Pinagtibay ng Pakistan at Saudi Arabia ang Kasunduang Pandepensa sa Makkah habang Isinasaalang-alang ng Türkiye ang Pag-apruba

Dalawang bansa, kumpleto na ang pag-apruba habang nahaharap sa mga pag-atake ang Saudi Arabia

Natapos na ng Pakistan at Saudi Arabia ang pagpapatibay sa Kasunduang Pinagsamang Depensa sa Makkah, kaya mas malapit na sa pagpapatupad ang kasunduang nilagdaan noong Agosto 7, 2026, habang tumitindi ang banta sa seguridad ng Saudi Arabia dahil sa mga pag-atake ng Houthi. Patuloy pang tinatapos ng Türkiye, ang ikatlong lumagda, ang proseso ng pag-apruba nito sa loob ng bansa.

Inanunsyo ni Sajjad Haider Khan, tagapagsalita ng tanggapan ng ugnayang panlabas ng Pakistan, ang mga pag-apruba sa isang briefing noong Oktubre 23. Itinatakda ng kasunduan na ang armadong pag-atake mula sa labas laban sa sinumang kasapi ay ituturing na pag-atake laban sa tatlo, habang iniiwan sa mga bansa ang sama-samang pagpapasya kung anong tulong ang kailangan sa bawat sitwasyon.

Kasunod ang anunsyo ng isang emergency na pulong noong Oktubre 5 sa Riyadh, kung saan nagkasundo ang mga bansa na mabilis na magtalaga ng mga puwersa at kakayahang militar sa Saudi Arabia, alinsunod sa kani-kanilang batas. Nagpapatuloy ang mga teknikal na talakayan ng mga opisyal sa depensa tungkol sa iskedyul ng pagpapatupad.

Isinumite ng Türkiye ang kasunduan sa parlamento noong Oktubre 20, at inaasahang tatalakayin ito ng mga mambabatas sa sumunod na linggo, kabilang ang iniulat na pagsusuri sa Oktubre 27. Magkahiwalay na prosesong lehislatibo ang pag-apruba sa kasunduan at ang pagbibigay ng pahintulot na magtalaga ng mga sundalong Turkish.

Inilarawan ni Khan ang paninindigan ng Pakistan bilang nakabatay sa kolektibong seguridad, at sinabing depensibo ang kasunduan at hindi nakatuon laban sa anumang partikular na bansa. Sinabi rin ni Yasar Guler, ministro ng depensa ng Türkiye, na hindi inaasahan ng Ankara na makikipaglaban ang mga puwersa nito sa mga Houthi at nakatuon sa pagpigil sa pag-atake ang anumang suportang ibibigay nito.

Samakatuwid, kapwa pampulitika at praktikal ang agarang hamon: bumubuo ang tatlong pamahalaan ng pangmatagalang ugnayang pandepensa habang pinagpapasyahan kung paano tutulungan ang Saudi Arabia sa gitna ng kasalukuyang krisis sa seguridad. Nagbibigay ang pagpapatibay ng pahintulot sa loob ng bansa para sa kasunduan; kailangan pa rin ng karagdagang koordinasyon para sa mga pasya tungkol sa mga puwersa, kagamitan at partikular na operasyon.

Ano ang hinihingi ng pangako sa kolektibong depensa

Nasa Artikulo 2 ang pangunahing pangako ng kasunduan: ituturing na pag-atake laban sa tatlong kasapi ang armadong pag-atake na nagmula sa labas ng teritoryo ng sinuman sa kanila. Itinatakda rin nito ang agarang pagtulong sa kasaping nahaharap sa armadong pag-atake o agresyong militar mula sa ibang bansa o grupo ng mga bansa.

Inaatasan din ng artikulong ito ang mga pamahalaan na magpasya sa lawak at uri ng suporta matapos tasahin kung anong tulong ang kailangan. Isasagawa ang kooperasyon ayon sa mga mapagkukunang mayroon sila, kabilang ang mga kagamitang at kakayahang militar. Sa praktika, kasunod ng pangako ng sama-samang depensa ang sama-samang pagpapasya sa magiging tugon.

Ipinaliwanag ni Khan kung paano pagpapasyahan ang tulong at sinabing sama-samang tatasahin ng tatlong bansa ang mga pangyayari:

Ang uri at lawak” ng anumang tulong ay pagpapasyahan nang sama-sama, “matapos ang obhetibong pagtatasa sa mga pangyayari.

