Nakipag-ugnayan ang mga lider-estudyante kay Yunus dalawang araw bago tumakas si Hasina, ayon sa dating aide

Lihim na Paglapit Bago ang Pagbabago ng Kapangyarihan sa Bangladesh

Nilapitan ng mga lider-estudyante si Muhammad Yunus upang pamunuan ang isang pansamantalang pamahalaan dalawang araw bago tumakas si Sheikh Hasina sa Bangladesh noong Agosto 5, 2024, ayon kay Shafiqul Alam, dating kalihim sa pamamahayag ni Yunus. Batay sa salaysay ni Alam, naganap ang unang pakikipag-ugnayan bandang Agosto 3, habang punong ministro pa si Hasina at nagpapatuloy ang mga demonstrasyon laban sa kanyang pamahalaan.

Sa isang post sa Facebook na may petsang Oktubre 28, kinilala ni Alam si Qadaruddin Shishir, noon ay editor ng fact-checking team ng AFP sa Dhaka, bilang tagapamagitan. Sinabi niyang nakipag-ugnayan si Shishir sa nagwagi ng Nobel Peace Prize sa ngalan ng mga estudyante at palihim na isinaayos ang mga unang pag-uusap.

Nagdaragdag ang tiyempo ng isang tiyak na detalye sa transisyong nagwakas sa 15 taong pamumuno ni Hasina: pinag-uusapan na ng mga lider-estudyante ang posibleng hahalili sa kanya bago siya umalis ng bansa. Iminungkahi nila sa publiko si Yunus noong Agosto 6, at nanumpa siya bilang punong tagapayo noong Agosto 8 matapos umuwi mula Paris.

Tumutukoy ang paglalarawan ni Alam sa mga pribadong paghahanda noong mga huling araw ng mas malawak na pag-aalsa. Nagsimula ang mga protesta noong Hulyo dahil sa mga quota sa trabaho sa pamahalaan, at lumawak bilang kilusang kumukuwestiyon sa pamumuno ni Hasina habang lalo pang nagpasiklab ng galit ng publiko ang madugong pagsupil.

Sino ang Unang Nakipag-ugnayan?

Inilarawan ni Alam, na katrabaho ni Shishir sa tanggapan ng AFP bago naging kalihim sa pamamahayag ni Yunus, ang mamamahayag bilang taong pinagkatiwalaan ng mga estudyante na maghatid ng kanilang panukala. Sinabi niyang tungkol ang paglapit sa isang pansamantalang administrasyon para sa panahong susunod kay Hasina.

Ganito inilarawan ni Alam ang papel ni Shishir:

Si Shishir ang unang lumapit sa nagwagi ng Nobel Peace Prize noong 2006 sa ngalan ng mga lider-estudyante at nagpadaloy sa mga unang pag-uusap ng dalawang panig.

Sinabi ni Alam na iilan lamang ang nakaaalam sa mga pag-uusap. Ayon sa kanyang salaysay, ginampanan ni Shishir ang papel na magbukas ng komunikasyon sa pagitan ng mga estudyante at ni Yunus, sa halip na magpasa lamang ng pampublikong panawagan matapos umalis si Hasina.

Hindi tinukoy kung sino-sinong estudyante ang lumahok sa unang paglapit, paano sila nakipag-ugnayan, at ano ang unang tugon ni Yunus. Wala pang naitatatag na independiyenteng kumpirmasyon mula kina Shishir, Yunus o sa mga estudyanteng lumahok.

Bakit Ayon kay Alam ay Lihim ang mga Pag-uusap

Nasa puwesto pa ang pamahalaan ni Hasina nang maganap ang paglapit, ayon kay Alam. Sinabi niyang nangangamba ang mga sangkot na matuklasan sila ng aparatong panseguridad at posibleng ikulong nang palihim.

Inilarawan ni Alam ang mga kaayusan sa trabaho sa loob ng tanggapan sa Dhaka:

Noong panahong iyon, editor si Shishir ng AFP Dhaka Fact Check team. Nakaupo siya isang yarda lamang mula sa mesa ko sa tanggapan ng AFP sa Dhaka, at palihim niyang pinangasiwaan ang operasyong ito na napakataas ng panganib. Iilan lamang sa mga pinagkakatiwalaang tao ang nakaaalam sa nangyayari.

Sinabi rin ni Alam na maaari sanang dalhin sina Shishir at ang kanyang mga kasamahan sa pasilidad na Aynaghar kung nabunyag ang mga pag-uusap. Ang Aynaghar, na nangangahulugang bahay ng mga salamin, ay pangalang iniuugnay sa mga lihim na pasilidad ng detensiyon sa Bangladesh at sa mga paratang ng sapilitang pagkawala at tortyur. Nangyayari ang sapilitang pagkawala kapag ikinukulong ang isang tao at itinatago ng mga awtoridad ang kinaroroonan niya o itinatangging hawak nila siya.

