Inatasan ng Palasyo ang pulisya na arestuhin si Dela Rosa sa kabila ng ugnayan niya sa hanay

Naging pokus ng pambansang paghahanap ang dating hepe ng pulisya

Hinamon ng Malacañang ang Philippine National Police na arestuhin si Senador Ronald "Bato" dela Rosa sa kabila ng mga ugnayan niya sa hanay ng pulisya, habang kumikilos ang mga pangkat sa lahat ng 18 rehiyon at sinusundan ang mga lead na sinuportahan ng gantimpalang P50 milyon. Pinaghahanap si Dela Rosa alinsunod sa warrant ng International Criminal Court kaugnay ng hinihinalang papel niya sa mga pagpatay noong kampanya laban sa ilegal na droga ng dating Pangulong Rodrigo Duterte.

Sinabi ni Claire Castro, opisyal sa ugnayang pangmidya ng Palasyo, na nagtitiwala ang administrasyon kay PNP chief General Jose Melencio Nartatez Jr. na gampanan ang kanyang mga tungkulin. Kasunod ito ng pagkilala ni Interior Secretary Jonvic Remulla na nagpakomplikado sa paghahanap ang naging panunungkulan ni Dela Rosa bilang hepe ng pambansang pulisya. Kapwa nagtapos sa Philippine Military Academy sina Dela Rosa at Nartatez.

Ang mensahe ni Castro: tungkulin, hindi pagkakaibigan o mga alyansa, ang dapat gumabay sa pamunuan ng pulisya. Pinamunuan ni Dela Rosa ang PNP mula 2016 hanggang 2018 at tumulong sa paghubog ng kampanyang ang mga pagpatay dito ang sentro na ngayon ng mga paglilitis sa ICC.

Nananatiling nagtatago ang senador matapos lumipas ang palugit para sa boluntaryong pagsuko. Ayon sa pulisya, ipinahihiwatig ng pakikipag-ugnayan sa immigration na nasa Pilipinas pa siya, habang bineberipika pa ang impormasyong nagsasabing kasama siya ng isang armadong grupo sa Mindanao.

Sangkot na ngayon sa paghahanap ang tatlong magkakaugnay na usapin: kung mapagtatagumpayan ng mga pulis ang mga personal na katapatan, anong mga legal na proseso sa Pilipinas ang dapat unahin bago siya ilipat sa ICC, at kung paano maisasagawa ang pag-aresto nang walang dumanak na dugo. Humihingi ng interbensiyon ang mga abogado ni Dela Rosa sa Korte Suprema, samantalang sinasabi ng pulisya na magpapatuloy ang mga operasyon sa paraang naaayon sa batas.

Pinalawak ng pulisya ang paghahanap sa 18 rehiyon

Sinabi ni Police Lieutenant General Wilson Joseph Lopez, deputy chief for administration ng PNP na nangangasiwa sa paghahanap, na bumuo ng pambansang task group alinsunod sa tagubilin ng Department of the Interior and Local Government. Kumikilos na ang mga katumbas na pangkat sa mga panrehiyong himpilan ng pulisya upang hanapin at arestuhin si Dela Rosa.

Ayon kay Lopez, pinaigting ang pagsubaybay ng intelligence at sinusuri ang mga tip sa buong bansa. Bagaman itinuro ni Remulla ang Mindanao, may iba pang posibleng lokasyon na binabanggit sa mga impormasyong natatanggap ng pulisya. Mas malawak ang naaabot ng paghahanap dahil sa mga pangkat sa rehiyon kaysa kung sa iisang isla lamang ituon ang operasyon.

Inilarawan ni Lopez ang paninindigan ng puwersa na ipatupad ang warrant:

"Ipinahahayag ko, hindi kami uurong sa aming tungkulin," aniya.

Nagpasa ang Bureau of Immigration ng impormasyong nagsasaad na hindi umalis ng Pilipinas si Dela Rosa. Pinaigting ng pulisya ang seguridad sa mga hangganan, lalo na sa Mindanao, upang pigilan siyang makaalis sa mga posibleng rutang pagtakas.

Handang tumulong ang Armed Forces of the Philippines, kabilang ang pagbibigay ng sasakyang panghimpapawid at pandagat, ayon kay Lopez. Wala pang pormal na nakasulat na kahilingan para sa tulong na ito. Sinabi ni National Bureau of Investigation Director Melvin Matibag na nagpapanatili ang kanyang ahensiya ng search unit at monitoring team mula nang mawala si Dela Rosa sa publiko noong Mayo. Binabantayan din ng mga panrehiyon at pandistritong tanggapan ang mga posibleng labasan.

