Protektadong Basil ng CPRAM: Maaari Itong Itanim ng mga Sambahayan, Pero Kailangan ng Pahintulot para Magbenta ng mga Pinaraming Halaman

Apat na protektadong barayti, hindi lahat ng Thai basil

May bisa sa loob ng 12 taon, mula 2024 hanggang 2036, ang proteksiyon ng CPRAM sa apat na barayti ng banal na basil, ngunit sinabi ng Ministri ng Agrikultura ng Thailand na maaari pa ring magtanim ang mga sambahayan ng mga barayting ito para sa sarili nilang konsumo. Ang restriksiyong tinukoy ni Agriculture Minister Suriya Juangroongruangkit ay tungkol sa pagpaparami ng mga protektadong halaman para ipagbili nang walang pahintulot.

Ang apat na barayti, Kaew Juree 01, 02, 03 at 04, ay nilinang mula sa katutubong lahi ng basil na tinatawag na CPR1. Nirehistro ang Kaew Juree 01 noong Marso 12, 2024, at ang tatlo pa noong Mayo 24, 2024, alinsunod sa Plant Variety Protection Act B.E. 2542, ang batas ng Thailand noong 1999 na namamahala sa mga karapatan sa mga barayti ng halaman.

Sinabi ng Department of Agriculture na hindi nagbebenta ang CPRAM ng mga binhi ng apat na barayting ito sa publiko. Sa halip, pinararami ito ng kumpanya para sa mga kontratistang magsasaka na nagsusuplay sa mga pabrika ng pagkain nito. Dahil dito, mas tiyak ang agarang usapin kaysa sa pagbabago sa buong bansa ng paraan ng pagbili o pagtatanim ng basil: bahagi ang mga protektadong barayti ng isang partikular na komersiyal na kadena ng suplay.

Gayunman, nangangamba ang mga magsasaka sa Ban Mai, lalawigan ng Nonthaburi, na maaari silang umasa sa mga binhing pribadong kompanya ang nagsusuplay matapos ang mga taon ng pagtatanim at sariling pag-iipon ng binhi. Magkaugnay sa kanilang pangamba ang dalawang usapin: kung ano ang ibig sabihin ngayon ng pagpaparehistro sa apat na barayti, at kung magtatakda ang mga pagbabago sa batas ng Thailand sa hinaharap ng mas mahihigpit na limitasyon sa pag-iipon at pagbabahagi ng binhi.

Sinabi ng CPRAM na saklaw ng mga karapatan nito ang apat na rehistradong barayti, hindi ang lahat ng uri ng banal na basil sa Thailand. Ayon sa kumpanya, mahigit 200 barayti ang mayroon sa bansa, habang sinabi naman ng departamento na maaari pa ring gumamit ang mga magsasaka ng karaniwang mga barayti ng basil, kabilang ang pag-iipon ng kanilang mga binhi o pagbili ng mga binhing itatanim.

Mga maaaring gawin ng mga sambahayan at magsasaka

Ipinaliwanag ni Suriya, ang ministro ng agrikultura at kooperatiba, noong Oktubre 22, 2026, na maaaring humiling ng proteksiyon ang mga pribadong kumpanya para sa mga bagong barayti ng halamang nalinang sa pamamagitan ng pananaliksik. Sinabi niyang maaaring magtanim ang publiko ng protektadong basil para sa konsumo ng sambahayan, ngunit kailangan ng pahintulot para paramihin ito at ipagbili.

Ang pagpaparami ay nangangahulugan ng paglikha ng mas maraming halaman, halimbawa sa pamamagitan ng paghahasik ng binhi o pagpapatubo ng mga pinagputulan. Kaya magkaibang gawain, ayon sa paliwanag ng ministro, ang pagtatanim ng basil ng isang sambahayan para gamitin sa pagluluto sa bahay at ang pagpaparami ng isang negosyo ng mga protektadong halaman para ipagbili.

Ang komersiyal na restriksiyong inilarawan ng ministro ay tungkol sa pagpaparami ng protektadong barayti para ipagbili. Para sa mga kontratistang magsasakang nagsusuplay sa mga pabrika ng CPRAM, tinukoy ng departamento ang hiwalay at organisadong paraan kung saan nagsusuplay ang kumpanya ng materyal na pantanim para sa produksiyon.

