Iniulat na Nagdeklara ang Pakistan ng Emergency at Pamamahala ng Gobernador sa Khyber Pakhtunkhwa; Tinutulan ng Oposisyon ang Pag-agaw sa Kapangyarihan

Inilipat ng pag-apruba ng pangulo ang kapangyarihan sa lalawigan sa gobernador

Iniulat na inaprubahan ni Pangulong Asif Ali Zardari ng Pakistan ang mga hakbang pang-emergency at pamamahala ng gobernador sa Khyber Pakhtunkhwa alinsunod sa Artikulo 232 at 234 ng Konstitusyon, kasunod ng rekomendasyon ni Punong Ministro Shehbaz Sharif. Agad na nagkabisa ang mga hakbang matapos ang iniulat na pahayag ng pangulo at inilipat ang kapangyarihang ehekutibo mula sa inihalal na pamahalaang panlalawigan.

Itinatampok ng bagong kaayusan si Gobernador Faisal Karim Kundi sa pamamahala ng lalawigan, sa tulong ng isang 11-miyembrong konsehong tagapayo. Inihayag din ng mga pederal na ministro ang hiwalay na kalihiman para sa 12 distrito at ang pagtalaga ng militar alinsunod sa Artikulo 245 upang tumulong sa pagpapanatili ng batas at kaayusan.

Ibinatay ng pamahalaan ang desisyon sa paglala ng terorismo at sa hindi umano epektibong pagtugon ng administrasyong panlalawigan. Iniulat na nakapagtala ang dalawang ulat sa seguridad na iniharap sa pederal na gabinete ng 195 porsiyentong pagtaas sa mga insidente ng terorismo mula Marso 1, 2024, hanggang Setyembre 23, 2026. Hiwalay namang binanggit ni Ministro ng Batas na si Senador Azam Nazeer Tarar ang 196 porsiyentong pagtaas sa terorismo at ekstremismo sa loob ng humigit-kumulang dalawa't kalahating taon.

Tinutulan ng mga personalidad sa oposisyon ang interbensiyon bilang solusyon sa krisis sa seguridad o sa komprontasyong pampulitika kaugnay ng mahabang martsa ng Pakistan Tehreek Insaf (PTI). Ilan sa kanila ang nanawagan sa halip na makipagnegosasyon. Hindi tinutukoy sa mga ulat ang eksaktong petsa ng proklamasyon ng pangulo, ang buong teksto nito, o ang kumpirmadong petsa ng pagtatapos ng bagong kaayusan.

Ano ang binabago ng pahayag ng pangulo

Ayon sa iniulat na pahayag ng Palasyo ng Pangulo, dumami ang mga pag-atake sa mga pasilidad ng pamahalaan, imprastraktura at mga ahensiyang nagpapatupad ng batas, na naglalagay sa mga buhay at ari-arian sa matinding panganib. Sinabi ng pahayag na hindi mapamamahalaan ang pamahalaang panlalawigan alinsunod sa Konstitusyon sa kasalukuyang mga kalagayan.

Iniulat na pinahihintulutan ng pahayag ang pederal na pamahalaan na utusan ang gobernador na akuin ang lahat o ilan sa mga responsibilidad ng lalawigan. Pinahihintulutan din siyang gamitin ang mga kapangyarihang nakatalaga sa mga institusyon at awtoridad ng lalawigan, ngunit hayagang hindi kabilang sa paglilipat ng kapangyarihang ito ang kapulungang panlalawigan.

Iniulat na kailangang agad lisanin ang puwesto ng punong ministro ng lalawigan, mga ministro nito, tagapayo, espesyal na katulong at abogado heneral. Sinabi ni Tarar na natapos na ang pamahalaang pinamumunuan ng punong ministro ng lalawigan at nailipat na sa gobernador ang mga kapangyarihan ng punong ministro, gabinete at mga tagapayo.

Mahalaga ang pagkakaiba sa usapin ng kapulungang panlalawigan. Hindi sinasabi sa iniulat na pahayag na ililipat kay Kundi ang mga kapangyarihan nito, at hindi ito dapat unawain bilang kumpirmasyong binuwag na ang lehislatura. Hindi pa detalyadong naipapaliwanag ang praktikal na papel nito sa ilalim ng bagong kaayusan.

