Lalong Lumalalim ang Alitan sa Pagkakait sa Afghanistan ng Karapatang Bumoto sa UN Dahil sa Hindi Nabayarang Ambag at sa Usapin Kung Sino ang Uupo sa Kinatawan nito

Utang na $900,000 at alitan sa kinatawan

Naugnay ang hindi nabayarang ambag ng Afghanistan sa United Nations sa mas malawak na tunggalian kung sino ang kumakatawan sa bansa. Dahil sa mga atrasong tinatayang $900,000 noong Mayo 2024, at sinabing lumampas pa sa halagang iyon sa mga sumunod na ulat, nawalan ng karapatang bumoto ang Afghanistan sa General Assembly. Samantala, itinakda ng mga awtoridad ng Taliban na babayaran lamang nila ito kung makukuha nila ang puwesto ng bansa sa UN.

Inilarawan ni Naseer Ahmad Faiq, ang charge d'affaires na namumuno sa misyon ng Afghanistan sa UN, ang suspensiyon ng karapatang bumoto bilang teknikal na bunga ng mga patakaran sa pananalapi ng UN. Ang kanyang delegasyon ay binubuo pa rin ng mga kinatawan ng pamahalaang napatalsik nang bumalik sa kapangyarihan ang Taliban noong Agosto 2021. Kinokontrol ng Taliban, na tinatawag na Islamic Emirate ang administrasyon nito, ang Afghanistan ngunit hindi nito nakuha ang puwesto sa delegasyong iyon.

Dalawang magkahiwalay na proseso ng UN ang sangkot sa alitan. Una, kung nakapagbayad na ba ang Afghanistan ng sapat na bahagi ng itinakdang ambag nito upang makaboto. Ikalawa, kung sinong mga kinatawan ang kinikilala ng organisasyon bilang tagapagsalita para sa Afghanistan. Matutugunan ng pagbabayad ng utang ang restriksiyong pinansyal; dumaraan naman sa ibang proseso ang kahilingan ng Taliban para sa puwesto.

Para sa mga Afghan, malinaw ang agarang epekto: maaari pa ring makilahok ang kanilang bansa sa mga talakayan ng General Assembly ngunit hindi ito makaboboto habang umiiral ang suspensiyon. Miyembro ng UN ang Afghanistan mula pa noong 1946. Sa kapulungang binubuo ng 193 estadong miyembro, tig-iisang boto ang bawat bansa, anuman ang yaman, populasyon o lakas-militar nito.

Mga hinihingi ng tuntunin ng UN sa pagbabayad

Itinatakda ng Artikulo 19 ng UN Charter ang hangganan kung kailan mawawalan ng karapatang bumoto sa General Assembly ang isang bansa. Saklaw ng restriksiyon ang miyembrong ang hindi nabayarang ambag ay katumbas o higit pa sa halagang dapat bayaran para sa nakaraang dalawang buong taon. Nakabatay ang tuntunin sa laki ng utang, hindi lamang sa pagkaantala ng bayad.

Ipinaliwanag ni Faiq ang tuntunin nang ilahad niya ang suspensiyon ng Afghanistan noong Mayo 2024:

"Teknikal ito, at higit pa roon, isang pangkalahatang tuntunin para sa lahat ng estadong miyembro, alinsunod sa Artikulo 19 ng UN Charter. Hindi makaboboto sa UNGA ang mga estadong miyembrong hindi nakapaghuhulog ng kanilang mga ambag sa organisasyon kung ang halagang utang nila ay katumbas o higit pa sa ambag para sa nakaraang dalawang taon," aniya.

Iniulat na humigit-kumulang $200,000 ang taunang ambag ng Afghanistan, bukod pa sa iba pang maliliit na bayarin. Katumbas ng humigit-kumulang apat at kalahating ulit ng tinatayang taunang ambag na iyon ang $900,000 na utang na naitala noong Mayo 2024. Nakadepende sa kalkulasyon ng UN sa mga atraso at sa hangganang itinakda ng Artikulo 19 ang halagang kailangang bayaran upang maibalik ang karapatang bumoto.