Ayon sa departamento, maaaring ipagpatuloy ng mga magsasakang nagtatanim ng basil na hindi kabilang sa apat na barayting ito ang dati nilang mga gawi sa pagtatanim. Nakaugnay ang rehistro ng CPRAM sa mga pinangalanang barayti, kaya mahalagang alamin muna ng magsasaka kung anong barayti ang mayroon siya, at pagkatapos ay kung ano ang balak niyang gawin dito.

Kung paano nairehistro ang mga barayti

Nagsimula ang gawaing pagpaparami ng CPRAM noong Abril 2020, halos apat na taon bago ang unang rehistro. Pinagsama sa programa ng pagpapaunlad ang mga pamamaraan sa laboratoryo at mga pagsubok sa pagtatanim sa kampus ng Kamphaeng Saen ng Kasetsart University sa Nakhon Pathom at sa CPRAM sa Pathum Thani.

Magkakahiwalay na hakbang ang pananaliksik, mga aplikasyon at pinal na pagkakaloob ng proteksiyon:

• Abril 2020: Sinimulan ang pagpapaunlad gamit ang katutubong lahi ng basil na CPR1.
• Pebrero 3, 2023: Nagsumite ng mga aplikasyon sa Department of Agriculture para sa Kaew Juree 01, 02, 03 at 04.
• Marso 12, 2024: Nirehistro ang Kaew Juree 01.
• Mayo 24, 2024: Nirehistro ang Kaew Juree 02, 03 at 04.
• Oktubre 22, 2026: Ipinaliwanag ni Suriya ang mga patakaran sa pagtatanim sa bahay at komersiyal na pagpaparami.
• 2036: Nagtatapos ang itinakdang panahon ng proteksiyon.

Nagkakaloob ang mga rehistro sa CPRAM ng mga karapatan sa ilalim ng umiiral na batas ng Thailand sa loob ng takdang panahon. Ang mas malawak na debate tungkol sa mga posibleng pagbabagong kaugnay ng pandaigdigang kumbensiyong UPOV 1991 ay tungkol sa maaaring pahintulutan o paghigpitan ng ibang balangkas ng batas.

Mga pagbabagong ginawa sa laboratoryo

Inilalarawan sa mga dokumento ng aplikasyon ng Department of Agriculture ang apat na barayti bilang nagmula sa CPR1, isang katutubong lahi ng banal na basil. Gumamit ang mga mananaliksik ng mga kemikal upang paramihin ang bilang ng mga set ng kromosoma, kasabay ng tissue culture, bago pumili ng mga halamang angkop sa produksiyon ng pagkain.

Nasa mga kromosoma ang mga tagubiling henetiko ng isang halaman. Maaaring magbago ang mga katangian ng halaman kapag dinagdagan ang bilang ng mga set ng kromosoma, kaya nagkakaroon ang mga tagapagparami ng mga halamang masusuri at mapipili. Sa tissue culture, pinatutubo sa kontroladong mga kondisyon ang maliliit na piraso ng materyal ng halaman, upang makagawa ang mga mananaliksik ng mga halamang magagamit sa karagdagang pag-aaral at pagtatanim.

Ayon sa CPRAM, nagsaliksik, nagparami at pumili ito ng mga halamang basil na may matapang na bango, matindi at maanghang na lasa, mabilis na paglaki at pare-parehong ani. Ito ang mga layuning sinabi ng kumpanya sa pagpaparami ng mga sangkap na ginagamit sa mga handang kainin na pagkain.

Iniugnay ng mga pagsubok sa pagtatanim ang gawaing laboratoryo sa mga kondisyon sa kampus ng unibersidad at sa kumpanya. Mahalaga para sa isang tagagawa ng pagkain ang tuloy-tuloy na produksiyon ng basil dahil kailangan ng mga pabrika ng maaasahang suplay ng sangkap na may tamang lasa at iba pang katangiang kailangan sa kanilang mga produkto.