Pagtataya ni Alam ang paglalarawan niya sa panganib noong panahong iyon. Bahagi ng mas malawak na pagtatalo tungkol sa mga kilos ng mga serbisyong panseguridad ni Hasina noong mga huling buwan niya sa puwesto ang mga paratang niya tungkol sa mga pagpatay at pagdukot.

Mula sa mga Protesta Laban sa Quota Tungo sa Pansamantalang Pamahalaan

Mabilis na naganap ang transisyong pampolitika sa Bangladesh noong unang bahagi ng Agosto, matapos ang ilang linggong demonstrasyon at karahasan. Una munang nakatuon ang galit ng mga estudyante sa mga quota sa trabaho sa pamahalaan, na naglalaan ng bahagi ng mga posisyon sa publiko para sa mga partikular na grupo. Lumawak ang komprontasyon at nauwi sa panawagang bumaba sa puwesto si Hasina.

Ganito ang pagkakasunod-sunod na inilarawan ni Alam at ng mga sumunod na pangyayaring pampubliko:

• Hulyo 2024: Lumawak ang mga protesta ng mga estudyante laban sa mga quota sa trabaho sa pamahalaan at naging kilusan laban sa pamahalaan ni Hasina.
• Bandang Agosto 3, 2024: Unang nakipag-ugnayan ang mga lider-estudyante kay Yunus sa pamamagitan ni Shishir, ayon kay Alam.
• Agosto 5, 2024: Tumakas si Hasina sa Bangladesh, na nagwakas sa kanyang 15 taong panunungkulan.
• Agosto 6, 2024: Iminungkahi ng mga lider-estudyante sa publiko si Yunus na mamuno sa isang pansamantalang administrasyon.
• Agosto 8, 2024: Nanumpa si Yunus bilang punong tagapayo matapos umuwi mula Paris.
• Pebrero 2026: Isinuko ng pansamantalang administrasyon ang kapangyarihan matapos ang halalang nagluklok kay Tarique Rahman bilang punong ministro.

Batay sa timeline na ito, naganap umano ang unang pakikipag-ugnayan mga limang araw bago manungkulan si Yunus. Isang araw matapos umalis si Hasina ginawa ang pampublikong panukala. Ipinapaliwanag ng mga agwat na ito kung bakit muling binibigyang-pansin ang salaysay ni Alam tungkol sa paghahanda ng pamunuan ng mga estudyante para sa posibleng paglilipat ng kapangyarihan habang nagpapatuloy pa ang mga demonstrasyon.

Ang Ebidensiyang Bidyo na Inilarawan ni Alam

Nangangalap din umano si Shishir ng ebidensiyang bidyo tungkol sa mga pagpatay na isinagawa raw ng pamahalaan sa panahon ng pagsupil, ayon kay Alam. Iniuugnay ng kanyang post ang gawaing ito sa umano'y papel ng mamamahayag sa pakikipag-ugnayan kay Yunus.

Makatutulong ang ebidensiyang bidyo sa mga imbestigador na buuin muli ang isang insidente sa pamamagitan ng pagpapakita sa lokasyon, mga taong naroon at pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari. Mahahalagang bahagi ng pagsusuri rito ang pagtitiyak kung kailan at saan ginawa ang recording, at pagberipika kung ito ay inedit.

Walang ibinigay si Alam na talaan ng mga recording o paliwanag kung saan kalaunan isinumite ang mga ito. Kaya nananatiling tiyak na bahagi ng kanyang salaysay ang umano'y pangangalap, ngunit hindi tinukoy ang nilalaman at sumunod na paggamit sa mga bidyo.

Naging mahalagang usapin sa mga kasong kriminal kalaunan ang lawak ng karahasan. Tinataya ng isang imbestigasyon ng United Nations na aabot sa 1,400 katao ang napatay sa ilang linggong protesta, karamihan ay binaril ng mga puwersang panseguridad. Saklaw ng pagtatayang iyon ang mas malawak na pag-aalsa, hindi ang mga partikular na recording na ayon kay Alam ay tinipon ni Shishir.

Mga Pagbabagong Ipinatupad ng Pansamantalang Administrasyon

Naging punong tagapayo si Yunus, hindi halal na punong ministro. Inatasan ang pansamantalang administrasyon na ibalik ang katatagan, magsagawa ng mga reporma at maghanda ng halalan matapos bumagsak ang pamahalaan ni Hasina.

Tumagal nang humigit-kumulang isang taon at kalahati ang panunungkulan nito, mula Agosto 2024 hanggang Pebrero 2026. Nilimitahan ng administrasyon ang mga aktibidad ng Awami League at hiniling na ibalik si Hasina mula sa India, kung saan siya sumilong.

Hindi pinayagang lumahok ang Awami League sa halalang parlamentaryo noong Pebrero 2026, na nagluklok sa Bangladesh Nationalist Party sa kapangyarihan sa ilalim ni Tarique Rahman. Agad itong nakaapekto sa mga tagasuporta nito: hindi sila maaaring bumoto para sa kandidato ng Awami League sa halalang iyon.

