Inilantad ng ICC ang apat na warrant of arrest laban sa Taliban dahil sa pag-uusig sa kababaihan at mga batang babae

Inilantad ng apat na warrant ang mas malawak na kaso laban sa mga lider ng Taliban

Isinapubliko ng International Criminal Court (ICC) noong 5 Oktubre 2026 ang apat na warrant of arrest laban sa Kataas-taasang Pinuno ng Taliban na si Haibatullah Akhundzada, Punong Mahistrado Abdul Hakim Haqqani, at sa mga opisyal na namamahala sa mga ministeryo ng edukasyon at mataas na edukasyon ng Afghanistan. Nakakita ang mga hukom ng makatwirang batayan upang maniwalang may pananagutang kriminal ang apat sa pag-uusig batay sa kasarian at pulitika, isang krimen laban sa sangkatauhan sa ilalim ng Artikulo 7(1)(h) ng Rome Statute.

Ipinakikita ng pasya ang lawak ng kasong higit pa sa mga paghihigpit sa pag-aaral. Saklaw nito ang matinding pagkakait ng mga karapatan sa pamamagitan ng mga patakaran ng Taliban, ang di-umano'y karahasang kaugnay ng mga patakarang iyon, at ang pagtarget sa mga taong itinuturing na sumusuporta sa kababaihan at mga batang babae o hindi umaayon sa mga inaasahan ng Taliban tungkol sa kasarian.

Ayon sa Pre-Trial Chamber II ng ICC, nagsimula ang mga di-umano'y krimen nang agawin ng Taliban ang kapangyarihan noong 15 Agosto 2021 at nagpatuloy hanggang 20 Enero 2025 man lamang. Itinatakda ng huling petsang ito ang pinakamaikling panahong saklaw ng mga natuklasan, hindi deklarasyong doon tumigil ang pag-uusig.

Inililista sa pahayag ng korte tungkol sa pagsisiwalat noong Oktubre ang dalawang pangkat ng mga warrant, na inilabas noong 8 Hulyo at 9 Setyembre 2025. Matagal nang batid ng publiko ang pag-iral ng mga warrant noong Hulyo laban kina Akhundzada at Haqqani. Isinapubliko rin sa pinakahuling pasya ang mga warrant laban kay Acting Minister of Education Habibullah Agha at Acting Minister of Higher Education Neda Mohammad Nadim.

Wala pa sa apat ang nahatulan sa kasong ito. Nangangahulugan ang warrant of arrest na nakakita ang mga hukom ng makatwirang batayan upang maniwalang may pananagutan ang suspek sa isang di-umano'y krimen. Hindi ito pinal na pasya sa pagkakasala. Ayon sa mga ulat, malaya pa rin ang apat nang isiwalat ang mga warrant.

Sino ang mga inaakusahan, at bakit mahalaga ang edukasyon

Katawan nina Akhundzada at Haqqani ang pinakamataas na pamunuan at awtoridad na hudisyal ng Taliban. Ayon sa korte, kapwa sila aktuwal na gumamit ng kapangyarihan sa Afghanistan mula pa noong 15 Agosto 2021 man lamang. Ipinaparatang sa kanilang mga warrant ang pananagutan sa pamamagitan ng pag-uutos, paghikayat o paghimok sa pag-uusig; hindi kailangang iparatang na personal nilang isinagawa ang bawat mapang-abusong gawain.

Pinamumunuan nina Agha at Nadim ang mga larangan ng edukasyon. Dahil kasama sila sa kaso, kabilang na sa iisang kasong kriminal ang mga opisyal na responsable sa pag-aaral at mataas na edukasyon, kasama ng kataas-taasang pinuno at punong mahistrado. Naghain ng aplikasyon para sa kanilang mga warrant ang tanggapan ng tagausig noong 6 Marso 2025, at inilabas ito ng mga hukom noong 9 Setyembre ng taong iyon.

Kabilang sa pinakamalinaw na pagkakaiba ng mga patakarang ipinapataw sa pangkalahatang populasyon at ng mga partikular na ipinapataw sa kababaihan at mga batang babae ang mga paghihigpit sa edukasyon. Ipinagbabawal ng mga patakaran ng Taliban sa mga batang babae ang pag-aaral lampas sa ika-anim na baitang at sa kababaihan ang pag-aaral sa unibersidad. Inilarawan ng UN Women ang Afghanistan bilang tanging bansa kung saan pinagbabawalan ang mga batang babae sa sekondaryang edukasyon at ang kababaihan sa edukasyon sa unibersidad.

