Magpapasya ang ICJ sa Kaso ng Genocide sa mga Rohingya sa Myanmar sa Nobyembre 19, 2026

Pitong taon matapos maisampa, hatol sa pananagutan ng Myanmar

Nakatakdang ilabas ng International Court of Justice ang hatol nito sa Nobyembre 19, 2026, alas-10 ng umaga sa The Hague, upang magpasya kung nilabag ng Myanmar ang 1948 Genocide Convention sa pagtrato nito sa mga Rohingya. Isinampa ng The Gambia ang kaso noong Nobyembre 2019. Umiikot ito sa kampanyang militar na nagtulak sa mahigit 700,000 katao mula sa Rakhine State ng Myanmar patungong Bangladesh.

Labing-isang estado ang nakialam sa mga paglilitis, kaya nagkaroon ng pandaigdigang dimensyon ang kasong isinampa ng isang maliit na bansa sa Kanlurang Aprika laban sa isang estado sa Timog-Silangang Asya. Matapos ang pitong taon ng paglilitis, tatalakayin sa hatol ang pananagutan ng Myanmar sa ilalim ng isang kasunduang naglalayong pigilan at parusahan ang paglipol sa mga protektadong grupo.

Para sa mga pamilyang Rohingya, mas agarang kahulugan ang taglay ng pasya: pormal bang kikilalanin ng isang pandaigdigang hukuman bilang genocide ang karahasang dinanas ng kanilang komunidad? Mahigit isang milyong Rohingya na ang lumikas at naninirahan ngayon sa masisikip na kampo ng mga refugee sa Bangladesh, marami sa lugar ng Cox's Bazar, habang nananatiling hindi tiyak ang kanilang mga posibilidad na makabalik nang ligtas.

Itinatanggi ng Myanmar na nagkasala ito ng genocide. Ikinatwiran ng mga kinatawan nito na puntirya ng mga operasyong militar ang mga armadong rebelde kasunod ng mga pag-atake sa mga himpilan ng pulisya. Dapat suriin ng hukuman ang mga alegasyon at tugon ng Myanmar batay sa mga kinakailangan ng Genocide Convention.

Mga usaping dapat pagpasyahan ng mga hukom

Batay sa Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide ang kasong isinampa ng The Gambia. Pinagtibay noong 1948, nag-aatas ang kasunduan sa mga estadong kasapi na pigilan at parusahan ang genocide. Nagbibigay rin ito ng paraan upang madala sa ICJ, ang pangunahing hudisyal na sangay ng United Nations, ang mga alitan hinggil sa mga obligasyong iyon.

May tiyak na legal na kahulugan ang genocide. Kabilang dito ang ilang partikular na gawain, gaya ng pagpatay sa mga miyembro ng isang protektadong grupo o pagdudulot sa kanila ng malubhang pisikal o mental na pinsala, na isinasagawa nang may layuning lipulin ang grupong iyon, sa kabuuan o bahagi nito. Pinoprotektahan ng kasunduan ang mga pambansa, etniko, lahi at relihiyosong grupo.

Samakatuwid, dapat isaalang-alang ng mga hukom kapwa ang nangyari sa mga Rohingya at ang layunin sa likod ng mga ikinukuwestiyong pagkilos. Iginiit ng The Gambia na naglalayong lipulin ng karahasan ang komunidad. Tinututulan ng Myanmar ang alegasyong iyon at inilalarawan ang mga operasyon bilang tugon sa isang paghihimagsik.

Ikinatwiran ni Dawda Jallow, ministro ng hustisya ng The Gambia, sa harap ng hukuman na dumanas ang mga Rohingya ng kakila-kilabot na karahasang naglalayong lipulin ang kanilang komunidad. Ipinakikita ng kakayahan ng The Gambia na magsampa ng kaso ang magkatuwang na obligasyon sa ilalim ng kasunduan: maaaring humingi ng pasya ang isang estadong kasapi tungkol sa pagsunod ng isa pang estadong kasapi, kahit sa ibang lugar naganap ang mga umano'y kalupitan.

