Sinabi ng Nepal na Sinuportahan ng 53 Bansa ang mga Panukalang Pangklima para sa Himalaya habang Binubuo ang Panrehiyong Kooperasyon

Itinampok sa suporta sa Bangkok ang mga babala at pananalapi para sa Himalaya

Sinuportahan ng mga kinatawan ng 53 bansa ang mga panukala ng Nepal para tugunan ang mga panganib sa klima sa Himalaya, ayon sa kalihiman ni Biraj Bhakta Shrestha, ministro ng Enerhiya, Yamang Tubig at Irigasyon. Pinagsasama ng pakete ang pagsubaybay sa pamamagitan ng satellite, magkatuwang na mga babala sa sakuna, mga grant para sa paghahanda at pagbangon, at pamumuhunan sa mga komunidad sa kabundukan.

Inihayag ang suporta sa isang ulat noong Oktubre 30, 2026 tungkol sa isang panrehiyong diyalogo sa punong-tanggapan sa Bangkok ng United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP). Magkasamang inorganisa ng Nepal at ESCAP ang pulong na pinamagatang From Everest to the Sea, na tinawag din na From Sagarmatha to the Sea. Sagarmatha ang tawag sa Everest sa wikang Nepali.

Pangunahing argumento ni Shrestha na lumalampas sa mga pambansang hangganan ang panganib na nagmumula sa kabundukan. Nais ng Nepal na magtulungan ang mga pamahalaan, institusyong pang-agham at mga pandaigdigang ahensiyang pangkalawakan, at maiugnay ang mga obserbasyon sa mga glacier at hindi matatag na dalisdis sa mga babala para sa mga tao at imprastraktura sa mas mabababang lugar sa kahabaan ng mga ilog.

Dumating ang suportang diplomatiko habang sinisikap ng Nepal na gawing praktikal na kasunduan ang panukalang Himalayan Climate Resilience Mechanism ni Punong Ministro Balendra Shah, na lalahukan ng Nepal, India at China. Halos isang buwan matapos iharap ni Shah ang ideya sa United Nations General Assembly noong Setyembre 24, naghahanda pa rin ang mga ministeryo ng mga detalye nito, at wala pang pormal at detalyadong panukalang natatanggap ang alinman sa dalawang karatig-bansa.

Walang inihayag na kabuuang pondo, petsa ng paglulunsad o takdang panahon ng pagpapatupad para sa pakete sa Bangkok. Ang agarang gawain ay gawing mga kasunduan ang suporta tungkol sa kung sino ang magbabahagi ng impormasyon, sino ang magbabayad at paano makararating ang mga babala sa mga komunidad na nanganganib.

Ano ang nais ipasuporta ng Nepal sa mga bansa

Pinag-uugnay ng mga panukala ng Nepal ang apat na pangangailangan: pagmamasid sa mga panganib sa kabundukan, pagbabahagi ng kaalaman sa kabila ng mga hangganan, mabilis na paglalaan ng pondo at suporta sa kabuhayan ng mga komunidad na nangangalaga sa mga kagubatan at watershed.

Binigyang-diin din ng kalihiman ng ministro ang mga pasya sa pamumuhunan sa kabuuan ng mga sistema ng ilog, mula sa mga proyektong hydropower sa itaas ng agos hanggang sa mga pamayanan sa ibaba ng agos at mga bayan sa hangganan. Isinama ni Shrestha ang kahingian na ito sa panawagan niya para sa pondo para sa sakuna, habang saklaw ng mas malawak na panukala sa pamumuhunan sa mga komunidad ang malinis na enerhiya, agrikultura, mga halamang-gamot at turismo.

• Bumuo ng sistema ng babala para sa iba’t ibang uri ng panganib gamit ang mga satellite, artificial intelligence at iba pang teknolohiya para subaybayan ang mga bulnerableng dalisdis at glacier.
• Paunlarin ang Himalayan Climate Resilience Mechanism para magpalitan ng impormasyon, subaybayan ang mga mapanganib na glacial lake at mag-ugnay ng mga babala.
• Maglaan ng madaling ma-access na mga grant para sa pagsubaybay, paghahanda at pagbangon, na may permanenteng daluyan ng pondo para sa mabilis na pagtugon sa mga kawalan at pinsala.
• Mamuhunan sa kabuhayan sa Himalaya sa pamamagitan ng malinis na enerhiya, napapanatiling agrikultura, mga halamang-gamot at responsableng turismo, kasama ang pagpasok sa mga pamilihan nang walang taripa sa inaangkat na produkto.