Nag-iba-iba ang paglalarawan sa hakbang laban sa partido: mula pagbabawal sa mga aktibidad nito hanggang pagbuwag dito. Ang mga paghihigpit sa mga gawaing pampolitika nito at ang hindi pagsali nito sa halalan ang mga kongkretong hakbang na nakaapekto sa pakikilahok ng partido. Nanatiling pangunahing reklamo ang mga paghihigpit na ito sa mga sumunod na panawagan ni Hasina para sa inklusibong prosesong pampolitika.

Hatol kay Hasina at ang Pagtutol Niya sa Transisyon

Hinatulan ng kamatayan si Hasina ng International Crimes Tribunal ng Bangladesh noong Nobyembre 17, 2025, dahil sa mga krimen laban sa sangkatauhan na may kaugnayan sa pagsupil sa pag-aalsa noong 2024. Nilitis siya nang wala sa korte, ibig sabihin ay naganap ang mga paglilitis nang hindi siya pisikal na naroroon.

Nahatulan siya ng mga hukom dahil sa pag-uudyok, pag-uutos ng mga pagpatay at hindi pagpigil sa mga kalupitan. Hinatulan din ng kamatayan ang dating ministro ng interior na si Asaduzzaman Khan, habang limang taong pagkakakulong naman ang ipinataw sa dating hepe ng pulisya na si Chowdhury Abdullah Al Mamun matapos siyang makipagtulungan bilang saksi ng estado.

Tinatanggihan ni Hasina ang hatol at inaakusahan ang administrasyon ni Yunus ng pagsasampa ng mga kasong udyok ng pulitika, pagsupil sa mga kalaban at pagpapalampas sa mga responsable sa karahasan. Inakusahan din niya itong sumusuporta sa mga ekstremistang elemento. Posisyon niya ang mga paratang na ito sa pagtatalong pampolitika.

Hiniling ng Bangladesh sa India na i-extradite siya. Ang extradition ay pormal na prosesong ginagamit ng isang bansa upang hilingin sa isa pa na isuko ang isang tao para litisin o parusahan. Hiwalay na pasya ng India ang tugon nito sa kahilingan mula sa hatol ng tribunal sa Bangladesh.

Patuloy ang Pagtatalo Matapos Umalis sa Puwesto si Yunus

Muling pinagtibay ni Hasina kalaunan ang kanyang pangakong babalik sa Bangladesh at nanawagan sa Estados Unidos na suportahan ang mga inklusibong halalan at mga independiyenteng hukuman. Itinuro niya ang Disyembre 2026 bilang panahong balak niyang bumalik, bagaman sinabi ng kanyang anak na si Sajeeb Wazed Joy na wala pang itinakdang petsa.

Pinagsasama ng pangako niyang bumalik ang mga hindi pa nareresolbang usaping pampolitika at legal na ibinunga ng pag-aalsa: ang hatol na kamatayan, ang kahilingan sa extradition at ang mga paghihigpit sa partidong pinamunuan niya. Namana ng pamahalaan ni Rahman ang mga usaping iyon nang ilipat ng pansamantalang administrasyon ang kapangyarihan.

Nahantad din ang pagtutol kay Yunus sa pagbisita niya sa Estados Unidos, nang komprontahin siya ng mga nagpoprotesta sa John F. Kennedy International Airport sa New York. Ipinakita sa kumalat na bidyo ang mga taong sumisigaw ng mga paratang habang inilalayo siya ng kanyang escort. Inilarawan ang mga nagprotesta bilang mga tagasuporta ng Awami League.

Nagdaragdag ngayon ang salaysay ni Alam ng naunang yugto sa patuloy na pagtatalong ito. Tiyak ang pangunahing pahayag nito: humanap ng paraan ang mga lider-estudyante para makausap si Yunus habang nasa kapangyarihan pa si Hasina. Para magkaroon ng mas buong salaysay tungkol sa mga pribadong pag-uusap, kailangan ang mga detalye mula sa mga lumahok, kabilang ang mga itinanong kay Yunus, mga sinang-ayunan niya at kung kailan naganap ang mga ito.

Mahahalagang Punto

• Ayon kay Shafiqul Alam, dating kalihim sa pamamahayag ni Yunus, nakipag-ugnayan kay Yunus ang mga lider-estudyante bandang Agosto 3, 2024, dalawang araw bago tumakas si Hasina.
• Kinilala ni Alam ang mamamahayag na si Qadaruddin Shishir bilang tagapamagitan at sinabing lihim ang mga pag-uusap.
• Iminungkahi ng mga estudyante sa publiko si Yunus noong Agosto 6; nanumpa siya sa puwesto noong Agosto 8.
• Inakusahan din ni Alam na nangalap si Shishir ng ebidensiyang bidyo tungkol sa mga pagpatay sa panahon ng pagsupil.
• Hinatulan si Hasina ng kamatayan nang wala sa korte noong Nobyembre 2025 at tinututulan niya ang hatol.
• Inilipat ng pansamantalang administrasyon ang kapangyarihan noong Pebrero 2026, habang hindi pa rin pinahintulutang lumahok sa halalang iyon ang Awami League.