Kampanyang nagpaalis sa daan-daang libong tao

Sinimulan ng mga puwersang panseguridad ng Myanmar ang kampanyang nasa sentro ng kaso noong Agosto 2017 sa hilagang bahagi ng Rakhine State. Inilarawan ng Human Rights Watch ang mga masaker, panggagahasa at pagsunog na nagtulak sa mahigit 700,000 Rohingya na tumakas, pangunahin patungo sa karatig na Bangladesh.

Tinataya ng Ontario International Development Agency na libo-libong Rohingya ang pinatay ng mga puwersang panseguridad ng Myanmar. Tumawid sa pandaigdigang hangganan ang mga nakaligtas sa malawakang paglikas, at naiwan sa Bangladesh ang napakalaking populasyong hindi ligtas na makabalik sa kanilang mga tahanan.

Ang mga Rohingya ay isang minoryang karamihan ay Muslim na ilang dekada nang dumaranas ng diskriminasyon at sapilitang paglikas sa Myanmar. Marami sa kanila ang walang estado, na nangangahulugang walang bansang kumikilala sa kanila bilang mga mamamayan nito. Kung walang pagkamamamayan, mas nagiging mahirap ang mga karaniwang bagay gaya ng pagkuha ng mga dokumento ng pagkakakilanlan, paglalakbay, pag-aaral o paghahanap ng trabaho.

Tumutukoy ang bilang na mahigit 700,000 sa mga lumikas noong kampanya ng 2017. Kabilang din sa mahigit isang milyong naninirahan ngayon sa mga kampo sa Bangladesh ang mga lumikas noong mga naunang panahon at mga batang isinilang sa pagkatapon. Magkaibang bahagi ng isang krisis na ilang taon nang nagpapatuloy ang inilalarawan ng dalawang bilang.

Kung paano umabot sa puntong ito ang kaso

Mahigit dalawang taon matapos ang malawakang paglikas nagsimula ang mga legal na paglilitis. Isinampa ng The Gambia ang petisyon nito noong Nobyembre 2019, at personal na ipinagtanggol ni Aung San Suu Kyi, ang noo'y de facto na pinuno ng Myanmar, ang posisyon ng bansa sa mga pampublikong pagdinig nang taong iyon.

Pagkaraan, naglabas ang hukuman ng kautusang nag-aatas ng mga hakbang na pangproteksiyon at ibinasura ang mga pagtutol ng Myanmar sa hurisdiksiyon nito, kaya nagpatuloy ang kaso. Narito ang mahahalagang yugto:

• Agosto 2017: Sinimulan ng mga puwersang panseguridad ng Myanmar ang kampanya sa hilagang Rakhine State na nagtulak sa mahigit 700,000 Rohingya na tumakas patungong Bangladesh.
• Nobyembre 2019: Isinampa ng The Gambia ang kaso sa ilalim ng Genocide Convention.
• 2019: Humarap si Aung San Suu Kyi sa ICJ upang ipagtanggol ang posisyon ng Myanmar.
• 2020: Inatasan ng ICJ ang Myanmar na gawin ang lahat ng kinakailangang hakbang upang pigilan ang genocide laban sa mga Rohingya.
• 2024: Humingi ang punong tagausig ng International Criminal Court ng warrant of arrest para sa pinunong militar na si Min Aung Hlaing sa hiwalay na paglilitis.
• Nobyembre 19, 2026: Nakatakdang ilabas ng ICJ ang hatol nito sa alas-10 ng umaga sa The Hague.

Nagpataw ng mga obligasyon ang kautusan noong 2020 habang nagpapatuloy ang mga paglilitis. Layunin ng mga pansamantalang hakbang na ito na protektahan ang mga karapatang nanganganib bago matapos ng mga hukom ang pagsusuri sa kaso. Tatalakayin sa hatol sa Nobyembre ang pangunahing alitan tungkol sa pagsunod ng Myanmar sa kasunduan.

Depensa ng Myanmar at mga epekto sa pamunuan nito

Palaging itinatanggi ng mga kinatawan ng Myanmar ang paratang na sadyang naghangad ang militar na lipulin ang mga Rohingya. Nakatuon ang kanilang argumento sa mga operasyong panseguridad laban sa mga grupong rebelde kasunod ng mga pag-atake sa mga himpilan ng pulisya, at kinuwestiyon nila ang ebidensiyang sumusuporta sa paratang ng genocide.