Sa pahayag na sumusuporta sa mga warrant, tuwirang iniugnay ng Tanggapan ng Tagausig ng ICC ang mga karagdagang kaso sa karapatan sa edukasyon. Sinabi ni Deputy Prosecutor Nazhat Shameem Khan:

Higit pang pagkilala sa mga karapatan ng kababaihan at mga batang babae sa Afghanistan, lalo na sa kanilang karapatan sa edukasyon, ang inilabas na dalawang karagdagang warrant of arrest sa Sitwasyon ng Afghanistan. Pangunahing karapatang pantao ang edukasyon na dapat matamasa ng lahat. Nararapat managot ang mga responsable sa matinding pagkakait sa mga karapatan at kalayaan ng kababaihan at mga batang babae sa Afghanistan.

Mula sa imbestigasyon tungo sa pagsasapubliko ng mga warrant

Kasunod ang pasya noong Oktubre ng ilang taong paglilitis hinggil sa Afghanistan at magkakahiwalay na aplikasyon laban sa apat na opisyal ng Taliban. Ipinapaliwanag ng pagkakaiba ng paghahain ng aplikasyon para sa warrant, paglalabas nito at pagsasapubliko kung bakit matagal nang alam ang ilang pangalan bago naging publiko ang mga dokumento.

• Marso 2020: Pinahintulutan ng mga hukom ng ICC ang imbestigasyon sa sitwasyon sa Afghanistan.
• Oktubre 2022: Pinahintulutan ng mga hukom na ipagpatuloy ang imbestigasyon matapos ang paghinto kaugnay ng kahilingan ng dating pamahalaan ng Afghanistan na ipagpaliban ang mga paglilitis.
• 28 Nobyembre 2024: Isinangguni ng anim na estadong kasapi ng ICC sa tagausig ang sitwasyon sa Afghanistan.
• 23 Enero 2025: Naghain ang tagausig ng aplikasyon para sa mga warrant laban kina Akhundzada at Haqqani.
• 6 Marso 2025: Naghain ang tagausig ng aplikasyon para sa mga warrant laban kina Agha at Nadim.
• 8 Hulyo 2025: Inilabas ng mga hukom ang unang dalawang warrant at isiniwalat na umiiral ang mga ito habang nanatiling selyado ang mga dokumento.
• 9 Setyembre 2025: Inilabas ng mga hukom ang mga warrant laban kina Agha at Nadim.
• 5 Oktubre 2026: Inalis ng kamara ang selyo sa lahat ng apat na warrant, ngunit inedit ang sensitibong impormasyon.

Ipinapaliwanag sa pahayag ng ICC tungkol sa mga warrant noong Hulyo ang orihinal na pasyang panatilihing kumpidensiyal ang mga dokumento: upang protektahan ang mga biktima at saksi at mapangalagaan ang mga paglilitis. Gayunman, itinuring ng mga hukom na makatutulong ang kaalaman ng publiko tungkol sa mga warrant upang mapigilan ang mga karagdagang krimen.

Kahulugan ng pag-uusig sa kasong ito

Ang legal na sakdal ay pag-uusig bilang krimen laban sa sangkatauhan sa ilalim ng Artikulo 7(1)(h) ng Rome Statute, ang kasunduang nagtatag sa ICC. Sa payak na pananalita, tungkol ang kaso sa matinding pagkakait ng mga pangunahing karapatan dahil kabilang, o ipinapalagay na kabilang, ang mga tao sa isang grupong pinupuntirya. Tinukoy ng kamara ang batayang kasarian at pulitika.

Nakakita ang mga hukom ng makatwirang batayan upang maniwalang nagpatupad ang mga suspek, sa ngalan ng Taliban, ng patakaran ng pamahalaan na nagdulot ng matitinding paglabag sa mga karapatan ng populasyong sibilyan. Iniugnay nila ang patakarang iyon sa mga gawaing pagpatay, pagkabilanggo, pagpapahirap, panggagahasa at sapilitang pagkawala. Nangyayari ang sapilitang pagkawala kapag inaalisan ng kalayaan ang mga tao habang ikinukubli ang kanilang pagkakakulong o kinaroroonan.

