Pinili ni Marcos si Rodil Zalameda bilang ika-28 Punong Mahistrado ng Pilipinas

Bagong pinuno ng Korte Suprema na halos pitong taon pa bago magretiro

MANILA, Pilipinas: Pinili ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. si Associate Justice Rodil V. Zalameda ng Korte Suprema bilang ika-28 punong mahistrado ng Pilipinas. Dating piskal sa Mandaluyong si Zalameda, at kabilang sa mahahalagang desisyong isinulat niya ang pagpapawalang-sala sa dating unang ginang na si Imelda Marcos at isang pasyang nagpoprotekta sa mga taong nanganganib dahil sa red-tagging.

Inihayag ni Presidential Communications Office Secretary Lino Cayetano ang pagpili noong Huwebes, Nobyembre 5. Papalitan ni Zalameda si Punong Mahistrado Alexander Gesmundo, na aabot sa sapilitang edad ng pagreretiro na 70 sa Nobyembre 6.

Si Zalameda, 63, ay ipinanganak noong Agosto 2, 1963. Dahil sa pagkakahirang sa kaniya, maaari siyang manatili sa puwesto hanggang Agosto 2033, kaya halos pitong taon siyang mamumuno sa hudikatura. Hindi nagtakda ng petsa ang anunsyo para sa kaniyang panunumpa.

Unang pagpili ni Marcos ng punong mahistrado ang pagkakahirang na ito. Mamumuno si Zalameda sa isang institusyong nagpapasya sa mahahalagang sigalot sa konstitusyon, nagsusuri ng mga hatol sa kasong kriminal at nangangasiwa sa mga hukuman sa buong bansa.

Inilarawan ni Cayetano ang pagpili bilang pasyang nakabatay sa karanasan ni Zalameda sa iba't ibang antas ng sistema ng hustisya. Sa isang Palace briefing, ipinaliwanag ng kalihim sa komunikasyon ang bigat ng responsibilidad na ipinagkatiwala sa pangulo:

Ang pagpili ng Punong Mahistrado ay isa sa pinakamabibigat na responsibilidad na ipinagkakatiwala sa Pangulo sa ilalim ng ating Konstitusyon.

Limang nominado, kabilang ang dalawang mas nakatataas na mahistrado

Pinili si Zalameda mula sa limang nominado na inendorso ng Judicial and Bar Council, ang lupon na nagsasala sa mga kandidato para sa mga hudisyal na pagkakahirang. Ang iba pang nominado ay sina Senior Associate Justice Marvic Leonen at Associate Justices Alfredo Benjamin Caguioa, Japar Dimaampao at Jose Midas Marquez.

Mas nakatataas kay Zalameda sina Leonen at Caguioa, na kapwa hinirang sa Korte Suprema ni dating pangulong Benigno Aquino III. Sa mga mahistradong nasa shortlist na hinirang ni dating pangulong Rodrigo Duterte, si Zalameda ang pinakanakatataas.

Hinirang ni Duterte si Zalameda sa Korte Suprema noong Agosto 6, 2019. Bago siya mapili bilang punong mahistrado, umupo siya sa Seat No. 7 ng Korte.

Ayon kay Cayetano, isinaalang-alang ni Marcos ang kahalagahan ng may karanasan at may prinsipyong pamumuno sa pagpapanatili ng tiwala ng publiko sa mga institusyong panghukuman. Binanggit din ng Palasyo ang paglilingkod ni Zalameda sa ilalim ng ilang pangulo bilang tugon sa mga batikos sa pagkakahirang.

Mula sa estudyante sa Caloocan hanggang sa piskal at hukom

Ipinanganak si Zalameda sa Caloocan City at nag-aral sa University of the East. Nagtapos siya ng high school sa kampus nito sa Caloocan noong 1979 at nakakuha ng digri sa agham pampolitika sa kampus nito sa Maynila noong 1983.

Nag-aral siya ng abogasya sa Ateneo de Manila University sa bisa ng iskolarsip pang-akademiko, napabilang sa dean's list at nagtrabaho sa mga publikasyong panglegal ng mga estudyante. Nagtapos siya ng abogasya noong 1987 at pumasa sa Bar examinations noong 1988.

