Ikinulong ng Taliban ang 52 babae at isang batang babae dahil sa mga patakaran sa pananamit, ayon sa UN

Mga kumpirmadong pag-aresto sa Kabul at Herat

Arestado o ikinulong ng mga awtoridad ng Taliban ang hindi bababa sa 52 babae at isang batang babae sa Kabul at Herat mula Hulyo hanggang Setyembre 2026 dahil umano sa mga paglabag, kabilang ang pagsusuot ng makukulay na scarf o makeup, pagpapakita ng buhok, o paglabas sa publiko nang walang lalaking tagapag-alaga, ayon sa United Nations Assistance Mission in Afghanistan (UNAMA) noong Oktubre 8.

Pinalaya ang mga babae pagkaraan ng ilang oras, ayon sa misyon. Hinarap naman ng ibang babae ang mga banta ng pag-aresto. Nagbabala ang UNAMA na maaaring mas mababa ang kumpirmadong bilang nito kaysa sa aktuwal na lawak ng pagpapatupad ng mga patakaran, dahil may mga insidenteng hindi naiuulat bunga ng mga alalahanin sa proteksiyon at panlipunang stigma.

Sa pahayag nito noong Oktubre 8, sinabi ng UNAMA na "lubha itong nababahala" sa mga pag-aresto, pagkulong at banta laban sa kababaihan at mga batang babae sa maraming lugar sa Afghanistan. Iniulat din nito ang pambabastos sa salita, pambubugbog at mga banta laban sa kababaihan, kabilang ang mga babaeng tindera.

Kasunod ang mga natuklasang ito ng mga pag-aresto sa Herat noong Hunyo at isang protesta kung saan umano nagpaputok ang mga opisyal. Nagaganap din ito habang tinatanggap ng Afghanistan ang halos 6.5 milyong taong nagbalik mula Iran at Pakistan mula 2023, na marami sa kanila ay walang trabaho, kulang sa maayos na matutuluyan at walang mga dokumento.

Hindi agad tumugon ang Taliban sa pinakahuling pahayag ng UNAMA. Nanawagan ang misyon sa mga awtoridad na itigil ang diskriminatoryong pagpapatupad ng mga patakaran at igalang ang mga obligasyon ng Afghanistan sa ilalim ng pandaigdigang batas sa karapatang pantao.

Ano ang naging dahilan ng mga pagkulong?

Tinukoy ng UNAMA ang ilang paglabag na umano'y naging batayan ng pagkulong: hindi pagsusuot ng chador, lantad na buhok, pagsusuot ng makukulay na scarf o makeup, at paglabas nang walang mahram. Kasuotang tumatakip sa katawan ang chador, samantalang lalaking tagapag-alaga o kasamang lalaki ang mahram.

Ipinakikita ng listahan na hindi lamang pananamit ang saklaw ng pagpapatupad ng mga patakaran kundi pati kung malayang makakakilos ang kababaihan sa mga pampublikong lugar. Hindi nagbigay ang UNAMA ng bilang kung ilang babae ang ikinulong sa bawat sinasabing paglabag, o kung paano nahati sa Kabul at Herat ang 53 kumpirmadong kaso.

Inilarawan ng misyon ang mga insidente bilang mga pag-aresto o pagkulong, nang hindi pinag-iba ang dalawang kategorya sa bilang nito. Walang detalye sa pahayag tungkol sa mga pormal na kaso, paglilitis o eksaktong kalagayan ng bawat pagpapalaya. Kaya itinatala ng kumpirmadong bilang ang mga taong sumailalim sa pagpapatupad ng mga patakaran, hindi ang kabuuang bilang ng mga kasong inusig o hatol na inilathala.

Dahil pinalaya sila pagkaraan ng ilang oras, limitado ang mga konklusyong maaaring mabuo tungkol sa tagal ng pagkakakulong. Gayunman, hindi nito inaalis ang mga alalahanin tungkol sa mga batayan ng pagkulong o sa pagtrato sa mga babae bago sila pinayagang umalis.

Maaaring mag-iwan ng pangmatagalang pinsala ang maikling pagkulong

Sinabi ng UNAMA na nilalabag ng mga gawaing ito ang karapatan ng kababaihan at mga batang babae sa malayang pagkilos, pagpapahayag at awtonomiya. Saklaw ng mga karapatang ito ang kakayahang bumiyahe, magpahayag ng personal na pasiya at magdesisyon tungkol sa sariling buhay nang walang di-makatarungang panghihimasok.

