Tinitimbang ng Bangladesh ang papel ng mataas na kapulungan sa pansamantalang pamahalaan habang target ang Enero 2027 para sa repormang konstitusyonal

Maaaring makatulong ang panukalang mataas na kapulungan sa pagpili ng nangangasiwa sa halalan

Isinasaalang-alang ng komite ng Bangladesh para sa mga pagbabago sa Konstitusyon kung maaaring pumili ang magiging mataas na kapulungan ng Parlamento ng pinuno at mga tagapayo ng isang pansamantalang pamahalaang nangangasiwa sa halalan, sa gitna ng magkakaibang panukala para sa isang bise presidente, isang Speaker na pipiliin sa pamamagitan ng kasunduan, o ibang taong katanggap-tanggap sa pamahalaan at oposisyon.

Inilahad ni Home Minister Salahuddin Ahmed, na namumuno sa espesyal na komite, ang mga opsyon matapos ang ikasiyam nitong pulong sa gusali ng Pambansang Parlamento noong Sabado, Oktubre 24, 2026. Tinalakay rin ang mga panukalang apat na taon ang termino ng mababang kapulungan, anim na taon naman sa mataas na kapulungan, at ang paghirang ng pangulo sa mga pinuno ng hindi bababa sa anim na lupon o komisyong itinatag sa ilalim ng batas.

Hindi pa napagpapasyahan ng komite ang proseso ng pagpili, estruktura o mga tungkulin ng pansamantalang pamahalaan. Pangunahing layunin ng panukala na gawing bahagi ng pagpili sa pamahalaang mangangasiwa sa panahon ng halalan ang pagkakasundo ng naghaharing partido at oposisyon.

Mula alas-11 ng umaga hanggang bandang alas-5:30 ng hapon ang pulong, na may isang oras na pahinga. Inimbitahan ang humigit-kumulang 60 eksperto sa Konstitusyon, abogado ng Korte Suprema, propesor ng batas at akademiko; 44 ang dumalo. May ilang nagsumite ng nakasulat na opinyon, habang hiniling sa iba na magbigay nito sa loob ng isa hanggang 10 araw.

Umaabot lampas sa susunod na sesyon ng Parlamento ang takdang panahon ng reporma. Layuning matapos ang mga konsultasyon at pagbuo ng panukalang batas pagsapit ng Disyembre, at maihain ang panukalang batas sa pagbabago ng Konstitusyon sa Enero 2027. Sinabi ni Chief Whip Nurul Islam Moni na hindi ihahain ang panukala sa sesyong magsisimula sa Nobyembre 9.

Paano pipiliin ang pansamantalang pamahalaan?

Inilarawan ni Salahuddin ang panukalang mananatili ang mataas na kapulungan kahit buwagin na ang mababang kapulungan. Magbibigay ang patuloy na pag-iral nito ng isang institusyong parlamentaryo kung saan maaaring buuin ang pansamantalang pamahalaan sa panahon ng halalan.

Iminungkahi ng ilan ang paglikha ng posisyon ng bise presidente, na magsisilbi rin bilang Speaker ng mataas na kapulungan. Maaari namang akuin ng taong iyon ang pamumuno sa pansamantalang pamahalaan. Isa pang opsyon ang magkasundo ang pamahalaan at oposisyon sa isang Speaker na mamumuno sa pangangasiwa ng halalan.

Iminungkahi rin ng iba na maaaring magkasundo ang dalawang panig sa pagpili ng taong hindi Speaker. Maaari ring pumili ng mga tagapayo sa pahintulot ng magkabilang panig, kabilang ang mga kasapi ng mataas na kapulungan. Mga alternatibong paraan ng pagpili ang mga ito na tinatalakay, hindi listahan ng mga taong nominado sa puwesto.

Tinalakay ng mga kalahok na huwag isali ang hudikatura sa proseso ng pagpili at alisin ang pag-asa sa pangulo bilang huling opsyon. Sinabi ni Salahuddin na layunin nilang bumuo ng pansamantalang pamahalaan sa pamamagitan ng pagkakasundo. Magbibigay ng malinaw na prosesong susundin ng mga susunod na pamahalaan at partido ng oposisyon ang pagsulat nito sa Konstitusyon.

