiral na proyektong pampubliko at ang umano’y mga kickback na kaugnay ng bilyun-bilyong pisong ginastos sa flood control. Lalong tumindi ang galit matapos bahain ng kamakailang malalakas na buhos ng ulan ang Metro Manila at mga kalapit na lalawigan, dahil marami sa mga proyekto ang nilayong panatilihing ligtas sa baha ang mga komunidad.

Nakasentro ang kontrobersiya sa humigit-kumulang 545 bilyong pisong ginastos mula 2022 para sa pagpapagaan ng epekto ng baha sa buong bansa. May mga mambabatas, inhinyero ng mga pampublikong proyektong pang-imprastraktura, at kontratista na nabanggit sa mga pagdinig, habang inilarawan naman ng mga auditor at whistleblower ang mga pekeng proyekto, pinalobong gastos, at kulang na dokumentasyon. Nagbunsod na ang isyu ng pagbibitiw ng kalihim ng Department of Public Works and Highways, pagsususpinde sa bidding para sa mga proyekto sa flood control, at mga bagong pangako ng pangulo na pigilan ang pagtagas ng pondo sa proseso ng mga proyektong pang-imprastraktura.

Nakaalerto ang mga pulis at sundalo para sa mga rali, na kasabay ng anibersaryo ng deklarasyon ng batas militar noong 1972 ni Ferdinand Marcos Sr., yumaong ama ng pangulo. Ayon sa mga tagapag-organisa, magiging sentro ng mga pagtitipon ang panawagan para sa transparency at pananagutan. Nagpahiwatig ng suporta ang mga lider ng simbahan, grupo ng mga estudyante, organisasyon ng mga manggagawa, at mga tagapagtaguyod ng paglaban sa korupsiyon. Iginiit ng mga opisyal na pahihintulutan ang mga protesta basta mapayapa ang mga ito.

Ano ang nagpasiklab sa mga protesta

Nagsimula ang mga ito sa mga pagtatanong ng Kongreso kung saan inilantad ang mga paratang ng malawakang paglilihis ng pondo para sa mga proyekto sa pagkontrol ng baha. Binanggit ng mga imbestigador ang mga proyektong wala naman sa aktuwal na lugar, mga pasilidad na nasira agad matapos matapos, at mga kontratang kulang sa dokumentasyon. Lalong tumindi ang galit habang paulit-ulit na nilulubog ng baha ang mga komunidad na dapat sana’y nakinabang sa mga bagong dike, estasyon ng bomba, at pinahusay na drainage.

Nagsagawa nitong mga nakaraang araw ng mga walkout ang mga estudyante sa University of the Philippines at iba pang mga kampus. Nanawagan ang mga tagapag-organisa ng malawakang pagtitipon sa mahahalagang lugar sa kabisera. Inaasahan ng ilan na magtitipon ang mga tao sa EDSA, ang makasaysayang lansangan ng pag-aalsa ng people power noong 1986, at sa Rizal Park. Naghanda na ng mga plano sa seguridad ang pulisya at sinabing igagalang nila ang karapatang magtipon.

Hindi lamang sa mga lansangan nagmumula ang kritisismo ng publiko. Nagpahayag ng pagkadismaya sa umano’y maling pamamahala ng pondo ang mga grupo ng negosyo, lider Katoliko, at retiradong opisyal ng militar. Para sa marami, napinsala ng pagtagas ng pondo sa isang mahalagang programa ang mga ordinaryong Pilipino, na madalas humarap sa mga bagyo, tumitinding lakas ng ulan, at talamak na pagbaha sa mga lungsod.

Ang sinasabing daluyan ng pera

Sa iba’t ibang salaysay sa mga pagdinig sa lehislatura, inilarawan ang isang programang pang-imprastraktura na naging puntirya ng paghahanap ng pakinabang mula sa pondo ng bayan. Bagama’t magkakaiba ang mga detalye, simple ang pangunahing paratang: inilihis ng mga kontratista at opisyal ng gobyerno ang pondo sa mga proyektong hindi mahusay ang kinalabasan, sobrang mahal, o hindi naman talaga itinayo, at pagkatapos ay tumanggap ng bahagi ng kinita bilang kickback.