Nagsimula ang kaniyang karera bilang branch clerk sa Regional Trial Court ng Makati. Tinutulungan ng branch clerk na pangasiwaan ang gawain at mga rekord ng isang sangay ng hukuman, kaya maaga pa lamang ay nagkaroon na si Zalameda ng karanasan sa daloy ng mga kaso sa sistemang panghukuman.

Nagtrabaho siya sa pribadong sektor mula 1990 hanggang 1995, saka bumalik sa pamahalaan bilang piskal. Noong 2002, sa edad na 39, naging piskal siya ng lungsod ng Mandaluyong, at nanatili sa posisyon hanggang 2008.

Pinangalanan siya ng pamahalaang lungsod ng Mandaluyong bilang Ulirang Mandaleño noong 2010 bilang pagkilala sa kaniyang paglilingkod-bayan. Saklaw ng kaniyang propesyonal na karanasan ang pribadong gawaing legal, pag-uusig at pagiging hukom, mga tungkuling tumitingin sa sigalot na legal mula sa magkakaibang panig.

Mahahalagang yugto sa kaniyang pagkakahirang

Naging bahagi si Zalameda ng Court of Appeals noong Setyembre 2008 at naglingkod doon nang 11 taon, at kalaunan ay namuno sa 17th Division nito. Sinusuri ng hukuman sa paghahabol ang mga pasya ng mas mabababang hukuman at iba pang lupon upang tiyakin kung tama ang pagkakagamit sa batas.

Matapos ang mahabang panahong iyon sa hukuman sa paghahabol, lumipat siya sa Korte Suprema noong 2019. Siya rin ang unang aplikanteng sumailalim sa bagong ipinatupad na nakasulat na pagsusulit para sa mga kandidatong nagnanais mahirang bilang mahistrado.

Narito ang mahahalagang petsa sa pag-angat niya sa sistema ng hustisya:

• 1987 at 1988: Nagtapos ng abogasya sa Ateneo at pumasa sa Bar examinations nang sumunod na taon.
• 1995: Nagbalik sa paglilingkod sa pamahalaan bilang piskal.
• 2002: Naging piskal ng lungsod ng Mandaluyong.
• Setyembre 2008: Naging bahagi ng Court of Appeals.
• Agosto 6, 2019: Hinirang ni Duterte sa Korte Suprema.
• Nobyembre 5: Inanunsyo bilang pinili ni Marcos na humalili kay Gesmundo.

Sinusuri ang pasya tungkol kay Imelda Marcos

Isinulat ni Zalameda ang pasya ng First Division ng Korte Suprema na nagpapawalang-sala kay Imelda Marcos, ina ng pangulo, sa pitong bilang ng graft na may kaugnayan sa mga Swiss foundation. Binaligtad ng pasya ang hatol ng Sandiganbayan noong Nobyembre 2018 na nagpataw ng mga sentensiyang pagkabilanggo na aabot sa kabuuang 77 taon.

Napagpasyahan ng Korte Suprema na hindi napatunayan ng prosekusyon ang pagkakasala nang lampas sa makatwirang pagdududa. Sa kasong kriminal, hinihingi ng pamantayang ito ang ebidensiyang sapat upang walang maiwang makatwirang pagdududa na ginawa ng akusado ang krimen. Ang Sandiganbayan ang humahawak sa mga kasong katiwalian na kinasasangkutan ng mga opisyal ng pamahalaan.

Sumang-ayon ang iba pang lumahok na miyembro ng First Division sa pagpapawalang-sala. Gayunman, naging pangunahing puntong sinusuri ang papel ni Zalameda bilang sumulat ng pasya, dahil anak ng dating unang ginang na napawalang-sala ang pangulong pumili sa kaniya.

Nang tanungin tungkol sa mga batikos sa pagkakahirang, itinuro ni Cayetano ang karanasan ni Zalameda sa magkakasunod na administrasyon, kabilang ang mga administrasyon nina Fidel V. Ramos, Gloria Macapagal-Arroyo, Aquino at Duterte. Nakatuon ang tugon ng Palasyo sa kaniyang rekord sa propesyon at sa tiwala nito sa kaniyang pagiging walang kinikilingan.