Dalawang hakbang na konstitusyonal at pagtalaga ng militar

Magkaugnay ngunit magkaibang mekanismo sa Konstitusyon ang emergency rule at pamamahala ng gobernador. Tumutukoy ang Artikulo 232 sa proklamasyon ng emergency, samantalang tumutukoy ang Artikulo 234 sa pagkabigo ng pamahalaang konstitusyonal sa isang lalawigan at nagpapahintulot ito ng pederal na interbensiyon sa administrasyong panlalawigan. Sa paggamit sa dalawang artikulo, pinagsasama ang deklarasyon ng emergency at pagbabago sa kung sino ang gagamit ng kapangyarihang ehekutibo sa lalawigan.

Sinuri ng pulong ng gabinete, na pinamunuan ni Sharif sa Islamabad, ang mga ulat tungkol sa seguridad bago irekomendang payuhan ng punong ministro ang pangulo na kumilos sa ilalim ng dalawang artikulo. Ipinadala ang payo mula sa Tanggapan ng Punong Ministro patungo sa Palasyo ng Pangulo. Ayon sa mga sumunod na ulat, nilagdaan ito ni Zardari matapos mabigo ang mga negosasyong nilahukan ng mga delegasyon ng pamahalaan.

Inihayag din ni Tarar na itinalaga ang mga sundalo alinsunod sa Artikulo 245 upang tulungan ang gobernador sa pagpapanatili ng batas at kaayusan. Saklaw ng probisyong ito ang pagtulong ng sandatahang lakas sa kapangyarihang sibilyan. Hindi tinutukoy sa pahayag ang bilang ng mga sundalo, mga lugar na pagdedeployan o detalyadong iskedyul ng operasyon.

Inilarawan ng ministro ng batas na naaayon sa Konstitusyon ang interbensiyon. Kinuwestiyon naman ni Shaukat Yousafzai, kalihim ng impormasyon ng PTI sa lalawigan, ang awtoridad ng pederal na pamahalaan na magpatupad ng emergency at iginiit na hindi nito lulutasin ang krisis. Magkaibang pampulitika at legal na paninindigan ang mga ito; walang binanggit na pasya ng korte na lumulutas sa alitan.

Paano umusad ang desisyon

Ipinakikita ng mga naunang pahayag na pinag-uusapan pa ang lawak ng interbensiyon bago kumilos ang gabinete. Una nang sinabi ni Kundi na wala pang opisyal na desisyon at ang gabinete ang magpapasya kinabukasan kung magpapatupad ng emergency, pamamahala ng gobernador o kapwa. Sinabi niyang sasaklawin ng pamamahala ng gobernador ang buong lalawigan, samantalang maaaring malimitahan sa ilang lugar ang emergency.

Mas malawak ang kinalabasang inilalarawan sa mga sumunod na ulat: mga hakbang pang-emergency at pamamahala ng gobernador sa buong Khyber Pakhtunkhwa, kasabay ng hiwalay na estrukturang administratibo para sa mga piling distrito. Ganito ang iniulat na pagkakasunod-sunod:

• Bago aprubahan ng gabinete, sinabi ni Kundi na hindi pa napagpapasyahan ang anyo at saklaw sa heograpiya ng interbensiyon.
• Sinuri ng pederal na gabinete sa Islamabad ang mga ulat sa seguridad at nagrekomenda ng pagkilos alinsunod sa Artikulo 232 at 234.
• Ipinadala ni Sharif kay Zardari ang kanyang payo, na iniulat na nilagdaan ng pangulo matapos mabigo ang mga negosasyon.
• Iniulat na ipinahayag ng Palasyo ng Pangulo ang agarang pagpapatupad.
• Inihayag ng mga pederal na ministro ang konsehong tagapayo, kalihiman ng mga distrito at tulong militar.
• Sinabi ni Tarar na magpupulong ang Parlamento sa mga susunod na araw upang aprubahan ang mga hakbang.

Dahil gumagamit ang mga pahayag ng mga relatibong pagtukoy gaya ng ngayon at bukas nang walang iisang pare-parehong petsa ng publikasyon, mas maaasahan ang pagkakasunod-sunod na ito kaysa magtakda ng eksaktong petsa sa bawat hakbang.

