Pinananatili ng Maynila sa mababang antas pampolitika ang puwesto ng Myanmar sa summit
Mananatiling hindi kasama si Pinuno ng Myanmar Min Aung Hlaing sa ika-49 na ASEAN Summit sa Maynila, kinumpirma ng Pilipinas noong Nobyembre 11, 2026, sa kabila ng pag-upo niya bilang pangulo noong Abril at mga opisyal na pagbisita sa limang bansa sa bloke ng rehiyon.
Mga Nilalaman
- Pinananatili ng Maynila sa mababang antas pampolitika ang puwesto ng Myanmar sa summit
- Bagong pagkapangulo, dating restriksiyon
- Nasa sentro ng alitan ang planong pangkapayapaan
- Kuwestiyon ng Naypyidaw ang kapangyarihan ng ASEAN
- Nanawagan ang mga grupo para sa karapatang pantao ng mga takdang petsa at hakbang
- Patuloy na nagdudulot ng panggigipit sa mga pinuno ng rehiyon ang pagkamatay ng mga sibilyan
- Bakit patuloy na nakikipag-usap ang mga karatig na pamahalaan
- Mga petsang humubog sa pasya
- Mamanahin ng Singapore ang hindi pa tapos na diplomasya
- Mahahalagang Punto
Sinabi ng Kagawaran ng Ugnayang Panlabas ng Pilipinas na sa halip ay ipapadala ng Myanmar ang direktor heneral ng Kagawaran ng Ugnayang ASEAN ng kanilang Ministri ng Ugnayang Panlabas. Pinananatili ng pasya ang mga restriksiyon sa pamumunong pampolitika ng Myanmar na ipinataw matapos pabagsakin ng militar ang nahalal na pamahalaan ni Aung San Suu Kyi noong Pebrero 2021.
Nililimitahan ng anunsyo ang pagsisikap ni Min Aung Hlaing na muling makuha ang pagtanggap ng rehiyon matapos ang mga halalang isinagawa sa ilalim ng kontrol ng militar. Tinanggap siya ng ilang pamahalaan, ngunit patuloy siyang hindi pinapapasok sa mga pulong ng mga pinuno ng bansa dahil sa kolektibong pasya ng ASEAN.
Itinakda sa anunsyo ng Maynila noong Nobyembre 11 ang summit at mga kaugnay na pulong sa Nobyembre 15 hanggang 17. Sa pahayag naman noong Nobyembre 9 ng dalawang organisasyong panrehiyon para sa karapatang pantao, nakasaad ang Nobyembre 16 hanggang 18. Inaasahang tatalakayin ang krisis sa Myanmar sa mga plenaryo at retreat ng mga pinuno.
Ngayong taon, Pilipinas ang tagapangulo ng Association of Southeast Asian Nations matapos ipagpaliban ng bloke ang nakatakdang turno ng Myanmar. Ipinakikita ng kumpirmasyon nito na hindi nagbigay kay Min Aung Hlaing ng pagiging tagapangulo o akses sa summit ng mga pinuno ang pagbabago niya mula kumander ng militar tungo sa pangulo.
Patuloy na iniuugnay ng ASEAN ang pampolitikang representasyon ng Myanmar sa pag-usad sa Five-Point Consensus nito, ang balangkas pangkapayapaang napagkasunduan noong Abril 2021. Nananatiling sentro ng balangkas ang pagpapatigil ng karahasan, pagbubukas ng diyalogo at paghahatid ng tulong pantao, mahigit limang taon matapos itong pagtibayin.
Bagong pagkapangulo, dating restriksiyon
Naging pangulo si Min Aung Hlaing sa pamamagitan ng boto ng parlamento noong Abril, kasunod ng mga halalang isinagawa mula Disyembre 2025 hanggang Enero 2026. Nagbigay ng pampolitikang daan sa transisyong iyon ang Union Solidarity and Development Party na kaalyado ng militar.
Inilalarawan ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Myanmar ang prosesong ito bilang pagbuo ng isang nahalal na pamahalaan. Sa pahayag nito noong Mayo 10, sinabi ng ministeryo na mahigit 13.13 milyon sa 24.23 milyong botanteng kuwalipikado ang lumahok. Katumbas ito ng halos 54 porsiyentong paglahok.
Inulit din ng ministeryo ang paratang ng mga awtoridad ng militar na may mahigit 11.3 milyong iregularidad sa halalan noong 2020, sa mahigit 38.2 milyong kuwalipikadong botante. Ginamit nito ang paratang upang bigyang-katwiran ang sumunod na proseso ng halalan at ang pag-uusig sa mga dating opisyal.
