Nagsara ang dalawang linya ng imbestigasyon habang naghahain ng apela ang mga tagausig
Isinara ng mga hukom sa International Criminal Court sa The Hague ang imbestigasyon sa Afghanistan na sumaklaw sa mga umano'y krimeng ginawa ng mga sundalong Amerikano at ng grupong Islamic State Khorasan, na kilala bilang ISIS-K. Magpapatuloy naman ang hiwalay na imbestigasyon sa mga umano'y krimen ng Taliban mula nang bumalik ito sa kapangyarihan noong 2021, at nananatiling may bisa ang mga warrant of arrest laban sa apat na nakatataas na lider ng Taliban.
Mga Nilalaman
- Nagsara ang dalawang linya ng imbestigasyon habang naghahain ng apela ang mga tagausig
- Bakit tinapos ng mga hukom ang mas malawak na imbestigasyon
- Paano lumiit ang saklaw ng kaso sa Afghanistan
- Mga kasong nagpapatuloy laban sa mga lider ng Taliban
- Bakit kabilang sa kaso ang mga opisyal sa edukasyon
- Mga parusa ng US at pagtatalo tungkol sa hurisdiksiyon
- Mga tanong na hindi pa nasasagot ng apela
- Mahahalagang Punto
Inilabas ang desisyon noong Huwebes at isinapubliko noong Biyernes. Pinakitid nito ang saklaw ng imbestigasyong pinahintulutan noong 2020, na orihinal na sumaklaw sa mga alegasyong kinasasangkutan ng mga puwersa ng gobyerno ng Afghanistan, Taliban, mga sundalong Amerikano at mga tauhan ng paniktik sa ibang bansa ng US. Sinabi ng tanggapan ng tagausig na naghain na ito ng apela laban sa pagsasara, ngunit wala itong maibigay na iba pang detalye.
Hindi lamang mga alegasyong kinasasangkutan ng mga Amerikano ang saklaw ng desisyon. Isinara rin ng mga hukom ang bahagi ng imbestigasyon na tumutukoy sa ISIS-K, na naging pokus ng orihinal na imbestigasyon matapos mahinto noong 2021 ang pagsisiyasat sa mga tauhan ng US. Nakatuon ang nagpapatuloy na paglilitis sa umano'y pag-uusig ng Taliban sa mga babae, batang babae at LGBTQI+ na tao.
Sasailalim sa mga parusang ipinataw ng administrasyong Trump ang korte at 13 kasalukuyan at dating kawani nito. Tinututulan ng administrasyon ang mga imbestigasyong kinasasangkutan ng mga Amerikano at opisyal ng Israel. Ibinatay ng mga hukom ang kanilang desisyon sa kakayahan ng mga tagausig na mag-imbestiga at kumuha ng ebidensiya. Nagaganap ang kanilang pasya sa gitna ng mas malawak na pagtatalo tungkol sa kapangyarihan ng korte, habang sinisikap ng mga tagausig na buhayin sa pamamagitan ng apela ang isinara nang imbestigasyon.
Bakit tinapos ng mga hukom ang mas malawak na imbestigasyon
Sinabi ng mga hukom na hindi naipakita ng mga tagausig na kaya nilang epektibong imbestigahan ang mga alegasyon sa Afghanistan sa labas ng paglilitis tungkol sa Taliban. Nakatuon ang kanilang desisyon sa praktikal na kakayahang bumuo ng kaso, kabilang ang pagkuha ng ebidensiyang kailangan upang suportahan ang mga kasong kriminal.
Inilarawan ng kapulungan sa desisyon nito ang mga hadlang na kinakaharap ng prosekusyon:
malalaking limitasyon sa kakayahan ng Prosekusyon na magsagawa ng mga imbestigasyon at makakuha ng ebidensiya
Wala nang karagdagang paliwanag ang desisyon tungkol sa mga limitasyong ito. Mahalaga ang pangangalap ng ebidensiya sa isang imbestigasyong kriminal: kailangan ng mga tagausig ng mga materyal na makatutulong upang matukoy ang nangyari at maiugnay ang mga umano'y krimen sa mga partikular na tao.
