Humihiling ang Bangladesh ng Tatlong Taong Pagpapaliban sa Pag-alis sa Kategorya ng LDC, Tinatarget ang mga Kasunduan sa Kalakalan pagsapit ng 2027

Inaasahan ang pasya sa Oktubre bago ang deadline sa Nobyembre

Inaasahan ng Bangladesh na magkakaroon ng pasya sa katapusan ng Oktubre 2026 tungkol sa kahilingan nitong ipagpaliban nang tatlong taon ang pag-alis nito sa kategorya ng United Nations para sa mga bansang hindi gaanong maunlad, sinabi ni Commerce Minister Khandakar Abdul Muktadir noong Oktubre 19. Nakatakdang umalis ang bansa sa kategorya sa Nobyembre 24, habang humihingi ang pamahalaan ng dagdag na panahon upang maihanda ang mga negosyo sa mga pagbabago sa mga pribilehiyo sa kalakalan.

Sa isang seminar sa Dhaka, sinabi ni Muktadir na nalampasan na ng Bangladesh ang yugto ng United Nations Committee for Development Policy at naipasa na ang kahilingan nito para sa palugit sa UN Economic and Social Council. Ayon sa kanya, sinusuportahan ng European Union at iba pang stakeholder ang pagbibigay ng dagdag na panahon sa Bangladesh. Hindi pa rin napagpapasyahan ang pagpapaliban.

Inilarawan ni Muktadir, na nangangasiwa rin sa mga usaping pang-industriya, tela at dyut, ang inaasahang panahon ng pasya:

"Lubos akong umaasa na magkakaroon tayo ng resolusyon sa usaping ito sa susunod na linggo o sa linggo pagkatapos nito," aniya.

Nais din ng pamahalaan na matapos sa 2026 at 2027 ang mga negosasyon sa Comprehensive Economic Partnership Agreements, na kilala bilang CEPAs, o mga kasunduan sa malayang kalakalan sa walo hanggang sampung bansa. Pinakamalapit na layunin nito sa Europa na matapos ang negosasyon sa kasunduan sa malayang kalakalan sa EU bago umalis sa kategorya.

Bakit nais ng Bangladesh ng dagdag na panahon sa paghahanda

Kasalukuyang nakikinabang ang Bangladesh sa mga pribilehiyo sa kalakalan na kaugnay ng katayuan nito bilang bansang hindi gaanong maunlad, kabilang ang pagpasok sa pamilihan ng Europa nang walang buwis sa adwana o quota. Ang mga buwis sa adwana ay ipinapataw sa mga inaangkat na produkto, samantalang nililimitahan ng quota ang dami ng maaaring ipasok sa isang pamilihan. Kapag nawala ang pribilehiyadong pagpasok, maaaring tumaas ang presyo ng mga iniluluwas para sa mga mamimili maliban kung may ibang kasunduang papalit dito.

Giit ni Muktadir, labis na nabuhos ang pansin ng Bangladesh sa pagdiriwang sa pag-alis nito sa kategorya bilang usaping pampulitika at kulang naman ang paghahanda sa mga hamong pang-ekonomiya at pampinansyal. Sinabi niyang kailangan ng bansa ng mas matibay na kapasidad upang makinabang sa transisyon at mapangasiwaan ang mga kaakibat nitong suliranin.

Nagbahagi ang pamahalaan sa EU ng planong aksiyon na may mga deadline, na nagpapaliwanag kung paano nito gagamitin ang hinihiling na palugit. Iniuugnay ng adyenda nito ang mga negosasyon sa kalakalan sa suplay ng enerhiya, mga proseso sa pamumuhunan at pag-iimbak ng mahahalagang produkto. Bibigyan ng dagdag na panahon ang Bangladesh ng mas mahabang yugto upang maisulong ang mga pagbabagong ito bago umalis sa kategorya.

Paano umabot sa yugtong ito ang kahilingan para sa palugit

Sinimulan ng Bangladesh ang proseso ng pag-alis nito sa kategorya noong 2018. Inaasahang matatapos ang panahon ng paghahanda nito sa 2024, bago magdagdag ng dalawang taon dahil sa pandemya ng COVID-19. Magdaragdag pa ng tatlong taon sa iskedyul ang kasalukuyang kahilingan.