Nagbunsod ng pangamba sa armadong sagupaan ang mga pahayag tungkol sa Mindanao

Sinabi ni Remulla noong Oktubre 19 na nasa Mindanao si Dela Rosa at pinoprotektahan ng isang armadong grupo. Nagbabala rin siya na maaaring magresulta sa 10,000 pagkamatay ang tangkang pag-aresto. Hindi pa isiniwalat ng pulisya sa publiko ang impormasyong pinagbabatayan ng babalang iyon at sinabing bineberipika pa ang impormasyon tungkol sa umano'y proteksiyon kay Dela Rosa.

Sinabi ni PNP public information chief Colonel Allen Rae Co na nagpapatuloy ang pakikipagnegosasyon sa isang umano'y armadong grupong kumukupkop sa senador. Hindi pa kinukumpirma sa publiko ang pagkakakilanlan ng grupo at ang tiyak na kinaroroonan ng senador.

Inatasan ni Nartatez ang mga pulis na iwasan ang hindi kinakailangang pinsala. Itinakda niya ang mga pamantayang dapat sundin ng mga tauhang nagsasagawa ng paghahanap:

"Inatasan ko ang lahat ng tauhan na manatiling propesyonal, igalang ang mga karapatang pantao at pairalin ang pinakamataas na pagpipigil habang ginagampanan ang kanilang mga tungkuling naaayon sa batas," aniya sa isang pahayag.

Nanawagan din si Lopez na sumuko nang mapayapa si Dela Rosa upang maprotektahan ang mga pulis at ang mga taong kasama niya. Bukas pa rin ang opsiyon ng boluntaryong pagsuko kahit lumipas na ang palugit.

Paano umabot si Dela Rosa sa puntong ito

Pinamunuan ni Dela Rosa ang PNP sa unang dalawang taon ng pagkapangulo ni Duterte at siya ang lumikha ng Oplan Double Barrel, ang kampanya ng pulisya laban sa ilegal na droga. Libo-libong tao ang namatay sa mas malawak na giyera kontra droga. Itinuturing siya ng ICC na isa sa walong hinihinalang kasabwat sa kasong kinasasangkutan ni Duterte.

Nag-ugnay sa mga kasong kriminal at pambansang politika ang mga kilos niya mula nang malaman niya ang tungkol sa warrant, kabilang ang maikling pagbabalik niya sa Senado upang lumahok sa botohan para sa pamunuan.

• Marso 2025: Inaresto ng mga awtoridad ng Pilipinas si Duterte sa Maynila at inilipat sa The Hague upang humarap sa ICC.
• Nobyembre 2025: Nagtago si Dela Rosa matapos malaman na naglabas ang ICC ng warrant laban sa kanya.
• Mayo 11, nang sumunod na taon: Nagpakita si Dela Rosa sa Senado at bumoto bilang ika-13 na senador upang italaga si Alan Peter Cayetano bilang pangulo ng Senado.
• Mayo 14: Umalis si Dela Rosa sa gusali ng Senado matapos makatanggap doon ng proteksiyon sa maikling panahon at kasunod ng pamamaril sa silid ng Senado.
• Oktubre 19: Inihayag ni Remulla sa publiko na nasa Mindanao si Dela Rosa at umano'y protektado ng mga armadong tauhan.
• Oktubre 27: Muling hiniling ng mga abogado ni Dela Rosa ang agarang aksiyon ng Korte Suprema upang pigilan ang pag-aresto sa kanya at ang pagsuko sa kalaunan.
• Oktubre 28: Naglunsad ang PNP ng mga pampublikong linya ng telepono na gumagana buong araw upang mangalap ng impormasyon tungkol sa kinaroroonan niya.

Ayon sa salaysay ng Palasyo, itinakda ni Nartatez ang ultimatum na sumuko pagsapit ng Oktubre 21, samantalang Oktubre 23 naman ang nakasaad sa kronolohiya ng PNP. Lumipas na ang palugit at sinasabi ng pamunuan ng pulisya na nagpapatuloy ang paghahanap.

Alitan sa Interpol at mga kapangyarihan sa pag-aresto

Ipinangangatwiran ni Israelito Torreon, abogado ni Dela Rosa, na walang batayan ang manhunt ng mga awtoridad ng Pilipinas dahil hindi naglabas ang Interpol ng red notice para sa kanyang kliyente. Binabanggit din niya na walang warrant of arrest mula sa korte sa Pilipinas.