Matagal nang hindi aktibo mula 2021 ang imbestigasyon sa mga umano'y krimen ng mga sundalong Amerikano. Binabago ng pormal na pagsasara ang katayuan nito sa proseso. Sa halip na manatiling bukas na imbestigasyong halos hindi na inuusisa, saklaw na ito ngayon ng isang pasyang hudisyal na nagtatapos sa bahaging iyon ng imbestigasyon sa Afghanistan, na kinukuwestiyon ng tanggapan ng tagausig.
Apektado rin ng kaparehong desisyon ang ISIS-K. Mahalaga ang pagsama rito para sa mga Afghan na naghahangad ng pananagutan dahil inaalis ng pagsasara sa imbestigasyon ang mga umano'y krimen ng isa pang armadong grupo, habang nagpapatuloy naman ang kaso laban sa Taliban.
Paano lumiit ang saklaw ng kaso sa Afghanistan
Pinahintulutan ng ICC noong 2020 ang imbestigasyon sa Afghanistan na may malawak na saklaw: ilang panig sa tunggalian at mga umano'y paglabag mula pa noong 2002. Kasunod ng pinakahuling desisyon ang sunod-sunod na pagbabago sa mga prayoridad ng imbestigasyon at ang naunang utos ng mga hukom na paghiwalayin ang mga paglilitis.
Narito ang mahahalagang yugto:
- 2020: Pinahintulutan ng mga hukom ang imbestigasyon sa mga umano'y paglabag ng mga puwersa ng gobyerno ng Afghanistan, Taliban, mga sundalong Amerikano at mga tauhan ng paniktik sa ibang bansa ng US.
- 2021: Nahinto ang imbestigasyong kinasasangkutan ng mga sundalong Amerikano. Bumalik din sa kapangyarihan ang Taliban sa taong iyon.
- 2022: Pinili ni Karim Khan, ang noo'y punong tagausig, na gawing mas mababang prayoridad ang mga bahaging maaaring kumasangkot sa mga Amerikano, at binanggit ang mga hamon sa pagkuha ng ebidensiya.
- Mas maaga sa taon ng pinakahuling desisyon: Iniutos ng mga hukom na ihiwalay ang paglilitis sa mga umano'y krimen ng Taliban mula 2021 at ang orihinal na imbestigasyon sa Afghanistan, na nakatuon na noon sa ISIS-K.
- Huwebes: Naglabas ang mga hukom ng desisyong nagsasara sa mas malawak na imbestigasyon.
- Biyernes: Isinapubliko ang desisyon at kinumpirma ng tanggapan ng tagausig na naghain ito ng apela.
Magkaibang yugto ang kawalan ng aktibidad na nagsimula noong 2021 at ang sumunod na desisyon ni Khan: nahinto na ang gawaing pang-imbestigasyon bago pormal na gawing mas mababang prayoridad ng prosekusyon ang mga alegasyong iyon noong 2022. Mas pinalawak pa ngayon ng mga hukom ang hakbang sa pamamagitan ng pag-uutos na isara ang imbestigasyon.
Dahil pinaghiwalay ang mga paglilitis, maaari nang magpatuloy nang mag-isa ang imbestigasyon sa Taliban. Nananatiling may bisa ang apat na umiiral na warrant of arrest sa kabila ng pagsasara sa kabilang imbestigasyon.
Mga kasong nagpapatuloy laban sa mga lider ng Taliban
Tumutukoy ang nagpapatuloy na kaso sa mga umano'y krimen laban sa sangkatauhan na may kaugnayan sa pag-uusig batay sa kasarian matapos agawin ng Taliban ang kapangyarihan noong Agosto 2021. Kabilang sa mga tinukoy na puntirya ang mga babae, batang babae at LGBTQI+ na tao.
