Nais ni Lacson ng Publikong Transcript ng mga Pag-uusap sa Badyet para sa 2027 Habang Sinusuri ng Senado ang mga Paglilipat ng Pondo

Nakasulat na tala kung sino ang nagbabago sa badyet

Ipinaglalaban ni Senador Panfilo Lacson ang paglalathala ng mga transcript at tuloy-tuloy na livestream ng mga negosasyon sa panukalang pambansang badyet ng Pilipinas na P7.2 trilyon para sa 2027. Layunin nitong magkaroon ng pampublikong tala kung sinong mga mambabatas ang nagmumungkahi ng mga pagbabago at naglilipat ng pondo sa pagitan ng mga gastusin.

Sa isang panayam sa radyo noong Nobyembre 8, 2026, sinabi ni Lacson na tutukuyin ng Senado ang mga senador sa likod ng mga iminungkahing pagbabago at ilalathala sa website nito ang mga pagdinig. Isinasagawa ito habang sinusuri ng Senado ang panukalang batas sa paggasta na inaprubahan ng Kamara de Representantes, kung saan sinuri ang tinatayang P190 bilyong mga pagbabago.

Nais ni Lacson, pangalawang pangulo ng Senate Finance Committee, na umabot ang mga tala hanggang sa komite ng bicameral conference. Pinagsasama ng komiteng ito ang mga kinatawan ng Kamara at Senado upang lutasin ang mga pagkakaiba sa kani-kanilang bersiyon ng badyet bago iharap sa pangulo ang pinal na panukalang batas ng Kongreso.

Sinabi ni Lacson na kailangan ng nakasulat na tala upang matukoy kung sino ang humiling ng mga partikular na pagbabago:

Dapat may transcript na naglalaman ng mga katitikan para maging malinaw kung sino ang nagpasimula ng mga pagbabago at kung sino ang nagtulak ng mga paglilipat ng pondo.

Ang paglilipat ng pondo ay nangangahulugan ng paglipat ng iminungkahing pondo mula sa isang gastusin sa badyet patungo sa iba. Maaaring matukoy ng ganitong mga pagbabago kung aling mga kalsada ang popondohan, aling mga ahensiya ang makapamamahagi ng tulong, at aling mga programa ang kailangang tumakbo nang mas kaunti ang pondo. Kapwa pinag-uusapan ang mga dahilan sa likod ng mga pasyang ito at kung masusubaybayan ba ng publiko ang mga ito.

Ipinagtanggol ng mga mambabatas sa Kamara ang kanilang mga pagbabago bilang paraan upang mailipat ang pondo mula sa mga programang nahihirapang gastusin ang inilaan sa mga ito. Mas madali umanong masusuri sa mga iminungkahing pananggalang ni Lacson ang mga paliwanag na ito, pati ang mga pangalan ng mga mambabatas na humihiling ng mga pagbabago, sa mga huling negosasyon.

Ano ang maidudulot ng mga transcript bukod sa livestream

Sinabi ni Lacson na matagal nang walang transcript ang mga bicameral na pagdinig sa badyet. Inilarawan niya ang panukalang batas sa badyet bilang tanging panukala na walang ganitong nakasulat na tala ng mga talakayan ng bicameral. Aniya, dahil sa kakulangang ito, mahirap matukoy kung sino ang may-akda ng mga pagbabago.

Sa livestream, napapanood ng publiko ang mga negosasyon habang nagaganap ang mga ito. Nagbibigay naman ang transcript ng nakasulat na tala na maaaring balikan, kaya mas madaling hanapin ang isang panukala, tukuyin ang nagtaguyod nito at subaybayan ang talakayan tungkol dito. Sa paglalathala ng dalawa, magkakaugnay ang pampublikong akses habang nagpupulong at ang tala na mananatiling mababasa pagkatapos.