Nagbabala rin ang misyon na inilalantad ng pag-aresto at pagkulong ang kababaihan at mga batang babae sa matinding panlipunang stigma at higit pang pagbubukod. Nakakatulong ang alalahaning ito na ipaliwanag kung bakit hindi kinakailangang maaasahang sukatan ng buong lawak ng pagpapatupad ng mga patakaran ang kumpirmadong pinakamababang bilang: maaaring hindi mapasama sa dokumentadong bilang ang mga babaeng natatakot sa mga kahihinatnan ng pag-uulat ng insidente.

Mahalaga rin ang mga banta ng pag-aresto kahit walang aktuwal na pagkulong. Maaaring umiwas ang isang babae sa tindahan, lugar ng trabaho o paglalakbay dahil natatakot siyang patigilin, kahit hindi siya kailanman ikulong ng mga awtoridad. Itinala ng UNAMA ang mga banta ngunit hindi naglathala ng kabuuang bilang ng mga babaeng naapektuhan nito.

Iniuugnay ng pagkakasama ng mga babaeng tindera ang iniulat na pang-aabuso sa kakayahan ng kababaihang kumita. Hindi binilang ng misyon kung ilang tindera ang pinagbantaan o binugbog, at hindi rin nito tinaya ang pagkalugi sa negosyo. Gayunman, kinikilala sa pahayag na kabilang sa mga hinaharap sa pananakot ang mga babaeng nakikibahagi sa karaniwang gawaing pangkomersiyo.

Nauwi sa madugong protesta ang mga pag-aresto noong Hunyo

Kasunod ang pinakahuling mga natuklasan ng naunang komprontasyon sa Herat. Sinabi ng mga independiyenteng eksperto ng UN sa karapatang pantao na dose-dosenang babae ang ikinulong noong Hunyo 6 at 7, 2026, dahil umano sa paglabag sa kautusan tungkol sa kasuotan ng kababaihan. Kabilang sa iniulat na mga patakaran ang pagsusuot ng burka o chador na may panakip sa mukha, gayundin ang pagbabawal sa pabango.

Noong Hunyo 9, nagtipon ang mga lalaki, babae at bata upang tutulan ang mga restriksiyon at pagkulong. Sa kanilang pahayag tungkol sa Herat, sinabi ng mga eksperto na umano'y nagpaputok at bumugbog ng mga nagpoprotesta ang mga opisyal.

Magkakaiba ang mga ulat tungkol sa mga nasawi. Sa naunang ulat ng UNAMA, hindi bababa sa isang batang lalaki ang napatay ng putok sa lugar ng Jibreil sa Herat at ilang iba pa ang nasugatan. Iniulat naman ng mga independiyenteng eksperto na hindi bababa sa dalawang tao, kabilang ang isang batang lalaki, ang napatay at mahigit 20 ang nasugatan. Hindi maaaring ituring na magkapareho ang magkaibang pinakamababang bilang, at wala pang inilalabas na paglilinaw para pag-isahin ang mga ito.

Sa mga ulat tungkol sa mga natuklasan ng UNAMA noong Hunyo, hindi bababa sa 30 ang bilang ng mga babaeng inaresto sa Herat, at dose-dosenang iba pa ang binigyan ng pasalitang babala. Magkaibang panahon ang tinutukoy ng bilang na ito at ng 52 babae at isang batang babae na naitala mula Hulyo hanggang Setyembre. Hindi ito dapat gamitin upang kalkulahin ang isang trend kung walang maihahambing na impormasyon tungkol sa pag-uulat at pagkumpirma ng mga kaso.

Ganito ang sunod-sunod na mga naitalang pangyayari:

• Hunyo 6 at 7, 2026: Iniulat na dose-dosenang babae ang ikinulong sa Herat dahil umano sa mga paglabag sa patakaran sa kasuotan.
• Hunyo 9: Nagprotesta ang mga demonstrador laban sa mga restriksiyon at pagkulong; umano'y gumamit ng putok at pambubugbog ang mga opisyal.
• Hulyo hanggang Setyembre: Kinumpirma ng UNAMA ang pag-aresto o pagkulong sa hindi bababa sa 52 babae at isang batang babae sa Kabul at Herat.
• Oktubre 8: Inilathala ng UNAMA ang pinakahuling mga natuklasan nito at nanawagang itigil ang diskriminatoryong pagpapatupad ng mga patakaran.