Hindi kinilala ng ASEAN ang katatapos na halalan. Ipinaliwanag ni Dominic Xavier Imperial, kalihim sa mga usaping panlabas ng Pilipinas, noong naunang panahon ng summit noong Mayo na umiiral pa rin ang pasya ng mga pinuno tungkol sa representasyon ng Myanmar.
Inilahad ni Imperial, bilang tagapagsalita ng ASEAN, ang batayan ng paninindigan ng Maynila:
Gabay namin ang pasya ng mga pinuno.
Nagpadala ang Myanmar ng matataas na opisyal diplomatiko sa halip na pangulo nito sa naunang pagtitipon sa Cebu. Ipinagpapatuloy ng pagpili ngayong Nobyembre sa direktor heneral ng Kagawaran ng Ugnayang ASEAN ang gayon ding pamamaraan: may kinatawan ang Myanmar, ngunit hindi kasama ang pamumunong pampolitika nito.
Nasa sentro ng alitan ang planong pangkapayapaan
Pinagtibay ng ASEAN ang Five-Point Consensus sa pulong ng mga pinuno nito sa Jakarta noong Abril 24, 2021, dalawang buwan matapos ang kudeta. Dumalo si Min Aung Hlaing sa pulong na iyon.
Pinagsasama ng balangkas ang agarang pagprotekta sa mga sibilyan at mga pagsisikap na simulan ang mga negosasyong pampolitika. Ang limang pangako nito ay:
- Agarang pagpapatigil ng karahasan at pagpipigil ng lahat ng panig.
- Makabuluhang diyalogo sa pagitan ng lahat ng panig upang humanap ng mapayapang solusyon.
- Pagtatalaga ng natatanging sugo ng tagapangulo ng ASEAN upang tumulong mamagitan sa diyalogo, sa suporta ng pangkalahatang kalihim ng ASEAN.
- Paghahatid ng tulong pantao sa pamamagitan ng ASEAN Coordinating Centre for Humanitarian Assistance on Disaster Management, na kilala bilang AHA Centre.
- Pagbisita ng natatanging sugo at delegasyon upang makipagkita sa lahat ng kinauukulang panig.
Ang sugo ay kinatawang itinatalaga upang magsagawa ng gawaing diplomatiko. Sa ilalim ng planong ito, kabilang sa tungkulin niya ang pagtulong sa magkakaibang panig na mag-usap, sa halip na makipag-ugnayan lamang sa mga awtoridad sa Naypyidaw.
Nilimitahan ng ASEAN ang representasyon ng matataas na opisyal ng militar matapos hindi matupad ang mahahalagang pangako. Iniuugnay ng patuloy na pagbabawal ang mga pangakong iyon sa pakikilahok ng Myanmar sa pinakamataas na antas pampolitika ng bloke.
Kuwestiyon ng Naypyidaw ang kapangyarihan ng ASEAN
Mas madalas nang igiit ng mga awtoridad ng Myanmar na lumalabag ang mga restriksiyon sa mga prinsipyo ng pantay na pagiging kasapi at hindi pakikialam sa mga usaping panloob. Binanggit sa pahayag ng Ministri ng Ugnayang Panlabas noong Mayo ang Kabanata I, Artikulo 2 ng ASEAN Charter at inakusahan ang iilang kasapi ng patuloy na diskriminasyon.
Sinabi ng ministeryo na nauunawaan ng karamihan sa mga bansa ng ASEAN ang mga pampolitikang pagbabago sa Myanmar at nais nila ng mas malapit na kooperasyon. Itinuro rin nito ang pagiging kasapi ng Myanmar mula pa noong 1997, mga kontribusyong pinansiyal nito at patuloy na pakikipag-ugnayan sa mga indibidwal na bansang kasapi.
Itinatala ng ulat ng mga pagdinig sa parlamento noong Hunyo 26 na inilathala ng Ministri ng Impormasyon ng Myanmar kung paano umabot sa parlamento ang argumentong iyon. Naghain si Dr. Nanda Hla Myint, kinatawan ng Kalaw, ng mosyon na humihimok sa pamahalaan na repasuhin ang Five-Point Consensus dahil, ayon sa kanya, sumasalungat ito sa mga prinsipyo ng ASEAN at sa kasalukuyang mga kalagayang pampolitika ng Myanmar.