Ipinresenta ni Shrestha ang mga hakbang sa harap ng mga dumalo, kabilang ang mga ministro mula sa mga bansa sa buong Asya at Pasipiko, mga kinatawan ng United Nations, siyentipiko at diplomat. Mahalaga ang magkakaiba nilang tungkulin: kayang tukuyin ng mga siyentipiko ang mga panganib, kayang magpatupad ng mga babala at agarang hakbang ang mga pamahalaan, at kayang tustusan ng mga katuwang sa pananalapi ang mga kagamitan at institusyong kailangan para mapatakbo ang sistema.

Paano gagana ang mga satellite at magkatuwang na babala

Nakatuon ang unang panukala ng Nepal sa mga lugar kung saan maaaring umunlad ang panganib nang malayo sa mga pamayanang banta nito. Makakatulong ang mga satellite sa pagmamasid sa mga pagbabago sa mga glacier, lawa at dalisdis ng bundok sa malawak o mahirap marating na lupain. Makakatulong ang artificial intelligence, software na tumutukoy ng mga padron sa datos, sa pagproseso ng mga obserbasyong ito.

Pagsasamahin ng sistemang sumasaklaw sa iba’t ibang panganib ang impormasyon tungkol sa iba’t ibang banta sa isang pinag-ugnay na proseso ng pagbibigay-babala. Naghahangad ang Nepal ng kooperasyon sa pagitan ng mga ahensiyang pangkalawakan, mga siyentipikong lupon at mga pamahalaan, sa halip na kanya-kanyang umasa ang bawat bansa o institusyon sa sarili nitong mga obserbasyon.

Tinutugunan ng ikalawang panukala kung paano maipapasa ang impormasyong ito. Pag-uugnayin ng Himalayan Climate Resilience Mechanism ang pagpapalitan ng datos, pagsubaybay sa mga glacial lake at mga maagang babala sa kabila ng mga hangganan. Ang glacial lake ay lawa na naglalaman ng tubig na kaugnay ng isang glacier; isa sa mga tiyak na gawaing itinakda ni Shah ang pagsubaybay sa mga mapanganib na lawa.

Inilarawan ni Shah, punong ministro ng Nepal, ang nilalayong praktikal na gawain sa talumpati niya sa General Assembly noong Setyembre 24:

Sa pamamagitan ng mekanismong ito, magbahagi tayo ng datos mula sa satellite at kadalubhasaan. Subaybayan natin ang mga mapanganib na glacial lake. Palakasin natin ang magkasanib na mga sistema ng maagang babala,

Nakasalalay ang dalawang panukala sa isa’t isa. Nagbibigay ng impormasyon ang mas mahusay na mga obserbasyon, habang itinatakda ng panrehiyong koordinasyon kung paano makararating ang impormasyong iyon sa mga awtoridad at komunidad ng mga karatig-bansa sa tamang oras para makakilos.

Mga grant, hindi pautang, para sa pangangalaga sa kabundukan

Nananawagan si Shrestha ng pondong sapat ang bilis ng pagdating para masuportahan ang paghahanda at pagbangon mula sa sakuna. Ikinatwiran niyang milyun-milyong dolyar ang gastos sa pagsubaybay sa Himalaya, samantalang maaaring umabot sa bilyun-bilyong dolyar ang pagkalugi kapag hindi ito nasubaybayan. Ginamit niya ang malalawak na bilang na ito para bigyang-diin ang pag-iwas sa sakuna, nang hindi naghaharap ng detalyadong badyet para sa proyekto.

Nais ng Nepal na pondohan sa pamamagitan ng mga grant, sa halip na mga pautang, ang pagsubaybay at maagang pagbibigay-babala sa mataas na bahagi ng Himalaya. Hindi kailangang bayaran ang grant; lumilikha naman ang pautang ng obligasyong magbayad sa hinaharap. Nakaaapekto ang pagkakaibang ito sa tindi ng pinansiyal na pasaning haharapin ng pamahalaan habang sinisikap nitong protektahan ang mga komunidad at magpatayo muli matapos ang sakuna.