Pag-uusig ang pangunahing di-umano'y krimeng inilalarawan sa mga pahayag. Ipinaliliwanag ng mga pagtukoy sa iba pang gawain ang karahasan at pang-aabusong kaugnay nito; hindi dapat ituring ang mga ito bilang pinal na hatol sa bawat suspek para sa bawat gawaing nakalista.

Inihiwalay din ng kamara ang mga paghihigpit na nakaaapekto sa lahat ng Afghan sa partikular na pagtarget sa kababaihan at mga batang babae dahil sa kanilang kasarian. Ayon dito, matinding nagkait sa kanila ng edukasyon, pagkapribado at buhay-pampamilya ang mga atas at kautusan, gayundin ng mga kalayaan sa pagkilos, pagpapahayag, pag-iisip, konsensiya at relihiyon.

Pinsalang lampas sa pisikal na karahasan

Sentral sa pangangatwiran ng mga hukom ang pananaw na maaaring maganap ang pag-uusig batay sa kasarian sa mga paraang lampas sa tuwirang pisikal o seksuwal na karahasan. Maaari ring magdulot mismo ng malubhang pinsala ang mga institusyon at mapang-aping tuntuning panlipunan kapag inaalisan ng mga ito ng mga pangunahing karapatan ang isang grupong pinupuntirya.

Iniuugnay ng pangangatwirang ito ang mga pagbabawal sa edukasyon sa mga paghihigpit sa pagtatrabaho, pagpasok sa mga pampublikong lugar at pakikilahok sa pang-araw-araw na buhay. Nagbibigay-daan ito sa kasong suriin ang pagpapatupad ng mga patakaran ng Taliban, sa halip na ituring ang bawat paghihigpit bilang hiwa-hiwalay na insidenteng walang kaugnayan sa iba.

Sa pagtatasa nito noong Enero 2025, binanggit ng Human Rights Watch ang mahigit 100 nakasulat o inanunsiyong kautusan ng Taliban na naghihigpit sa mga karapatan ng kababaihan at mga batang babae. Kabilang sa mga limitasyong tinukoy ng organisasyon ang mga paghihigpit sa pagkilos, pagpapahayag at pakikisalamuha, pagbabawal sa maraming uri ng trabaho, mga pagbabawal sa edukasyon at di-makatwirang pagkakakulong.

Kabilang sa iba pang iniulat na paratang ang pagpapatibay sa karahasan sa tahanan, pag-aalis sa batas na nagtatakda ng pinakamababang edad para sa pag-aasawa at paghihigpit sa kakayahan ng kababaihang humingi ng diborsiyo. Bahagi ang mga paratang na ito ng mas malawak na paglalarawan sa pamamahala ng Taliban, ngunit hindi pinatutunayan ng mga pahayag ng ICC na hiwalay na sakdal ang bawat isa sa apat na warrant na ito.

Saklaw din ang identidad ng kasarian at mga tagasuporta

Ipinaliwanag ng kamara na sa Rome Statute, hindi lamang biyolohikal na pag-unawa sa sex ang saklaw ng kasarian. Sinabi nitong dapat kilalanin sa pagsusuri sa pag-uusig batay sa kasarian ang mga panlipunang papel, asal, inaasahan at herarkiyang tradisyonal na ikinakabit sa mga tao dahil sa kanilang sex.

Mahalaga ang interpretasyong ito dahil kabilang sa mga di-umano'y pinupuntirya ang mga taong itinuturing ng Taliban na hindi umaayon sa mga patakaran nito dahil sa kanilang seksuwalidad, identidad o pagpapahayag ng kasarian. Tahasang tinukoy ng tanggapan ng tagausig ang mga miyembro ng komunidad ng LGBTQI+ bilang kabilang sa mga taong kinikilala ng mga warrant ang mga karapatan at karanasan.

