Nagkasundo ang Iran, Saudi Arabia, Pakistan at Türkiye na Ipagpatuloy ang mga Usapang Panseguridad Habang Tumitindi ang Panganib ng Digmaan

Apat na bansa, pananatilihing bukas ang diplomatikong ugnayan

Nagkasundo ang Iran, Saudi Arabia, Pakistan at Türkiye noong Oktubre 26, 2026, na ipagpatuloy ang mga usapang panseguridad sa rehiyon matapos ang pulong sa Saadabad Palace sa hilagang Tehran, habang tumitindi ang pangamba sa panibagong mga pag-atake ng Estados Unidos at Israel sa Iran at sa paglawak ng labanan na kinasasangkutan ng Yemen. Agad nilang napagkasunduan na ipagpatuloy ang pag-uusap, habang lalong napipilitan ang pagpapadala ng mga kalakal sa dagat, mga imprastraktura para sa mga sibilyan at katatagan ng rehiyon.

Pinangunahan ni Mohsen Rezaei, kalihim ng Supreme National Security Council ng Iran, ang pagtanggap kay Saudi Defense Minister Prince Khalid bin Salman, hepe ng hukbong panlupa ng Pakistan na si Field Marshal Asim Munir at hepe ng intelihensiya ng Türkiye na si Ibrahim Kalin. Dumalo rin sa mga talakayan kasama ang mga bumibisitang delegasyon sina Iranian President Masoud Pezeshkian at Foreign Minister Abbas Araghchi. Sinamahan ni Pakistani Interior Minister Mohsin Naqvi si Munir.

Naglabas ang apat na bansa ng magkasanib na pahayag na nagtatakda ng susunod nilang napagkasunduang hakbang:

Nagkasundo ang mga kalahok na ipagpatuloy ang diyalogo upang palakasin ang kooperasyon ng apat na bansa sa rehiyon, kabilang ang pagtataguyod ng kapayapaan at seguridad sa rehiyon.

Walang itinakdang iskedyul, lugar o format ang pahayag para sa susunod na pulong. Ang inanunsiyong kinalabasan ay pangakong magpapatuloy ang mga talakayan, habang layunin ng mas malawak na pagsisikap na pahupain ang mga tensiyon at makipagkasundo upang wakasan ang digmaan.

Pinagtagpo ng mga pag-uusap noong Lunes ang Iran at ang tatlong kasapi ng Makkah Joint Defense Agreement na nilagdaan noong Agosto. Nangako ang Saudi Arabia, Pakistan at Türkiye na tutulungan nila ang isa't isa kapag inatake. Sa magkasanib nilang pagbisita, itinampok ang ugnayang pandepensa kasabay ng pagsisikap na makipag-ugnayan sa Tehran hinggil sa isang sigalot na lalong nakaaapekto sa apat na bansa.

Pakistan ang nagpanukala ng pulong

Pakistan ang nagpasimula ng pagtitipon, ayon sa mga opisyal ng Iran. Sinabi ni Esmail Baghaei, tagapagsalita ng Foreign Ministry, na nabuo ang panukala noong bumisita si Munir sa Tehran noong nakaraang linggo at tinanggap ito ng Iran.

Iniuugnay ng pakikilahok ni Munir ang pulong sa patuloy na pamamagitan ng Pakistan sa pagitan ng Washington at Tehran. Tumulong ang Pakistan at Qatar sa pagbuo ng pansamantalang kasunduan noong Hunyo, at patuloy na naghahatid ng mga mensahe ang dalawa habang nahinto ang mga pagsisikap na makamit ang pangmatagalang kasunduan.

Inilarawan ni Rayed Krimly, Saudi Deputy Minister for Public Diplomacy, ang pagbisita sa Tehran bilang bahagi ng pagsisikap ng mga bansang kasapi sa kasunduan sa Makkah na pahupain ang tensiyon sa pagitan ng mga panig sa krisis. Sinabi niyang sinuportahan ng pagbisita ang diyalogo, mga diplomatikong solusyon at pamamagitan ng Qatar at Pakistan.