Inaatasan din ng Artikulo 1 ang mga kasapi na magtulungan upang pangalagaan ang kanilang kasarinlan, soberanya, integridad ng teritoryo at mga hangganang kinikilala ng pandaigdigang komunidad. Itinatakda rin nito ang paggamit ng lahat ng kinakailangang paraan upang pawiin ang mga banta o panganib sa mga interes na ito.

Ibinatay ng Pakistan ang mga pangakong ito sa Artikulo 51 ng Karta ng United Nations, na kumikilala sa karapatan sa indibidwal at kolektibong pagtatanggol sa sarili matapos ang isang armadong pag-atake. Nangangahulugan ang kolektibong pagtatanggol sa sarili na tumutulong ang mga bansa sa ibang bansa upang ipagtanggol nito ang sarili. Ang pagpigil sa pag-atake, isa pang nakasaad na layunin ng kasunduan, ay nangangahulugang magpapaniwala sa posibleng umaatake na sapat ang bigat ng magiging tugon upang pigilan siya sa pag-atake.

Paano umabot sa yugtong ito ang kasunduan

Nilagdaan nina Mohammed bin Salman, prinsipe at punong ministro ng Saudi Arabia, Recep Tayyip Erdogan, pangulo ng Türkiye, at Shehbaz Sharif, punong ministro ng Pakistan, ang kasunduan sa Palasyong Al-Safa sa Makkah. Idinaos ang summit matapos silang anyayahan ni Haring Salman ng Saudi Arabia.

Inilarawan ng pahayag sa summit noong Agosto ang kasunduan bilang paraan upang patatagin ang sama-samang pagpigil sa pag-atake at kooperasyon sa mga usapin ng depensa. Sa mga pulong noong Oktubre, iniusad naman ang talakayan tungo sa praktikal na tulong at pag-apruba sa loob ng mga bansa.

• Setyembre 2025: Lumagda ang Pakistan at Saudi Arabia sa hiwalay na kasunduang mutual defence.
• Agosto 7, 2026: Nilagdaan ng mga pinuno ng Saudi Arabia, Türkiye at Pakistan ang Kasunduang Pinagsamang Depensa sa Makkah.
• Oktubre 5: Nagpulong sa Riyadh ang Komiteng Istratehiko sa Pulitika at Depensa at nagkasundo sa mabilis na pagtatalaga ng mga puwersa at kakayahan sa Saudi Arabia, alinsunod sa mga batas ng kani-kanilang bansa.
• Oktubre 20: Isinumite ng Türkiye ang kasunduan sa parlamento.
• Oktubre 23: Inanunsyo ng Pakistan na natapos na nila at ng Saudi Arabia ang pagpapatibay, habang nagpapatuloy ang mga proseso sa Türkiye.
• Oktubre 27: Inaasahang tatalakayin ng parlamento ng Türkiye ang kasunduan, bagaman maaaring magpatuloy ang proseso ng pag-apruba lampas sa petsang iyon.

Sinabi ni Ishaq Dar, ministrong panlabas ng Pakistan, na hindi pinapalitan ng bagong kasunduan ang mga umiiral na bilateral o multilateral na kasunduan. Nagdaragdag ang tatlong bansa ng isang pinagsasaluhang balangkas sa mga ugnayang militar na dati na nilang itinatag.

Pag-apruba ng Türkiye at mga pasya sa pagtatalaga ng puwersa

Kabilang sa proseso ng parlamento ng Türkiye ang pagsusuri ng komite sa ugnayang panlabas bago umusad ang kasunduan sa lehislatura. Kailangan ng naghaharing koalisyon ang simpleng mayorya, ngunit maaari pa ring makaapekto sa iskedyul ang debate sa parlamento.

Sinabi ni Guler na tatasahin ng Türkiye ang mga kahilingan ng Saudi Arabia para sa suportang militar at pagpapasyahan ang lawak ng tulong matapos pagtibayin ng parlamento ang kasunduan. Kailangan pa ng karagdagang prosesong lehislatibo para magpadala ng mga sundalo, kaya isang hakbang lamang sa mas mahabang proseso ng pagpapasya ang pag-apruba sa kasunduan.