Sino ang mamamahala sa lalawigan at sa 12 distrito?

Layunin ng 11-miyembrong konsehong tagapayo na pangasiwaan ang mga gawain ng pamahalaan sa ilalim ng superbisyon ni Kundi. Pinangalanan ni Ministro ng Impormasyon Attaullah Tarar ang mga miyembro nito at inilarawan silang mga eksperto sa kani-kanilang larangan, bagaman hindi tinutukoy sa inilathalang ulat ang itinalagang kagawaran ng bawat isa.

Iniulat na mga responsibilidad nila ang sumusunod:

• Tariq Mahmood Pasha: pananalapi.
• Aamir Javed: batas.
• Dr Syed Aamir Abdullah: edukasyon.
• Retiradong Tenyente Heneral Nigar Johar: kalusugan.
• Dr Sarfaraz Ali Shah: pagmimina at mineral.
• Dr Muhammad Irshad: industriya at komersiyo.
• Asif Rafiq Afridi: komunikasyon at mga proyektong pang-imprastraktura.
• Tayyab Qureshi: mga gawaing panrelihiyon.
• Usman Saifullah Khan: enerhiya.
• Samar Haroon Bilour: impormasyon at pagsasahimpapawid.
• Kifayatullah Khan: inanunsiyong kasapi, ngunit walang tinukoy na portfolio sa ulat.

Papatakbuhin ang hiwalay na kalihiman sa ilalim ng gobernador at punong kalihim, ayon sa ministro ng batas. Sinabi niyang direktang sasailalim sa pederal na awtoridad ang 12 distritong ito. Sa unang ulat, tinukoy ang mga ito bilang walong distritong kabilang sa dating Pederal na Pinamamahalaang mga Pook-Tribal, kasama ang Dera Ismail Khan, Lakki Marwat, Karak at Kohat.

Hindi isa-isang pinangalanan ang walong distrito. Dahil dito, hindi lubos na matutukoy mula sa paglalarawang iyon lamang ang hangganang administratibo ng bagong kalihiman. Hindi rin ipinaliwanag kung paano paghahatian ang mga responsibilidad nito ng mga pederal na awtoridad, gobernador, punong kalihim at konsehong tagapayo.

Ano ang ipinakikita ng mga bilang tungkol sa terorismo

Iniulat na nakatanggap ang gabinete ng dalawang natatanging ulat sa seguridad mula sa pulisya ng Khyber Pakhtunkhwa at mga ahensiyang paniktik. Inilarawan ng mga ito ang pagtaas ng terorismo sa nakaraang dalawang taon at pinuna ang paraan ng pamahalaang panlalawigan sa pagharap sa mga militanteng grupo at mga tagasuporta nila sa Afghanistan.

Iniugnay ng mga ulat ang paglala ng sitwasyon sa kakulangan ng paghahanda, pagtutok at epektibong mga hakbang laban sa terorismo. Mga konklusyon ito ng mga ahensiyang pangseguridad, hindi mga independiyenteng napatunayang pasya tungkol sa mga layunin ng pamahalaang panlalawigan. Nagparatang pa ang gabinete na sadyang lumalayo ang administrasyong panlalawigan sa paglaban sa terorismo.

Maliit man, hindi dapat burahin ang pangunahing pagkakaiba sa mga bilang. Itinatala ng ulat sa seguridad ang 195 porsiyentong pagtaas mula Marso 1, 2024, hanggang Setyembre 23, 2026. Binanggit naman ni Tarar ang 196 porsiyentong pagtaas sa loob ng humigit-kumulang dalawa't kalahating taon at pinagsama sa pagtukoy ang terorismo at ekstremismo. Maaaring bunga ang pagkakaiba ng pag-round off, saklaw o panahong pinaghahambingan, ngunit walang ibinigay na paliwanag.

Ang 195 porsiyentong pagtaas ay nangangahulugang 2.95 ulit ng panimulang bilang ang bilang ng mga insidente, kung iisang batayang bilang ang ginamit. Ang 196 porsiyentong pagtaas naman ay nangangahulugang 2.96 ulit nito. Walang ibinigay sa alinmang ulat na panimula at pangwakas na kabuuang bilang, kaya hindi masusuri ang kuwenta o maihahambing nang eksakto ang dalawang pahayag.