Ilang hakbang ang isinagawa ng pamahalaan upang maisulong ang palugit sa 2026:

• Pebrero 17: Hiniling ng pamahalaan sa United Nations na palawigin nang tatlong taon ang panahon ng paghahanda.
• Abril 6: Hiniling ni Punong Ministro Tarique Rahman sa pangkalahatang kalihim ng UN ang personal na suporta sa kahilingan.
• Hunyo 2: Nag-anunsiyo ang ministeryo ng pananalapi ng positibong tugon mula sa Committee for Development Policy.
• Oktubre 19: Sinabi ni Muktadir na nalampasan na ang yugto ng komite at nagpahayag ng pag-asang magkakaroon ng pasya sa loob ng Oktubre.
• Nobyembre 24: Nananatiling deadline na nais maunahan ng pamahalaan ang nakatakdang petsa ng pag-alis ng Bangladesh sa kategorya.

Kung maaaprubahan nang buo, itutulak ng tatlong taong palugit sa 2029 ang pag-alis sa kategorya. Ayon sa pamahalaan, gagamitin ang panahong iyon upang mapahusay ang kahandaan, kasabay ng pagsusulong ng mga negosasyon sa kalakalan at mga reporma sa loob ng bansa.

Dalawang paraan upang mapanatili ang pagpasok sa Europa

Nagtalaga ang Bangladesh ng punong negosyador para sa iminungkahing kasunduan sa malayang kalakalan sa EU at naghahanda para sa unang yugto ng mga teknikal na talakayan. Wala pang itinakdang petsa para sa mga pag-uusap na ito. Layunin ni Muktadir na matapos ang mga negosasyon bago umalis sa kategorya.

Nagtatakda ang kasunduan sa malayang kalakalan ng mga napagkasunduang tuntunin para sa kalakalan ng mga kalahok na ekonomiya, na kadalasang nagpapababa sa mga buwis sa adwana para sa mga saklaw na produkto. Isang yugto lamang ang pagtatapos ng negosasyon; kailangang magkabisa ang mga resultang kasunduan bago magamit ng mga negosyo ang mga pakinabang nito.

Naghahanda rin ang Bangladesh na mag-aplay para sa Generalised Scheme of Preferences Plus ng EU, o GSP+. Isa itong hiwalay na paraan upang mabigyan ng pribilehiyadong pagpasok sa pamilihan ng Europa ang mga kuwalipikadong bansa. Plano ng pamahalaan na ipagpatuloy ang gawaing ito kasabay ng iminungkahing kasunduan sa malayang kalakalan.

Ipinaliwanag ni Muktadir ang kagustuhan niyang makumpleto ang kasunduan sa EU:

"Gayunman, umaasa akong hindi na natin kakailanganin ang opsiyon ng GSP+, dahil matatapos natin ang FTA bago iyon," aniya.

Sa pagsabay ng dalawang paraang ito, may dalawang landas na maaaring tahakin ang Bangladesh habang naghahanda ito sa tuluyang pagbawas o pag-alis ng mga benepisyong kaugnay ng katayuan nito bilang bansang hindi gaanong maunlad.

Pinalalawak ang pagsusulong ng mga kasunduan sa kalakalan

Kabilang ang Oman, Singapore at New Zealand sa mga bansang kasali sa mga negosasyon o gawaing paghahanda. Ayon sa pamahalaan, nilagdaan na ng Bangladesh ang mga Comprehensive Economic Partnership Agreement sa Japan at South Korea, habang walo hanggang sampung bansa ang saklaw ng mas malawak nitong target sa 2026 at 2027.

Maaaring saklawin ng mga CEPA ang mas malawak na kooperasyong pang-ekonomiya kaysa sa pagbabawas lamang ng taripa. Nakadepende ang mga praktikal na pakinabang sa mga terminong mapagkakasunduan sa bawat katuwang, kabilang ang mga produkto at serbisyong magkakaroon ng mas magandang pagpasok at ang mga kahingian para sa mga negosyo.

Nagsusulong din ang Bangladesh ng pagiging kasapi sa Regional Comprehensive Economic Partnership, o RCEP. Ayon kay Muktadir, nakatanggap na ang bansa ng paunang pag-apruba para maisama rito at nagpapatuloy ang mga prosesong administratibo. Bumuo na ng komite upang pangasiwaan ang proseso ng pagsali.