Inilahad ng ministrong Turkish ng depensa ang nilalayong hangganan ng posibleng suporta:

Pangunahing layunin ng posibleng suportang militar namin sa Saudi Arabia ang patatagin ang pagpigil sa pag-atake. Talagang hindi namin inaasahang masasangkot sa anumang labanan ang mga puwersa namin laban sa mga Houthi.

Sinabi rin ni Guler na prayoridad ng Türkiye na pigilan ang panibagong tensiyon at makatulong sa seguridad at katatagan ng rehiyon. Mas kongkreto ang inilalarawan ng kanyang mga pahayag tungkol sa agarang hakbang ng Ankara kaysa sa malawak na pangako ng mutual assistance na nakasaad sa kasunduan.

Inilarawan ni Burhanettin Duran, direktor ng komunikasyon ng panguluhan ng Türkiye, ang proseso sa parlamento bilang hakbang tungo sa mas permanenteng estratehikong kooperasyon ng mga bansa. Sinabi niyang layunin ng pagtutulungan na patatagin ang pagpigil sa pag-atake, mga pinagsamang kakayahan sa depensa at seguridad sa rehiyon.

Pagsubok sa kasunduan dahil sa mga pag-atake ng Houthi

Dahil sa mga pag-atake ng missile at drone ng mga Houthi laban sa Saudi Arabia, apurahan na ang usapin ng tulong. Tinarget ng mga kamakailang pag-atake ang mga paliparan, pasilidad sa enerhiya at mga lugar-militar, na nagdulot ng pagkaantala sa biyahe sa himpapawid at pagkansela o pagpapaliban ng malalaking kaganapan.

Pinagsasama ng Artikulo 2 ang malawak na pagtukoy sa panlabas na armadong pag-atake at ang pananalita tungkol sa agresyong mula sa ibang bansa o grupo ng mga bansa. Isa ang mga Houthi sa mga armadong kilusan sa Yemen, hindi isang estado. Sinabi ni Khan, nang tanungin tungkol sa ganitong sitwasyon, na nakasalalay sa pasya ng tatlong pamahalaan kung gagamitin at paano nila gagamitin ang kasunduan bilang tugon sa mga pag-atake ng Houthi.

Kondena ni Khan ang mga pag-atake laban sa Saudi Arabia habang muling pinagtibay ang suporta ng Pakistan sa soberanya ng Yemen at sa isang napagkasunduang pampulitikang solusyon. Ipinapahayag ng Pakistan ang pagtulong sa kaharian kasabay ng suporta sa pagwawakas ng labanan sa pamamagitan ng mga pag-uusap.

Naglabas ang Saudi Civil Defence ng mga babala sa panganib para sa Abha at Khamis Mushait sa timog-kanluran bago kalaunan binawi ang mga ito. Sinabihan ang mga residente na sundin ang mga tagubilin sa kaligtasan at iwasang magtipon o mag-video sa mga apektadong lugar. Hindi tinukoy ng mga awtoridad ang uri ng panganib sa mga babalang iyon.

Pagsapit ng Oktubre 21, pangunahin nang nagkakaloob ng suportang pandepensa ang mga kaalyado ng Saudi Arabia habang sinisikap ng kaharian na protektahan ang imprastraktura laban sa mga susunod pang pag-atake. Bahagi ng agarang pangangailangang ito sa proteksiyon ang napagkasunduang pagtatalaga noong Oktubre 5, habang nagtatatag naman ang kasunduan ng mas malawak na balangkas para sa pakikipagtulungan sa hinaharap.

Sino ang mamamahala sa pagtutulungan

Bumubuo ang Artikulo 8 ng Komiteng Istratehiko sa Pulitika at Depensa na kinabibilangan ng mga ministrong panlabas, ministrong pandepensa at mga pinuno ng pangkalahatang kawani ng tatlong bansa. Kabilang sa mga tungkulin nito ang pagtatakda ng estratehikong direksiyon, pagpapaunlad ng kooperasyon sa depensa at seguridad, at paglutas sa mga problemang lilitaw sa pagpapatupad.

Nakatakdang magpulong ang komite nang dalawang beses kada taon, at salitan ang mga kasapi sa pagho-host. Maaari ring magpulong taun-taon ang mga pinuno ng bansa kung ituturing nilang kailangan ito. Ipinakikita ng emergency na sesyon noong Oktubre 5 na maaaring kailanganin ang pagtugon lampas sa regular na iskedyul kapag may agarang pangangailangan sa seguridad.