Mga pekeng proyekto at palpak na konstruksyon

Ayon sa mga auditor, natuklasan sa mga inspeksiyon sa lugar ang mga proyektong nasa papeles lamang, gayundin ang mga estruktura laban sa baha na itinayo gamit ang mahihinang materyales o palpak na pagkakagawa. Sa halip na guminhawa, paulit-ulit na binaha ang mga komunidad. Hindi abstraktong usapin ito para sa mga residente. Sinisira ng baha ang maliliit na negosyo, hindi nakapapasok sa paaralan ang mga bata, at kumakalat ang sakit. Kapag sinubok ng malakas na ulan, mabilis na inilalantad ng mahinang imprastraktura ang pinsalang dulot ng palpak na pamamahala.

Konsentrasyon ng mga kontrata

Itinampok sa mga pampublikong pahayag ng matataas na opisyal ang mga di-pangkaraniwang padron sa paghahati ng badyet para sa flood control. Binanggit ng pangulo ang mga pagkakataong napunta sa maliit na grupo ng mga kontratista ang malaking bahagi ng mga kontrata. Ayon sa isang hanay ng datos na inilabas ng gobyerno, humigit-kumulang ikalimang bahagi ng ginastos sa flood control mula 2022 ay napunta sa 15 kontratista. Nagbabala ang antas ng konsentrasyong ito sa mga imbestigador, na sinusuri ngayon kung minaniobra ang bidding o kung nakaimpluwensiya ang mga tagapamagitan sa paggawad ng mga kontrata.

Mga kickback at marangyang pamumuhay

Inilarawan ng mga saksi ang mga pagbabayad ng salapi sa mga opisyal ng gobyerno at mambabatas kapalit ng paglilihis ng pondo o pag-apruba sa mga pagbabago sa kontrata. Binanggit naman sa magkakahiwalay na salaysay ang mga sunod-sunod na sugal at pagbili ng mga mamahaling produkto na umano’y pinondohan ng nakaw na yaman. Sinabi ng mga awtoridad na sisiyasatin nila ang mga rekord sa bangko, deklarasyon ng buwis, at iba pang dokumento upang matunton ang daloy ng pera.

Mensahe, mga pangako, at hakbang sa polisiya ni Marcos

Inilarawan ni Pangulong Marcos ang kasalukuyang sitwasyon bilang pagsubok sa kredibilidad ng kanyang administrasyon. Inanunsyo niya ang pagbuo ng bagong independiyenteng lupon na pamumunuan ni Andres Reyes, dating mahistrado ng Korte Suprema. Sisiyasatin ng komisyon ang mga proyektong pangkontrol ng baha sa nakalipas na dekada, maglalabas ng mga subpoena, hihingi ng mga rekord, magsasagawa ng mga pagdinig, at magrerekomenda ng mga kasong dapat usigin. Itinigil din ng gobyerno ang bidding para sa mga proyekto sa flood control habang nagpapatuloy ang mga pagsusuri. Sinabi naman ng pangulo na kakanselahin ang badyet para sa flood control sa 2026 at ililipat ang pondo sa edukasyon, kalusugan, at agrikultura.

Paulit-ulit na sinabi ni Marcos na walang ililigtas sa imbestigasyon, kabilang ang kanyang mga kaibigan at pamilya, at nauunawaan niya kung bakit galit ang mga tao. Ipinahayag niya ang suporta sa mga protesta basta mapayapa ang mga ito. Sa isang briefing, kinilala niya ang tindi ng pagkadismaya ng publiko at hinimok ang mga mamamayan na manawagan ng pananagutan mula sa mga nagnakaw o nagsayang ng pera ng bayan.

Sa mga pahayag tungkol sa nakatakdang mga rali, binigyang-diin ng pangulo na kapareho niya ng publiko ang pagkagalit.

Sinabi ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr.: "Kung hindi ako pangulo, baka kasama ako nila sa lansangan."