Pinahihintulutan din ng Charter ang General Assembly na payagang bumoto ang isang bansa kung tinatanggap nitong nagmula sa mga pangyayaring hindi kontrolado ng bansa ang hindi nito pagbabayad. Nagbibigay ang eksepsiyong ito sa misyon ng Afghanistan ng isa pang posibleng paraan upang maibalik ang karapatang bumoto nito.

Bakit humiling ng eksepsiyon ang Afghanistan

Iginiit ni Faiq na dapat isaalang-alang ang kawalan ng kakayahan ng misyon na magbayad kaugnay ng kawalan ng lehitimong awtoridad sa loob ng bansa. Kinakatawan ng delegasyon ang Afghanistan sa UN habang naghahangad namang pumalit dito ang mga awtoridad na kumokontrol sa bansa, kaya lumilitaw ang praktikal na tanong kung sino ang dapat magbigay ng pambayad.

Sinusuri ng UN Committee on Contributions ang mga usapin tungkol sa bayarin ng mga estadong miyembro at mga kahilingan para sa eksepsiyon. Noong Mayo 2024, inaasahan ni Faiq na maaaring isaalang-alang ng komite ang kalagayan ng Afghanistan, at posibleng magpasya ito pagsapit ng Oktubre at maibalik ang karapatang bumoto sa pamamagitan ng resolusyon ng General Assembly bago matapos ang taong iyon. Mga inaasahang ipinahayag noong 2024 ang mga iyon, hindi isang bagong itinakdang iskedyul.

Itinuring na hindi sapat sa yugtong iyon ang mga paliwanag ng Afghanistan sa hindi pagbabayad. Nakakuha ng eksepsiyon ang Comoros, Ecuador at Somalia, na may mga atrasong ambag din, matapos ipaliwanag ang kawalan nila ng kakayahang magbayad. Nawalan ng karapatang bumoto ang Afghanistan at Venezuela. Kabilang din sa listahan ng mga bansang may hindi nabayarang ambag ang Sao Tome and Principe.

Ipinakikita ng mga kasong ito kung bakit mahalaga ang eksepsiyon: maaaring mapanatili ng bansang may atraso ang karapatang bumoto kung tatanggapin ng General Assembly ang mga kalagayan nito. Hiniling ng misyon ng Afghanistan ang kaparehong resulta habang patuloy na nakikilahok sa mga talakayan.

Paano umunlad ang alitan

Naging mahalagang pagbabagong pampolitika ang Agosto 2021, nang agawin ng Taliban ang kapangyarihan at bumagsak ang dating pamahalaan. Hindi gaanong tiyak ang panahon kung kailan nagsimulang hindi mabayaran ang mga singil. Ayon sa naunang ulat tungkol sa mga atraso, hindi na nababayaran ang mga ambag bago pa maagaw ng Taliban ang kapangyarihan; sinasabi naman sa mga sumunod na ulat na nagbayad ang dating pamahalaan bago ang 2021 at iniuugnay ang patuloy na pagkakautang sa pagbabago ng kapangyarihan.

Kabilang sa mahahalagang naiulat na yugto ang:

• 1946: Naging miyembro ng United Nations ang Afghanistan.
• Agosto 2021: Bumalik sa kapangyarihan ang Taliban, habang nanatili sa mga diplomatiko ng dating pamahalaan ang representasyon ng Afghanistan sa UN.
• Mayo 17, 2024: Inilarawan ni Faiq sa publiko ang suspensiyon ng karapatang bumoto bilang teknikal na usaping pinamamahalaan ng mga tuntunin sa pagbabayad ng UN.
• Mayo 2024: Tinatayang $900,000 ang mga atraso, at tinalakay ni Faiq ang paghiling ng eksepsiyon sa Committee on Contributions.
• Mga sumunod na ulat: Unang iniulat na tatlong taon nang tuloy-tuloy ang suspensiyon, at kalaunan ay apat na sunod-sunod na taon na, habang lumampas sa $900,000 ang utang.

Walang ibinigay na kumpirmadong petsa ng pagbabalik ng karapatang bumoto o pinal na resulta ng iminungkahing pagsusuri noong 2024. Ipinahihiwatig ng sumunod na ulat tungkol sa ikaapat na sunod-sunod na taon ng suspensiyon na nagpatuloy ang alitan lampas sa unang pagtatangkang makakuha ng eksepsiyon.