Bumisita rin sa Tehran ang mga tagapamagitan mula Qatar noong Oktubre 25, katuwang ang Washington, ayon sa isang ulat na sumipi sa isang opisyal ng rehiyon na may kaalaman sa diplomatikong pagsisikap. Ipinakikita ng magkasunod na pagbisita na kasabay ng pagpupulong ng apat na bansa ang mga pagsisikap na ibalik ang komunikasyon sa pagitan ng Iran at Estados Unidos.

Iniharap ng mga opisyal ng Iran ang pagtitipon bilang hakbang tungo sa mga kaayusan sa seguridad na binuo ng mga bansa sa rehiyon. Sinabi ni Baghaei na makatutulong ang mga susunod na konsultasyon sa pagbuo ng mga mekanismo para sa panrehiyong kooperasyon. Sa praktika, nangangahulugan ito ng pagtatatag ng regular na paraan upang mapag-usapan ng mga pamahalaan ang mga banta at mapangasiwaan ang mga alitan bago humantong ang mga ito sa panibagong labanan.

Walong buwan ng digmaan ang konteksto ng mga pag-uusap

Sumunod ang pagsusulong ng diplomasya matapos ang halos walong buwang sigalot na nagsimula sa mga pag-atake ng Estados Unidos at Israel sa Iran noong Pebrero 28. Tinapos ng tigil-putukan noong Abril ang unang yugto ng matinding pambobomba, ngunit nagpatuloy ang labanan at komprontasyon sa pagdaan sa mga rutang pandagat.

Patuloy ang alitan ng Washington at Tehran tungkol sa mga aktibidad nuklear ng Iran, mga parusa, pagbabara ng hukbong-dagat ng Estados Unidos sa mga daungan ng Iran at pagdaan sa Strait of Hormuz. Hinarap din ng Saudi Arabia ang tumitinding pag-atake ng mga Houthi, ang armadong kilusan sa Yemen na sinusuportahan ng Iran.

Ipinakikita ng ilang petsa kung paano umabot sa pulong noong Lunes ang sigalot at diplomasya:

• Pebrero 28: Sinimulan ng Estados Unidos at Israel ang kampanyang militar laban sa Iran.
• Abril: Tinapos ng tigil-putukan ang unang yugto ng matinding pambobomba.
• Agosto: Nilagdaan ng Saudi Arabia, Pakistan at Türkiye ang Makkah Joint Defense Agreement.
• Oktubre 5: Nagpulong sa Riyadh ang mga kasapi ng kasunduan upang talakayin ang pagpapatupad ng kanilang mga pangakong pandepensa.
• Oktubre 26: Nakipagpulong ang tatlong bansa sa mga lider ng Iran sa Tehran at nagkasundong ipagpatuloy ang mga usapang panseguridad.

Layunin ng pagkakaunawaan noong Hunyo na wakasan ang labanan, muling buksan ang Strait of Hormuz, alisin ang pagbabara at simulan ang mga negosasyon para sa mas malawak na kasunduan. Nang maglaon, bumagsak ito nang magbalik ang mga pag-atake at magpatuloy ang mga di-pagkakasundo sa pagpapatupad nito.

Nagdaragdag ng pagkaapurahan ang kasunduang pandepensa

Itinuturing ng Makkah Joint Defense Agreement na pag-atake sa lahat ang armadong pag-atake sa alinman sa tatlong kasapi nito. Sa ilalim ng kolektibong depensa, maaaring humingi ng tulong sa mga katuwang nito ang bansang inaatake batay sa magkakatulad nilang mga pangako.

Dahil sa lantad na panganib ng mga pag-atake ng missile at drone ng mga Houthi, naging agarang usapin ang mga pangakong ito para sa Saudi Arabia. Sa pulong nila sa Riyadh noong Oktubre 5, nagkasundo ang tatlong bansa na isulong ang pagtupad sa mga obligasyon sa kasunduan, kabilang ang mabilis na pagpapadala sa Saudi Arabia ng mga puwersa at kagamitang militar na napagkasunduan.