Inilahad din ni Cayetano ang inaasahan ng pangulo sa papasok na punong mahistrado:

Ipinahahayag ng Pangulo ang kaniyang tiwala na gagampanan ni Justice Zalameda ang mga responsibilidad ng Punong Mahistrado nang may integridad, walang kinikilingan at matatag na paninindigan sa paghahari ng batas.

Pasya tungkol sa mga banta kaugnay ng red-tagging

Isinulat din ni Zalameda noong 2024 ang Deduro v. Maj. Gen. Vinoya, isang pasyang tumalakay sa red-tagging at sa pagprotekta sa mga taong nahaharap sa mga banta sa kanilang buhay, kalayaan o seguridad.

Ang red-tagging ay pagtawag sa isang tao o organisasyon na may kaugnayan sa mga komunistang rebelde. Maaari nitong ilagay sa panganib ang taong pinatatamaan, kabilang ang mga banta mula sa mga armadong grupo o ahente ng estado.

Nagpasya ang Korte Suprema na maaaring magbanta sa mga karapatan ng isang tao ang red-tagging, paninira, paglalagay ng tatak at pag-uugnay sa pagkakasala dahil lamang sa pakikisama sa iba, at maaari itong maging batayan para magpalabas ng writ of amparo. Sa pamamagitan ng prosesong amparo, maaaring humingi sa hukuman ng proteksiyon ang taong nahaharap sa gayong mga panganib.

Para sa mga tinatarget ng mga paratang na may kaugnayan sila sa komunismo, nagbibigay ang pasya ng legal na paraan upang humiling ng proteksiyon sa hukuman. Dahil nakatuon ito sa kaligtasan ng mga tao, kabilang ito sa pinakamahahalagang pasya tungkol sa mga karapatan na isinulat ni Zalameda.

Mga boto niya sa pondo ng bayan at mga sigalot sa konstitusyon

Kabilang din sa rekord ni Zalameda ang hindi niya pagsang-ayon sa mga kasamahan tungkol sa unprogrammed appropriations. Mga probisyon ito sa badyet na nakasalalay ang pagpapalabas sa ilang kundisyon, gaya ng pagkakaroon ng karagdagang pondo, sa halip na sa karaniwang awtorisasyon lamang sa paggasta.

Sa kaniyang dissent, iginiit niyang hindi pinagbabawalan ang Kongreso na magpanukala ng mga bagong programa, aktibidad at proyekto na wala sa National Expenditure Program, ang panukalang pambansang badyet ng sangay ehekutibo. Umiikot ang sigalot sa lawak ng kapangyarihan ng mga mambabatas na baguhin ang mga plano ng pamahalaan sa paggasta.

Sa kasong may kinalaman sa P60 bilyong pondo ng Philippine Health Insurance Corporation, sumang-ayon si Zalameda na labag sa konstitusyon ang paglilipat nito sa pambansang kabang-yaman. Gayunman, nanindigan din siya na maaari pa ring ituring na kumilos nang may mabuting hangarin ang pamahalaan. Tumutukoy ito sa ibang usapin: kung naniwala ang mga opisyal na naaayon sa batas ang pagkilos nila nang pahintulutan ang paglilipat.

Sumang-ayon si Zalameda sa nagkakaisang pasyang nagdeklara na labag sa konstitusyon ang impeachment complaint laban kay Vice President Sara Duterte noong 2025. Kabilang din siya sa nagkakaisang pasyang nagsabing nananatiling obligado ang Pilipinas na makipagtulungan sa International Criminal Court.

Kabilang sa iba pa niyang boto ang pagsang-ayon sa pagtanggi sa kahilingan ni Senador Ronald dela Rosa para sa temporary restraining order laban sa warrant ng ICC laban sa kaniya, ang pagbasura sa petisyon tungkol sa same-sex marriage, at ang pasyang nag-aatas sa Kongreso na magpasa ng batas laban sa mga dinastiyang politikal.

