Inaprubahan ng Türkiye ang Kasunduang Depensa sa Mecca kasama ang Pakistan at Saudi Arabia; hiwalay na pagboto ang kailangan sa pagpapadala ng mga sundalo

Umusad ang kasunduang depensa ng tatlong bansa matapos makakuha ng 279 boto

Inaprubahan ng parliyamento ng Türkiye ang Kasunduang Pinagsamang Depensa sa Mecca kasama ang Pakistan at Saudi Arabia sa botong 279 pabor at 119 tutol. Itinuturing ng kasunduan na pag-atake sa lahat ng tatlong bansa ang anumang armadong pag-atake mula sa labas laban sa isa sa mga kasapi. Kalakip ng pangakong ito ang kahingian na magkasundo ang mga pamahalaan kung anong tulong ang matatanggap ng bansang inatake.

Naipasa ang batas matapos ang mahabang debate tungkol sa seguridad sa rehiyon, pangangasiwa ng parliyamento at panganib na masangkot ang Türkiye sa labanan sa paligid ng Yemen. Sinabi ni Fuat Oktay, chairman ng Komite sa Ugnayang Panlabas, na mangangailangan pa rin ng hiwalay na desisyon ng parliyamento ang pagpapadala ng mga sundalong Turkish sa ibang bansa.

Mayoryang 160 boto ang nakuha ng panukala mula sa 398 mambabatas na bumoto, at humigit-kumulang 70% ang sumuporta rito. Pinamunuan ni Deputy Parliament Speaker Celal Adan ang mga paglilitis ng Pangkalahatang Kapulungan. Nagmula ang suporta sa naghaharing Justice and Development Party, na kilala bilang AK Party, sa kaalyado nitong Nationalist Movement Party at sa pangunahing oposisyong Republican People's Party, na kilala bilang CHP, bagaman kinuwestiyon din ng mga tagapagsalita ng oposisyon ang ilang bahagi ng kasunduan.

Tinatapos ng pag-apruba ng parliyamento ang pagsusuri ng Türkiye sa kasunduan sa antas ng lehislatura. Inaasahang susunod ang ratipikasyon ng pangulo at paglalathala sa Opisyal na Gazette. Magkakabisa ang kasunduan kapag nakumpleto na ng lahat ng tatlong bansa ang kani-kanilang mga prosesong pambansa at naideposito na sa sekretaryat nito sa Saudi Arabia ang huling dokumento ng ratipikasyon.

Nakumpleto na ng Saudi Arabia at Pakistan ang kanilang mga proseso ng ratipikasyon, ayon sa pahayag ng Tanggapan ng Ugnayang Panlabas ng Pakistan noong Oktubre 23. Dahil dito, inilalapit ng boto ng Türkiye ang mga bansa sa pormal na pagkakabisa ng kasunduan, habang nananatiling kailangan ang karagdagang pag-apruba sa mga desisyon tungkol sa partikular na mga operasyon.

Ano ang hinihingi ng pangakong sama-samang depensa

Itinatakda ng 16-artikulong kasunduan na ituturing ng Türkiye, Pakistan at Saudi Arabia na pag-atake sa lahat ang armadong pag-atake mula sa labas laban sa isa sa kanila. Sama-samang depensa ang pangunahing layunin nito: pangako ng mga bansa na tulungang ipagtanggol ang isa pang kasapi.

Kailangang humiling ng tulong ang bansang inaatake. Pagpapasiyahan ng tatlong pamahalaan ang uri at saklaw nito sa pamamagitan ng pagkakasundo ng lahat. Dapat ding sumunod ang kanilang tugon sa mga konstitusyonal at legal na proseso ng bawat bansa.

Para sa Türkiye, kailangan pang magdesisyon ang parliyamento kung may iminumungkahing tugon na magsasangkot sa pagpapadala ng mga sundalo sa ibang bansa. Nagbibigay rin ang kasunduan ng iba pang paraan para suportahan ang isang kasapi, kabilang ang paniktik, kagamitan, pagsasanay at mga suplay na pang-logistika.