May hiwalay na bahagi ang kaso tungkol sa pag-uusig batay sa pulitika. Ayon sa mga hukom, pinuntirya ang mga taong ipinapalagay na kumakalaban sa mga patakaran ng Taliban tungkol sa kasarian, kahit pasibo lamang ang kanilang pagtutol o ipinakikita ito sa pamamagitan ng hindi pagkilos. Inilarawan ng kamara ang mga itinuturing na kakampi ng kababaihan at mga batang babae bilang mga taong tinitingnan ng Taliban na mga kalaban sa pulitika.

Magkakaibang dahilan ng pagtarget, kung gayon, ang saklaw ng dalawang bahaging ito. Tumutukoy ang isa sa kasarian at pagsunod sa mga inaasahan ng Taliban tungkol dito. Tumutukoy naman ang isa sa ipinapalagay na pagtutol sa mga patakarang iyon. Hindi nililimitahan ng natuklasang ito ang di-umano'y pag-uusig batay sa pulitika sa mga sumapi sa organisadong kilusang oposisyon o hayagang nagprotesta.

Bakit hindi nangangahulugan ng agarang pag-aresto ang pagsasapubliko

Ginagawang maa-access ng pagsisiwalat ang mga paratang at pasya ng mga hukom, ngunit hindi nito inilalagay sa kustodiya ang mga suspek. May mga bahaging inedit sa mga pampublikong bersiyon ng mga warrant, at nananatiling kumpidensiyal ang ilang dokumentong kaugnay ng paglalabas sa mga ito.

Kabilang sa mga dahilang binanggit ng korte sa pagsasapubliko ang pagbibigay-alam sa mga biktima at publiko, pagpigil sa mga karagdagang krimen at pagsuporta sa pandaigdigang kooperasyon sa pagpapatupad ng mga warrant. Inatasan din ng pasya ang Registry, ang administratibong sangay ng korte, na ihanda ang mga kahilingan para sa tulong sa pag-aresto at pagsuko ng mga suspek kung kinakailangan, at ipadala ang mga ito sa mga kinauukulang awtoridad.

Nakasalalay ang aktuwal na pagpapatupad sa pakikipagtulungan ng mga estado at iba pang kinauukulang katawan. May obligasyon sa ilalim ng kasunduan ang mga estadong kasapi ng ICC na makipagtulungan sa korte, kabilang sa pagpapatupad ng mga kahilingan para sa pag-aresto at pagsuko ng mga suspek. Kasapi rin ng ICC ang Afghanistan, bagaman itinatakwil ng Taliban ang institusyon.

Kaya lumilikha ang mga warrant ng legal na kahilingan para sa pag-aresto, hindi hula kung kailan ito mangyayari. Walang binanggit na petsa ng pag-aresto, kasunduan sa pagsuko o nakatakdang paglilitis para sa apat na suspek sa mga pampublikong pahayag. Maaaring makatulong ang pagsasapubliko sa pagpapatupad, ngunit ang mahalagang hakbang sa praktika ay ang pagharap ng mga suspek sa korte.

Pagtanggi ng Taliban at pandaigdigang panggigipit

Itinakwil ng tagapagsalita ng Taliban na si Zabihullah Mujahid ang mga warrant at sinabing hindi kinikilala ng kilusan ang ICC o binibigyang-halaga ang mga posisyon nito. Iginiit niyang walang nagawang dapat ikadakip o ikaparusa ang mga lider ng Taliban at sinabi niyang sumusunod sila sa mga pasya ng Sharia at mga hukuman nito.

Tinututulan ng tugong iyon kapwa ang awtoridad ng korte at ang nilalaman ng mga paratang. Hindi nito binabago ang pasya ng mga hukom o binabawi ang mga warrant. Sinabi naman sa isang pahayag na iniugnay sa Embahada ng Afghanistan na hindi napapawalang-bisa ng mga deklarasyon ng Taliban ang mga obligasyon ng bansa sa ICC.

Hiwalay dito, nagpasa ang UN Human Rights Council ng resolusyong kumokondena sa lumalalang pang-aapi sa kababaihan at mga batang babae at nananawagan sa Taliban na bawiin ang mga mapang-aping patakaran nito. Tumutugon ang hakbang nito sa mas malawak na kalagayan ng karapatang pantao, samantalang tinatalakay ng mga paglilitis ng ICC ang di-umano'y pananagutang kriminal ng mga pinangalanang indibidwal.