Ang red notice ay kahilingang ipinadadaan sa Interpol upang hanapin at pansamantalang arestuhin ng mga awtoridad ang isang taong pinaghahanap, alinsunod sa mga batas ng bansa. Magkaugnay na bahagi ng proseso ng pag-aresto ang pandaigdigang kahilingan at ang mga kapangyarihang legal na ginagamit ng pulisya sa loob ng isang bansa.

Sinabi ni Torreon na tiningnan ng isang kasamahan ang pangalan ni Dela Rosa, ngunit inamin niyang wala pang nakukuhang sertipikasyon o nakasulat na kumpirmasyon mula sa Interpol ang pangkat ng mga abogado. Iba naman ang paninindigan ng Department of Justice: sinasabi nitong maipatutupad ang warrant ng ICC matapos maghain ng aplikasyon para sa red notice.

Mahalagang bahagi ng paliwanag ng pamahalaan ang pag-aresto kay Duterte. Sinabi ni Anthony Alcantara, direktor ng Philippine Center on Transnational Crime, sa isang pagdinig sa Senado matapos ang pag-aresto na gumamit ang mga awtoridad ng abiso ng pagpapakalat ng impormasyon sa pamamagitan ng Interpol, sa halip na red notice.

Isa pang paraan ng pagpapakalat ng kahilingan sa pamamagitan ng mga channel ng Interpol ang diffusion. Ayon kay Alcantara, iisa ang layunin ng kahilingang ginamit laban kay Duterte at ng red notice: hilingin sa mga awtoridad na arestuhin, ikulong o higpitan ang pagkilos ng taong pinaghahanap.

Ipinaliwanag ng administrasyong Marcos ang paglilipat kay Duterte sa pamamagitan ng pakikipagtulungan ng Pilipinas sa Interpol, sa kabila ng pag-alis ng bansa sa ICC noong panahon ng pagkapangulo ni Duterte. Patuloy na kinukuwestiyon ng mga abogado ni Dela Rosa ang legal na batayan sa loob ng bansa para gamitin ang paraang iyon laban sa kanya.

Iginiit ni Lacson na dapat munang humarap si Dela Rosa sa korte sa Pilipinas

Ayon kay Senador Panfilo "Ping" Lacson, dapat iharap si Dela Rosa sa korte sa Pilipinas kapag naaresto, bago siya isuko sa ICC. Ipinangangatwiran niyang sa ganitong paraan, makakagamit ang senador ng mga legal na remedyo, kabilang ang paghingi ng tulong sa Korte Suprema.

Binanggit ni Lacson ang Republic Act No. 9851, ang Philippine Act on Crimes Against International Humanitarian Law, Genocide, and Other Crimes Against Humanity. Saklaw ng batas ang hurisdiksiyon ng Pilipinas sa ilang mabibigat na krimen at pinahihintulutan nito ang pagsuko o ekstradisyon sa isang pandaigdigang hukuman alinsunod sa mga naaangkop na batas at kasunduan.

Sa paraang iminumungkahi ni Lacson, gaganap ng papel na pamproseso ang korte sa Pilipinas, sa halip na magpasya kung nagkasala si Dela Rosa sa mga krimeng isinakdal sa ICC. Sa madaling sabi, tatalakayin sa mga lokal na paglilitis ang paghawak sa pag-aresto at paglilipat sa kanya, habang mananatili sa pandaigdigang hukuman ang kasong kriminal.

Tinututulan ni Torreon ang paggamit sa Republic Act No. 9851 laban sa kanyang kliyente. Ipinangangatwiran din niyang hindi tinutukoy ng batas ng Pilipinas kung saang korte maaaring dumulog si Dela Rosa alinsunod sa Artikulo 59 ng Rome Statute, ang kasunduang nagtatag sa ICC. Tinutukoy ng artikulong ito ang mga proseso ng pag-aresto sa bansang kinaroroonan ng taong pinaghahanap ng hukuman.

Sinabi ni Lacson na nilagdaan niya ang isang resolusyon ng Senado na tumututol sa extraordinary rendition at nananawagan ng sapat na panahon upang humingi ng tulong sa mga korte sa Pilipinas. Ang extraordinary rendition ay paglilipat ng isang tao sa kabila ng mga hangganan sa labas ng karaniwang mga legal na proseso ng paglilipat. Ipinakikita ng resolusyon ang paninindigan ng mga senador tungkol sa mga pananggalang bago ang pagsuko o ekstradisyon.