Idinagdag niya na dapat ihayag ng mga nagpoprotesta ang kanilang galit sa pamamagitan ng mga legal na panawagan para sa pananagutan.

Sinabi ni Marcos sa mga nagpoprotesta: "Ipaalam ninyo sa kanila ang inyong saloobin, ipaalam ninyo sa kanila kung paano nila kayo sinaktan, kung paano nila kayo ninakawan, sigawan ninyo sila at gawin ninyo ang lahat, magdemonstrasyon kayo, basta panatilihin itong mapayapa."

May bagong pamunuan na ang Department of Public Works and Highways matapos magbitiw ang dating kalihim. Si Vince Dizon, isang matataas na katuwang ng pangulo, na ang namumuno rito at sinimulan na niyang sibakin ang mga opisyal na iniuugnay sa umano’y mga paglabag, kabilang ang mga tauhan sa lalawigan ng Bulacan. Ipinahihiwatig ng pagbabagong ito na nais bawiin ng sangay na ehekutibo ang kontrol sa isang programang naging sentro ng iskandalo.

Pagbabantay sa seguridad at pagsisikap na mapanatiling mapayapa ang mga protesta

Nakaalerto ang Armed Forces of the Philippines at pambansang pulisya para sa mga rali. Ayon sa mga opisyal, pag-iingat lamang ito. Naglabas ng magkasanib na pahayag ang kalihim ng depensa at pinuno ng militar na tinatanggihan ang mga panawagang bawiin ng mga sundalo ang suporta sa nahalal na gobyerno. Binigyang-diin nilang nananatiling propesyonal at walang kinikilingan ang sandatahang lakas, at nakatuon ito sa konstitusyon sa pamamagitan ng umiiral na hanay ng pamumuno.

Nagbabala ang mga opisyal sa komunikasyon laban sa mga pagtatangkang samantalahin ang galit ng publiko upang guluhin ang estado. Matapos ang mga babala tungkol sa posibleng mga manggugulo, sinabi ng isang undersecretary na kikilos ang mga awtoridad kung sumiklab ang karahasan, habang muling pinagtitibay ang karapatan ng mga mamamayan na magtipon at magpahayag.

Ayon sa mga tagapag-organisa ng mga pagtitipon sa Setyembre 21, nakatuon ang mensahe ng mga ito sa korupsiyon at pananagutan sa publiko, hindi sa pagpapatalsik sa gobyerno. Nagpalaganap ang mga grupo ng manggagawa, alyansa ng mga estudyante, at mga samahan ng lipunang sibil ng mga gabay para sa mapayapang pagkilos sa mga rali.

Bakit mahalaga ang Setyembre 21

Tumatapat ang petsa ng protesta sa anibersaryo ng pagpapahayag ng batas militar noong 1972 ni Marcos Sr. Iniuugnay ang panahong iyon sa mga paglabag sa karapatang pantao, mga kasunduang pabor sa mga kaalyado, at tuluyang pagpapatalsik sa nakatatandang Marcos noong pag-aalsa ng people power noong 1986. Nagbibigay ng bigat pangkasaysayan sa mga demonstrasyon ang pagtatapat ng petsa. Nagpapaalala ito sa nakaraan, nang tumulong ang malawakang pagkilos na baguhin ang pulitika ng bansa at gawing panawagan ang pananagutan sa publiko.

Nananatiling kaugnay ng mga debate tungkol sa nakaraang korupsiyon ang pangalan ng pamilya Marcos. Ayon sa mga aktibista, hindi pa nababawi ang lahat ng ninakaw na yaman sa kabila ng ilang dekadang pagsisikap ng komisyon ng estado na bawiin ang mga ito. Para sa mga kritiko, ipinakikita ng kontrobersiya ngayon kung paano muling naitatatag ang mga network ng patronahe sa iba’t ibang administrasyon kapag hindi pinatitibay ang mga tseke at balanse.