Ang pinakamahalagang usapin sa disenyo ay kung paano magkakaroon ng kasunduan kapag hindi nagkakasundo ang mga partidong pampolitika. Sentro ng mga panukala ang pahintulot ng magkabilang panig sa pagpili, ngunit hindi pa naglalabas ang komite ng kumpletong proseso para sa mga pagtatalaga, tungkulin at pagresolba sa hindi pagkakasundo.

Magkakaibang termino para manatili ang mataas na kapulungan

Nagmungkahi ang mga eksperto ng apat na taong termino para sa mababang kapulungan at anim na taon para sa mataas na kapulungan. Dalawang taon na mas mahaba, kung gayon, ang iminungkahing termino ng mataas na kapulungan, na nagpapaliwanag kung paano ito maaaring manatiling gumagana habang nagdaraos ng halalan para sa kabilang kapulungan.

Bicameral legislature ang tawag sa parlamentong may dalawang kapulungan. Sa kaayusang tinatalakay rito, hindi lamang pagsusuri ng mga panukalang batas ang magiging papel ng mataas na kapulungan: maaari rin itong maging institusyong gagamitin sa pagpili ng nangangasiwa sa halalan.

Mahalaga, kung gayon, ang komposisyon nito kapwa sa paggawa ng batas at pangangasiwa ng halalan. Kabilang sa mga mungkahi ang pagkakaroon ng kinatawan mula sa lahat ng 64 distrito at iba’t ibang pamayanang etniko. Tinalakay rin ng mga eksperto ang pagpapalaki sa iminungkahing bilang ng mga itatalaga ng pangulo mula sa mahigit lima at pagtatakda ng malinaw na kuwalipikasyon para sa mga puwestong iyon.

Sinabi ni Salahuddin na iminungkahi ng ilang kalahok ang pagpili ng mga nominado na nakapag-ambag sa bansa sa mga larangan gaya ng sining, kultura at agham. Magbibigay iyon ng malinaw na batayan para sa mga pagtatalaga sa halip na lubusang iwang bukas ang pagiging kuwalipikado.

Kinuwestiyon ng ilang kalahok kung kailangan nga ba ng Bangladesh ng ikalawang kapulungan ng Parlamento at iminungkahi sa halip ang isang konsehong tagapayo. Makaaapekto rin ang pagpili sa pagitan ng dalawang opsyon sa panukala para sa pansamantalang pamahalaan, dahil nakasalalay sa paglikha ng mataas na kapulungan ang paraang gumagamit dito.

Maaaring magkaroon ng higit na kalayaan ang mga mambabatas sa pagboto

Isa pang pangunahing paksa ang Artikulo 70, na naglilimita sa kakayahan ng mga kasapi ng Parlamento na bumoto laban sa kanilang partido. Tinalakay ng mga kalahok ang pagbibigay sa mga mambabatas ng kalayaang magpahayag ng kanilang pananaw at bumoto nang nagsasarili sa karamihan ng mga usapin, habang pinananatili ang disiplina ng partido sa apat na kategorya.

• Mga pagbabago sa Konstitusyon.
• Mga panukalang batas ukol sa salapi, na tumatalakay sa mga itinakdang usaping pinansiyal.
• Mga botohan para sa tiwala o kawalan ng tiwala, na nagpapasya kung nananatili ang suporta ng Parlamento sa pamahalaan.
• Mga usapin sa pambansang seguridad o panahon ng digmaan.

Sinabi ni Salahuddin na malawakang tumutugma ang mga pananaw ng mga eksperto sa naunang mga talakayan ng komite. Magbibigay ang panukala sa mga mambabatas ng higit na kalayaang sumalungat sa kanilang mga partido sa karaniwang mga batas at iba pang gawain ng Parlamento, habang mananatiling mahigpit ang kontrol sa pananatili ng pamahalaan, mga pagbabago sa Konstitusyon, pananalapi at seguridad.

