Hin sentenciahan ng kamatayan si Sheikh Hasina sa kaso ng marahas na pagsupil sa mga protesta sa Bangladesh; tumitindi ang tensiyon sa Dhaka at nahaharap ang India sa presyur na ipatapon siya

Yumanig sa Bangladesh ang makasaysayan at kontrobersiyal na hatol

Hin sentenciahan ng kamatayan ng International Crimes Tribunal ng Bangladesh sa Dhaka ang dating punong ministro na si Sheikh Hasina matapos siyang mapatunayang nagkasala sa mga krimen laban sa sangkatauhan na may kaugnayan sa madugong pagsupil sa pag-aalsa ng mga estudyante noong nakaraang taon. Nilitis ng korte ang 78-anyos na lider kahit wala siya sa paglilitis. Nakatira siya sa India bilang destiyero mula nang bumagsak ang kanyang gobyerno noong Agosto 2024. Tinataya ng isang imbestigasyon ng United Nations na aabot sa 1,400 katao ang napatay sa ilang linggong mga protesta, karamihan ay dahil sa pamamaril ng mga puwersang panseguridad. Nagdulot ang hatol ng kasiyahan sa ilang pamilya ng mga biktima at ng mga protestang puno ng dalamhati sa ilang bahagi ng Dhaka, kasabay ng paghihigpit ng pambansang seguridad. Nagbubunsod din ito ng agarang mga tanong sa diplomasya para sa India, kung saan nagtago si Hasina, at kung saan nahaharap ang mga awtoridad sa maselang pagpapasya tungkol sa posibleng pagpapabalik sa kanya.

Itinatanggi ni Hasina ang mga paratang at kinokondena ang tribunal bilang walang lehitimidad. Tinawag ng pansamantalang administrasyong pinamumunuan ng Nobel Peace Prize laureate na si Muhammad Yunus na makasaysayan ang hatol at nanawagan ito ng kalma, kasabay ng babala laban sa anumang pagtatangkang samantalahin ang hatol para mag-udyok ng marahas na pagkilos. Hiniling ng ministeryo ng ugnayang panlabas ng Bangladesh sa New Delhi na isuko sina Hasina at ang dating ministro ng interior na si Asaduzzaman Khan, na hinatulan din ng kamatayan. Nagpahiwatig ang India na makikipagtulungan ito nang konstruktibo, ngunit dahil sa mga hadlang na legal at pampolitika, malabong maipatupad ang pagpapabalik sa kanya sa malapit na panahon. Hinatulan ng tribunal ng limang taong pagkakakulong ang dating hepe ng pulisya na si Chowdhury Abdullah Al Mamun, na nakipagtulungan bilang saksi ng estado. Dahil nakatakda ang pambansang halalan sa Pebrero, dumating ang pasya sa panahong matindi ang polarisasyon at pangamba ng publiko.

Ang hatol at mga paratang

Hinahatulan ng tatlong hukom na lupon si Hasina dahil sa pag-uudyok, pag-uutos ng mga pagpatay at hindi pagpigil sa mga kalupitan noong kaguluhan ng Hulyo at Agosto 2024. Iisang parusang kamatayan ang ipinataw ng mga hukom. Ipinangatwiran ng mga tagausig na kumilos ang mga puwersang panseguridad at mga grupong maka-gobyerno alinsunod sa mga direktiba mula sa pinakamataas na pamunuan para linisin ang mga lansangan gamit ang mga totoong bala at matinding puwersa. Kabilang sa mga insidenteng binigyang-diin sa sakdal ang pamamaril sa estudyante ng unibersidad na si Abu Sayeed, ang pagpatay sa anim na walang armas na nagpoprotesta sa sentro ng Dhaka, at mga pagsunog sa isang industriyal na karatig-lungsod. Nalaman ng korte na gumamit ng mga nakamamatay na armas ang mga yunit ng tagapagpatupad ng batas at, sa ilang pagkakataon, ng mga espesyal na kagamitan gaya ng mga drone at helikopter sa mga operasyon sa lansangan.