Sinabi ni Ziya Altunyaldiz, mambabatas ng AK Party, sa debate na layunin ng kasunduan na palawakin ang kooperasyon sa seguridad sa rehiyon at pigilan ang labanan, hindi palalain ito. Wala raw itong paninindigang nakatuon laban sa ikatlong bansa. Isa rin sa mga nakasaad na layunin ang pagpigil sa pag-atake sa pamamagitan ng pagpaparamdam sa posibleng umatake na haharap ito sa magkakaugnay na tugon.

Bakit naging sentro ng debate sa parliyamento ang Yemen

Dahil lantad ang Saudi Arabia sa mga pag-atake ng kilusang Houthi sa Yemen na sinusuportahan ng Iran, may agarang praktikal na layunin ang kasunduan. Sinabi ng mga opisyal ng Türkiye na pinag-iisipan ng Ankara ang pagbibigay ng tulong-militar sa Riyadh, habang itinatanggi namang magpapadala ang Türkiye ng mga sundalo para lumaban sa Yemen o umatake sa mga Houthi.

Nagbabala ang mga tagapagsalita ng oposisyon na maaaring masangkot ang mga sundalong Turkish sa mga digmaan sa rehiyon dahil sa malawak na pangakong pandepensa. Nanawagan si Mehmet Guzelmansur, mambabatas ng CHP, ng malinaw na mga tuntunin upang matiyak na naaayon ang kasunduan sa iba pang internasyonal na obligasyon ng Türkiye. Kaya kapwa pinag-usapan sa debate ang pangakong tulungan ang Saudi Arabia at kung sino ang magkokontrol sa mga susunod na desisyon.

Sinagot ni Oktay, na namumuno sa Komite sa Ugnayang Panlabas ng parliyamento at kasapi ng naghaharing partido, ang mga pangambang mawawalan ng kontrol ang Türkiye sa pagkakasangkot nito:

Hindi umano "maitutulak ang Türkiye sa prosesong wala itong kontrol at labag sa kagustuhan nito."

Sinabi ni Oktay na mangangailangan ng pag-apruba ng parliyamento sa hinaharap ang anumang pagpapadala ng mga sundalo. Ipinangatwiran din ni Hulusi Akar, dating ministro ng depensa at chairman ng Komisyon sa Pambansang Depensa, na katuwang ng NATO ang kasunduan at hindi ito nakatuon laban sa anumang bansa.

Napagkasunduan na ng tatlong pamahalaan sa pulong nila sa Riyadh noong Oktubre 5 na pabilisin ang pagpapadala sa Saudi Arabia ng mga puwersang militar at kakayahang napagkasunduan, alinsunod sa mga batas ng kani-kanilang bansa. Hindi isiniwalat sa desisyon sa pagpapadala noong Oktubre ang laki, iskedyul at mga tiyak na misyon ng mga ambag na ito. Isinusulong ngayon ng pag-apruba ng parliyamento ng Türkiye ang balangkas ng kasunduan kung saan maaaring isaalang-alang ang karagdagang suporta.

Paano nakarating sa parliyamento ang kasunduan

Nilagdaan nina Saudi Crown Prince Mohammed bin Salman, Pangulo ng Türkiye na si Recep Tayyip Erdogan at Punong Ministro ng Pakistan na si Shehbaz Sharif ang kasunduan sa Mecca noong Agosto 7, 2026. Sinimulan ng kanilang mga pamahalaan ang pagtatatag ng mga institusyon nito habang isinusulong ang pag-apruba sa kani-kanilang bansa.

Narito ang mahahalagang hakbang bago ang pagboto sa Türkiye:

• Agosto 7: Nilagdaan ng tatlong pinuno ang Kasunduang Pinagsamang Depensa sa Mecca.
• Agosto 31: Nagpulong sa Istanbul ang pinagsamang komite ng mga bansa.
• Oktubre 5: Nagkasundo sa mga hakbang sa pagpapatupad ang pulong sa Riyadh at hinirang ang unang kalihim-heneral.
• Oktubre 20: Iniharap ng pamahalaan ng Türkiye sa parliyamento ang panukalang batas sa ratipikasyon.
• Oktubre 23: Inanunsyo ng Tanggapan ng Ugnayang Panlabas ng Pakistan na nakumpleto na ng Pakistan at Saudi Arabia ang ratipikasyon.
• Oktubre 27: Inaprubahan ng Komite sa Ugnayang Panlabas ng Türkiye ang panukalang batas sa pamamagitan ng mayoryang boto.
• Nobyembre 4: Sinimulan ng Pangkalahatang Kapulungan ang pagboto sa mga indibidwal na artikulo; nagpatuloy ang mga paglilitis hanggang kinabukasan.