Sinabi ng gobyerno na naiiba ang kasalukuyang imbestigasyon dahil nakatuon ito sa independiyenteng pagsusuri at pampublikong pagsisiwalat kung paano ginastos ang pondo. Masusubok ang pangakong ito sa mga pasyang gagawin ng komisyon, sa bilis ng pagpapasa ng mga kaso sa mga tagausig, at sa katatagan ng mga ahensiyang inatasang magsampa ng kaso.

Panganib ng baha, epekto ng klima, at halaga ng mga palpak na proyekto

Nasa daanan ng mga bagyo ang Pilipinas. Madalas itong tamaan ng mga bagyo at malalakas na pag-ulan ng habagat. Umaasa ang Metro Manila at maraming kabisera ng lalawigan sa mga sistema ng pagkontrol ng baha na kinabibilangan ng mga dike sa ilog, palanggana para sa pag-ipon ng tubig, estasyon ng bomba, mga culvert, at pinahusay na drainage. Masalimuot ang mga sistemang ito. Epektibo lamang ang mga ito kung maayos ang disenyo, pagkakagawa, at pagpapanatili.

Pinalalakas ng pagbabago ng klima ang matitinding pag-ulan sa mga tropikal na lugar. Kapag namalagi ang malalakas na bagyo sa isang palanggana sa lungsod, maaari ring umabot sa hangganan ng kapasidad kahit ang maayos na mga sistema. Mas mabilis bumibigay ang mga palpak ang pagkakagawa. Malubha ang pinsala sa tao: nalulubog sa baha ang mga tahanan, naaantala ang kabuhayan, at kumakalat ang mga sakit na nakukuha sa tubig. Nadadagdagan pa ang bigat nito dahil sa mga araw ng pag-aaral na nawawala at mga kalsadang nasisira.

Tinataya ng Department of Finance na mahigit 118 bilyong piso ang nawala sa ekonomiya mula 2023 hanggang 2025 dahil sa korupsiyong kaugnay ng flood control. Bahagi lamang ng pinsala ang naisasalamin ng halagang ito, dahil kumakalat sa mga lokal na ekonomiya ang epekto ng paulit-ulit na pagbaha. Makababawas sa panganib para sa milyun-milyong residente sa mga mabababang komunidad ang pagpigil sa pagtagas ng pondo, pagtiyak na de-kalidad ang bawat pisong ginagastos, at pagbibigay-priyoridad sa mga disenyong umaayon sa kasalukuyang padron ng pag-ulan.

Mga natuklasan sa mga imbestigasyon sa ngayon

Itinuon ng magkakahiwalay na imbestigasyon ng Kamara at Senado ang pansin sa mga kontratista at tauhan ng mga pampublikong proyektong pang-imprastraktura. Dose-dosenang indibidwal ang binanggit ng mga saksi. Nagpakita ang mga senador ng ebidensiya tungkol sa mga proyektong hindi tugma sa inilaan sa mga ito, gayundin ng mga kontratang kakaunti ang dokumentasyon. Inakusahan ang ilang mambabatas na tumanggap ng kickback. Itinanggi ng mga pinangalanan ang mga paratang o hindi pa sila nagbibigay ng pampublikong pahayag.

Binanggit ng mga auditor ng gobyerno ang nakababahalang padron. Lumitaw sa mga talaan ng badyet at ulat ng pagkumpleto ang ilang proyekto, ngunit hindi napatunayan ng mga pangkat na nagsiyasat na umiiral ang mga ito. May iba namang natapos pero agad bumigay, na nagpapahiwatig na nagtipid sa disenyo o materyales. Sinabi ng pangulo na nakakita siya ng mga proyektong hindi naman umiiral nang bumisita siya sa mga lugar na madalas bahain, gaya ng Bulacan. Ayon sa mga awtoridad, libu-libong proyekto ang sasaklawin ng pagsusuri at uuriin ang bawat isa bilang sumusunod sa pamantayan, substandard, o peke.