Sinuportahan ni Daw Nan Yi Yi Win, kinatawan ng Pyinlaung, ang mosyon. Kapwa nila iginiit na dapat iba ang pagtrato sa administrasyong nabuo matapos ang halalan. Ayon sa tala noong Hunyo, tinanggap ng parlamento ang mosyon upang talakayin at itinakda ang susunod na sesyon sa Hulyo 2. Kalaunan ay tinanggihan ng parlamento ang consensus noong Hulyo.
Gayunman, patuloy na inilalarawan ni Tin Maung Swe, ministro ng ugnayang panlabas, ang Myanmar bilang nagpapatupad ng balangkas sa mga pag-uusap noong Oktubre kasama si Ma. Theresa Lazaro, kalihim ng ugnayang panlabas ng Pilipinas at natatanging sugo ng ASEAN. Sinabi niyang nagpapatuloy ang proseso "nang hindi isinasakripisyo ang pambansang interes at soberanya nito, alinsunod sa sarili nitong mga roadmap at layunin."
Kaya itinatanghal ng Naypyidaw ang sarili nitong takdang panahon sa politika bilang batayan ng kooperasyon, habang patuloy namang ginagamit ng ASEAN ang iisang balangkas noong 2021 bilang batayan sa pagbabalik ng representasyong pampolitika.
Nanawagan ang mga grupo para sa karapatang pantao ng mga takdang petsa at hakbang
Hinimok ng ASEAN Parliamentarians for Human Rights (APHR) at Special Advisory Council for Myanmar (SAC-M) ang Pilipinas noong Nobyembre 9 na kumpirmahing hindi iimbitahan si Min Aung Hlaing at iba pang matataas na opisyal ng militar.
Nanawagan ang kanilang magkasamang pahayag noong Nobyembre para sa nasusukat na pamantayan, malinaw na mga takdang petsa at unti-unting paghihigpit ng mga parusa kung hindi susunod ang mga awtoridad ng militar. Ang mga pamantayan ay mga tiyak na resultang masusuri, gaya ng pagpapalaya sa mga bilanggo o pag-abot ng tulong sa mga komunidad na nangangailangan nito.
Inilarawan ni Yanghee Lee, tagapagtatag na kasapi ng SAC-M at dating espesyal na tagapag-ulat ng United Nations sa mga karapatang pantao sa Myanmar, ang bigat ng usapin bago kumpirmahin ng Maynila ang hindi pagsama kay Min Aung Hlaing:
Dahil sa lumalalang kabiguan ng ASEAN sa politika at moralidad pagdating sa Myanmar, ganap na pagsuko ang magiging katumbas ng pagdalo ni Min Aung Hlaing sa Summit.
Sinabi ni Mercy Chriesty Barends, tagapangulo ng APHR at kasapi ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Indonesia, na magiging hudyat ang pag-imbita sa kanya na maaaring balewalain ng mga awtoridad ng militar ang balangkas pangkapayapaan nang walang kaparusahan. Hinimok din ng mga grupo ang Pilipinas at ang susunod na tagapangulong Singapore na kumonsulta sa mga demokratikong organisasyon, grupong etniko, kababaihan at mga komunidad ng minorya sa Myanmar.
Patuloy na nagdudulot ng panggigipit sa mga pinuno ng rehiyon ang pagkamatay ng mga sibilyan
Nasusukat sa mga airstrike noong Oktubre ang agwat sa pagitan ng mga usaping diplomatiko at mga kalagayan sa loob ng Myanmar. Binanggit ng APHR at SAC-M ang tala ng Assistance Association for Political Prisoners na nagsasabing hindi bababa sa 100 sibilyan, kabilang ang 12 bata, ang napatay sa mga airstrike ng militar noong buwang iyon.
Inilarawan din sa kanilang pahayag ang siyam na airstrike sa loob ng apat na araw, noong at matapos ang misyong pantao ni Lazaro noong huling bahagi ng Oktubre. Labing-anim na tao, kabilang ang tatlong bata at isang bagong silang, ang napatay sa mga pag-atakeng kinasangkutan ng isang paaralan sa Estado ng Karenni at isang klinika para sa mga nagdadalantao sa Estado ng Rakhine, ayon sa mga grupo.
Batay sa mga pagtatasa sa krisis, hindi bababa sa 8,384 ang bilang ng mga sibilyang napatay ng mga puwersa ng rehimen mula nang maganap ang kudeta, at mahigit 4 na milyon naman ang napalikas, ayon sa mga bilang ng UN. Halos 23,000 bilanggong pampolitika, kabilang si Aung San Suu Kyi, ang nananatiling nakakulong.