Nakabatay ang mga plano ng Senado sa mga hakbang na ginamit sa mga deliberasyon sa badyet para sa 2026, kabilang ang pagtukoy sa mga senador na nagpanukala ng mga pagbabago at paglalathala sa website nito ng mga pagdinig at iminungkahing pagbabago. Nais ni Lacson na ipagpatuloy ang mga hakbang na ito at maglabas din ng detalyadong transcript para sa mga negosasyon sa 2027.

Kinumpirma rin ni Senate Finance Committee chairperson JV Ejercito na isasagawa sa livestream ang mga deliberasyon ng bicameral. Magdaragdag ang mungkahing paglalathala ng transcript ng isa pang antas ng dokumentasyon sa akses na iyon.

Susubaybayan ng mga grupo ng lipunang sibil ang mga negosasyon

Nangako si Ejercito na aanyayahan ang mga organisasyon ng lipunang sibil na magmasid sa mga pag-uusap ng bicameral. Partikular na binanggit ni Lacson ang People's Budget Coalition bilang isa sa mga grupong aanyayahan ng Senado upang magsuri ng mga alokasyon at magbigay-pansin sa mga kuwestiyonableng pagbabago.

Magdadala ang mga tagamasid na ito ng malayang pagsusuri sa yugtong pinagkakasundo ng dalawang kapulungan ang kanilang mga pasya sa paggasta. Kabilang sa kanilang praktikal na gawain ang pagsusuri sa mga pagbabago, paghahambing ng mga paliwanag sa impormasyon tungkol sa mga proyekto, at pampublikong pagtukoy sa mga panukalang kuwestiyonable sa tingin nila.

Sa paniniwalang hindi sapat ang pagmamasid lamang upang mapigilan ang mga mambabatas, hinimok ni Lacson ang mga grupong nagbabantay sa pamahalaan na gumamit ng pampublikong presyur:

Pakiusap ko, hindi sapat ang pagiging mapagbantay. Ang pakiusap ko sa kanila ay baka maaari silang manawagan ng pagpahiya sa publiko.

Walang ibinigay na petsa para sa mga pagpupulong ng bicameral o paglalathala ng mga transcript ng mga ito. Sinusuri pa ng Senado ang bersiyon ng Kamara bago ang yugto ng pagkakasundo.

Bakit higit pa sa mga huling pag-uusap ang tinitingnan ni Lacson

Umaabot din ang mga alalahanin ni Lacson sa paraan ng pagsasama ng mga proyekto sa badyet bago magpulong ang komite ng bicameral. Inilarawan niya ang isang gawaing tinawag niyang "double kill," at iginiit na may ilang mambabatas na nakakakuha ng mga proyekto habang inihahanda pa ito ng ehekutibo at saka muling humihiling ng dagdag na alokasyon pagdating ng panukala sa Kongreso.

Inihahanda ng sangay ehekutibo ang National Expenditure Program, o NEP, sa pamamagitan ng Department of Budget and Management. Ito ang mungkahing plano ng paggasta ng pangulo para sa susunod na taon ng pananalapi, na naglalahad ng hinihinging pondo para sa mga ahensiya, programa at proyekto.

Sinusuri ng Kongreso ang panukalang ito at gumagawa ng mga pagbabago sa proseso ng paglalaan ng pondo. Ang kalalabasang batasan ay ang General Appropriations Bill, o GAB. Kapag magkaiba ang inaprubahang bersiyon ng Kamara at Senado, gumagawa ang komite ng bicameral ng iisang teksto.

Iniuugnay ng paratang ni Lacson ang mga yugtong ito: maaaring maisama ang isang proyekto sa panukala ng ehekutibo, mabago muli sa Kongreso at sumailalim pa sa iba pang pagbabago sa mga huling negosasyon. Para masubaybayan ang kasaysayan nito, kailangan ang mga tala na nag-uugnay sa unang panukala sa bawat sumunod na bersiyon.