Mga patakaran at limitasyon sa paggamit ng puwersa ng pulisya

Ang Ministry for the Propagation of Virtue and the Prevention of Vice ang nagpapatupad sa mga patakaran ng Taliban tungkol sa pananamit at asal sa publiko. Ang batayang legal nito ay ang Law on the Propagation of Virtue and Prevention of Vice, na nagbibigay sa mga opisyal na tagapagpatupad ng mga moralidad ng malawak na kapangyarihan.

Mula nang bumalik sa kapangyarihan noong 2021, habang umaatras ang mga puwersang pinamunuan ng Estados Unidos, nagpataw ang Taliban ng malawak na restriksiyon sa edukasyon, trabaho at pagkilos ng kababaihan. Hindi pinapayagang mag-aral ang mga batang babae at babae lampas sa antas ng elementarya. Kabilang sa mga patakaran sa pananamit sa publiko ang pagsusuot ng panakip sa ulo, mahabang kasuotang tumatakip sa katawan at panakip sa mukha.

Iginigiit ng Taliban na sinasalamin ng mga patakaran nito ang interpretasyon nito sa batas Islamiko at kulturang Afghan. Kapwa ang mga restriksiyon mismo at ang paggamit ng mapamwersang kapangyarihan upang ipatupad ang mga ito ang tinututulan ng UN.

Kabilang sa mga independiyenteng ekspertong tumalakay sa karahasan noong Hunyo sina Richard Bennett, espesyal na rapporteur sa karapatang pantao sa Afghanistan, at Reem Alsalem, espesyal na rapporteur sa karahasan laban sa kababaihan at mga batang babae. Ipinaliwanag nila ang mga legal na limitasyon sa pagpapatupad ng batas:

Mahigpit na nililimitahan ng pandaigdigang batas ang paggamit ng puwersa sa pagpapatupad ng batas," sabi ng mga eksperto. "Pinahihintulutan lamang ito kung legal, kailangan at katimbang ito ng banta sa mga opisyal o sa iba, at kung iginagalang nito ang mga prinsipyo ng pag-iingat, kawalan ng diskriminasyon at pananagutan.

Kinikilala ng mga eksperto ang mga ulat na may ilang nagprotesta na naghagis ng mga bato. Sinabi nilang hindi sapat ang mga kilos na iyon lamang upang maabot ang mahigpit na pamantayan para sa paggamit ng nakamamatay na puwersa. Nanawagan sila para sa isang independiyente, walang kinikilingan at malinaw na imbestigasyon na makapagtatakda kung kinailangan ang nakamamatay na puwersa upang protektahan ang buhay at makapagtutukoy kung sino ang may pananagutan sa bawat antas ng command.

Mga obligasyon sa karapatang pantao at magkakaibang ulat tungkol sa mga warrant

Sinabi ng mga eksperto noong Hunyo na maaaring arbitraryo at labag sa batas ang pagkulong dahil sa paglabag sa patakaran sa kasuotan, sapagkat tila pinarurusahan nito ang paggamit ng kababaihan sa kalayaan sa pagpapahayag at karapatan nilang hindi madiskrimina batay sa kasarian. Arbitraryo ang pagkulong kapag walang sapat na legal na batayan o nilalabag nito ang mga pangunahing karapatan, kahit pa isang lokal na patakaran ang gamiting batayan ng mga awtoridad.

Binanggit nila ang mga obligasyon ng Afghanistan sa ilalim ng International Covenant on Civil and Political Rights, Convention against Torture, at Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women. Ayon sa kanila, bilang mga awtoridad na may kontrol, kailangang sumunod ang Taliban sa mga kasunduang nilagdaan ng Afghanistan.

Inilalarawan sa magkakahiwalay na ulat ang hakbang ng International Criminal Court laban sa matataas na opisyal ng Taliban, ngunit nagkakaiba ang mga ito sa panahon at bilang ng mga warrant. Sinasabi sa isang ulat na naglabas ng apat na warrant noong mas maaga sa linggong kinabibilangan ng Oktubre 8. Sa isa pang ulat, sinasabing dalawa pang warrant ang inilabas sa linggong iyon, bilang dagdag sa mga dati nang warrant laban sa pinuno ng Taliban na si Hibatullah Akhundzada at pinuno ng supreme court na si Abdulhakim Haqani.