Tinalakay rin ng mga kalahok ang pagpapahintulot sa mga mambabatas na magtala ng pormal na pahayag ng pagtutol na nagpapaliwanag ng kanilang hindi pagsang-ayon. Para sa mga botante, maaaring mangahulugan ito na mas madalas magkaroon ng ibang paninindigan ang isang mambabatas kaysa sa mga pinuno ng partido sa iba’t ibang usapin at maitala niya ang paninindigang iyon.

Tinalakay rin ng komite ang direktang halalan sa mga puwestong nakalaan para sa kababaihan. Kasama ng representasyon ng mga distrito at grupong etniko sa iminungkahing mataas na kapulungan, tinutugunan ng panukalang iyon kung sino ang makapapasok sa Parlamento at kung gaano kalaya silang kumilos matapos mahalal.

Maaaring magpatibay sa pagsusuri ang mga pinuno mula sa oposisyon

Tinalakay ang Artikulo 76, na may kinalaman sa mga komite ng Parlamento, sa mga panukalang bigyan ng higit na pananagutan ang mga mambabatas ng oposisyon sa pagsusuri sa mga gawain ng pamahalaan. Sinabi ni Salahuddin na isasaalang-alang ng komite ang mga kaayusang naaayon sa napagkasunduan sa July National Charter.

Kabilang sa mga panukala ang pagtatalaga ng mga mambabatas ng oposisyon bilang pinuno ng mahahalagang komiteng permanente. Tinalakay ang Public Accounts Committee at Public Undertakings Committee, gayundin ang mga komiteng nangangasiwa sa mga usaping panloob at panlabas. Sinusuri ng mga lupon na ito ang iba’t ibang larangan, mula sa paggasta ng pamahalaan hanggang sa gawain ng mga ministeryo.

Ipinanawagan ni dating tagapayo sa batas ng pansamantalang pamahalaan na si Propesor Asif Nazrul ang pagpasa ng batas sa ilalim ng Artikulo 76 upang maging mas mabisa ang mga komite ng Parlamento. Magkaugnay na bahagi ng iminungkahing sistema ng pagsusuri ang pagkakaroon ng pinunong mula sa oposisyon at pagbibigay dito ng kapangyarihang humingi ng mga sagot.

Inilarawan ni Salahuddin ang napagkasunduan sa ilalim ng charter na maglaan ng pamumuno sa mga komite sa oposisyon batay sa bahagi nito sa mga puwesto. Gayunman, sinabi ni Asif na wala siyang natanggap na sagot sa pulong tungkol sa panukala niyang pamunuan ng oposisyon ang mahahalagang komite. Inilarawan ng tagapangulo ang nilalayong direksiyon ng patakaran, samantalang humingi naman si Asif ng mga pangakong ipatutupad ito.

Saklaw ng kalayaan ng hudikatura ang mga pagtatalaga at pangangasiwa

Tinalakay ng mga eksperto ang batas na mamamahala sa pagtatalaga ng mga hukom at ang hiwalay na sekretaryat ng Korte Suprema. Tanggapan ng administrasyon ang sekretaryat na nangangasiwa sa mga gawaing organisasyonal ng isang institusyon; magbibigay naman sa mga hukuman ng sarili nilang estruktura ng administrasyon ang hiwalay na sekretaryat ng hudikatura.

Sinabi ni Salahuddin na nananatiling nakatuon ang pamahalaan sa pagtatatag nito, ngunit iniugnay niya sa mga kakulangan sa ordinansa ng naunang pansamantalang pamahalaan ang hindi pagkakapasa rito bilang batas ng Parlamento. Hindi niya idinetalye ang mga kakulangang iyon sa pahayag.

Ipinaliwanag ng home minister ang paninindigan ng pamahalaan:

May pangako kaming magtatag ng Sekretaryat ng Korte Suprema. Ngunit hindi namin ginawang batas ang ordinansa ng naunang pamahalaan dahil marami itong pagkakamali at kakulangan. May pangako kami tungkol dito.