Para sa mga tagaluwas, layunin ng estratehiya ng pamahalaan na makakuha ng akses sa pamamagitan ng ilang kasunduan sa halip na umasa lamang sa mga pribilehiyong kaugnay ng isang kategorya ng pag-unlad. Para naman sa mga mamumuhunan, nakadepende rin ang halaga ng mga kasunduang ito kung makakakuha ng enerhiya ang mga pabrika, makapag-aangkat ng makinarya at makapagsisimula ng produksyon nang walang matagal na pagkaantala.

Halos isang taon ang mga proseso para sa negosyo

Sinabi ni Muktadir na 355 araw ang karaniwang panahong kailangan upang makumpleto ang mga pormalidad sa negosyo na tinukoy niya, sampung araw na lamang bago umabot sa isang buong taon. Saklaw ng kanyang bilang ang sunod-sunod na hakbang: pagkuha ng lisensiya sa kalakalan, pagbubukas ng bank account, pagkuha ng mga paunang clearance, pagkuha ng sertipiko ng rehistrasyon sa pag-aangkat at pagbubukas ng letter of credit para sa pag-aangkat ng makinarya.

Ang letter of credit ay pangakong magbabayad ang bangko sa nagbebenta kapag natugunan ang mga napagkasunduang kondisyon. Para sa negosyanteng bumibili ng makinarya mula sa ibang bansa, bahagi ito ng pagdadala ng kagamitan sa bansa at paghahanda sa pabrika upang makapagpatakbo.

Mahalaga ang tagal ng prosesong ito dahil maaaring nakalaan na ang pera ng mamumuhunan habang naghihintay pa rin siyang magsimula ng produksyon. Sinabi ni Muktadir na dahil sa matagal na mga proseso ay nahihirapan ang mga negosyante na panatilihin ang kanilang sigla at tuloy-tuloy na pamumuhunan.

Nais ng pamahalaan na paikliin ang mga pagkaantalang ito sa pamamagitan ng iisang online portal para sa mga lisensiya sa kalakalan. Makapagsusumite ang mga aplikante ng mga dokumento at makapagbabayad ng mga bayarin saanman sa Bangladesh o sa ibang bansa, at awtomatikong mapupunta ang mga bayad sa kinauukulang lokal na awtoridad ng pamahalaan.

Mga serbisyong digital at mas kaunting magkakahiwalay na inspeksiyon

Ililipat din nang ganap sa online ang mga serbisyo ng Registrar of Joint Stock Companies and Firms, na nangangasiwa sa pagpaparehistro ng mga kompanya. Plano ng pamahalaan na pahabain sa tatlo hanggang limang taon ang bisa ng iba't ibang lisensiya upang mabawasan ang dalas ng pag-renew ng mga ito ng mga negosyo.

Isa pang iminungkahing pagbabago ang koordinadong inspeksiyon. Sa halip na magkakahiwalay na bisitahin ng ilang ahensiya, daraanan ng mga negosyo ang isang mas pinagsamang proseso. Umaasa si Muktadir na mababawasan ng mga reporma ang panahong ginugugol sa pagkuha ng mga lisensiya at permit pagsapit ng 2027.

Tinutugunan ng mga hakbang na ito ang ibang uri ng gastos bukod sa mga taripa: ang oras at pagsisikap na administratibo para magtayo at magpatakbo ng negosyo. Kaya pinagsasama ng programa ng Bangladesh ang mga negosasyon sa ibang bansa at mga pagbabago sa loob ng bansa, kung saan kailangang magparehistro ng kompanya ang mga mamumuhunan, kumuha ng mga pahintulot at magsaayos ng mga inaangkat bago makinabang sa pagpasok sa mga pamilihan sa ibang bansa.

Nagbabantang hadlang sa produksyon ang kakulangan sa gas at limitadong imbakan

Nanatiling malaking sagabal sa bagong pamumuhunan ang kakulangan sa enerhiya sa Bangladesh, ayon kay Muktadir. Lubos na umaasa ang bansa sa inaangkat na gas at kulang ang imbakan nito para sa liquefied natural gas, o LNG, kaya bulnerable ito kapag napuputol ang mga suplay mula sa ibang bansa o tumataas ang mga presyo.