Sino ang maaaring umangkin sa puwesto ng Afghanistan?

Iginiit ng mga awtoridad ng Taliban na dapat mapunta sa kinatawang itinalaga nila ang puwesto ng Afghanistan sa UN bilang usapin ng pambansang soberanya. Nakabatay ang kanilang posisyon sa pagkontrol nila sa bansa. Gayunman, patuloy na sinasakop ng kasalukuyang misyon ang puwesto ng Afghanistan sa UN.

Ang Credentials Committee ang pormal na daluyan ng UN para suriin kung sino ang awtorisadong kumatawan sa isang estadong miyembro. Ang credentials ay mga dokumentong tumutukoy sa isang delegasyon at sa awtoridad nitong magsalita. Nagiging batayan ng pagpapasya ng General Assembly kung tatanggapin ang mga kinatawan ang gawain ng komite.

Nananatiling miyembro ng UN ang Afghanistan sa kabila ng alitang ito. Ang pinagtatalunang puwesto ay ang pambansang representasyon nito sa organisasyon, kabilang sa General Assembly kung saan kinakatawan ang lahat ng estadong miyembro. Magkaugnay na usaping pampolitika ang diplomatikong pagkilala ng bawat bansa at ang pagtanggap sa credentials ng isang delegasyon, ngunit pinagpapasyahan ang mga ito sa magkakaibang paraan.

Binigyang-diin ng political analyst na si Idris Mohammadi Zazi ang representasyon ng mamamayan ng Afghanistan, sa halip na ang pagkontrol sa mga tanggapan ng pamahalaan:

Ang mamamayan ng Afghanistan ang nararapat na humawak sa puwesto ng Afghanistan sa United Nations; dapat itong katawanin ng isang taong kumakatawan at nagtatanggol sa lahat ng pangkat etniko ng bansa.

Bakit nananatiling pinagtatalunan ang pagkilala

Naging sentro ng pagtutol ng internasyonal na komunidad sa pagnanais ng Taliban na makakuha ng representasyon ang mga panawagan para sa isang inklusibong pamahalaan at paggalang sa karapatang pantao. Patuloy na pangunahing ikinababahala ang mga paghihigpit sa edukasyon ng mga babae at pagtatrabaho ng mga babae, kasabay ng mga kahilingang may kaugnayan sa terorismo at kalakalan ng droga.

Iniugnay ni Thomas Ruttig, kapwa tagapagtatag ng Afghanistan Analysts Network, ang pagtanggi sa mga pagsisikap ng Taliban sa mga paninindigang ipinahayag ng mga estadong miyembro ng UN:

"Kung susuriin sa kabuuan, at batay sa mga resolusyon ng UN at sa paulit-ulit na panawagan ng mga estadong miyembro para sa isang inklusibong pamahalaan at paggalang sa karapatang pantao, lalo na sa karapatan ng kababaihan at mga babae, maaaring mahinuha na hindi kinikilala ng mga estado bilang lehitimo ang Emirate [ang Islamic Emirate of Afghanistan, tawag ng Taliban sa bansa], kaya tinanggihan nila ang mga pagtatangka nitong makilala at matanggap sa United Nations," ani Thomas Ruttig.

Itinuturing ng mga awtoridad ng Taliban na panloob na usapin ang komposisyon ng kanilang pamahalaan at mga tanong tungkol sa karapatang pantao. Sinabi rin nilang hindi gagamitin ang teritoryo ng Afghanistan upang pagbantaan ang ibang mga bansa. Dahil sa mga paninindigang ito, nananatili ang malaking hindi pagkakasundo sa mga pagbabagong hinihingi ng mga pamahalaan sa ibang bansa bago tanggapin ang mga kinatawan nito.

Iniugnay rin ng dating diplomat na si Aziz Ma'arij ang alitan sa puwesto sa mga paghihigpit sa edukasyon ng mga babae at pagtatrabaho ng kababaihan. Sa kanyang pagtataya, magpapatuloy ang sitwasyon hanggang malutas ang mga usaping iyon. Pagtataya ito sa politika, samantalang hiwalay na tuntuning pinansyal sa Artikulo 19 ang batayan ng restriksiyon sa pagboto.