Nais ng APHR at SAC-M na kabilang sa mga pamantayan ang pagpapatigil ng karahasan ng militar, agaran at walang pasubaling pagpapalaya sa mga bilanggong pampolitika, at pag-abot ng tulong pantao sa lahat ng nangangailangan. Tiyak na binanggit sa kanilang pahayag sina Suu Kyi at pinatalsik na Pangulong Win Myint, na ayon dito ay nananatili sa ilalim ng mahigpit na house arrest.
Para sa mga pamilyang apektado ng tunggalian, nakasalalay sa mga panukalang iyon kung ligtas silang mananatili sa kanilang mga tahanan, makakakuha ng pagkain at pangangalagang medikal, o makikitang mapalaya ang mga nakakulong nilang kaanak. Ang restriksiyon sa summit ang hakbang diplomatiko; ang proteksiyon at akses sa tulong ang mga pagbabagong nais ng mga grupo na makatulong itong makamit.
Bakit patuloy na nakikipag-usap ang mga karatig na pamahalaan
Bumisita si Min Aung Hlaing sa Laos, Thailand, Vietnam, Cambodia at Malaysia mula nang manungkulan siya noong Abril. Ipinakikita ng mga ugnayang ito kung paano nagsisikap ang mga indibidwal na pamahalaan para sa praktikal na kooperasyon habang nananatili ang mga kolektibong restriksiyon ng ASEAN.
Sinabi ni Punong Ministro Anwar Ibrahim ng Malaysia noong Oktubre na sisikapin ng Malaysia na maisakatuparan ang "ganap na muling pagsasama" ng Myanmar sa ASEAN. Iniugnay ng kanyang pamahalaan ang direktang pakikipag-ugnayan sa pagbabalik ng mga mamamayan ng Myanmar mula Malaysia.
Sa mga pag-uusap tungkol sa pagpapauwi noong Oktubre, sinabi ni Anwar na 10,493 mamamayan ng Myanmar ang naibalik ng Malaysia sa taong iyon. Nagbabala ang mga grupo para sa karapatang pantao na maaari silang usigin, sapilitang paglingkurin sa militar o abusuhin sa iba pang paraan pagbalik nila. Nakipagtulungan ang Malaysia sa usapin ng pagbabalik habang opisyal namang tinanggap si Min Aung Hlaing.
Kinakaharap ng Thailand ang agarang mga hamong pangseguridad sa kahabaan ng hangganan nito. Noong Nobyembre 3, hinimok ni Sihasak Phuangketkeow, ministro ng ugnayang panlabas at pangalawang punong ministro ng Thailand, si Tin Maung Swe na bawasan ang karahasan bago ang summit. Binalak ang mga karagdagang pag-uusap sa Naypyidaw tungkol sa seguridad sa hangganan at muling pagsasama ng Myanmar sa rehiyon.
Sinabi ni Pongpipat Mibenjamart, alkalde ng subdistrito ng Mae Sam Laeb sa Thailand, na nagdulot ang araw-araw na airstrike malapit sa hangganan ng bahagyang pinsala mula sa mga piraso ng bomba sa isang ospital at 18 bahay. Naghanda ng apat na silungan para sa mga lumikas sa distrito ng Sob Moei sa Mae Hong Son.
May mga dahilan kung gayon ang Thailand at Malaysia upang panatilihin ang mga daluyang pang-ugnayan sa Naypyidaw. Ngunit kailangan ng pasya ng buong grupo, hindi ng imbitasyon mula sa iisang pamahalaan, upang maibalik ang pampolitikang puwesto ng Myanmar sa ASEAN.
Mga petsang humubog sa pasya
Naganap ang hindi pagsama ngayong Nobyembre kasunod ng mga pahayag hinggil sa halalan, paglaban sa planong pangkapayapaan sa parlamento at panibagong pakikipag-ugnayan sa rehiyon sa loob ng isang taon. Kabilang sa mahahalagang pangyayari ang:
- Disyembre 2025 hanggang Enero 2026: Nagdaos ang Myanmar ng halalan sa ilalim ng kontrol ng militar.
- Abril 2026: Naging pangulo si Min Aung Hlaing sa pamamagitan ng boto ng parlamento.
- Mayo 10: Humiling ang Ministri ng Ugnayang Panlabas ng Myanmar ng pantay na pagtrato at ipinagtanggol ang proseso ng halalan.