Inilarawan ng Türkiye ang kasunduan bilang pandepensa. Sinabi ni Foreign Minister Hakan Fidan noong Agosto 8 na wala itong tinutukoy na iisang kalaban. Noong Oktubre 8, itinanggi niyang magpapadala ang Türkiye ng mga tauhang militar sa ibang bansa upang magsagawa ng mga pag-atake at sinabing pinag-iisipan ng Ankara ang suportang may kinalaman sa depensang panghimpapawid, elektronikong pakikidigma at tulong teknikal.

Layunin ng depensang panghimpapawid na matukoy at maharang ang mga banta gaya ng paparating na missile o drone. Gumagamit ang elektronikong pakikidigma ng mga elektronikong signal upang guluhin ang mga sistema gaya ng komunikasyon o kagamitang panggabay. Magbibigay ng praktikal na suporta sa Saudi Arabia ang ganitong tulong habang naaayon ito sa idineklarang pokus ng Ankara sa depensa.

Pinag-ugnay ng pulong sa Tehran ang dalawang agarang gawain: talakayin ang proteksiyon para sa Saudi Arabia at makipagtulungan sa Iran upang mabawasan ang labanan sa rehiyon. Itinampok ng mga opisyal ng Saudi ang diplomasya bilang layunin ng pagbisita, habang malugod na tinanggap ng mga opisyal ng Iran ang talakayan tungkol sa seguridad na nakabatay sa mga interes ng rehiyon.

Umabot sa mga paliparan ng Saudi ang sigalot sa Yemen

Dinala ng mga pag-atake ng Houthi sa Saudi Arabia ang mga epekto ng mas malawak na digmaan sa mga paliparan at imprastraktura ng enerhiya. Sa isang pag-atakeng inako ng grupo sa pangunahing paliparan ng Riyadh noong unang bahagi ng Oktubre, 13 katao ang nasawi at nahinto ang operasyon.

Sinabi ng Saudi Arabia na muling binuksan ang dalawang terminal noong Oktubre 25 sa kabila ng panibagong mga banta ng Houthi. Para sa mga biyahero, nangangahulugan ang pagsasara ng mga paliparan ng mga kanseladong biyahe at naputol na mga koneksiyon. Para sa mga awtoridad, nagiging agarang pangangailangan ang pagprotekta sa mga pasahero, kawani at eroplano habang nagpapatuloy ang mga banta at muling binubuksan ang mga terminal.

Tinalakay sa Tehran ang Yemen at ang mga pag-atake ng Houthi sa Saudi Arabia, ayon sa ulat na sumipi sa dalawang opisyal ng rehiyon na walang pahintulot na magbigay ng impormasyon sa mga mamamahayag. Inuugnay ng usaping ito ang agarang pangamba ng Saudi Arabia sa seguridad sa mga pangako ng depensa ng mga katuwang nito at sa pakikipag-ugnayan nila sa Iran.

Inaprubahan ng parlamento ng Egypt noong Oktubre 26 ang kahilingan ni President Abdel Fattah El-Sisi na magbigay ng suportang militar upang tulungan ang Saudi Arabia na ipagtanggol ang sarili laban sa mga pag-atake. Pinalawak ng pasyang ito ang tugon ng rehiyon habang nakikipag-usap sa Tehran ang mga katuwang ng Saudi Arabia sa kasunduan.

Dahil sa ugnayan ng mga Houthi sa Iran, bahagi ng mas malawak na diplomatikong adyenda ang Yemen. Ang kongkretong suliraning kinaharap ng pulong ay kung paano mababawasan ang mga pag-atake at mapipigilan ang paglawak pa ng labanan habang pinalalakas ng ilang pamahalaan ang depensa ng Saudi Arabia.

Iniuugnay ng Hormuz ang digmaan sa pandaigdigang kalakalan

Nananatiling isa sa pinakamabibigat na pinagmumulan ng presyon sa sigalot ang Strait of Hormuz. Bago ang digmaan, dumaraan sa makitid na daluyan ng tubig na ito ang humigit-kumulang ikalimang bahagi ng mga kargamento ng langis at tunaw na natural gas sa buong mundo, o halos isa sa bawat limang kargamento.