Bakit nangangamba ang mga magsasaka sa mga binhi

Nagpahayag ang mga magsasaka sa Ban Mai ng pangambang nagmumula sa pang-araw-araw na pagsasaka: kung kakailanganin ba nilang bumili kalaunan ng mga binhi sa pribadong kumpanya sa halip na magtabi ng binhi mula sa sarili nilang mga pananim. Nagbibigay sa magsasaka ng materyal na pantanim para sa susunod na panahon ang pag-iipon ng binhi, nang hindi na kailangang bumili sa bawat pagkakataon.

Tinutukoy ng paliwanag ng Department of Agriculture ang kasalukuyang kalagayan para sa karaniwang basil. Maaari pa ring mag-ipon ng binhi ang mga magsasaka mula sa mga barayting karaniwan nilang ginagamit o bumili ng mga binhing itatanim, habang ang mga karapatan ng CPRAM ay para lamang sa apat nitong rehistradong barayti.

Ipinaliliwanag din ng kaayusan sa suplay para sa mga pabrika ng CPRAM kung bakit pinalinang ang mga barayting ito. Nais ng kumpanya ng basil na may partikular na mga katangian para sa paggawa ng pagkain at namamahagi ito ng materyal na pantanim sa pamamagitan ng mga magsasakang nagsusuplay sa negosyo nito. May iba pang mapagpipiliang barayti ang mga magsasakang hindi kabilang sa kaayusang iyon.

Kaya hindi lamang sa kasalukuyang pagkakaroon ng mga binhi ng CPRAM umiikot ang pangamba tungkol sa pag-asa sa mga tagapagsuplay ng binhi. Tungkol din ito sa lawak ng pagpipilian ng mga magsasaka, kung aling mga barayti ang mananatiling madaling makuha, at kung anong mga patakaran ang umiiral kapag nag-iipon, nagpaparami o nagpapalitan sila ng materyal na pantanim.

Pampublikong pananaliksik at usapin ng pagmamay-ari

May dalawang papel ang Kasetsart University sa usaping ito. Dito isinagawa sa kampus nito sa Kamphaeng Saen ang mga pagsubok sa pagtatanim para sa programa ng pagpaparami ng CPRAM, at nabigyan din ng proteksiyon ang isa pang barayti ng basil ng unibersidad.

Nagdulot ng tanong ang paglahok ng unibersidad tungkol sa pananaliksik na sinusuportahan ng pribadong pondo sa isang pampublikong institusyon: sino ang dapat magmay-ari ng mga magmumula rito at paano dapat makinabang ang publiko? Maaaring hangarin ng mga kumpanya ang maaasahang sangkap at pagbawi sa ginastos sa pananaliksik, samantalang may mga tungkulin din ang pampublikong unibersidad sa pananaliksik at pagbabahagi ng kaalaman.

Hindi pa inilalahad sa publiko ang mga tuntunin sa pagmamay-ari at pagpopondo ng pananaliksik na ito sa impormasyong kalakip ng pagtatalo. Wala ring ibinigay na petsa kung kailan magpapasya tungkol sa mga pagbabagong kaugnay ng UPOV 1991.

Bahagi pa rin ng tugon ng pamahalaan ang pampublikong pananaliksik sa halaman. Sinabi ni Suriya na patuloy na nagpapaunlad ng mga barayti ng halaman ang mga mananaliksik ng Department of Agriculture na magagamit ng mga magsasaka, kaya maihahanay ang pagkuha sa materyal na pantanim na mula sa pampublikong pananaliksik sa legal na proteksiyong maaaring makuha ng mga pribadong tagapagparami.

May iba pang pagpipiliang basil

Itinuturo ng Department of Agriculture ang katutubong basil at iba pang barayti sa merkado bilang mga alternatibo para sa mga magsasaka. Binabanggit din nito ang pananaliksik ng National Center for Genetic Engineering and Biotechnology, na kilala bilang BIOTEC.

Kabilang sa mga barayting binanggit ng BIOTEC ang Kiew BIOTEC 1, Kiew BIOTEC 2 at Daeng BIOTEC 3. Ipinakikita ng mga ito, kasama ng mga katutubong barayti at iba pang komersiyal na materyal na pantanim, na hindi lamang sa programa ng CPRAM isinasagawa ang pagpapaunlad ng basil.