Naging mahalagang sandali sa pandaigdigang katayuan ni Aung San Suu Kyi ang pagharap niya noong 2019 upang ipagtanggol ang mga pagkilos ng Myanmar. Nagbago ang pamunuan ng bansa nang agawin ng militar ang kapangyarihan noong 2021, ngunit nagpatuloy ang kaso laban sa Myanmar bilang isang estado.

Sinusuri sa ilang legal na paglilitis ang papel ni Min Aung Hlaing, na namuno sa militar noong panunupil sa mga Rohingya at sa sumunod na kudeta. Magdaragdag ng diplomatikong presyur sa pamunuan ng Myanmar ang hindi paborableng hatol ng ICJ habang naghahangad ito ng pandaigdigang pagkilala at nagpapanatili ng ugnayan sa mga dayuhang pamahalaan.

Magdedepende sa mga pasya ng ibang estado at pandaigdigang institusyon ang mga konkretong tugon. Maaaring isaalang-alang ng mga pamahalaan ang hatol kapag nagpapasya tungkol sa pakikipag-ugnayang diplomatiko o ugnayang pang-ekonomiya. Malalaman ang resulta at anumang remedyo na maaaring iutos ng hukuman sa paglalabas ng hatol.

Pagkakaiba ng mga paglilitis sa ICJ at ICC

Tungkol sa pananagutan ng Myanmar bilang isang estado ang kaso sa ICJ. Tungkulin nitong pagpasyahan kung nilabag ng bansa ang mga obligasyon nito sa ilalim ng Genocide Convention. Binigyang-diin ng Human Rights Watch ang saklaw na ito sa pagpapaliwanag sa mga paglilitis.

Ang International Criminal Court, o ICC, naman ay tumatalakay sa indibidwal na pananagutang kriminal. Noong 2024, humingi ang punong tagausig nito ng warrant of arrest para kay Min Aung Hlaing kaugnay ng mga umano'y krimen laban sa sangkatauhan na kinasasangkutan ng mga Rohingya. Hakbang ang kahilingan ng tagausig upang hilingin sa mga hukom na pahintulutan ang pag-aresto.

Maaaring talakayin ng dalawang hukuman ang magkakaugnay na pangyayari habang sinasagot ang magkaibang legal na tanong. Sinusuri ng ICJ ang mga obligasyon ng Myanmar sa ilalim ng isang pandaigdigang kasunduan at ang mga kahihinatnan ng anumang paglabag. Sinusuri naman ng ICC kung dapat sumailalim sa kasong kriminal ang isang tao dahil sa mga kilos na saklaw ng hurisdiksiyon nito.

Umuusad din ang isang kaso sa Argentina batay sa prinsipyo ng unibersal na hurisdiksiyon. Pinahihintulutan nito ang mga pambansang hukuman, kung naaayon sa batas ng mga ito, na usigin ang ilang mabibigat na pandaigdigang krimeng ginawa sa labas ng kanilang teritoryo. Sa kabuuan, nagbubukas ang mga paglilitis ng ilang paraan upang masuri sa batas ang mga alegasyon ng mga Rohingya.

Magkaugnay para sa mga refugee ang pagkilala at ligtas na pagbabalik

Ilang taon nang namumuhay ang mga pamilyang Rohingya sa Bangladesh sa gitna ng siksikan, sapilitang paglikas at kawalang-katiyakan tungkol sa kanilang legal na katayuan. Maaaring magbigay ang hatol ng pormal na pagkilala sa nangyari sa kanila, ngunit nakadepende sa proteksiyon at mga karapatan sa loob ng Myanmar ang mga kondisyong kailangan para sa ligtas na pagbabalik.

Inilarawan ni Maria Elena Vignoli, senior international justice counsel ng Human Rights Watch, ang kahalagahan ng pasya para sa mga nakaligtas:

Magiging mahalagang sandali sa paghahangad ng katarungan ng mga Rohingya ang hatol ng International Court of Justice tungkol sa Myanmar.

Nanawagan din si Vignoli sa mga bansang nakatuon sa karapatang pantao na suportahan ang komunidad, panagutin ang mga responsable at magsikap para sa ligtas at kusang-loob na pagbabalik. Para sa mga refugee, nangangahulugan ang kusang-loob na pagbabalik ng tunay na kalayaang pumili kung uuwi, sa halip na mapilitang lisanin ang lugar na pinagsilungan nila.