Sinabi ni Asif na nagpahayag siya ng mga alalahanin tungkol sa batas sa pagtatalaga ng mga hukom at sa hakbang na magtatag ng sekretaryat, at tiniyak sa kanya ni Law Minister Md Asaduzzaman na isusulong ito ng pamahalaan sa hinaharap. Inilahad niya ang mga katiyakang iyon bilang dahilan kung bakit nananatiling isinusulong ang mga hakbang kahit hindi naging batas ang mga naunang panukala.

Iminungkahi rin ng mga kalahok na ilipat sa hudikatura ang responsibilidad sa administrasyon para sa pangangasiwa at pagdidisiplina sa mga hukom ng mababang hukuman. Tinutugunan nito kung sino ang mamamahala sa mga hukom na nasa ibaba ng Korte Suprema, bukod sa hiwalay na usapin kung paano sila itinatalaga.

Sino ang dapat mangasiwa sa mga institusyong konstitusyonal?

Tinalakay ang ugnayan ng pangulo at punong ministro sa pamamagitan ng mga panukalang baguhin ang kapangyarihan sa pagtatalaga at palakasin ang kalayaan ng mga pampublikong institusyon. Sinabi ni Salahuddin na may mga mungkahing bigyan ang pangulo ng kapangyarihang magtalaga ng mga pinuno ng hindi bababa sa anim na lupon at komisyong itinatag sa ilalim ng batas.

Mga institusyong nilikha sa pamamagitan ng batas ang mga lupon na itinatag sa ilalim ng batas. Direktang nagmumula naman sa Konstitusyon ang katayuan ng mga institusyong konstitusyonal. Tinalakay ng mga kalahok ang pagbibigay ng katayuang konstitusyonal sa Anti-Corruption Commission at National Human Rights Commission, upang magkaroon ng mas matibay na legal na batayan ang kanilang posisyon sa pamahalaan.

Pumasok din sa talakayan ang panukalang balangkas na tinawag na Statutory Constitutional Board. Sinabi ni Salahuddin na layunin nitong isaalang-alang kung paano bubuuin ang mga institusyon, tutukuyin ang kanilang mga tungkulin at matitiyak na makakakilos sila nang malaya.

Nagmungkahi ang mga eksperto ng walang kinikilingang komite sa pagpili ng mga itatalaga sa Election Commission at iba pang institusyong konstitusyonal. Kapwa saklaw ng mga usaping ito ang taong pormal na gagawa ng pagtatalaga at ang prosesong gagamitin para matukoy ang mga angkop na kandidato.

Tinalakay rin ang pagsusuring hudisyal. Ito ang kapangyarihan ng mga hukuman na suriin kung naaayon sa Konstitusyon ang mga hakbang ng pamahalaan o mga batas. Tinalakay ng mga kalahok ang kapangyarihang ito kaugnay ng mga pasyang administratibo, karaniwang batas at mga pagbabago sa Konstitusyon, kabilang ang doktrina ng batayang estruktura, na tumutukoy sa mga saligang katangian ng Konstitusyon.

Karamihan sa mga kalahok na nagpahayag ng pananaw kung maaari bang direktang baguhin ng pasya ng mas mataas na hukuman ang Konstitusyon ay pabor na pormal na isama ng Parlamento ang gayong pasya sa pamamagitan ng pagbabago sa Konstitusyon. Inilalagay ng talakayang ito sa magkatabing pananaw ang interpretasyon ng mga hukuman sa Konstitusyon at ang responsibilidad ng Parlamento na baguhin ang mga nakasulat na probisyon nito.

Higit pa sa mga indibidwal na panukala ang alitan sa oposisyon

Walang kinatawan ng oposisyon sa 12 kasaping espesyal na komite. Tinanggihan ng mga partido ng oposisyon ang proseso ng komite at hiniling na ipatupad ang July National Charter alinsunod sa mandato ng reperendum, kabilang sa pamamagitan ng isang Constitution Reform Council.