Itatatag sa Saudi Arabia ang sekretaryat, at isang mamamayan ng Pakistan ang magsisilbing unang kalihim-heneral nito. Bibigyan nito ang pagtutulungan ng permanenteng sentrong administratibo sa halip na umasa lamang sa paminsan-minsang mga summit o magkakahiwalay na ministeryo ng bawat bansa.

Sinabi ni Khan na sinang-ayunan ng Pakistan ang teksto ng kasunduang inilabas sa pamamagitan ng parlamento ng Türkiye at itinanggi ang mga pahiwatig tungkol sa mga hindi isiniwalat na pangako. Sinabi niya sa briefing:

Walang mga nakatagong probisyon; tahasan at malinaw ang kasunduan sa mga probisyon at artikulo nito.

Kailangang iugnay ng komite at sekretaryat ang mga pangakong pampulitika sa pagpaplanong militar. Maaaring magkasundo ang mga ministro sa tulong na ibibigay, ngunit kailangang isaayos ng mga institusyon ng depensa ang mga usapin gaya ng kagamitan, tauhan, komunikasyon at mga hinihingi ng batas ng bawat bansa.

Paniktik, suplay at pinagsamang pagsasanay

Saklaw ng 16 na artikulo ng kasunduan ang higit pa sa pagtugon sa isang pag-atake. Itinatakda ng Artikulo 9 ang pagpapalitan ng impormasyon ng paniktik sa pamamagitan ng mga ligtas na daanang pagkaisahan ng mga kasapi. Nagbibigay-daan ang mga ito sa pagpapadala ng sensitibong impormasyon sa pagitan ng mga pamahalaan sa paraang idinisenyo upang mapangalagaan ito.

Tinutugunan ng Artikulo 10 ang suportang panglogistika, kabilang ang mga armas, bala, gatong at ekstrang piyesa. Nakaaapekto ang mga suplay na ito sa tagal ng pagpapatuloy ng operasyong militar at kung magagamit pa ang kagamitan kapag tumindi ang pangangailangan.

Hinihikayat ng Artikulo 6 ang pagpapalitan ng mga tauhan, mga programa ng pinagsamang pagsasanay, mga ehersisyong militar at pagtatalaga ng puwersa sa panahon ng kapayapaan at digmaan. Layunin nitong pahusayin ang interoperability, o kakayahan ng mga puwersa mula sa magkakaibang bansa na makipag-ugnayan, magtulungan at kumilos nang magkakasama.

Nanawagan din ang iba pang mga probisyon ng regular na konsultasyon sa pandaigdigang seguridad at kooperasyon laban sa terorismo, kabilang sa antas ng operasyon. Magbubunga ang mga hakbang na ito ng tuluy-tuloy na pagtutulungan ng mga sandatahang lakas kahit walang pinag-iisipang sama-samang tugon sa depensa.

Produksiyon sa depensa at pangmatagalang pangako

Itinatakda ng Artikulo 7 ang pagbabahagi ng teknolohiya, sama-samang pagpapaunlad at pinagsamang produksiyon ng mga institusyon at kompanya sa depensa, alinsunod sa magkabilang panig na pagsang-ayon. Saklaw din nito ang mga proyektong pananaliksik na nangangailangan ng espesyalisadong kadalubhasaan, teknikal na pagsasanay at pagpapalitan ng karanasan.

Malawak na karanasan sa militar ang dala ng Pakistan, malaking mapagkukunang pinansiyal at impluwensiya sa rehiyon ang Saudi Arabia, at malaking sandatahang lakas at lumalawak na lokal na industriya sa depensa ang Türkiye. Kailangang pagsamahin ang magkakaibang kalakasan sa pamamagitan ng mga partikular na kasunduan para maisakatuparan ang mga pinagsamang proyekto; hindi sapat ang pangkalahatang pananalita lamang sa kasunduan.

Ayon sa detalyadong mga probisyon ng kasunduan, walang takdang panahon ang bisa nito. Maaari lamang kumalas matapos ang 10 taon mula nang magkabisa ito, at kailangan ng nakasulat na abisong hindi bababa sa tatlong buwan bago ang pagkalas. Kaya unang nililimitahan ng sampung taon ang pag-alis sa pagtutulungan, kasunod ang pormal na kahingian ng pagbibigay-abiso.