Mahalaga ang pagkakaibang ito sa mga inaasahan. Layunin ng panawagang bawiin ang mga paghihigpit na baguhin ang patakaran. Layunin naman ng warrant of arrest na ikustodiya ang isang suspek upang umusad ang mga paglilitis sa krimen. Wala sa alinmang pahayag ang nagpapatunay na inalis na ng Taliban ang mga pagbabawal sa edukasyon o iba pang paghihigpit na tinukoy ng korte.

Higit pa sa apat na suspek ang saklaw ng imbestigasyon

Ayon sa tanggapan ng tagausig, patuloy nitong iniimbestigahan ang di-umano'y pag-uusig batay sa kasarian at pag-uusig batay sa pulitika, etnisidad at relihiyon sa Afghanistan. Hindi nagtatapos sa apat na warrant ang imbestigasyon, at wala pang inanunsiyong petsa para sa mga susunod na aplikasyon.

Nananawagan din ang mga organisasyong pangkarapatan para sa mas malawak na pananagutan. Sa tugon nito sa mga aplikasyon, hinimok ng Amnesty International ang pagsisiyasat sa malulubhang paglabag mula Mayo 2003, kabilang ang mga pag-atake sa mga Hazara at minoryang panrelihiyon ng Islamic State of Khorasan Province.

Hinimok din ng Amnesty ang tagausig na muling suriin ang pasya noong 2021 na gawing mas mababa ang prayoridad ng mga imbestigasyon sa mga di-umano'y krimen sa digmaan ng mga tauhan ng militar at CIA ng US, iba pang puwersang internasyonal at aparatong panseguridad ng dating pamahalaan ng Afghanistan. Nanawagan din ang Human Rights Watch ng mga imbestigasyong sumasaklaw sa mga pang-aabusong ginawa ng mga aktor na ito, kasama ng Taliban at Islamic State of Khorasan Province.

Tumutukoy ang mga panawagang ito sa lawak ng imbestigasyon sa Afghanistan, hindi sa pagtatanggol sa apat na suspek na Taliban. Naninindigan ang dalawang organisasyon na dapat umabot ang pananagutan sa iba pang di-umano'y may sala at mga biktimang hindi saklaw ng mga warrant na ito.

Nananawagan din si Amnesty Secretary General Agnès Callamard na kilalanin bilang krimen sa ilalim ng pandaigdigang batas ang apartheid batay sa kasarian. Hiwalay na panukalang legal ito. Pag-uusig sa ilalim ng Rome Statute ang krimeng tinukoy sa kasalukuyang mga warrant, hindi hiwalay na sakdal ng apartheid batay sa kasarian.

Samakatwid, tiyak ang kasalukuyang kalagayan: apat na pampublikong warrant, mga paratang na sumasaklaw sa itinakdang panahong nagsimula noong Agosto 2021, at patuloy na imbestigasyon. Hindi pa malinaw kung maaaresto ang mga suspek, kung magkakaroon ng mga karagdagang warrant at kung gaano kalawak iimbestigahan ang iba pang di-umano'y krimen. Wala pang inanunsiyong susunod na pagdinig o takdang petsa ang korte para sa apat na kasong ito.

Mahahalagang Punto

• Inilantad ng ICC noong 5 Oktubre 2026 ang apat na warrant of arrest laban sa mga tauhan ng Taliban.
• Kabilang sa mga suspek sina Haibatullah Akhundzada, Abdul Hakim Haqqani, Habibullah Agha at Neda Mohammad Nadim.
• Ipinaparatang sa mga warrant ang pag-uusig batay sa kasarian at pulitika bilang krimen laban sa sangkatauhan.
• Sinasaklaw ng mga di-umano'y krimen ang panahon mula 15 Agosto 2021 hanggang 20 Enero 2025 man lamang.
• Saklaw ng kaso ang kababaihan, mga batang babae, mga taong pinupuntirya dahil sa identidad o pagpapahayag ng kasarian, at mga ipinapalagay na sumusuporta sa kababaihan at mga batang babae.
• Hindi hatol ang mga warrant, at ayon sa mga ulat, malaya pa rin ang apat na suspek.
• Nakasalalay sa pakikipagtulungan ang pagpapatupad, habang nagpapatuloy ang mga imbestigasyon sa iba pang di-umano'y pag-uusig.