Pinagtibay ang charter sa panahon ng pansamantalang pamahalaang pinamunuan ni Muhammad Yunus. Matapos ang halalan noong Pebrero 12, nanumpa bilang mga mambabatas ang mga nagwaging kandidato ng Bangladesh Nationalist Party, samantalang nanumpa naman ang mga nagwagi mula sa alyansang pinamumunuan ng Jamaat-e-Islami bilang mga kasapi ng Parlamento at para sa iminungkahing tungkulin sa konseho ng reporma.

Sinabi ni Salahuddin na hindi naitatag ang Constitution Reform Council at nahalal at nanumpa ang mga mambabatas bilang kasapi ng Parlamento. Sinabi niyang iginagalang ng pamahalaan ang mandato ng reperendum, at ipinaliwanag na hindi ginawang batas ang ordinansa tungkol sa reperendum dahil wala nang nakatakdang iba pang botohan sa ilalim nito. Sinabi niyang isasagawa ang mga susunod na reperendum kasunod ng pagbabago sa Konstitusyon alinsunod sa Artikulo 142.

Samakatuwid, kapwa tungkol sa awtoridad at proseso ng reporma at sa nilalaman nito ang hindi pagkakasundo. Isinusulong ng pamahalaan ang pagbabago sa pamamagitan ng komite ng Parlamento, samantalang nais ng oposisyon na ipatupad ang mandato ng reperendum sa pamamagitan ng prosesong konseho na sinusuportahan nito.

Muling nag-anyaya si Salahuddin sa oposisyon na makilahok at sinabing isasaalang-alang ang mga panukala nito. Nang tanungin kung babawiin o luluwagan ng BNP ang mga pagtutol na naitala sa mga pahayag ng hindi pagsang-ayon sa July charter, sinabi niyang wala pang napagpapasyahan. Kailangang tukuyin ng mga partido ng oposisyon kung aling mga usapin ang hinihingan nila ng mga konsesyon.

Hinimok ni Asif ang komite na hubugin ang sistema ng pansamantalang pamahalaan batay sa mga pananaw ng oposisyon at isali ang mga partido nito sa mga talakayan. Sinabi niyang hindi niya gustong pasukin ang alitang pampolitika tungkol sa pangalan ng lupon ng reporma; ang ikinababahala niya ay kung maisasakatuparan ng mga positibong pagbabago sa Konstitusyon ang nilalayon ng mga ito.

May bigat sa mga pag-uusap ang karanasan noong 2011

Naalala ni Asif ang paglahok niya sa mga konsultasyon para sa pagbabago sa Konstitusyon noong 2011, nang pamunuan ni Suranjit Sengupta ang komite sa ilalim ng pamahalaang Awami League. Sinabi niyang mataas ang inaasahan niya nang sumali siya sa mga pag-uusap at kalaunan ay nadismaya siya sa mga pagbabagong ipinatupad sa pamamagitan ng Fifteenth Amendment.

Nabanggit din sa pahayag ni Salahuddin ang pagbuwag sa sistema ng pansamantalang pamahalaan noong 2011. Inakusahan niya ang pamahalaan noong panahong iyon na tinalikuran ang suporta ng komite nito sa pagpapanatili ng sistema matapos makipagpulong ang mga kasapi sa noo’y punong ministro. Iyon ang salaysay ng kasalukuyang ministro tungkol sa naunang pasyang pampolitika.

Hinimok ni Asif ang mga kalahok na alalahanin ang mga inaasahan ng malawakang pag-aalsa. Iniugnay ng panawagan niya ang kasalukuyang mga negosasyon sa kahilingan ng publiko para sa pagbabagong pampolitika, habang ipinaliwanag naman ng paggunita niya sa 2011 kung bakit huhusgahan ang mga pangakong ginawa sa mga konsultasyon batay sa pinal na susog.