Hindi dapat pagsama-samahin ang mga paglalarawang ito bilang pahayag na apat na bagong warrant ang inilabas sa linggong iyon. Iniuugnay ng dalawa ang hakbang ng korte sa mga umano'y krimen laban sa sangkatauhan na kinasasangkutan ng pagkakait sa mga karapatan ng kababaihan at mga batang babae. Hindi tinukoy sa mga ulat na iyon ang pagkakakilanlan ng dalawa pang opisyal.

Hindi katumbas ng hatol na pagkakasala ang warrant ng pag-aresto. Tinanggihan ng Taliban ang hakbang ng korte at sinabing udyok ito ng pulitika at paglabag sa soberanya ng Afghanistan. Iba ang tugong ito sa ICC sa kawalan ng agarang tugon sa pahayag ng UNAMA noong Oktubre 8.

Halos 6.5 milyong umuuwi ang humaharap sa hamon ng muling pagbangon

Kasabay ng mga natuklasan tungkol sa mga pag-aresto, inilathala ng International Organization for Migration (IOM) ang mga natuklasan nito tungkol sa mga Afghan na umuuwi mula Iran at Pakistan. Halos 6.5 milyon na ang nagbalik mula 2023, ayon sa briefing ng UN noong Oktubre, na naglahad ng Returnee Resilience Overview ng ahensiya.

Sinusuri sa ulat ang mga sambahayang umuwing walang dokumento at mga indibidwal na nagbalik at nanatili sa Afghanistan nang hindi bababa sa walong buwan mula nang dumating. Kaya mahalaga ang mga natuklasan sa pagtukoy kung nakapagtatayo muli ng buhay ang mga tao matapos ang unang pag-uwi, hindi lamang sa pagtugon sa agarang pangangailangan sa hangganan.

Ganito inilarawan ni Mihyung Park, pinuno ng misyon ng IOM sa Afghanistan, ang lawak ng hamon:

"Dumarating ang mga umuuwi sa Afghanistan sa dami at bilis na nangangailangan ng tuluy-tuloy na suporta lampas sa mismong pagdating nila," sabi ni Mihyung Park.

Sa populasyong sinuri, 82 porsiyento ang umuwi bilang sambahayan, na may karaniwang 6.1 katao bawat sambahayan. Mga batang wala pang 18 taong gulang ang bumubuo sa 58 porsiyento. Ipinakikita ng mga natuklasang ito ang malaking pangangailangan sa matutuluyan ng mga pamilya, pag-aaral at mahahalagang serbisyo.

Hiwalay ang mga estadistika ng mga umuuwi sa bilang ng mga ikinulong ng UNAMA. Hindi ipinakikita ng mga ito kung ilang umuuwi ang pinatigil dahil sa mga patakaran sa pananamit, o kung may mga babaeng ikinulong na kamakailan lamang nagbalik mula Iran o Pakistan.

Kulang pa rin ang trabaho, matutuluyan at mga dokumento

Sa mga sinuring umuwing 14 taong gulang pataas, 53 porsiyento ang hindi nakatapos ng pag-aaral, kalahati ang walang espesyalisadong karanasan, at 69 porsiyento ang hindi nagtrabaho sa loob ng 30 araw bago sila kapanayamin. Sinusukat ng bilang sa trabaho ang kamakailang pagtatrabaho, hindi ang permanenteng pagkakait sa trabaho, ngunit ipinakikita nito kung ilan ang nagsisikap muling bumuo ng buhay nang walang kamakailang kita.

Mahihirap din ang kalagayan sa pabahay. Nakatira sa pansamantalang silungan ang 77 porsiyento ng mga sinuri, samantalang kulang sa sapat na espasyo sa tirahan ang 51 porsiyento. Magkaibang sukatan ang mga ito: hindi awtomatikong nangangahulugan ang uri ng matutuluyan na sapat ang espasyo para sa sambahayan.

21 porsiyento lamang ng mga sumagot para sa kanilang sambahayan ang nagsabing may dokumento ang bawat miyembro nito. Hiwalay dito, 43 porsiyento ang walang mga dokumentong kailangan upang makagamit ng mga kaugnay na serbisyo. Hindi dapat ituring na magkasalungat ang mga porsiyentong ito dahil magkaibang pagsusuri ang pagkakaroon ng dokumento ng lahat ng miyembro ng sambahayan at pagkakaroon ng mga papeles na kailangan para sa isang partikular na serbisyo.