Ang pag-uusig batay sa kasarian ay ang matinding pagkakait sa mga tao ng mga pangunahing karapatan dahil sa kanilang kasarian. Kabilang sa krimen laban sa sangkatauhan ang mga gawaing bahagi ng malawakan o sistematikong pag-atake sa populasyong sibilyan. Kaya nakatuon ang kaso sa umano'y pananagutang kriminal sa mas malawak na padron ng pagtrato, sa halip na sa isang alituntuning pinagtatalunan.
Isinapubliko ng korte noong Oktubre 5, 2026 ang apat na warrant of arrest laban sa mga lider ng Taliban. Pinangalanan dito ang Supreme Leader Haibatullah Akhundzada, Chief Justice Abdul Hakim Haqqani, Acting Minister of Education Habibullah Agha at Acting Minister of Higher Education Neda Mohammad Nadim.
Nakita ng mga hukom ang makatwirang batayan upang maniwalang may pananagutan ang apat sa pag-uusig batay sa kasarian at pulitika, alinsunod sa Artikulo 7(1)(h) ng Rome Statute, ang kasunduang nagtatag sa ICC. Nagsimula umano ang mga kilos noong Agosto 15, 2021 at nagpatuloy hanggang Enero 20, 2025 man lamang.
Ayon sa mga ulat, nanatiling malaya ang apat nang isapubliko ang mga warrant. Nasa yugto pa ng warrant of arrest ang kanilang mga kaso, kung saan tinatasa ng mga hukom kung may makatwirang batayan upang maniwalang may pananagutan ang isang suspek. Kailangan ng paglilitis at patunay na walang makatwirang pagdududa upang makahatol ng pagkakasala.
Bakit kabilang sa kaso ang mga opisyal sa edukasyon
Pinangangasiwaan nina Agha at Nadim ang mga larangan ng paaralan at mataas na edukasyon. Dahil isinama sila sa kasong kriminal, kabilang sa paglilitis ang mga opisyal na nangangasiwa sa edukasyon, kasama ng pinakamataas na lider ng Taliban at punong mahistrado nito.
Ipinagbabawal ng mga patakaran ng Taliban sa mga batang babae ang pag-aaral lampas sa ikaanim na baitang, at sa mga babae naman ang pag-aaral sa unibersidad. Tuwirang tinutukoy ng mga paghihigpit na ito kung makapagpapatuloy sa pag-aaral ang mga batang babae at kung makakakuha ng mga kwalipikasyong pang-unibersidad ang mga babae.
Tumutukoy ang mga warrant sa mas malawak na umano'y pagkakait ng mga karapatan, kabilang ang karahasang may kaugnayan sa mga patakaran ng Taliban at ang pagpuntirya sa mga taong itinuturing na sumusuporta sa mga babae at batang babae, o hindi umaayon sa mga inaasahan ng Taliban tungkol sa kasarian. Isang kongkretong bahagi ng kasong ito ang edukasyon.
Naghain ng aplikasyon para sa mga warrant laban kina Agha at Nadim ang tagausig noong Marso 6, 2025, at inilabas ito ng mga hukom noong Setyembre 9 ng taong iyon. Inilabas naman noong Hulyo 8, 2025 ang mga warrant laban kina Akhundzada at Haqqani. Sa pagsasapubliko sa apat noong Oktubre 2026, nabunyag ang mas malawak na saklaw ng paglilitis na nagpapatuloy ngayon sa kabila ng desisyong magsara.
Mga parusa ng US at pagtatalo tungkol sa hurisdiksiyon
Tinututulan ng administrasyong Trump ang mga imbestigasyon ng ICC na kinasasangkutan ng mga mamamayang Amerikano at mga kaalyado ng US, kabilang ang Israel. Nakatutok ang mga parusa nito kapwa sa institusyon at sa 13 taong kasalukuyang nagtatrabaho o dating nagtrabaho rito.