Ang LNG ay natural gas na pinalalamig hanggang maging likido upang maibiyahe sa barko. Tumatanggap nito ang mga terminal at ginagawa itong gas upang magamit. Sinabi ni Muktadir na isinasagawa ang pagtatayo ng mga karagdagang lumulutang na terminal ng LNG at mga balon ng gas, kasabay ng mga hakbang upang palawakin ang produksiyon ng kuryente mula sa solar power.

Hiwalay na usapin ang pag-iimbak. Tumutulong ang mga terminal na maipasok ang panggatong sa bansa, samantalang nagbibigay ang mga reserba ng suplay na magagamit kapag naputol ang mga paghahatid. Nanawagan si Muktadir para sa mas malaking kapasidad sa pag-iimbak at mga estratehikong reserba upang mabawasan ang kahinaan ng Bangladesh sa mga panlabas na dagok.

Tinukoy rin niya ang kakulangan sa mga reserba ng mahahalagang produkto, kabilang ang langis ng soya at liquefied petroleum gas, o LPG. Malawakang ginagamit ang LPG bilang nakaboteng panggatong. Dahil kakaunti ang reserba, mas kaunti ang nagagawa ng pamahalaan upang maibsan ang kakulangan at pagtaas ng presyo kapag nagiging di-tiyak ang suplay mula sa ibang bansa.

Dahil sa pangangailangan sa trabaho, apurahan ang reporma sa pamumuhunan

Tinatayang 20 hanggang 22 lakh katao ang maaaring madagdag bawat taon sa populasyong nasa edad ng pagtatrabaho sa Bangladesh, ayon kay Muktadir. Katumbas ito ng 2 milyon hanggang 2.2 milyong katao taun-taon, kaya tuwirang nakaugnay ang programa ng pamahalaan sa pamumuhunan sa pangangailangan para sa mas maraming trabaho.

Sinabi ni Muktadir na kailangan ang maaasahang enerhiya, mas payak na mga proseso sa negosyo at isang malinaw na balangkas ng batas para sa paglutas ng mga alitan upang makahikayat ng pamumuhunan. Binigyang-diin din niya ang pangangailangan para sa kakayahang bumili ng mga mamimili sa loob ng bansa, kasabay ng pagpasok sa mga mamimili sa ibang bansa.

Ang praktikal na hamon ay ang pagsasabay-sabay ng mga bahaging ito. Maaaring mapabuti ng kasunduan sa kalakalan ang mga kundisyon sa pagbebenta ng produkto ng isang pabrika sa ibang bansa; tumutulong naman ang maaasahang panggatong at mas mabilis na mga pahintulot upang makagawa ng produkto at makapag-empleyo ng mga manggagawa ang pabrika. Layunin ng iminungkahing palugit ng pamahalaan na magbigay ng panahon upang maisulong ang dalawang bahaging ito ng pagsisikap.

Sama-samang inorganisa ng Economic Reporters' Forum at Bangladesh Foreign Trade Institute ang seminar noong Oktubre 19. Pinamunuan ni Forum President Daulat Akhtar Mala ang pagtitipon, at inilahad ni Chief Executive Officer ng instituto na si Dr Mostafa Abid Khan ang pangunahing papel.

Mahahalagang Punto

• Humihiling ang Bangladesh ng tatlong taong pagpapaliban sa pag-alis nito sa kategorya ng United Nations para sa mga bansang hindi gaanong maunlad, na kasalukuyang nakatakda sa Nobyembre 24, 2026.
• Inaasahan ni Commerce Minister Khandakar Abdul Muktadir na magkakaroon ng pasya sa loob ng Oktubre.
• Tinatarget ng pamahalaan ang mga negosasyon sa kalakalan sa walo hanggang sampung bansa sa 2026 at 2027, habang isinusulong ang kasunduan sa EU bago umalis sa kategorya.
• Kasabay ng iba pang inisyatiba sa kalakalan ang paghahanda para sa akses sa EU GSP+ at pagsali sa RCEP.
• Tinutugunan ng mga nakaplanong reporma sa loob ng bansa ang proseso ng pag-apruba para sa negosyo na umaabot nang 355 araw sa karaniwan, kakulangan sa enerhiya at kakulangan sa mga estratehikong reserba.