Nananawagan din si Shrestha, ministrong namamahala sa enerhiya, yamang tubig at irigasyon, ng permanenteng daluyan ng pondo na mabilis na makatutugon sa pinsala:

Magtatag tayo ng permanenteng pondo para sa mabilis na pagtugon sa mga kawalan at pinsala at lagyan ito ng sapat na pondo. Magbigay ng mga grant, hindi pautang, para sa pagsubaybay at maagang babala sa mataas na Himalaya. At tiyakin nating isinasaalang-alang ang mga panganib sa bawat pamumuhunan, mula sa hydropower sa mga pampang ng ating mga ilog hanggang sa mga bayan sa hangganan, mula pinagmumulan hanggang dagat,

Ang permanenteng pondo ay isang itinatag na daluyan kung saan maaaring humiling at magpalabas ng pera. Tumutukoy rito ang mga kawalan at pinsala sa pinsalang dinaranas ng mga komunidad kapag sinira ng mga epekto ng klima ang ari-arian, ginulo ang kabuhayan o nagdulot ng iba pang pangmatagalang kawalan.

Bakit kailangang saklawin ng pamumuhunan ang buong ilog

Hindi lamang paglalagay ng mga kagamitan sa pagsubaybay ang saklaw ng panawagan ng Nepal. Nais ni Shrestha na isaalang-alang ang mga panganib sa klima at sakuna kapag namumuhunan ang mga pamahalaan at katuwang sa pagpapaunlad saanman sa kahabaan ng ilog, kabilang ang mga lugar ng hydropower, pamayanan sa tabing-ilog at mga bayang malapit sa mga pambansang hangganan.

Itinuturing ng pamamaraang mula pinagmumulan hanggang dagat ang ilog bilang magkakaugnay na sistema. Kailangang isaalang-alang sa mga pasya sa itaas ng agos ang mga tao, gusali at aktibidad pang-ekonomiya sa ibaba nito. Para sa mga namumuhunan, nangangahulugan ito ng pagsusuri sa mga panganib na nagmumula sa labas ng mismong lugar ng proyekto at, sa ilang pagkakataon, sa labas ng hangganan ng bansa.

Idinaragdag ng panukala para sa mga komunidad ang usapin ng kabuhayan sa pamamaraang ito. Naghahangad ang Nepal ng pamumuhunan sa malinis na enerhiya, napapanatiling agrikultura, mga halamang-gamot at responsableng turismo para sa mga taong tumutulong sa pangangalaga ng mga kagubatan at watershed sa kabundukan. Ang watershed ay lugar ng lupain kung saan dumadaloy ang tubig patungo sa isang partikular na ilog o sistema ng tubig.

Nagmungkahi rin ang Nepal ng pagpasok sa mga pamilihan nang walang taripa sa inaangkat na mga produktong Himalayan. Mga buwis ang taripa sa inaangkat na produkto na ipinapataw kapag pumapasok ang mga kalakal sa ibang bansa. Maaaring mabawasan ng pag-aalis sa mga ito ang hadlang na kinakaharap ng mga prodyuser, bagaman walang tinukoy ang panukala na partikular na mga produkto, kalahok na pamilihan o napagkasunduang tuntunin sa kalakalan.

Pinag-uugnay ng mga kahilingan sa pamumuhunan ang pangangalaga laban sa sakuna at ang kakayahan ng mga residente sa kabundukan na kumita. Tinutugunan ng pagsubaybay ang paparating na panganib, habang layunin naman ng mga hakbang para sa kabuhayan na suportahan ang mga komunidad na namumuhay sa gitna ng panganib na iyon.

Nauna ang nakamamatay na baha sa diplomatikong panawagan

Sinundan ng panrehiyong inisyatiba ang baha sa Bhotekoshi noong Agosto 26 sa rehiyon ng Nepal at Tibet. Iniulat na 1,550 katao ang namatay at mahigit 5,500 ang hindi pa natatagpuan. Tinataya ng pamahalaan ng Nepal na $4.7 bilyon ang pinsala sa ari-arian.

Nagbigay ng agarang bigat sa mga panawagan para sa kooperasyon sa mga larawan mula sa satellite, impormasyon tungkol sa ilog at mga babala ang sakuna. Kalaunan ay sinabi ng China na nagbahagi ito ng ganitong mga uri ng impormasyon sa Nepal. Pagkatapos nito, iminungkahi ni Shah sa talumpati niya sa General Assembly ang mekanismong pamumunuan ng tatlong karatig-bansa.