Iginigiit ng Iran na kontrolado nito ang pagdaan at tinatarget nito ang mga barkong nagtatangkang tumawid nang walang pahintulot nito. Nagpatupad naman ang Estados Unidos ng pagbabara sa mga daungan ng Iran sa pamamagitan ng hukbong-dagat. Dahil sa komprontasyon sa pagdaan at mga paghihigpit sa pagpasok sa mga daungan, naging sentro ng mga negosasyon ang pagpapadala ng mga kalakal sa dagat.

Naitala ng Washington Institute na tinamaan ang hindi bababa sa 30 barko sa kipot mula noong simula ng Oktubre, ayon sa inilathalang ulat na sumipi sa pagsubaybay nito. Nagpataas ang mga pag-atake sa mga barko at imprastraktura ng enerhiya ng mga gastusin para sa mga ekonomiya sa rehiyon at sa iba pang bahagi ng mundo.

Ginagamit ang langis sa paggawa ng mga panggatong para sa transportasyon at maraming produktong industriyal, habang ang tunaw na natural gas ay natural gas na pinalamig hanggang maging likido upang maipadala. Maaaring makaapekto ang mga pagkaantala sa paghahatid ng panggatong, paglikha ng kuryente at gastos sa pagdadala ng mga kalakal, kaya lumalaganap ang epekto ng digmaan lampas sa mga bansang naglalaban.

Iniulat na nagpanukala ang Iran na muling buksan ang Hormuz sa loob ng halos isang linggo kung matatapos ang pagbabara at luluwagan ang ilang paghihigpit sa pagluluwas ng langis, habang ipagpapaliban ang mga talakayang nuklear. Ang pangunahing suliranin sa negosasyon ay kung ano ang dapat maunang gawin: nais ng Tehran na maibsan ang mga paghihigpit, samantalang nais ng Washington ng mga pangako mula sa Iran.

Nananatiling sentro ang posisyon ng Iran sa usaping nuklear

Muling iginiit ni Pezeshkian sa mga pulong niya sa mga bumibisitang opisyal ang posisyon ng Iran na mapayapang aktibidad nuklear, hindi mga sandatang nuklear, ang layunin nito. Binanggit niya ang pagiging kasapi ng Iran sa Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons, na karaniwang tinatawag na NPT.

Pinagsasama ng kasunduan ang mga pangakong pigilan ang paglaganap ng mga sandatang nuklear at mga probisyon para sa mapayapang kooperasyong nuklear at mga pananggalang. Mga pagsusuri ang mga pananggalang na naglalayong tiyaking nananatiling mapayapa ang paggamit sa mga materyal nuklear.

Sinabi ng pangulo ng Iran na inaasahan ng Tehran na igagalang ang karapatan nito sa mapayapang aktibidad nuklear alinsunod sa mga pandaigdigang tuntunin. Ikinatwiran din niyang lalo pang nagpalalim sa kawalan ng tiwala ng mga opisyal at mamamayan ng Iran ang presyon at mga pag-atake sa mga pasilidad nuklear, kasabay ng mga paanyayang makipagnegosasyon.

Bago ang pulong noong Lunes, sinabi ng mga opisyal ng Iran na hindi kasama sa adyenda nito ang mga negosasyong nuklear. Inilahad ng mga pahayag ni Pezeshkian ang posisyon ng Tehran habang nakatuon ang mga talakayan sa panrehiyong seguridad, digmaan at pagbabara.

Sinabi ni Baghaei noong nakaraang katapusan ng linggo na bukas pa rin ang Iran sa diplomasya at naipararating sa Washington ang mga mensahe sa pamamagitan ng mga tagapamagitan. Inakusahan niya ang mga opisyal ng Estados Unidos na hinihingi ang "ganap na pagsuko" ng Iran, na aniya'y tatanggihan ng Tehran.

Nananatili sa adyenda ang Palestine at Lebanon

Pinag-usapan din sa Tehran ang mga aktibidad ng Israel sa buong rehiyon, mga pangyayari sa Palestine at Lebanon, at mga pagsisikap na tulungan ang mga mamamayan sa dalawang lugar. Pinalawak ng mga usaping ito ang pulong lampas sa komprontasyon ng Iran sa Estados Unidos at Israel.