Pinatawan din ng kaparehong parusa ni Hasina ang dating ministro ng interior na si Asaduzzaman Khan matapos siyang mapatunayang nagkasala sa magkakatulad na mga paratang. Hinatulan ng tribunal ang dating inspector general ng pulisya na si Chowdhury Abdullah Al Mamun sa mas magagaan na kaso, at binanggit ang pakikipagtulungan niya at ang testimonya tungkol sa mga hanay ng pamumuno at paggamit ng nakamamatay na puwersa laban sa mga sibilyang nagkumpulan. Malawakang ipinalabas ang mga paglilitis sa kaso, at nagpalakpakan at nagdasal ang mga taong siksikan sa silid ng hukuman nang ipahayag ang mga hatol na kamatayan. Sa labas, isinara ng mga pulis na pang-riot ang mga lansangan at itinaboy ang mga taong nagtipon para hintayin ang pasya.

Bagaman tinatawag itong international crimes tribunal, isa itong lokal na hukuman na nagpapatupad ng batas ng Bangladesh sa mga krimen laban sa sangkatauhan. Saklaw ng kapangyarihan ng tribunal ang pagpatay, pag-uusig, pagpapahirap at iba pang di-makataong gawain na bahagi ng malawakan o sistematikong pag-atake sa mga sibilyan. Sa kaso ni Hasina, sinabi ng mga tagausig na mayroon silang mga dokumento at testimonya na nagpapakita ng koordinasyon mula sa kanyang tanggapan sa mahahalagang linggo nang kasagsagan ng mga protesta at nagpaputok ang mga puwersang panseguridad.

Inilarawan ni Chief Prosecutor Mohammad Tajul Islam si Hasina bilang arkitekto ng panunupil. Sa pagsisimula ng kanyang argumento, ipinaliwanag niya ang pananaw ng estado sa papel nito sa panahon ng kaguluhan.

Bilang punong tagausig ng Bangladesh, nakikita ko si Sheikh Hasina bilang utak at pangunahing arkitekto ng mga kalupitang pinakawalan laban sa mga walang armas na nagprotesta noong Hulyo at Agosto.

Iginigiit ng depensa, na pinamunuan ng abogadong itinalaga ng estado dahil hindi humarap si Hasina, na walang batayan ang mga paratang at walang kasarinlan ang tribunal. Ibinasura ng mga hukom ang mga pagtutol na ito at inilabas ang pinakamabigat na hatol ng bansa laban sa dating pinuno ng gobyerno mula nang makamit nito ang kasarinlan noong 1971.

Ang pagsiklab ng pag-aalsa ng mga estudyante noong 2024

Nagsimula ang kilusang nagpabagsak kay Hasina sa mga kampus ng unibersidad noong nakaraang Hulyo, dahil sa galit sa sistemang quota sa serbisyong sibil na ilang dekada nang umiiral. Matagal nang nakalaan sa mga inapo ng mga beterano ng digmaan para sa kasarinlan noong 1971 ang ikatlong bahagi ng mga trabaho sa gobyerno. Ipinangatwiran ng mga estudyante na naging di-makatarungang daan ang patakaran para sa palakasan at korupsiyon, at isinara nito ang mga oportunidad sa mga kuwalipikadong kandidatong walang koneksiyong pampolitika. Lumaganap ang mga rali mula sa pangunahing mga kampus sa Dhaka patungo sa mga lungsod sa buong bansa. Lalong tumindi ang mga sagupaan nang gumamit ng puwersa ang mga pulis para buwagin ang mga martsa at sumama sa mga protesta ang mga grupong oposisyon.