Sinimulan ng paghahain sa parliyamento noong Oktubre ang prosesong lehislatibo sa loob ng Türkiye. May tatlong artikulo ang panukalang batas: pag-apruba sa kasunduan, pagkakabisa ng batas ng pag-apruba sa sandaling mailathala ito sa Opisyal na Gazette, at pagtatalaga sa pangulo ng responsibilidad sa pagpapatupad.

Nang talakayin ito ng komite, iginiit ni Utku Cakirozer, mambabatas ng CHP, na dapat ding suriin ng Komite sa Pambansang Depensa ang teksto. Sinabi ni Oktay na ipinahiwatig ng komiteng iyon na hindi ito magsasagawa ng pagsusuri. Tungkol ang hindi pagkakasundo sa lawak ng pagsisiyasat na dapat gawin ng parliyamento sa kasunduang sumasaklaw kapwa sa mga pangakong militar at produksyon ng depensa.

Ano pa ang kailangang mangyari bago magkabisa ang kasunduan

Magkaugnay ngunit magkahiwalay ang mga prosesong sinusunod ng batas ng pag-apruba ng Türkiye at ng internasyonal na kasunduan. Nagkakabisa ang batas sa loob ng bansa matapos itong mailathala, samantalang kailangang makumpleto ng bawat kasapi ang ratipikasyon ng kasunduan at maideposito sa sekretaryat ang huling dokumento nito ng ratipikasyon.

Inanunsyo ni Sajjad Haider Khan, tagapagsalita ng Tanggapan ng Ugnayang Panlabas ng Pakistan, noong Oktubre 23 ang pag-apruba ng Pakistan at Saudi Arabia. Sinabi rin niya na sama-samang tutukuyin ng mga bansa ang kinakailangang tulong matapos suriin ang mga pangyayari.

Wala pang inihayag na petsa para sa ratipikasyon ng pangulo ng Türkiye, paglalathala o pinal na pagdedeposito. Itatakda ng mga hakbang na iyon kung kailan pormal na magkakabisa ang kasunduan. Kailangan pa rin ng hiwalay na pahintulot ng parliyamento kung magpapasiya ang Türkiye na magpadala ng mga sundalo sa ibang bansa.

Mahalaga ang pagkakasunod-sunod na ito para sa mga sumusubaybay sa mga anunsyo tungkol sa pagpapatupad. Maaaring magsagawa ng konsultasyon at maghanda ng mga kaayusan ang mga ministro habang tinatapos ng mga pamahalaan ang proseso ng kasunduan. Kailangang dumaan sa mga pambansang prosesong naaangkop sa bawat isa ang bawat iminumungkahing ambag.

Mula pagsasanay hanggang mga pabrika ng kagamitang militar ang saklaw ng kooperasyon

Hindi lamang tulong kapag may pag-atake ang saklaw ng kasunduan. Itinatakda nito ang mga pinagsamang ehersisyo, pagsasanay-militar at palitan ng mga tauhan upang mas mahusay na makapagtulungan ang mga sandatahang lakas ng tatlong bansa.

Nangangahulugan ang interoperability-militar na kayang pag-ugnayin ng mga puwersa ang kanilang kagamitan, komunikasyon at mga pamamaraan. Sa pinagsamang pagsasanay, mauunawaan ng mga tauhan kung paano kumikilos ang mga katuwang bago nila kailangang magtulungan sa panahon ng emerhensiya.

Saklaw ng mga probisyon para sa industriya ng depensa ang paglilipat ng teknolohiya, pinagsamang pananaliksik at pagpapaunlad, produksyon ng mga sandata at inobasyon. Maaaring kabilang sa paglilipat ng teknolohiya ang pagbabahagi ng kaalaman o mga prosesong kailangan sa paggawa, pagpapatakbo o pagmamantini ng kagamitan. Sa sama-samang pananaliksik, maaaring bumuo ng mga bagong sistema o pagbutihin nang magkakasama ang mga umiiral na.