Kabilang sa mga hakbang na nabanggit sa talakayan sa badyet ang:

• Sa mga deliberasyon sa badyet para sa 2026, kabilang sa mga hakbang para sa transparency ang pagtukoy sa mga senador na nagmumungkahi ng mga pagbabago at paglalathala ng mga pagdinig sa website ng Senado.
• Noong Hunyo 30, 2026, may P15.33 bilyong pondong inilaan para sa rehabilitasyon matapos ang sakuna na hindi nagastos, ayon kay Kinatawan Brian Poe, na kalaunan ay binanggit ang halagang ito bilang paliwanag sa iminungkahing paglilipat ng pondo.
• Noong Nobyembre 8, 2026, nanawagan si Lacson ng mga transcript, tuloy-tuloy na livestream at pagmamasid ng lipunang sibil sa mga pag-uusap ng bicameral para sa 2027.
• Inaprubahan ng Kamara ang panukalang batas sa paggasta na P7.2 trilyon, na sinusuri noon ng Senado bago ang mga negosasyon ng bicameral.

Sinabi ng mga mambabatas sa Kamara na dapat ilipat ang mga pondong hindi nagagamit

Ipinagtanggol ng mga miyembro ng Kamara ang kanilang paglilipat ng pondo sa pamamagitan ng pagtukoy sa mga programang mabagal ipatupad at sa mga alokasyong hindi nagagamit. Sinabi ni Kinatawan Albert Garcia ng Bataan, senior vice chair ng House Committee on Appropriations, na nakatuon ang mga pagbabago sa mga partikular na programa sa halip na sa buong badyet ng mga ahensiya.

Ayon kay Garcia, nais ng mga mambabatas na iwasang dagdagan ng pondo para sa isa pang taon ang mga programang nahihirapan pa ring gamitin ang dati nang pondo. Inilarawan niya ang paglilipat ng mga mapagkukunan sa mga prayoridad na mas mabilis maipatutupad ng mga ahensiya habang nilulutas ng mga programang mabagal ang mga problema sa pagpapatupad.

Sinabi rin ni Garcia na umabot nang hanggang 10 oras ang ilang pagdinig sa badyet at masusing sinuri ang ilang ahensiya. Itinatampok ng paliwanag niya ang kakayahan ng mga ahensiya na magamit nang mabisa ang pondo bilang sentro ng pagtatanggol ng Kamara.

Sinabi ni Kinatawan Romeo Momo Sr. ng Surigao del Sur na isinaalang-alang ng House Budget Amendments Review Subcommittee kung gaano karaming pondo ang makatotohanang magagastos ng isang programa. Ayon kay Momo, hindi awtomatikong inaalis ng pagsusuri ang buong alokasyon ng programang mahina ang paggasta; binabalanse nito ang halagang ililipat at ang halagang dapat maiwan.

Para sa mga mambabasang sumusubaybay sa usapin, ang praktikal na tanong ay ang dahilan sa likod ng bawat paglilipat ng pondo. Ayon sa mga miyembro ng Kamara, dapat mapunta ang pera sa mga programang mas mabilis makapagbigay ng serbisyo. Nais ni Lacson ng mga tala upang matukoy ng publiko kung sino ang humiling ng paglilipat at masuri ang paliwanag na iyon kasabay ng alokasyon.

P15.33 bilyon sa pondo para sa sakuna ang naging bahagi ng debate

Binanggit ni Kinatawan Brian Poe ng FPJ Panday Bayanihan ang Disaster Rehabilitation and Reconstruction Assistance Program sa ilalim ng National Disaster Risk Reduction and Management Fund bilang halimbawa ng pondong hindi nagagamit.

Sinabi ni Poe na may P15.33 bilyong alokasyon ang programa na hindi nagastos hanggang Hunyo 30, 2026. Aniya, nakatulong ang bilang na ito upang maisulong ang isang susog na magdaragdag sa quick response funds ng Department of Social Welfare and Development at Department of Agriculture.