Ipinaliwanag ni Park kung ano ang itinuturing ng IOM na kailangan para sa pangmatagalang pagbangon:

Ipinakikita ng mga natuklasan na maraming umuuwi ang nagbabalak manatili at muling bumuo ng buhay, ngunit nakasalalay ang kakayahan nilang gawin ito sa pagkuha ng kabuhayan, ligtas na matutuluyan, mga dokumento at mahahalagang serbisyo, gayundin sa suporta para sa mga komunidad na tumatanggap sa kanila.

Nanawagan ang IOM para sa tuluy-tuloy na tulong sa mga umuuwi at sa mga komunidad na tumatanggap sa kanila, kabilang ang mga oportunidad sa trabaho, matutuluyan, tulong sa dokumento at mga pangunahing serbisyo. Nakatuon ang pamamaraan nito sa mga lugar na tinitirhan ng mga tao, sa halip na limitahan ang tulong sa oras ng kanilang pagdating.

Mga bagay na hindi pa napagtitibay

Inilalantad ng dalawang natuklasan ng UN ang isang praktikal na salungatan. Kailangan ng mga umuuwi na maka-access ng trabaho at serbisyo, habang nililimitahan naman ng mga restriksiyon sa pagkilos at paglabas sa publiko ng kababaihan ang kakayahan nilang matugunan ang mga pangangailangang iyon. Hindi sinusukat sa datos ang tuwirang epekto ng pagpapatupad ng mga patakaran sa pananamit sa mga sambahayan ng mga umuuwi, kaya hindi maipapahayag ang ugnayang iyon bilang pagkalugi o bilang ng mga serbisyong hindi napakinabangan.

Wala pang inilalathalang kumpletong bilang ng mga banta ang UNAMA, gayundin ng pinakabagong mga pagkulong sa bawat lungsod o mga kasaysayan ng bawat kaso. Magkakaiba pa rin ang bilang ng mga nasawi noong Hunyo sa iba't ibang ulat. Wala ring tinukoy na mga natuklasan mula sa independiyenteng imbestigasyong hiniling ng mga eksperto sa karapatang pantao.

Nanawagan ang mga eksperto na palayain ang mga ikinulong, protektahan sila laban sa pagmamaltrato, tiyakin ang pangangalagang medikal para sa mga nasugatan at itigil ang paghahalughog sa mga tahanan ng mga tao. Hinihiling sa pahayag ng UNAMA noong Oktubre na itigil ang diskriminatoryong pagpapatupad ng mga patakaran. Walang takdang panahon para sa pagsunod o petsa ng pagdinig na itinakda sa alinmang pahayag.

Mahalagang pag-ibahin ang pagpapalaya at pagbabago sa pagpapatupad ng mga patakaran. Ayon sa UNAMA, pinalaya ang mga babae pagkaraan ng ilang oras, ngunit itinala rin nito ang mga banta at pang-aabuso. Kaya higit pa sa pagtatapos ng mga indibidwal na pagkakakulong ang hinihingi nito: nais nitong itigil ang mga gawaing nagpaparusa sa kababaihan at mga batang babae dahil sa kanilang pananamit at paggalaw sa publiko.

Mahahalagang Punto

• Kinumpirma ng UNAMA na hindi bababa sa 52 babae at isang batang babae ang inaresto o ikinulong sa Kabul at Herat mula Hulyo hanggang Setyembre 2026.
• Kabilang sa mga sinasabing paglabag ang lantad na buhok, makukulay na scarf, makeup, hindi pagsusuot ng chador at paglabas nang walang lalaking tagapag-alaga.
• Pinalaya ang mga babae pagkaraan ng ilang oras; nagbabala ang UNAMA na maaaring hindi naiuulat ang iba pang kaso dahil sa takot at stigma.
• Nagprotesta sa Herat noong Hunyo kasunod ng mga naunang pagkulong. Magkakaiba ang mga ulat: hindi bababa sa isang nasawi ang sinasabi sa isa, at hindi bababa sa dalawa naman sa isa pa.
• Nanawagan ang mga opisyal ng UN at mga independiyenteng eksperto na itigil ang diskriminatoryong pagpapatupad ng mga patakaran at panagutin ang mga responsable sa mga umano'y pang-aabuso.
• Magkakaiba ang mga ulat kung apat na warrant ng ICC ang bagong inilabas o kung dalawa ang inilabas kasama ng dalawa nang umiiral na warrant.
• Halos 6.5 milyong Afghan na ang nagbalik mula Iran at Pakistan mula 2023; nagtala ang IOM ng malalaking kakulangan sa trabaho, matutuluyan at mga dokumentong kailangan para makakuha ng serbisyo.