Nagbanta si Kalihim ng Estado Marco Rubio na buwagin ang korte, at ganito niya inilarawan ang paraan:
bato por bato, kung kinakailangan.
Hindi kasapi ng ICC ang Estados Unidos at hindi nito kinikilala ang hurisdiksiyon ng korte. Gayunman, pinahihintulutan ng Rome Statute ang korte na usigin ang mga indibidwal na inakusahan ng malulubhang krimeng nagawa sa teritoryo ng isang kasaping bansa, kabilang ang mga taong hindi kasapi ng korte ang sariling bansa. Ang hurisdiksiyon ay tumutukoy sa legal na kapangyarihan ng korte na dinggin ang isang kaso.
Dahil sa tuntunin tungkol sa teritoryo, maaaring masangkot sa isang imbestigasyon ang mga Amerikano kahit tumatanggi ang Washington na sumali sa korte. Hindi binabago ng pagsasara sa imbestigasyong ito sa Afghanistan ang tuntuning iyon, kaya umaabot pa sa labas ng isinasara ngayong imbestigasyon ang hindi pagkakasundo ng Estados Unidos at ICC tungkol sa batas.
Tinututulan din ng Washington ang mga umiiral na warrant of arrest ng ICC laban sa Punong Ministro ng Israel na si Benjamin Netanyahu at sa dati niyang ministro ng depensa dahil sa mga umano'y krimen laban sa sangkatauhan sa Gaza. Mariing itinanggi ng dalawa ang mga paratang. Nananatiling isa pang pinagmumulan ng alitan sa pagitan ng administrasyon at korte ang hiwalay na pagtatalong ito.
Mga tanong na hindi pa nasasagot ng apela
Kuwinestiyon ng tanggapan ng tagausig ang pagsasara ngunit hindi nito isiniwalat ang mga argumento sa apela. Wala pang inianunsiyong petsa para sa desisyon, at hindi rin tiyak ang magiging tugon ng Washington sa mas makitid na imbestigasyon sa Afghanistan.
Hindi na magkasundo ngayon ang mga tagausig at hukom kung dapat manatiling bukas ang mas malawak na imbestigasyon. Nakatuon ang mga hukom sa kakayahang naipakita ng prosekusyon na mag-imbestiga ng mga alegasyon sa labas ng kaso laban sa Taliban. Muling susuriin ng hudikatura ang kanilang desisyon sa pamamagitan ng apela.
Para sa mga naghahangad ng pananagutan sa mga umano'y krimeng kinasasangkutan ng mga tauhan ng US o ISIS-K, ang apela ang agarang paraan upang kuwestiyunin ang pagsasara. Para naman sa mga saklaw ng kaso tungkol sa pag-uusig ng Taliban, aktibo pa rin ang hiwalay na paglilitis at ang apat na warrant of arrest. Ang resulta ay isang mas makitid na imbestigasyon sa Afghanistan, at nakasalalay sa hamon ng prosekusyon ang susunod nitong legal na hakbang.
Mahahalagang Punto
- Isinara ng mga hukom ng ICC ang imbestigasyon sa Afghanistan na sumaklaw sa mga umano'y krimen ng mga sundalong Amerikano at ISIS-K.
- Naghain ng apela ang tanggapan ng tagausig; wala pang inianunsiyong petsa para sa desisyon.
- Binanggit ng mga hukom ang mga limitasyon sa kakayahan ng mga tagausig na mag-imbestiga at kumuha ng ebidensiya.
- Patuloy ang hiwalay na imbestigasyon sa Taliban, at nananatiling may bisa ang apat na warrant of arrest.
- Tumutukoy ang kaso laban sa Taliban sa umano'y pag-uusig sa mga babae, batang babae at LGBTQI+ na tao mula 2021.
- Saklaw pa rin ng mga parusa ng US ang korte at 13 kasalukuyan at dating kawani nito.