Ikinatwiran ni Poe na mapananatili ng pagbabago ang layunin ng pondo na tumugon sa sakuna habang ilalagay ang mga mapagkukunan sa mga ahensiyang mas mabilis makapagbibigay ng tulong. Nang ipaliwanag kung bakit iminungkahing tumanggap ng pondo ang dalawang departamento, sinabi niya:

Nagkataon lang na mas mabilis makakilos ang DA at DSWD.

Tumutukoy ang halagang P15.33 bilyon sa hindi nagamit na alokasyong binanggit ni Poe bilang batayan ng panukala. Hindi tinukoy sa kanyang paliwanag kung magkano ang ililipat sa ilalim ng partikular na susog na iyon.

Hiniling din ni Poe sa mga senador at grupo ng lipunang sibil na tumulong sa pagsusuri kung angkop bang pagmulan ng pondo para sa iba pang prayoridad ang mga programang tinukoy na mababa ang paggasta. Nagbibigay ito sa mga tagamasid ng badyet ng kongkretong usaping dapat suriin: kung gaano kalaking pondo ang kayang gamitin ng isang ahensiya, bakit mabagal ang paggasta at aling mga serbisyo ang magkakaroon o mawawalan ng pondo.

Itinuturo ng mga koordinado ng proyekto ang isa pang kahinaan

Nagpahayag din si Lacson ng pangamba tungkol sa mga lokasyon ng proyektong pang-imprastraktura na binigyang-pansin ng mga grupong nagtataguyod ng transparency sa badyet. Binanggit niya ang natuklasan ng People's Budget Coalition na tumuturo sa Dagat Celebes ang mga koordinadong ikinabit sa isang iminungkahing proyekto, kasunod ng mga alalahanin tungkol sa mga lokasyon sa Leyte.

Ang geotagging ay paglalagay ng mga koordinadong heograpiko sa impormasyon ng proyekto. Para sa isang proyektong pang-imprastraktura, nakatutulong ang tumpak na lokasyon upang mahanap ng mga inspektor ang lugar, masuri ang kalidad ng konstruksyon at mapatunayan kung naroon ang gawaing inilalarawan sa badyet.

Sinabi ni Lacson na tila sinadya ang mga kuwestiyonableng koordinado sa halip na bunga lamang ng pagkakamali sa pagta-type. Aniya, dapat matukoy ng geotagging ang lokasyon ng proyekto nang sapat na eksakto upang mahanap at mainspeksiyon ito.

Nagiging praktikal na problema para sa sinumang sumusuri sa paggasta ng publiko ang maling lokasyon: itinuturo ng paglalarawan ng proyekto ang isang lugar na iba sa nilalayong pook. Para malutas ang hindi pagtutugma, kailangang maitugma sa parehong proyektong sinusuri ng mga mambabatas at alokasyon nito ang wastong lokasyon.

Iniuugnay ng usapin sa lokasyon ang debate sa badyet sa pagsusuri ng aktuwal na konstruksyon. Sinasagot ng pampublikong tala kung sino ang nagpanukala ng alokasyon. Sa pamamagitan naman ng tumpak na detalye ng proyekto, masusubaybayan ng mga inspektor at residente ang nangyayari sa alokasyong iyon matapos itong aprubahan.

Maaaring magtakda ang dokumentasyon kung aling mga proyekto ang pondohan

Kabilang sa mga hinihinging dokumento ni Public Works Secretary Giovanni Lopez ang mga programa ng gawain, feasibility study at impormasyon ng geotagging. Sinabi ni Lacson na susundin niya at ng mga kapwa senador ang mga rekisitong ito sa pagsasaalang-alang ng pondo para sa proyekto.

Inilalarawan ng programa ng gawain ang mga aktibidad na isasagawa ng isang proyekto. Sinusuri naman sa feasibility study kung makatotohanang maisasakatuparan ang proyekto. Itinatakda ng geotagging ang lokasyon nito. Sama-samang tinutulungan ng mga talang ito ang mga mambabatas na tasahin ang isang panukala bago ito pondohan.