Naglalaan din ang kasunduan ng paraan para makasali ang ibang mga bansa, kung papayag nang nagkakaisa ang mga nagtatag nito. Sinabi ni Dar na kailangang panindigan ng mga posibleng kasapi ang mga prinsipyo nito at lutasin nang mapayapa ang mga hindi pagkakaunawaan.

Inilarawan ni Dar ang kasunduan bilang purong depensibo, habang sinabi naman ni Hakan Fidan, ministrong panlabas ng Türkiye, na hindi ito nakatuon laban sa Iran o sa ibang bansa. Ipinapaloob ng mga pahayag na ito ang pagtutulungan sa mas malawak na diplomasya ng mga pamahalaan habang binubuo nila ang mga kaayusang militar nito.

Diplomasya kasabay ng paghahanda ng militar

Kondena nina Prinsipe Faisal bin Farhan, ministrong panlabas ng Saudi Arabia, at Ishaq Dar, pangalawang punong ministro at ministrong panlabas ng Pakistan, ang mga pag-atake ng Houthi sa mga sibilyang lugar sa Saudi Arabia sa kanilang pag-uusap sa Istanbul. Idinaos ang pulong kasabay ng pagtitipon ng Regional Four na kinasasangkutan ng Pakistan, Saudi Arabia, Türkiye at Egypt.

Dumalo rin sa mas malawak na pulong sa Istanbul, na pinangunahan ni Hakan Fidan, ministrong panlabas ng Türkiye, ang mga ministrong panlabas ng Britain, France, Germany at Italy. Kinondena ng walong bansa ang mga pag-atake ng Houthi sa mga sibilyan at imprastrakturang sibilyan sa Saudi Arabia, gayundin ang mga pag-atake sa mga barkong pangkomersiyo sa Dagat na Pula at Kipot ng Bab Al Mandeb.

Nanawagan ang mga ministro na itigil agad ang mga operasyong militar, banta at pag-atake, at bumalik sa prosesong pampulitika. Iniugnay ng kanilang pahayag ang pangangalaga sa teritoryo ng Saudi Arabia sa seguridad ng mga ruta ng paglalayag at sa mga pagsisikap na makipagkasundo upang wakasan ang labanan sa Yemen.

Idinaos ang mga pag-uusap sa gitna ng mas malawak na paghahanda militar sa rehiyon. Nag-anunsyo ang Israel ng malalaking ehersisyong militar sa hilaga at gitnang mga rehiyon nito sa Linggo at Lunes, kung saan magsasanay ang hukbong panghimpapawid at mga kumand militar sa pagtugon sa mga sorpresang pag-atake at paglusot sa himpapawid at kalupaan.

Para sa tatlong bansang lumagda sa kasunduan, kabilang sa mga susunod na kongkretong hakbang ang pagkumpleto sa proseso ng pag-apruba ng Türkiye at pagpapasya sa oras at anyo ng tulong. Agarang nararanasan ng mga residente at negosyo sa Saudi Arabia ang mga epekto ng mga pag-atake, habang nagsisikap ang mga pamahalaan na gawing koordinadong proteksiyon ang malawak na pangako sa depensa.

Mahahalagang punto

• Natapos na ng Pakistan at Saudi Arabia ang pagpapatibay sa Kasunduang Pinagsamang Depensa sa Makkah; nagpapatuloy pa ang proseso ng pag-apruba ng Türkiye.
• Nilagdaan ang kasunduan noong Agosto 7, 2026, at itinuturing nitong pag-atake laban sa tatlong kasapi ang panlabas na armadong pag-atake laban sa isa sa kanila.
• Sama-samang tatasahin ng mga bansa ang mga pangyayari at pagpapasyahan ang uri at lawak ng tulong.
• Nagkasundo sa pulong noong Oktubre 5 na mabilis na magtalaga ng mga puwersa at kakayahan sa Saudi Arabia, alinsunod sa mga batas ng kani-kanilang bansa.
• Sinabi ng ministro ng depensa ng Türkiye na tutuon sa pagpigil sa pag-atake ang posibleng suporta at hindi inaasahan ang pakikipaglaban sa mga Houthi.
• Saklaw ng kasunduan ang impormasyon ng paniktik, logistik, pagsasanay, pagbabahagi ng teknolohiya at pinagsamang produksiyon sa depensa.
• Walang takdang panahon ang bisa ng kasunduan ayon sa mga detalyadong probisyon nito; pinapayagan ang pagkalas matapos ang 10 taon at may nakasulat na abisong hindi bababa sa tatlong buwan.