Pagsapit ng kalagitnaan ng Hulyo, naging pambansang hamon sa matagal na pananatili ni Hasina sa kapangyarihan ang nagsimula bilang pagkilos ng mga estudyante sa mga kampus. Pinaputukan ng mga puwersang panseguridad ang mga nagkumpulan, kinunan ng mga saksi ang magulong mga tagpo, at pinalaganap ng social media ang mga larawan ng mga sugatang estudyante at nagdadalamhating pamilya. Inakusahan ng mga tagasubaybay sa karapatang pantao ang mga awtoridad ng sistematikong pang-aabuso, kabilang ang pagpapaputok ng mga totoong bala sa mga nagpoprotesta at matinding pambubugbog sa mga pag-aresto. Noong Agosto 5, 2024, sa gitna ng papalakas na mga protesta at sagupaan, nagbitiw si Hasina at tumakas patawid ng hangganan patungong India. Pinili ng mga lider ng protesta at ng militar ang Nobel laureate na si Muhammad Yunus para pamunuan ang pansamantalang gobyernong inatasang patatagin ang bansa at maghanda ng kapani-paniwalang halalan.

Dahil sa pagkamatay ng mga kabataan, nakilala ang pag-aalsa bilang rebolusyon ng Hulyo at naiwan ang mga larawang nagpakilos sa opinyon ng publiko. Dumalo ang mga kamag-anak ng mga nasawi sa mga pagdinig sa korte sa loob ng ilang buwang paglilitis at sinabi sa mga mamamahayag na naghahanap sila ng pananagutan para sa mga mahal sa buhay na hindi na nakauwi.

Ikinuwento ni Golam Rahman, na nabaril ang anak na si Golam Nafis noong kaguluhan, kung bakit mahalaga sa mga nagdadalamhating pamilya ang hatol bago ito ipahayag.

Para sa mga pamilya ng mga martir, ang hatol na kamatayan lamang ang makapagsasabi sa mga susunod na pinuno na may hangganang hindi nila dapat lampasan.

Matapos manungkulan ang pansamantalang administrasyon, kumilos ito para bawasan ang sistemang quota na nagpasiklab sa kilusan sa lansangan. Nagpagaan sa ilang hinaing ng mga estudyante ang pagbabago sa patakarang iyon, ngunit nanatili ang mga pilat ng karahasan. Dumanas ng malulubhang pinsala at matagal na pamamalagi sa ospital ang maraming nakaligtas. Patuloy na naghahanap ng kasagutan ang libu-libong pamilya tungkol sa pananagutan sa mga araw na pinaputukan ng mga bala ang mga nagkumpulan.

Ang tribunal sa ilalim ng masusing pagsusuri: pagiging patas, transparency at parusang kamatayan

Itinatag ng Bangladesh ang International Crimes Tribunal noong 2009 para litisin ang mga kalupitang may kaugnayan sa digmaan para sa kasarinlan noong 1971. Sa paglipas ng mga taon, pinuna ng mga organisasyon sa karapatang pantao ang mga proseso nito at nagbabala sa panghihimasok ng politika at kakulangan sa wastong proseso. May kapangyarihan ang korte na magpataw ng parusang kamatayan, na ikinababahala ng mga grupong tumututol dito sa anumang pagkakataon. Matapos bumagsak ang gobyerno ni Hasina noong 2024, ibinaling ng muling binuong tribunal ang pansin sa mga krimeng may kaugnayan sa pag-aalsang tumapos sa kanyang pamumuno.

Mabilis ang naging takbo ng kaso laban kay Hasina. Pormal na isinampa ang mga paratang noong kalagitnaan ng 2025 matapos mangalap ang mga imbestigador ng mga pahayag ng saksi, opisyal na dokumento at ebidensiyang bidyo. Tumawag ng 54 na saksi ang mga tagausig, at umabot sa libu-libong pahina ang sakdal. Napagpasyahan ng tribunal na pinatunayan ng bigat ng mga testimonya, kabilang ang pakikipagtulungan ng dating hepe ng pulisya, ang pananagutan sa pamumuno sa pinakamataas na antas. Noong Hulyo ng taong ito, habang nasa India siya, sinentensiyahan si Hasina ng maikling pagkakakulong dahil sa paglapastangan sa korte kaugnay ng mga pahayag na itinuring ng tribunal na sumisira sa proseso.