Maaaring magpatawag ng mga saksi at kumuha ng mga dokumento ang bagong komisyon, at magrekomenda ng mga kaso sa Ombudsman at Department of Justice. Hindi ito maaaring magpataw ng parusa nang mag-isa. Mangangailangan ang gawain nito ng pakikipagtulungan ng mga ahensiya gaya ng mga sangay ng public works, budget, at internal revenue, pati ng mga bangko at kontratista. Nagpapayo sa inisyatiba sina dating kalihim ng public works na si Rogelio Singson at Alkalde ng Lungsod ng Baguio na si Benjamin Magalong. Kinuha rin bilang katuwang si Rossana Fajardo, isang espesyalista sa pag-audit mula sa pribadong sektor, upang tumulong sa pagtunton ng mga rekord at pagpapatibay ng ebidensiya.

Suporta ni Marcos at sigla sa mga lansangan

Para sa maraming Pilipino, nagbukas ng puwang para sa mas malawak na pakikilahok ng mamamayan ang suporta ng pangulo sa mapayapang protesta. Ayon sa mga lider-estudyante, pagtutuunan nila ang epekto ng baha sa pang-araw-araw na buhay at ang pangangailangang maibalik ang tiwala ng publiko sa paggasta ng badyet. Hinimok ng mga grupo ng simbahan ang mga parokyano na makiisa sa panalangin at sumuporta sa mga komunidad na pinakamatinding sinalanta ng paulit-ulit na mga bagyo.

Sa isang kamakailang briefing, tinugunan ng isang opisyal sa komunikasyon ang mga pangambang baka sakupin ng mga manggugulo ang sitwasyon.

Nagbabala si Claire Castro, undersecretary sa komunikasyon, laban sa "mga taong may masamang hangarin at gustong guluhin ang gobyerno," habang pinagtitibay na pahihintulutan ng mga awtoridad ang mga mapayapang protesta.

Makatatawag ng pandaigdigang pansin ang larawan ng libu-libong nagrarali sa isang petsang hitik sa kahulugang pangkasaysayan. Magiging batayan sa susunod na yugto ng pagsubok na ito sa pulitika kung mananatiling nakatuon sa mga reporma ang kilusan at kung pananatilihin ng gobyerno ang transparency.

Mga dapat malaman

• Nakatakda ang malalaking protesta sa Setyembre 21 sa Maynila at iba pang lugar, bunsod ng galit sa umano’y korupsiyon sa mga proyekto sa pagkontrol ng baha.
• Inendorso ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. ang mga mapayapang demonstrasyon at bumuo ng independiyenteng komisyon na pinamumunuan ni Andres Reyes, dating mahistrado ng Korte Suprema, upang imbestigahan ang mga proyektong isinagawa sa nakalipas na dekada.
• Ipinahihiwatig ng mga pag-audit at pagdinig na may mga pekeng proyekto, substandard na konstruksyon, at di-pangkaraniwang konsentrasyon ng mga kontrata. Binanggit na 15 kompanya ang tumanggap ng malaking bahagi ng pondo mula 2022.
• Sinuspinde ng gobyerno ang bidding para sa mga proyekto sa flood control at kinansela ang badyet para sa flood control sa 2026, at ililipat ang pera sa edukasyon, kalusugan, at agrikultura.
• Nakaalerto ang militar at pulisya ngunit sinasabi nilang poprotektahan nila ang karapatang magtipon habang pinipigilan ang karahasan.
• Tinataya ng Department of Finance na mahigit 118 bilyong piso ang nawalang pang-ekonomiyang halaga dahil sa korupsiyong kaugnay ng flood control mula 2023 hanggang 2025.
• Kabilang sa mga tagapayo ng komisyon sina dating kalihim ng public works na si Rogelio Singson, Alkalde ng Baguio na si Benjamin Magalong, at espesyalista sa pag-audit na si Rossana Fajardo.
• Ipapasa ang ebidensiya sa mga tagausig para sa mga imbestigasyon, dahil hindi maaaring magpataw ng parusa nang mag-isa ang komisyon.
• Tumatapat ang petsa ng protesta sa anibersaryo ng batas militar, kaya nagkakaroon ng bigat pangkasaysayan ang mga rali dahil sa ugnayan nito sa mga nakaraang kilusang people power.