Hindi pa nalulutas ng mga alok na magbayad ang alitan

May kondisyon ang alok ng Taliban na bayaran ang mga atraso: ilipat sa administrasyon nito ang puwesto ng Afghanistan. Itinatali nito ang pagbabayad sa isang pasyang may kinalaman sa credentials, representasyon at mga paninindigan ng mga estadong miyembro ng UN.

Nag-alok naman ang dating bise presidente na si Amrullah Saleh ng isa pang posibleng mapagkukunan ng pondo noong Mayo 2024. Sinabi niyang handa siyang sagutin ang natitirang utang at ang mga ambag para sa susunod na tatlong taon. Sa tinatayang taunang halaga na $200,000, aabot sa humigit-kumulang $600,000 ang ambag para sa tatlong taon, bukod pa sa mga atraso.

Hindi pa rin nalulutas ang proseso ng pagbabayad, kabilang ang tanong kung maaaring bayaran ng isang indibidwal ang mga obligasyon ng bansa. Samantala, nanawagan ang political analyst na si Gul Mohammad Din Mohammadi na alisin sa blacklist ang mga kasalukuyang opisyal at palayain ang mga nakapirming ari-arian ng Afghanistan. Hinimok din niya ang Taliban na maging bukas sa mga kahilingan ng internasyonal na komunidad na naaayon sa interpretasyon nito sa Sharia at sa mga pagpapahalagang Afghan.

Ano pa ang magagawa ng Afghanistan sa UN

Maaaring patuloy na magsalita at makilahok ang delegasyon ng Afghanistan kahit hindi ito makaboto. Tahasang inilarawan ni Faiq ang papel na patuloy nitong ginagampanan:

Maaari pa ring makilahok ang Afghanistan, maaari pa rin itong magsalita sa hapag.

Mahalaga pa rin ang kawalan ng boto. Itinatala ng mga botohan sa General Assembly ang paninindigan ng mga bansa sa mga resolusyon at iba pang pasya. Maaaring ilahad ng mga diplomatiko ng Afghanistan ang paninindigan nito sa talumpati, ngunit dahil sa suspensiyon ay hindi nila maisasama ang boto ng bansa sa pormal na resulta.

Nananatiling praktikal na mga hakbang ang pagbabayad nang sapat upang matugunan ang mga tuntunin ng UN o paghingi ng pahintulot na bumoto sa ilalim ng eksepsiyon para sa mga pangyayaring hindi kontrolado ng bansa. Kailangan namang dumaan sa proseso ng credentials ang pagtanggap sa delegasyon ng Taliban. Kaya nananatiling magkaugnay sa mga negosasyon ang mga obligasyong pinansyal ng Afghanistan at ang pagtatalo sa mga kinatawan nito, ngunit magkahiwalay na pasya ng UN ang kailangan para sa bawat isa.

Mahahalagang Punto

• Tinatayang $900,000 ang hindi nabayarang ambag ng Afghanistan sa UN noong Mayo 2024; sinabing lumampas pa ito sa halagang iyon sa mga sumunod na ulat.
• Nililimitahan ng Artikulo 19 ang karapatang bumoto sa General Assembly kapag umabot ang mga atraso sa halagang dapat bayaran para sa nakaraang dalawang buong taon.
• Maaaring magbigay ng eksepsiyon ang General Assembly kung nagmula sa mga pangyayaring hindi kontrolado ng bansa ang hindi pagbabayad.
• Nananatili sa puwesto ang delegasyon ni Faiq, habang hinihingi ng Taliban na tanggapin ang sarili nitong kinatawan.
• Itinakda ng Taliban na ibibigay lamang nito ang bayad kung makukuha ng Afghanistan ang puwesto nito sa UN.
• Ayon sa mga sumunod na ulat, apat na sunod-sunod na taon nang nagpapatuloy ang suspensiyon ng karapatang bumoto.
• Maaari pa ring makilahok ang Afghanistan sa mga talakayan ng UN habang suspendido ang karapatan nitong bumoto sa General Assembly.