Inilalagay sa konteksto ng bilang na mahigit 200 barayti ng Thai basil sa Thailand ang apat na rehistro ng CPRAM. Humiling ang kumpanya ng mga karapatan sa isang maliit na pangkat ng mga piling barayti mula sa mas malawak na hanay ng basil. Mahalaga para mapanatili ng mga magsasaka ang pagpipilian nila sa materyal na pantanim ang patuloy na pagkakaroon ng mas malawak na hanay na ito.

Praktikal na pasya pa rin ang pagpili ng barayti, batay sa pananim na nais palaguin ng magsasaka at sa bibili nito. Nakatuon ang mga layuning sinabi ng CPRAM sa mga sangkap para sa pabrika, samantalang ang katiyakang ibinigay ng departamento ay tungkol sa patuloy na paggamit ng mga magsasaka sa iba pang barayti ng basil na mayroon na sila.

Bakit bahagi ng debate ang UPOV 1991

Nagbabala ang BioThai, isang organisasyong nagtataguyod ng biodiversity, na maaaring palakasin ng pag-aayon ng batas ng Thailand sa UPOV 1991 ang mga karapatan ng mga tagapagparami ng halaman at bawasan ang kalayaan ng mga magsasaka na mag-ipon o magbahagi ng binhi mula sa mga protektadong barayti. Pandaigdigang balangkas ang UPOV para sa pagprotekta sa mga bagong barayti ng halaman.

Hindi lamang pagbebenta ng binhi ang saklaw ng pangamba ng organisasyon. Ayon dito, maaaring maapektuhan ng mas mahihigpit na patakaran ang pagtatabi ng protektadong binhi para sa susunod na panahon ng pagtatanim, pagbabahagi nito sa iba kahit walang bayad, at paggamit ng materyal ng halaman para sa karagdagang pagpili o pagpaparami.

Nagbibigay sa tagapagpaunlad ng legal na kontrol sa mga tinukoy na paggamit ng protektadong barayti ang mga karapatan ng tagapagparami. Tungkol ang debate sa patakaran sa saklaw ng kontrol na iyon at sa kalayaang matitira sa mga magsasaka at mananaliksik upang patuloy na makapagtrabaho sa mga halaman. Nanawagan ang BioThai ng pagsusuri sa mga iminungkahing pagbabago sa batas na isinasaalang-alang ang kapakanan ng publiko at pumipigil sa pagkonsentra ng kontrol sa mga barayti ng halaman.

Tungkol sa kasalukuyang batas na namamahala sa apat na rehistro ng CPRAM ang paliwanag ni Suriya: maaaring magtanim ang mga sambahayan ng protektadong basil para kainin, samantalang kailangan ng pahintulot para paramihin ito nang komersiyal. Nakatuon naman ang babala ng BioThai sa posibleng pagbabago sa mga pagpipilian ng mga magsasaka sa ilalim ng balangkas ng batas sa hinaharap. Mas madaling maunawaan ang mga umiiral na patakaran at ang mga iminungkahing pagbabago kung paghihiwalayin ang dalawang usaping ito.

Mahahalagang Punto

• May proteksiyon ang CPRAM sa Kaew Juree 01, 02, 03 at 04, na nirehistro noong 2024 at saklaw nito sa loob ng 12 taon hanggang 2036.
• Ayon kay Agriculture Minister Suriya, maaaring magtanim ang mga sambahayan ng protektadong basil para sa konsumo, ngunit kailangan ng pahintulot para paramihin at ipagbili ito.
• Sinabi ng Department of Agriculture na pinararami ang apat na barayti para sa mga kontratistang magsasakang nagsusuplay sa mga pabrika ng CPRAM, sa halip na ibenta bilang binhi sa publiko.
• Maaaring patuloy na magtanim ang mga magsasaka ng iba pang barayti ng basil at mag-ipon ng kanilang mga binhi, ayon sa paliwanag ng departamento.
• Nagsimula ang programa ng pagpaparami noong Abril 2020 gamit ang katutubong lahi na CPR1, pagdodoble ng kromosoma at tissue culture.
• Babala ng BioThai na maaaring magtakda ng mas mahihigpit na limitasyon sa pag-iipon, pagbabahagi at pagpaparami mula sa protektadong binhi ang mga pagbabagong kaugnay ng UPOV 1991.