Mahalaga ang pagkamamamayan sa usaping ito. Nabuo ang pagbubukod sa mga Rohingya sa Myanmar sa pamamagitan ng mga batas at administratibong gawain na naglimita sa pagkilala sa kanila at sa kanilang pakikilahok sa politika. Dahil sa pagkawala ng mga dokumento ng pagkamamamayan sa isang pambansang proseso ng dokumentasyon noong 1989, marami ang hindi nagkaroon ng mga pamalit na kailangan nila upang magamit ang kanilang mga karapatan.

Pagsapit ng 2014, humigit-kumulang 90 porsiyento ng mga Rohingya ang may hawak na pansamantalang dokumento ng pagkakakilanlan na tinatawag na mga white card, ayon sa isang ulat ng pamahalaan ng Australia na tinalakay sa naunang ulat na iyon. Pinahintulutan ng mga kard ang pagboto noong 2010 ngunit hindi nagbigay ng katayuang pagkamamamayan. Nang kanselahin ang mga ito noong 2015, nawala ang isang dokumento ng pagkakakilanlan at batayan para sa pakikilahok sa halalan. Nakakatulong ang mga karanasang iyon upang maunawaan kung bakit dapat isaalang-alang kapwa ang legal na katayuan at pisikal na kaligtasan sa pagbabalik sa tahanan.

Pangwakas na hatol na may praktikal na mga limitasyon

Pangwakas at hindi maaaring iapela ang hatol sa Nobyembre 19, ayon sa paliwanag ng Human Rights Watch tungkol sa kaso. May bisa sa mga panig ang mga hatol ng ICJ, kaya nagkakaroon ng legal na puwersa ang pasya sa alitan ng The Gambia at Myanmar.

Walang puwersa ng pulisya ang ICJ upang ipatupad ang mga pasya nito. Nakadepende ang pagsunod sa pagkilos ng kinauukulang estado at sa tugon ng ibang mga pamahalaan at pandaigdigang institusyon. Kaya para sa mga pamilyang lumikas, nakadepende rin ang praktikal na halaga ng hatol sa kung magbubunga ang mga legal na pasya ng proteksiyon, pananagutan at pagbabago sa pagtrato sa kanila.

Dahil sa labing-isang estadong nakialam, naging usapin na ng mas malawak na pandaigdigang pakikilahok ang mga paglilitis. Maaari ring makatulong ang hatol kung paano ipinatutupad ang Genocide Convention sa mga Rohingya sa mga legal na argumento sa iba pang kasong nasa ilalim ng parehong kasunduan, kabilang ang kaso ng South Africa tungkol sa mga pagkilos ng Israel sa Gaza. Kailangang suriin ng mga hukom ang sariling mga katotohanan at ebidensiya ng bawat kaso.

Nananatiling tiyak ang pinakamalapit na mahalagang petsa: Nobyembre 19, 2026, alas-10 ng umaga sa The Hague. Sasagutin ng mga natuklasan ng hukuman ang tanong na inuusisa mula pa noong 2019, habang patuloy na naghahangad ang mga komunidad ng Rohingya ng mga karapatan at seguridad na kailangan nila upang muling maitayo ang kanilang buhay.

Mahahalagang Punto

• Nakatakdang magpasya ang ICJ sa Nobyembre 19, 2026, alas-10 ng umaga sa The Hague.
• Isinampa ng The Gambia ang kaso noong Nobyembre 2019, sa paratang na nilabag ng Myanmar ang 1948 Genocide Convention.
• Tumakas sa kampanyang militar noong Agosto 2017 ang mahigit 700,000 Rohingya, pangunahin patungong Bangladesh.
• Itinatanggi ng Myanmar ang genocide at sinasabing mga armadong rebelde ang puntirya ng mga operasyon nito.
• Tungkol sa pananagutan ng estado ang kaso sa ICJ; sa magkakahiwalay na paglilitis naman hinahabol ang indibidwal na pananagutang kriminal.
• Pangwakas ang hatol, ngunit mangangailangan ng pagkilos sa labas ng hukuman ang pagsunod dito at ang proteksiyon sa mga Rohingyang lumikas.