Paano isinasagawa ang paglilitis kahit wala ang akusado sa Bangladesh

Ayon sa mga tuntunin ng tribunal, maaaring magpatuloy ang paglilitis kapag hindi humarap ang isang akusado o itinuturing na tumakas. Dapat magtalaga ang korte ng abogado para kumatawan sa akusado at pahintulutan ang abogadong ito na magtanong sa mga saksi at maglahad ng mga argumento. Sinasabi ng mga tagasuporta ng paraang ito na pinipigilan nitong hadlangan ng makapangyarihang mga nasasakdal ang hustisya sa pamamagitan ng pananatili sa ibang bansa. Ipinangangatuwiran naman ng mga kritiko na nagiging mas mahirap suriin ang ebidensiya kapag wala ang akusado, at nasisira nito ang tiwala ng publiko. Sa kasong ito, napagpasyahan ng mga hukom na sapat ang representasyon kay Hasina at umabot sa legal na pamantayan para sa paghatol ang ebidensiya.

Maaaring umapela sa Korte Suprema ng Bangladesh. Gayunman, karaniwang inaatasan ng proseso ng tribunal ang nahatulan na sumuko o maikulong bago makapagsampa ng apela. Dahil dito, nagiging masalimuot ang legal na hakbang ni Hasina habang nananatili siya sa India. Humingi rin ng kooperasyon ang mga tagausig sa Interpol, ngunit mabagal ang mga pagsisikap na makakuha ng red notice laban sa mga kilalang personalidad na sangkot sa marahas na pagsupil noong 2024.

Aligaga ang mga lansangan: mga protesta, hakbang panseguridad at panganib ng kaguluhan

Naghanda ang Dhaka at iba pang sentrong urbano sa posibleng kaguluhan ilang oras bago ipahayag ang hatol. Iniulat ng mga pulis ang sunod-sunod na pagsabog ng mga gawang-bahay na bomba at pagsunog ng mga sasakyan nitong mga nakaraang araw. Noong Lunes, nagtipon ang mga tao malapit sa tribunal at sa mga sagisag na lugar sa kabisera. Naglagay ng mga harang ang mga puwersang panseguridad, pinaghigpitan ang paggalaw at gumamit ng tear gas at mga granadang may malakas na tunog para buwagin ang mga martistang nagtangkang lumusot sa mga barikada. Tumulong ang Rapid Action Battalion at mga yunit ng hukbo sa mga pulis para panatilihing kontrolado ang mahahalagang sangandaan at mga gusali ng gobyerno.

Isa sa mga posibleng pagmulan ng sagupaan ang bahay ni Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman, isang lugar na may malalim na pambansang kahalagahan. Nagdala ng mga kagamitang pangkonstruksiyon ang mga demonstrador habang tinatangka nilang sirain ang mga natitira sa ari-arian. Tumugon ang mga puwersang panseguridad sa pamamagitan ng pagpalo ng batuta at paggamit ng tear gas. Ibinaba ng mga tindahan ang kanilang mga shutter at ilang oras na natigil ang trapiko sa mga pangunahing lansangan, kabilang ang Mirpur Road at Panthapath. Iniulat na may ilang nasugatang nagpoprotesta at pulis habang nagliparan ang mga laryo at itinulak pabalik ng mga pulis ang mga tao gamit ang mga panangga at batuta.

Nagbabala ang mga awtoridad na mahigpit nilang tutugunan ang anumang tangkang mag-udyok ng karahasan o paninira. Hiniling ng pansamantalang gobyerno sa mga mamamayan na manatiling kalmado at iwasang magtipon nang maramihan. Sa korte, umiyak at nagdasal ang ilang pamilya ng mga biktima matapos basahin ang mga hatol. Nahaharap ngayon ang bansa sa maigting na panahon bago ang halalan, at nangangambang babalik ang mga sagupaan ng mga paksyon na naganap sa mga lansangan noong nakaraang taon.