Nagbibigay ang kasunduan ng balangkas para sa mga aktibidad na ito, ngunit mangangailangan ng karagdagang pagkakasundo ang mga indibidwal na proyekto. Para sa mga sandatahang lakas na kalahok, magmumula ang praktikal na pakinabang sa mga kagamitang maaari nilang makuha, panatilihing maayos at gamitin nang magkakasama, gayundin sa mga tauhang sinanay para tumulong sa pagpapatakbo ng mga ito.

Isa pang mahalagang bahagi ng kasunduan ang tulong na pang-logistika. Maaaring magbigay ang mga kasapi ng mga sandata, bala, gatong, piyesa at iba pang kagamitang militar sa panahon ng kapayapaan, digmaan at emerhensiya. Tinutulungan ng mga suplay na ito ang mga puwersang manatiling handa sa operasyon, nagsasanay man sila, nagpoprotekta ng imprastraktura o tumutugon sa pag-atake.

Sino ang mangangasiwa sa kooperasyon sa paniktik at seguridad?

Mangangasiwa sa pakikipagtulungan ang isang Komiteng Estratehiko sa Politika at Depensa. Bubuuin ito ng mga ministro ng ugnayang panlabas at depensa, gayundin ng mga pinuno ng pangkalahatang kawani ng sandatahang lakas, upang pag-ugnayin ang mga diplomatikong desisyon at pagpaplanong militar.

Nakatakdang magpulong ang komite nang dalawang beses kada taon. Maaaring baguhin ng mga pinuno ng mga bansa ang dalas nito at gawin itong isang beses kada taon. Kabilang sa mga tungkulin nito ang pag-uugnay sa kooperasyon at pagsuporta sa magkakatulad na paninindigan tungkol sa mga usapin sa seguridad sa rehiyon at sa buong mundo.

Susuporahan ng isang permanenteng sekretaryat sa Saudi Arabia ang gawain ng komite. Hinirang si retiradong Lieutenant General Nauman Mahmood ng Pakistan bilang unang kalihim-heneral nito sa pulong sa Riyadh noong Oktubre 5, para sa tatlong taong termino. Salit-salitang mapupunta sa mga orihinal na kasapi ang posisyon.

Gagamit ang kooperasyon sa paniktik ng mga ligtas na daluyang napagkasunduan ng mga kasapi at sasailalim ito sa mga kahingian sa pagiging kompidensiyal at seguridad ng impormasyon. Itinatakda rin ng kasunduan ang koordinasyon laban sa terorismo at regular na konsultasyon tungkol sa mga hamon sa pandaigdigang seguridad.

Nilalayon din ng tatlong bansa na higit na pag-ugnayin ang kanilang mga hakbang sa mga organisasyong panrehiyon at pandaigdigan. Nagbibigay ito sa komite ng papel sa politika kasabay ng mga responsibilidad nito sa militar, kabilang ang pagsisikap na bumuo ng magkakatulad na paninindigan sa mga pandaigdigang usapin.

Pangmatagalang pakikipagtulungan na may mga tuntunin sa pag-alis at pagsali

Mananatiling may bisa ang kasunduan nang walang takdang panahon, at hindi maaaring umatras dito sa unang 10 taon. Pagkalipas nito, maaaring umalis ang isang kasapi sa pamamagitan ng pagbibigay ng nakasulat na abiso sa pamamagitan ng mga diplomatikong daluyan nang hindi bababa sa tatlong buwan bago ang pag-alis. Sa unang paglalarawan, sinabing tatagal nang 10 taon ang kasunduan; itinatakda naman ng mas detalyadong mga probisyon na 10 taon ang minimum na panahong dapat lumipas bago maaaring umatras.

Patuloy na pamamahalaan ng umiiral na mga pangako ang mga proyektong napagkasunduan na at mga aktibidad na sinimulan matapos ang pag-alis o pagwawakas ng kasunduan. Mananatili ring may bisa ang mga obligasyong protektahan ang kompidensiyal na impormasyon, upang mapanatili ang pagiging lihim kahit umalis na ang isang kasapi.