Pagtuon sa karapatang mabuhay sa apela sa Korte Suprema

Ibinasura ng Korte Suprema noong Mayo ang kahilingan ni Dela Rosa para sa temporary restraining order. Pansamantalang pinatitigil ng ganitong utos ang tinukoy na aksiyon ng pamahalaan habang pinag-aaralan ng korte ang isang usapin.

Humiling ng muling pagsasaalang-alang ang mga abogado niya noong Hunyo. Sa kanilang paghahain noong Oktubre 27, hiniling nila sa korte na agarang kumilos at pigilan ang anumang tangkang pag-aresto sa kanya para sa pagsuko sa ICC sa kalaunan. Walang itinakdang petsa para sa panibagong pasya.

Ipinangangatwiran ng pangkat ng mga abogado na seryosong nalalagay sa panganib ang karapatan ni Dela Rosa sa buhay na ginagarantiyahan ng Konstitusyon dahil sa gantimpalang P50 milyon at paglalarawan ni Remulla sa kanya bilang "armado at mapanganib." Nag-aalala silang maaaring asahan ng mga pulis na makatatagpo nila ng armadong paglaban at mas malamang na gumamit ng nakamamatay na puwersa.

Inilahad ng mga abogado ni Dela Rosa ang kanilang pagtutol sa dokumentong inihain sa korte:

"Walang korteng nagpasya na armado at mapanganib ang petisyuner na si Dela Rosa," sabi ng mga abogado.

Tinutugunan ng mga tagubilin ni Nartatez tungkol sa pagpipigil ang agarang pagkilos ng pulisya sa mga operasyon. Layunin naman ng kahilingan sa korte na maglabas ito ng utos na pipigil sa pag-aresto at paglilipat habang isinasaalang-alang ang legal na hamon.

Mga tip mula sa publiko at pagiging lihim ng operasyon

Nagbigay ang PNP ng limang numero ng cellphone na maaaring tawagan para maghatid ng impormasyon tungkol kay Dela Rosa. Tumatanggap ito ng mga tawag at mensahe buong araw. Ayon sa pulisya, kailangang beripikahin ang bawat lead bago ito gamiting batayan ng operasyon.

Nagbabala si Co na maaaring maharap sa kasong kriminal ang mga sadyang nagbibigay ng maling impormasyon o tumatawag bilang biro. Maaaring mapapunta sa maling lugar ang mga pulis dahil sa maling tip, umubos ng oras at madamay sa paghahanap ang mga taong walang kinalaman.

Nanawagan si Lacson, dating hepe ng PNP na nanungkulan mula 1999 hanggang 2001, sa mga awtoridad na panatilihing lihim ang sensitibong impormasyon tungkol sa operasyon. Naging nakatataas din siya ni Dela Rosa sa Presidential Anti-Organized Crime Task Force.

Praktikal ang kanyang pangangatwiran: kapag isiniwalat sa publiko ang pinaghihinalaang lokasyon, mabibigyan ng panahon ang taong pinaghahanap na lumipat ng lugar. Sinabi ni Lacson na maaaring magpasya paminsan-minsan ang pulisya na maglabas ng impormasyon upang mahikayat na lumabas ang target o maiwasan ang pagdanak ng dugo, ngunit dapat magpasya rito ang mga pulis na may access sa intelligence.

Kaya kasabay ng panawagan sa publiko na magbigay ng tip ang pangangailangang protektahan ang mga detalye tungkol sa mga puwersang ipinakalat, negosasyon at posibleng lugar ng pag-aresto. Tumanggi ang pulisya na maghayag pa ng mga plano sa operasyon.

Ang Mahahalagang Punto

• Sinabi ng Malacañang na hindi dapat makahadlang sa pag-aresto kay Dela Rosa ang dati niyang pamumuno sa PNP at mga personal na ugnayan.
• Nagpakilos ang pulisya ng mga pangkat para sa paghahanap sa lahat ng 18 rehiyon, at may gantimpalang P50 milyon kaugnay ng pagkakadakip sa kanya.
• Ayon sa mga awtoridad, nasa Pilipinas pa siya. Bineberipika pa ang mga pahayag na pinoprotektahan siya ng isang armadong grupo sa Mindanao.
• Tinututulan ng mga abogado ni Dela Rosa ang legal na batayan ng manhunt at muli silang umapela para sa interbensiyon ng Korte Suprema.
• Nais ni Lacson na humarap muna si Dela Rosa sa korte sa Pilipinas bago ilipat sa ICC upang makapaghanap siya ng mga lokal na legal na remedyo.
• Sinabi ng pulisya na maaari pa siyang kusang sumuko at dapat igalang ng mga pulis ang karapatang pantao at pairalin ang pagpipigil.