Sinabi ni Senate President Sherwin Gatchalian na aalisin ng Senado sa panukalang badyet para sa 2027 ang P8.836 bilyon para sa mga proyektong pang-imprastraktura dahil nawawala ang dokumentasyong hinihingi mula sa Department of Public Works and Highways.

Katumbas ang halagang ito ng humigit-kumulang 0.12 porsiyento ng panukalang paggasta na P7.2 trilyon. Ipinakikita ng pagkukuwenta ang proporsiyon ng iminungkahing pag-aalis kumpara sa buong badyet, habang P8.836 bilyon pa rin ang halaga ng pondong nakatakdang alisin dahil sa kawalan ng mga tala.

Panatilihin ang mga kodigo ng proyekto mula panukala hanggang pag-apruba

Nais ni Lacson na mapanatili ang Unified Account Code Structure, o UACS, sa buong proseso ng lehislatura upang masubaybayan ang mga proyekto. Nagbibigay ang sistemang ito ng mga pantukoy na ginagamit sa pagsasaayos at pagsubaybay sa impormasyon ng badyet ng pamahalaan.

Sinabi niyang inaalis ang mga pantukoy habang dumaraan ang badyet sa mga deliberasyon sa General Appropriations Bill at sa Senado. Kung mananatili ang mga ito, masusubaybayan ng mga tagasuri ang isang alokasyon sa magkakasunod na bersiyon sa halip na umasa lamang sa paglalarawan nito.

Tinutugunan ng mga iminungkahing pananggalang ang magkakaibang bahagi ng iisang pasya sa paggasta. Tutukuyin ng mga transcript kung sino ang humiling ng mga pagbabago. Ipapakita ng mga inilathalang susog ang mga iminungkahing pagbabago sa pondo. Tutulong ang mga kodigo ng proyekto na pag-ugnayin ang mga tala sa iba’t ibang bersiyon ng badyet, habang magbibigay naman ang mga feasibility study, programa ng gawain at koordinado ng impormasyong kailangan upang tasahin at inspeksiyunin ang mga proyekto.

Para sa mga komunidad na naghihintay ng mga kalsada, pagkukumpuni o tulong matapos ang sakuna, iniuugnay ng mga talang ito ang mga pasya ng Kongreso sa mga serbisyong nakaaabot sa mga tao. Ang mga susunod na hakbang sa lehislatura ay ang pagtatapos ng pagsusuri ng Senado at ang pagkakasundo ng bicameral, kung saan kailangang lutasin ng mga mambabatas ang mga pagkakaiba sa paggasta at ang mga kaayusan para sa pampublikong pagsusuri.

Mahahalagang Punto

• Nais ni Lacson ng mga inilathalang transcript at tuloy-tuloy na livestream ng mga negosasyon ng bicameral sa panukalang badyet na P7.2 trilyon para sa 2027.
• Plano ng Senado na tukuyin ang mga senador na nagmumungkahi ng mga susog, ilathala ang mga pagdinig at mag-imbita ng mga tagamasid mula sa lipunang sibil, kabilang ang People's Budget Coalition.
• Ipinagtatanggol ng mga mambabatas sa Kamara ang paglilipat ng pondo bilang paraan upang ilipat ang mga mapagkukunan mula sa mababagal na programa tungo sa mga ahensiyang mas mabilis makapagbibigay ng serbisyo.
• Binanggit ni Poe ang P15.33 bilyong hindi nagamit na alokasyon para sa rehabilitasyon matapos ang sakuna bilang batayan ng iminungkahing pagbabago sa pondo.
• Sinabi ni Gatchalian na aalisin ang P8.836 bilyon para sa mga proyektong pang-imprastraktura dahil kulang ang dokumentasyon ng mga pampublikong gawain.
• Nais din ni Lacson ng tumpak na mga lokasyon ng proyekto at tuloy-tuloy na paggamit ng mga pantukoy ng UACS upang masubaybayan ang mga alokasyon sa proseso ng badyet.