Matindi pa rin ang pagkakahati ng opinyon ng publiko. Sinasabi ng maraming estudyanteng nanguna sa pag-aalsa na pinatutunayan ng mga hatol na papanagutin ang mga nag-utos na gumamit ng nakamamatay na puwersa. Nag-aalala naman ang iba na lalo pang magpapalalim sa pagkakahati sa politika ang hatol at magpapahirap sa pagsisikap na magdaos ng kapani-paniwalang halalan sa bansang mababa ang tiwala sa mga institusyon.

Si Hasina sa pagpapatapon: pagtanggi, estratehiya at usapin ng India

Mula sa kanyang kanlungan sa India, naglabas si Hasina ng pahayag na itinatanggi ang awtoridad ng korte at inaakusahan ang pansamantalang pamunuan na gumagamit ng palabas na paglilitis para wasakin ang Awami League, na nangibabaw sa politika sa loob ng mahigit labinlimang taon. Inilalarawan niya ang sarili bilang huling halal na punong ministro na lumalaban sa isang di-demokratikong pansamantalang administrasyon.

Sa kanyang tugon sa hatol, sinabi ni Hasina na walang kredibilidad ang proseso at isinaayos ito ng awtoridad na hindi inihalal.

Nagmumula ang hatol na ito sa isang dayang tribunal na itinatag at pinamumunuan ng gobyernong hindi inihalal at walang demokratikong mandato.

Pormal na hiniling ng Bangladesh sa India na ipatapon pabalik si Hasina at ang dating ministro ng interior. Hindi nangako ang New Delhi na ipatutupad ang pagpapabalik sa kanya. Sinabi ng mga opisyal ng India na makikipag-usap sila sa Dhaka tungkol sa kahilingan. May kasunduan sa pagpapabalik ng mga pugante ang India at Bangladesh, ngunit madalas na may mga eksepsiyon ang ganitong mga kasunduan para sa mga kasong itinuturing na pampolitika. Matagal nang kaalyado ng pamunuan ng India si Hasina, at dahil sa mga sensitibong usaping pampolitika sa dalawang bansa, malabong ilipat siya sa maikling panahon. Gayunman, magpapatuloy ang presyur mula sa Dhaka habang sinisikap ng gobyerno ni Yunus na ipatupad ang mga pasya ng korte.

Mapanghamon ang tono ng anak ni Hasina na si Sajeeb Wazed tungkol sa pananatili ng kanyang ina sa India at sa kinabukasan ng Awami League.

Mananatiling ligtas ang aking ina sa Delhi, pero hindi siya basta tatahimik. Determinado siyang lumaban.

Sumasalamin ang mga pahayag niya sa mas malawak na estratehiya ng mga personalidad ng Awami League na nasa ibang bansa: kuwestiyunin ang lehitimidad ng tribunal at magtipon ng suporta sa mga tapat sa partido. Kung hindi matutuloy ang pagpapabalik kay Hasina, limitado ang mga legal na opsiyon niya sa Bangladesh maliban kung bumalik siya o maaresto, na magdudulot ng agarang pagkakakulong at malamang na mabilis na pagsasampa ng apela.

Kalkulasyon ng India at mga pusta sa rehiyon

Maselan ang pagtitimbang na kinakaharap ng New Delhi. Mahalagang kapitbahay ang Bangladesh para sa kalakalan, koneksiyon at seguridad sa hangganan. Matagal na ring may personal at pampolitikang ugnayan ang mga lider ng India kay Hasina. Maaaring magpahirap sa ugnayan sa pansamantalang gobyerno ang hayagang pagtanggi sa kahilingan ng Dhaka at magpalakas sa mga kritiko ni Hasina sa loob ng bansa. Sa India naman, maaaring ituring na pagtalikod sa isang katuwang ang mabilis na pakikipagtulungan, gayong nakatulong ito sa loob ng maraming taon upang mapalapit ang ugnayan sa seguridad at ekonomiya.