Nakipagpulong na ang kasalukuyang komite sa mga partidong pampolitika at alyansa, akademiko, kinatawan ng media, mga organisasyong panlipunan at propesyonal, mga lider ng kababaihan at mga taong lumahok sa pag-aalsa. Sinabi ni Salahuddin na maaaring lumampas ang mga panukala sa July charter at isama ang mga kahilingan ng publiko at mga pangako sa mga manipesto ng halalan.

Ano ang mangyayari mula ngayon hanggang Enero?

Plano ng mga opisyal na tipunin ang mga nakasulat na opinyon bago tapusin ang burador. Layunin ng iminungkahing iskedyul na matapos ang mga talakayan sa mga stakeholder at pagbuo ng burador sa Disyembre at ihain ang panukalang batas sa pagbabago sa Konstitusyon sa Enero 2027, posibleng sa unang sesyon ng Parlamento sa taong iyon.

Sinabi ni Chief Whip Nurul Islam Moni na pangunahing layunin ng sesyon sa Nobyembre na tuparin ang hinihingi ng Konstitusyon na magdaos ng sesyon ang Parlamento sa loob ng 60 araw mula sa naunang sesyon. Ipinaliwanag niya ang takdang panahon ng pagbabago sa Konstitusyon:

Hindi ihahain sa sesyong ito ang panukala ng komite para sa pagbabago sa Konstitusyon.

Ang mahahalagang petsa at susunod na hakbang ay:

• Pebrero 12, 2026: Sinundan ang halalan ng magkakaibang paraan ng panunumpa para sa Parlamento at konseho ng reporma.
• Hulyo 13: Pormal na binuo ang espesyal na komite para sa pagbabago matapos ang mga pagkaantala sa pagtatalaga ng mga nominado ng oposisyon.
• Oktubre 24: Sinuri sa ikasiyam na pulong ang pagpili ng pansamantalang pamahalaan, mga kapangyarihan ng Parlamento at kalayaan ng hudikatura.
• Sa loob ng isa hanggang 10 araw mula sa pulong: Humiling ng karagdagang nakasulat na opinyon.
• Nobyembre 9: Nakatakdang magsimula ang ikaapat na sesyon ng Parlamento nang wala ang panukalang pagbabago sa Konstitusyon.
• Disyembre 2026: Target na matapos ang mga konsultasyon at pagbuo ng burador.
• Enero 2027: Target na maihain ang panukalang batas sa pagbabago.

Target ang Enero para sa paghahain, at inaasahang susundan pa ito ng trabaho sa Parlamento. Kabilang sa nilalayong proseso ang paghahain ng panukalang batas, pagsangguni nito sa kaugnay na komiteng permanente at pagbabalik nito sa Parlamento para maipasa. Sinabi ni Moni na mangangailangan ng malaking panahon ang mga konsultasyon at tumanggi siyang magtakda ng tiyak na petsa ng pagtatapos.

Mahahalagang Punto

• Maaaring pumili ang iminungkahing mataas na kapulungan ng pinuno at mga tagapayo ng pansamantalang pamahalaang nangangasiwa sa halalan sa pamamagitan ng kasunduan ng pamahalaan at oposisyon.
• Kabilang sa mga opsyon ang bise presidenteng magsisilbing Speaker ng mataas na kapulungan, Speaker na pipiliin sa pamamagitan ng pagkakasundo, o ibang taong pinagkasunduan.
• Nagmungkahi ang mga eksperto ng apat na taong termino para sa mababang kapulungan at anim na taon para sa mataas na kapulungan.
• Maaaring pahintulutan ng mga pagbabago sa Artikulo 70 ang mga mambabatas na malayang bumoto maliban sa apat na itinakdang kategorya.
• Talakayan din ang mga pagtatalaga sa hudikatura, Sekretaryat ng Korte Suprema at pamumuno ng oposisyon sa mga komite ng Parlamento.
• Hindi kasali sa komite ang mga partido ng oposisyon sa gitna ng hindi pagkakasundo tungkol sa mandato ng reperendum at proseso ng konseho ng reporma.
• Layunin ng komite na ihain ang panukalang batas sa Enero 2027; wala pang pinal na balangkas para sa pansamantalang pamahalaan.