• Agosto 26, 2026: Nananalasa ang baha sa Bhotekoshi sa rehiyon ng Nepal at Tibet; iniulat ang malawakang pagkamatay, pagkawala ng mga tao at pinsala sa ari-arian.
• Setyembre 2: Inilarawan ng ministeryo ng ugnayang panlabas ng China ang pagbabahagi ng impormasyon sa Nepal at nagpahayag ng kahandaang makipagtulungan sa pag-iwas sa sakuna at mga panganib sa klima.
• Setyembre 24: Iminungkahi ni Shah ang Himalayan Climate Resilience Mechanism sa ika-81 sesyon ng United Nations General Assembly.
• Halos isang buwan makalipas: Kumokonsulta ang mga ministeryo ng Nepal sa mga ahensiya at bumubuo ng konseptong dokumento, ngunit wala pang pormal na naihahaing detalyadong panukala sa India o China.
• Oktubre 30: Iniulat ang suporta ng mga kinatawan ng 53 bansa sa mga panukala ng Nepal sa Bangkok.

Ipinakikita ng pagkakasunod-sunod na sabay na umuunlad ang dalawang direksiyon ng gawain: isang malawak na pandaigdigang panawagan para sa pondo at teknolohiya, at mas nakatuong pagsisikap na magtatag ng kooperasyon sa pagitan ng Nepal at ng dalawang karatig-bansa nito.

Mahalaga ang India at China sa pagpapatupad

Mangangailangan ang iminungkahing mekanismo ng Nepal ng pagsang-ayon ng India at China sa praktikal na mga kaayusan para sa pagpapalitan ng impormasyon. Nagpahayag ng pangkalahatang kahandaang makipagtulungan si Guo Jiakun, tagapagsalita ng ministeryo ng ugnayang panlabas ng China, noong Setyembre 2, at sinabi ng Beijing na nagbahagi ito ng mga larawan mula sa satellite, impormasyong hydrological at mga babala sa Nepal matapos ang baha.

Sinabi ni Guo, na nagsasalita para sa ministeryo ng ugnayang panlabas ng China:

Karaniwang hamon na kinakaharap ng buong sangkatauhan ang pagbabago ng klima. Walang bansang ligtas sa gayong mga panganib. Patuloy na makikipagtulungan ang China sa pandaigdigang komunidad para palakasin ang mga ugnayan at kooperasyon at mabisang maiwasan at mapagaan ang negatibong epekto ng pagbabago ng klima.

Wala pang pampublikong pahayag ang New Delhi tungkol sa iminungkahing mekanismo ng Nepal noong inihahanda ng mga ministeryo ang konseptong dokumento. Kumokonsulta ang Ministry of Foreign Affairs at Ministry of Agriculture, Forest and Environment ng Nepal sa mga kinauukulang ahensiya tungkol sa disenyo ng panukala.

Tinukoy ni Shanker Das Bairagi, dating punong kalihim at kalihim sa ugnayang panlabas, na dapat ikabahala ang limitadong koordinasyon sa pagitan ng mga ahensiya ng Nepal. Nagbabala rin siya na maaaring maging sensitibo sa usaping geopolitikal ang siyentipikong pagpunta at pagbabahagi ng impormasyon na may kinalaman sa Tibet. Naglalagay ang China ng mga restriksiyon sa pagpasok ng mga dayuhang siyentipiko at mananaliksik na nagsasagawa roon ng mga pag-aaral sa heolohiya.

Dahil sa mga praktikal na isyung ito, sentro ng mga negosasyon ang detalyadong mga tuntunin: anong impormasyon ang ipagpapalitan, aling mga institusyon ang tatanggap nito at paano aayusin ng mga kalahok na pamahalaan ang gawaing siyentipiko at komunikasyon sa oras ng emerhensiya.

Nagbibigay-babala ang naunang konseho sa agham

Nauna nang sumang-ayon ang India na magtatag ng Himalayan Science Council sa pamamagitan ng Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation (BIMSTEC). Nagpasya sa isang pulong ng mga eksperto noong 2017 na isulong ang konseho para pag-aralan ang ekosistema ng Himalaya at itaguyod ang kooperasyon ng mga institusyong pang-agham sa mga kasaping bansa.