Dapat ding isaalang-alang ng India ang mensaheng ipararating nito sa publiko sa dalawang bansa. Maaaring magpagalit sa mga tagasuporta ni Hasina ang mahigpit na paninindigan laban sa kanya at umalingawngaw ito sa politika sa Bangladesh bago ang halalan. Nag-iiwan ng puwang para kumilos ang di-komitidong hakbang at pinananatiling bukas ang mga ugnayan sa sinumang mamumuno sa Dhaka matapos ang halalan. Sa ngayon, pinakamalamang ang pagsusuri sa mga legal na hakbang batay sa bawat kaso, nang walang matibay na pangako tungkol sa pagpapabalik kay Hasina.

Awami League at ang nalalapit na halalan

Dating nangingibabaw na puwersang pampolitika sa Bangladesh ang Awami League, ngunit naisasantabi na ito ngayon. Ipinagbawal ang partido sa paglahok sa nalalapit na halalan, at nakakulong o nagtatago sa ibang bansa ang marami sa matataas na lider nito. Iginiit ng mga tapat dito na mananatili itong puwersa. Babaguhin ng mga hatol ang kanilang mga taktika habang pinag-iisipan nila ang pagkilos sa lansangan at ang panganib ng pagsupil at mga kasong legal na maaaring kaharapin kapag nilabag ang mga tuntuning pang-emerhensiya.

Utos sa pansamantalang gobyerno na magdaos ng kapani-paniwalang halalan at ibalik ang katatagan. Sinabi ng mga opisyal na tinugunan nila ang ilan sa mga sanhi ng kaguluhan sa pamamagitan ng pagbabawas sa mga quota sa trabaho at pangakong magsasagawa ng mga reporma. Gayunman, nanganganib na patindihin ang pagkakahati kung tuluyang aalisin sa halalan ang isang buong partido. Malamang na tututok ang internasyonal na atensiyon, na matindi na mula nang ilabas ang hatol, sa kung magbibigay ang Bangladesh ng puwang para sa malawakang pakikilahok at kung mapipigil ang karahasang pampolitika.

Kung magtatangkang magdaos ng malawakang protesta ang mga tagasuporta ng Awami League, maaaring muling humarap sa sagupaan ang mga puwersang panseguridad. Nagbabala ang pansamantalang administrasyon na kikilos ito para pigilan ang panununog, pagbabara ng mga lansangan at pag-atake sa mga pampublikong ari-arian. Susubukin sa mga darating na linggo kung mapananatili ng Bangladesh ang kaayusan ng publiko habang nagbubukas ng sapat na puwang sa politika para maging lehitimo sa paningin ng mga botante ang halalan.

Ekonomiya at industriya ng kasuotan: ano ang nakataya

Lubhang nakadepende ang ekonomiya ng Bangladesh sa pagluluwas ng mga kasuotan. Kabilang ang bansa sa pinakamalalaking prodyuser ng damit sa mundo, at umaasa ang mga pandaigdigang retailer sa mga pabrikang nakapangkat sa paligid ng Dhaka at Chittagong. Nagdulot ang kaguluhan noong nakaraang taon ng pansamantalang pagsasara ng maraming pasilidad, pagkaantala sa mga ruta ng transportasyon at paghina ng logistik. Napansin ito ng mga mamimili at nabawasan ang nalikhang produkto ng mga supplier. Maaaring maapektuhan ng panibagong kawalang-katatagang pampolitika ang mga iskedyul ng produksyon at sahod ng milyun-milyong manggagawang nagpapatakbo sa sektor.

Binabantayan ng mga may-ari ng pabrika ang mga palatandaang mananatiling kontrolado ang sitwasyon sa seguridad. Nag-aalala ang mga manggagawa sa kita at kaligtasan kung bumalik ang mga rali at sagupaan sa mga sonang industriyal. Nakatuon ang pansamantalang pangkat sa pananalapi sa pagpigil sa pagtaas ng presyo, pagtiyak ng suplay ng gasolina at pagpapatatag ng halaga ng pera. Maaaring masubok ang mga pagsisikap na ito kung lumawak ang kaguluhan o kung ihinto ng mga pandaigdigang tatak ang mga order bilang tugon sa panibagong mga larawan ng karahasan sa mga lansangan.