- Hunyo 26: Tinanggap ng parlamento para talakayin ang mosyong kumukuwestiyon sa Five-Point Consensus, bago ito tinanggihan noong Hulyo.
- Oktubre 13: Idinaos ng Komite sa Ugnayang ASEAN ng Myanmar ang unang pulong nito, upang sikaping maibalik ang papel at mga karapatan ng bansa sa rehiyon.
- Huling bahagi ng Oktubre: Bumisita si Lazaro sa Myanmar para sa mga pag-uusap tungkol sa tulong pantao.
- Nobyembre 9: Hiniling ng APHR at SAC-M na kumpirmahing mananatiling hindi kasama ang matataas na opisyal ng militar.
- Nobyembre 11: Kinumpirma ng Pilipinas na direktor heneral ng Ministri ng Ugnayang Panlabas ang kakatawan sa Myanmar.
Ang susunod na agarang pagsubok ay ang mismong summit sa Maynila. Bukod sa pasya kung sino ang dadalo, kailangan ding harapin ng mga pinuno ang mga panawagang magkasundo kung paano susukatin ang pag-usad at anong mga kahihinatnan ang ipapataw kapag nabigo.
Mamanahin ng Singapore ang hindi pa tapos na diplomasya
Papalitan ng Singapore ang tagapangulo ng ASEAN sa 2027. Sinabi ni Vivian Balakrishnan, ministro ng ugnayang panlabas nito, na "nanatiling wasto ang Five-Point Consensus" at nanawagan siya ng "nasasalat na pag-usad" sa pagprotekta sa mga sibilyan, mga bilanggong pampolitika at tulong pantao.
Tinalakay ng mga ministro ng ugnayang panlabas ng ASEAN ang mekanismo ng pagsukat ng pag-usad at pagtatalaga ng sugo nang mas matagal sa iisang panunungkulan ng tagapangulo. Kinilala ni Lazaro na napipilitan ang bawat bagong tagapangulo na muling bumuo ng mga ugnayan at kaalaman kapag nagpapalit ng sugo taun-taon.
Kabilang sa mga panukala ng Thailand para sa planong pangkapayapaan noong Nobyembre ang permanenteng pangkat na mag-uugnay sa pagtugon sa krisis at mas matibay na pamamahala ng rehiyon. Tinutugunan ng mga ideyang ito ang isang praktikal na kahinaan: pinananatili ng ASEAN ang balangkas nito ngunit hirap pa rin itong maisalin sa tuloy-tuloy na pagkilos sa magkakasunod na panunungkulan ng mga tagapangulo.
Nakasaad din sa pahayag ng APHR at SAC-M noong Nobyembre 9 na nakatakdang maglabas ng hatol ang International Court of Justice sa Nobyembre 19 sa kasong The Gambia v. Myanmar, hinggil sa mga paratang ng henosidyo laban sa mga Rohingya. Tungkol ang kasong iyon sa pananagutan ng Myanmar bilang isang estado. Pinamunuan ni Min Aung Hlaing ang militar noong mga operasyong naganap noong 2016 at 2017 na tinatalakay sa kaso.
Wala pang inihahayag na pasya tungkol sa pagpapatibay ng mga iminungkahing pamantayan, pagpapataw ng mga parusa o mas mahabang panunungkulan ng sugo. Nilinaw na ng Maynila kung sino ang maaaring kumatawan sa Myanmar sa summit; ang mas malaking hamon ay magkasundo sa mga kondisyong magbabago sa representasyong iyon at magpapabuti sa mga kalagayan sa loob ng bansa.
Mahahalagang Punto
- Kinumpirma ng Pilipinas noong Nobyembre 11 na nananatiling hindi kasama si Min Aung Hlaing sa ASEAN summit.
- Ipapadala ng Myanmar ang direktor heneral ng Kagawaran ng Ugnayang ASEAN ng Ministri ng Ugnayang Panlabas nito.
- Hindi nagbago ang kolektibong restriksiyon sa kabila ng pagkapangulo niya noong Abril at mga pagbisita sa limang bansa ng ASEAN.
- Nais ng APHR at SAC-M ng mga takdang petsa, nasusukat na mga pangakong pangkapayapaan at palalalang mga kahihinatnan kapag hindi sumunod.
- Papalitan ng Singapore ang tagapangulo ng ASEAN sa 2027 at mamanahin nito ang mga talakayan tungkol sa mga pamantayan at mas tuloy-tuloy na panunungkulan ng natatanging sugo.