Inilahad din ng pangulo ng Iran ang kahandaan ng Tehran na makibahagi sa kooperasyong ito:

Handa ang Islamikong Republika ng Iran, nang may matibay na paninindigan at seryosong determinasyon, na gumawa ng mga hakbang upang palalimin ang panrehiyong kooperasyon, lutasin ang mga pagkakaiba at gamitin ang mga kakayahang pinagsasaluhan ng mga bansang Islamiko.

Pinalawak ni Pezeshkian ang mga panukala niya lampas sa mga usaping militar. Iminungkahi niya ang pagpapalakas ng kalakalan, mga ugnayang pangtransportasyon, mga ugnayang pang-agham at palitan sa pagitan ng mga unibersidad at negosyo. Ikinatwiran niyang maaaring magbigay ng mas maraming dahilan sa mga karatig-bansa upang panatilihin ang katatagan ang mas malapit na ugnayang pang-ekonomiya at panlipunan.

Nagpapahiwatig ng patuloy na konsultasyon ng mga pamahalaang may magkakaibang alyansa at agarang prayoridad ang mga pagbanggit ng mga opisyal ng Iran sa mga mekanismo para sa panrehiyong seguridad. Isinama sa iisang talakayan ng magkasanib na pahayag noong Lunes ang kapayapaan at seguridad, habang iniwan sa mga susunod na pakikipag-ugnayan ang mas detalyadong gawain.

Pinatindi ng mga babala ang diplomatikong presyon

Nagbabala si Turkish President Recep Tayyip Erdogan noong Oktubre 26 na magdudulot ng kawalang-katatagan sa rehiyon at makapipinsala sa mga bansang hindi kasali sa labanan ang panibagong mga pag-atake sa Iran. Sa isang talumpating ipinalabas sa telebisyon, nanawagan siya ng pagpipigil:

Umaasa kaming iiwas ang lahat ng panig sa anumang hakbang na maaaring magtulak sa ating rehiyon sa panibagong siklo ng karahasan.

Sinabi ni Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu noong Oktubre 25 na maaaring umatake ang Iran o mga kaalyado nito bago ang halalan sa Israel sa Oktubre 27, batay sa impormasyong paniktik. Sinabi niyang nakahanda ang militar ng Israel na magdepensa at umatake. Papalapit naman ang midterm elections sa Estados Unidos sa Nobyembre 3.

Ibinangon din ni American President Donald Trump ang posibilidad ng panibagong aksiyong militar laban sa Iran kung tatanggi ang Tehran sa kasunduan sa Washington. Lalo pang nagbigay ng presyon ang mga babala sa diplomatikong pagsisikap na nahihirapan na dahil sa pagbagsak ng pagkakaunawaan noong Hunyo.

Para sa apat na pamahalaang nagpulong sa Tehran, ang agarang tagumpay ay ang pagpapanatili ng ugnayang nagdurugtong sa Iran at Saudi Arabia at sa mga katuwang nito sa depensa. Kabilang sa mga praktikal na layunin ang pagbabawas ng mga pag-atake, pagprotekta sa mga imprastraktura para sa mga sibilyan, pagpapanumbalik ng mas ligtas na pagpapadala ng mga kalakal sa dagat at paghahanap ng mga tuntuning matatanggap ng Washington at Tehran.

Mahahalagang Punto

• Nagkasundo sa Tehran noong Oktubre 26 ang Iran, Saudi Arabia, Pakistan at Türkiye na ipagpatuloy ang mga usapang panseguridad sa rehiyon.
• Pakistan ang nagpanukala ng pulong na pinagduluhan ng matataas na opisyal sa seguridad at mga lider ng Iran.
• Kabilang sa adyenda ang digmaang kinasasangkutan ng Iran, Yemen, seguridad pandagat, Palestine at Lebanon.
• Magkatuwang ang Saudi Arabia, Pakistan at Türkiye sa Makkah Joint Defense Agreement na nilagdaan noong Agosto.
• Lalong nagpaapurahan sa diplomasya ang mga pag-atake ng Houthi sa Saudi Arabia at mga banta sa pagpapadala ng mga kalakal sa dagat sa Hormuz.
• Patuloy na namamagitan ang Pakistan at Qatar matapos bumagsak ang pagkakaunawaan sa Islamabad noong Hunyo.