Mga susunod na legal na hakbang at posibleng senaryo sa politika

Ayon sa mga tuntunin ng tribunal, karaniwang kailangang sumuko o maaresto ang isang nahatulan bago makapagsampa ng apela sa Korte Suprema. Ibig sabihin, wala pang praktikal na paraan si Hasina para umapela maliban kung bumalik siya sa Bangladesh o ipatapon pabalik. Nagpapatuloy ang proseso para humiling ng abiso mula sa Interpol, ngunit madalas itong matagalan; at kahit magkaroon ng abiso, nakasalalay sa kagustuhan ng bansang kinaroroonan ang pag-aresto at pagpapabalik sa kanya. Kung mananatili si Hasina sa India, hindi maipatutupad ang hatol. Gayunman, hinuhubog ng pasya ang lokal na politika dahil inaalis nito ang isang pangunahing personalidad sa agarang larangan ng halalan at pinatitindi ang paninindigan ng magkabilang panig.

Unang malaking hatol ng tribunal ang pasya sa marahas na pagsupil noong 2024, at nakasalang na ang mga karagdagang kaso laban sa iba pang opisyal at tauhan. Maaaring palakasin ng bawat hatol ang paggiit ng pansamantalang gobyerno na may pananagutan o palalimin ang pangamba sa piling pagpapatupad ng katarungan. Ilang linggo na lamang bago ang halalan, lalo pang pinatitingkad ng hatol ang mga panawagan para sa malinaw na pangangampanya, kapani-paniwalang pangangasiwa sa botohan at puwang para sa mapayapang pagtitipon. Malaki ang nakataya para sa mga mamamayang naghahangad kapwa ng seguridad at pagkakataong pumili ng susunod na mamumuno.

Mga Dapat Malaman

• Hin sentenciahan ng kamatayan ng tribunal ng Bangladesh ang dating punong ministro na si Sheikh Hasina dahil sa mga krimen laban sa sangkatauhan na may kaugnayan sa marahas na pagsupil sa mga protesta noong 2024.
• Nilitis si Hasina kahit wala siya sa korte at nakatira siya sa India bilang destiyero, kaya nahaharap ang India sa presyur na isaalang-alang ang kahilingan ng Dhaka na ipatapon siya pabalik.
• Hin sentenciahan din ng kamatayan ang dating ministro ng interior na si Asaduzzaman Khan. Binigyan naman ng limang taong pagkakakulong ang dating hepe ng pulisya na si Chowdhury Abdullah Al Mamun matapos siyang makipagtulungan.
• Tinataya ng isang imbestigasyon ng United Nations na aabot sa 1,400 katao ang napatay sa kaguluhan, karamihan dahil sa pamamaril ng mga puwersang panseguridad.
• Mas mahigpit ang seguridad sa buong Dhaka; iniulat ang paggamit ng tear gas, paglalagay ng mga harang at mga sagupaan kaugnay ng hatol.
• Tinawag ni Hasina na dayang tribunal ang korte at tinanggihan ang hatol bilang motibado ng politika.
• Itinatag noong 2009 ang tribunal para litisin ang mga krimen sa digmaan noong 1971. Pinuna ito dahil sa mga usapin sa wastong proseso at paggamit ng parusang kamatayan.
• Karaniwang kailangang sumuko o makulong muna bago umapela sa Korte Suprema, kaya limitado ang mga opsiyon ni Hasina habang nasa India siya.
• Nakatakda ang halalan sa Pebrero at ipinagbawal sa Awami League ang paglahok. Maaaring tumaas ang tensiyon kung magdaos ng malawakang mga protesta ang mga tagasuporta nito.
• Madaling maapektuhan ng kawalang-katatagan ang ekonomiya ng Bangladesh na nakasandig sa industriya ng kasuotan, at maaaring makagambala sa mga pabrika at supply chain ang panibagong kaguluhan.