Planong repormang susukatin batay sa epekto nito sa publiko

Inilahad ni Zalameda ang pananaw niya sa reporma sa hudikatura sa pampublikong panayam para sa posisyon ng punong mahistrado. Iminungkahi niyang ipatupad ang mga pagbabago nang paunti-unti, simula sa pagtukoy sa mga prayoridad ng institusyon at pagtatakda ng mga nasusukat na pamantayan.

Ayon sa kaniya, dapat suriin ang tagumpay batay sa epekto ng mga pagbabagong iyon sa publiko. Sa praktika, nagbibigay ang pamantayan sa isang institusyon ng tiyak na resultang pagbabatayan nito upang masukat ang pag-unlad, sa halip na umasa sa malawak na pangakong magpapabuti.

Sa kaniyang mungkahing paraan, karanasan ng mga taong gumagamit ng mga hukuman ang magiging sukatan ng tagumpay. Nakatuon ang mga detalyeng inilahad sa proseso ng pagpili sa pagsasagawa ng mga reporma nang sunod-sunod at pagsusuri sa mga resulta, sa halip na sa pag-aanunsyo ng isang programang kumpleto na.

Ipinaliwanag ni Cayetano kung bakit itinuring ng Palasyo na kuwalipikado si Zalameda at iniugnay ang mga naging posisyon nito sa pag-unawa niya sa institusyong pamumunuan niya:

Dahil sa kaniyang karanasan sa iba't ibang antas ng ating sistemang panghukuman, malawak ang pag-unawa niya sa mga hukuman at sa mga taong pinaglilingkuran ng mga ito.

Ano ang magbabago sa pagreretiro ni Gesmundo

Magsisimula ang pagpapalit ng pamumuno sa pagreretiro ni Gesmundo sa ika-70 kaarawan niya. Itinatakda ng Artikulo VIII, Seksyon 11 ng Konstitusyon ng 1987 ang edad na 70 bilang sapilitang edad ng pagreretiro ng mga mahistrado at hukom. Itinatakda naman ng Republic Act 910 ang mga benepisyo at pensiyon sa pagreretiro para sa mga miyembro ng hudikatura.

Mag-70 taong gulang si Zalameda sa Agosto 2, 2033. Dahil halos pitong taon siyang maaaring manatili sa puwesto, magkakaroon siya ng sapat na panahon upang ipatupad ang mga repormang nais niyang isagawa nang paunti-unti at suriin ang mga resulta ng mga ito.

Bilang punong mahistrado, pamumunuan niya ang Korte Suprema at ang Judicial and Bar Council. Direktang iniuugnay ng tungkulin niya sa lupon ang posisyon sa pagsala sa mga susunod na kandidato para sa hudikatura, habang saklaw naman ng kaniyang mga responsibilidad sa pangangasiwa ang mas malawak na sistema ng mga hukuman.

Para sa mga naglilitis ng kaso, abogado, piskal at kawani ng hukuman, nagbabago sa transisyon ang taong namamahala sa pangangasiwa ng hudikatura. Para kay Marcos, kinukumpleto nito ang una niyang pagpili ng punong mahistrado, at iniuugnay ng Palasyo sa publiko ang pagkakahirang sa pagiging walang kinikilingan, karanasan at tiwala sa mga hukuman.

Mahahalagang Punto

• Pinili ni Marcos si Rodil Zalameda bilang ika-28 punong mahistrado ng Pilipinas mula sa listahan ng limang nominado.
• Hahalili siya kay Alexander Gesmundo, na aabot sa sapilitang edad ng pagreretiro na 70 sa Nobyembre 6.
• Naging bahagi si Zalameda ng Korte Suprema noong Agosto 6, 2019, matapos ang 11 taon sa Court of Appeals.
• Isinulat niya ang pasyang nagpapawalang-sala kay Imelda Marcos sa pitong bilang ng graft at ang pasya sa kasong Deduro tungkol sa red-tagging at proteksiyon ng hukuman.
• Iminungkahi niya ang mga repormang panghukuman na ipatutupad nang paunti-unti, susukatin sa malinaw na pamantayan at susuriin batay sa epekto sa publiko.
• Ipinanganak noong Agosto 2, 1963, maaari siyang maglingkod hanggang umabot sa sapilitang edad ng pagreretiro sa Agosto 2033.