Maaaring sumali ang ibang mga bansa kung aaprubahan ito ng mga kasalukuyang partido ayon sa mga pamamaraang sama-sama nilang itatakda. Kabilang sa mga nakasaad na prinsipyo sa pagsali ang paggalang sa internasyonal na batas, integridad ng teritoryo, pagkakapantay-pantay ng mga bansa sa soberanya at hindi pakikialam sa mga panloob na usapin.

Sinabi ng mga tagasuporta sa debate sa parliyamento ng Türkiye na mangangailangan din ng pag-apruba ng parliyamento ng Türkiye ang pagtanggap sa ibang bansa. Kaya kapwa kakailanganin para sa pagpapalawak ang pagsang-ayon ng mga orihinal na kasapi at ang mga pambansang prosesong magbibigay-pahintulot sa pagbabago.

Kasabay ng mga pangakong pandepensa ang pakikipag-usap sa Iran

Binubuo ng Türkiye, Saudi Arabia at Pakistan ang pakikipagtulungan habang nakikipagdiplomasya rin sila sa Iran. Nakipagpulong ang kanilang mga kinatawan sa mga opisyal ng Iran sa Palasyo ng Saadabad sa Tehran noong Oktubre 26, sa gitna ng pangambang muling maglunsad ng mga pag-atake ang Amerika at Israel laban sa Iran at lumawak ang labanan na kinasasangkutan ng Yemen.

Nagtipon sa mga pag-uusap sa seguridad noong Oktubre sina Saudi Defense Minister Prince Khalid bin Salman, hepe ng hukbong sandatahan ng Pakistan na si Field Marshal Asim Munir at hepe ng paniktik ng Türkiye na si Ibrahim Kalin, kasama ang matataas na opisyal ng Iran. Pinangunahan ng kalihim ng Kataas-taasang Konseho ng Seguridad ng Iran na si Mohsen Rezaei ang pulong. Nakiisa rin sa mga talakayan sina Pangulong Masoud Pezeshkian at Foreign Minister Abbas Araghchi.

Nagkasundo ang apat na bansa na ipagpatuloy ang pag-uusap tungkol sa kapayapaan at seguridad sa rehiyon. Ayon sa mga opisyal ng Iran, ang Pakistan ang nagmungkahi ng pagtitipon. Inilarawan naman ng mga opisyal ng Saudi Arabia ang pagbisita bilang bahagi ng mga pagsisikap ng mga kasapi ng kasunduan na pahupain ang tensiyon at suportahan ang mga diplomatikong solusyon.

Dalawa ang agarang tungkulin ng pakikipagtulungang ito: isaayos ang suporta para sa Saudi Arabia at panatilihin ang komunikasyon sa Iran habang may labanan sa rehiyon. Para sa parliyamento ng Türkiye, tungkol sa mga praktikal na pangakong ihaharap alinsunod sa kasunduan ang mga susunod na desisyon, lalo na sa anumang kahilingang mangangailangan ng pahintulot para magpadala ng mga sundalo sa ibang bansa.

Mahahalagang Punto

• Inaprubahan ng parliyamento ng Türkiye ang Kasunduang Pinagsamang Depensa sa Mecca sa botong 279 pabor at 119 tutol.
• Itinuturing ng kasunduan na pag-atake sa Türkiye, Pakistan at Saudi Arabia ang armadong pag-atake mula sa labas laban sa isa sa mga kasapi.
• Kailangan ang kahilingan para sa tulong at pagkakasundo sa uri at saklaw nito; kailangan naman ng hiwalay na pahintulot ng parliyamento para magpadala ng mga sundalong Turkish.
• Ratipikasyon ng pangulo, paglalathala at pagdedeposito ng dokumento ng ratipikasyon ng Türkiye ang mga susunod na hakbang.
• Saklaw ng kooperasyon ang paniktik, pagsasanay, mga ehersisyo, produksyon ng mga sandata, paglilipat ng teknolohiya at mga suplay-militar.
• Susuporahan ng permanenteng sekretaryat sa Saudi Arabia ang komiteng binubuo ng mga ministro at pinuno ng sandatahang lakas.
• Mananatiling may bisa ang kasunduan nang walang takdang panahon; pinapayagan ang pag-alis makalipas ang 10 taon sa pamamagitan ng nakasulat na abiso nang hindi bababa sa tatlong buwan bago ito.