Muling nagpulong ang mga eksperto noong 2021 at 2023, ngunit hindi pa rin naitatatag ang konseho bilang gumaganang institusyon. Dahil sa kasaysayang ito, kongkretong usapin para sa bagong inisyatiba ng Nepal ang disenyo ng institusyon: kailangang sundan ang kasunduan sa isang ideya ng pagtatalaga ng mga responsibilidad, kaayusan sa pagpapatakbo at mga mapagkukunan.

Mas malawak pa ang umuusbong na debate sa batas at nagmumungkahi ng panrehiyong kasunduan sa ilalim ng mekanismo para sa klima. Kabilang sa mga mungkahing panimulang hakbang ang kooperasyon ng Nepal, India at China sa mga paksang hindi gaanong pinagtatalunan, sa tulong ng grupong bubuuin ng mga eksperto sa agham, batas at iba pang larangan.

Kabilang sa mga mungkahing prinsipyo ang pananagutang nakabatay sa kakayahan ng mga bansa, makatwirang pag-iingat para maiwasan ang pinsala, pag-iingat sa harap ng mga panganib sa kapaligiran at pagpapasan sa mga nagpaparumi ng gastos dulot ng polusyon. Sa madaling salita, layunin nitong itugma ang mga tungkulin sa mga mapagkukunan habang inaatasang kumilos ang mga bansa bago kumalat ang pinsalang maiiwasan sana.

Iniuugnay ng mga panukalang legal ang mga panrehiyong tungkulin sa lokal na pakinabang

Batay sa advisory opinion ng International Court of Justice noong Hulyo 23, 2025, tungkol sa mga obligasyon ng mga bansa sa klima, ang legal na batayan para sa isang kasunduan sa Himalaya. Ipinapaliwanag sa advisory opinion ang pananaw ng hukuman sa batas. Inendorso ng United Nations General Assembly ang opinyong iyon noong Mayo 20, 2026, sa botong 141 laban sa walo, at 28 abstention, kabilang ang India.

Tutugunan din ng iminungkahing panrehiyong balangkas ang ambag ng mga komunidad sa kabundukan sa pamamagitan ng pangangalaga sa mga ekosistemang naglalaan ng tubig at iba pang pakinabang sa mga lugar sa labas ng kanilang mga pamayanan. Ibinalik nito ang debate sa usapin kung paano ipinamamahagi ang mga pakinabang ng pagpapaunlad.

Nagbigay ng lokal na halimbawa ang Korte Suprema ng Nepal sa kasong Upper Karnali hydropower noong 2023. Iniutos ng hukuman na gamitin ang bahagi ng pamahalaan sa kinita ng proyekto para sa mga tao at ekolohiya ng watershed ng Karnali.

Para sa inisyatiba sa Himalaya, praktikal na mga pasya na ngayon ang mga magkakaugnay na usapin: paano tutustusan ang sama-samang pangangalaga, paano magpapalitan ng sensitibong impormasyon at paano titiyaking makikinabang sa pamumuhunan ang mga residente sa kabundukan. Nagbibigay ang suporta sa Bangkok sa Nepal ng mas malawak na madlang diplomatiko para sa mga kahilingang ito, samantalang kailangan pa rin ng detalyadong mga kaayusan sa pagitan ng mga pamahalaang inaasahang magpapatakbo sa panrehiyong mekanismo.

Mahahalagang Punto

• Sinuportahan ng mga kinatawan ng 53 bansa ang mga panukala ng Nepal sa klima, ayon sa kalihiman ni Biraj Bhakta Shrestha, ministro.
• Naghahangad ang Nepal ng pagsubaybay sa pamamagitan ng satellite, magkatuwang na mga babala, madaling ma-access na mga grant at pamumuhunan sa kabuhayan sa Himalaya.
• Mag-uugnay sa kooperasyong pamumunuan ng Nepal, India at China ang iminungkahing Himalayan Climate Resilience Mechanism.
• Halos isang buwan matapos ang anunsyo noong Setyembre 24, wala pang naihahaing detalyadong panukala ang Nepal sa alinman sa dalawang karatig-bansa nito.
• Nananawagan si Shrestha ng mga grant sa halip na pautang para sa pagsubaybay at maagang babala sa mataas na Himalaya.
• Walang inihayag na kabuuang pondo, petsa ng paglulunsad o takdang panahon ng pagpapatupad para sa pakete sa Bangkok.