Sinabi rin sa ulat sa seguridad na tinarget ang mga institusyong pulisya at pangseguridad sa 73 porsiyento ng mga pag-atakeng terorista na naitala noong 2026. Ipinahihiwatig nito na halos tatlong-kapat ng mga pag-atake ay nakatuon sa mga puwersang may tungkuling harapin ang banta. Walang katumbas na kabuuang bilang sa mga ulat para sa mga sibilyang nasawi, tauhan ng seguridad na napatay o mga pag-atake sa bawat distrito.

Mga drone, pampasabog at kakulangan sa kapasidad ng pulisya

Ipinakikita ng mga iniulat na bilang ang pagbabago sa mga paraan ng pag-atake gayundin ang pagdami ng mga insidente. Ayon sa ulat sa seguridad, walang iniulat na pag-atake gamit ang drone laban sa pulisya o mga institusyong pangseguridad noong 2024. Umabot sa 170 ang bilang noong 2026, at binanggit din sa ulat ang humigit-kumulang 107 porsiyentong pagtaas sa loob ng isang taon.

Hindi ibinigay ang naunang bilang na pinagbabatayan ng taunang porsiyentong iyon. Sinusuportahan ng mga bilang ang babala sa ulat na lumalaking alalahanin sa seguridad ang mga drone, ngunit hindi ipinakikita ng mga ito ang kumpletong serye ng taunang bilang o kung ilang pag-atake ang nagdulot ng mga nasawi.

Nananatiling isa pang malaking banta ang mga improvised explosive device, o IED. Mga bombang binuo sa labas ng karaniwang paggawa ng kagamitang militar ang mga ito at maaaring ikubli sa tabi ng mga kalsada o malapit sa mga target. Nagtala ang ulat ng 181 pag-atake gamit ang IED noong 2025 at 159 hanggang Setyembre noong 2026.

Katumbas ng humigit-kumulang 88 porsiyento ng buong bilang noong 2025 ang bahagyang bilang para sa 2026, batay sa 159 na hinati sa 181. Mapanlilinlang ilarawan ang mas mababang bilang bilang pagbaba sa loob ng isang taon dahil magkaiba ang mga panahong sinasaklaw. Ipinakikita ng mga bilang na naganap na ang malaking bilang ng mga pag-atake gamit ang pampasabog bago matapos ang taon.

Nanawagan ang mga ulat sa seguridad na palakasin ang kapasidad ng pulisya at mga tagapagpatupad ng batas upang tumugon sa mga paraang ito. Binanggit din ng mga ito na sa Peshawar lamang nananatili ang proyektong Safe City na inilaan para sa Khyber Pakhtunkhwa. Walang tinutukoy sa mga bagong anunsiyo administratibo na pondo, pagbili ng kagamitan, target sa pagsasanay o iskedyul para palawakin ang proyektong iyon sa ibang bahagi ng lalawigan.

Nangako ang mga opisyal ng seguridad nang walang malawakang pagpapaalis sa mga residente

Sinabi ni Senador Rana Sanaullah, espesyal na katulong ng punong ministro para sa mga usaping pampulitika, na maaaring magpatuloy nang walang takdang panahon ang mga hakbang pang-emergency at pamamahala ng gobernador. Ipinahihiwatig ng pahayag niya na handa ang pamahalaang panatilihin ang kaayusan, ngunit hindi ito kapalit ng inilathalang tagal o paliwanag tungkol sa mga kinakailangan sa konstitusyon para sa pag-apruba at pagpapalawig.

Sinabi rin niyang walang malawakang operasyong militar at walang mapalilikas. Magpapatuloy umano ang mga operasyong batay sa impormasyon mula sa paniktik, habang tutugunan ng bagong kaayusan sa lalawigan ang mga pagkukulang sa administrasyong sibilyan. Ipinagkakaiba ng mga pangakong ito ang inihayag na pamamaraan sa kampanyang mag-uutos sa mga residente na lisanin ang kanilang mga tahanan, bagaman wala pang inilalathalang detalyadong plano ng operasyon sa mga ulat.

Hinimok ni Kundi ang mga residente na iwasan ang paglabag sa batas, pang-uudyok at sagupaan, at nagbabala ng mahigpit na aksiyon laban sa sinumang kikilos nang labag sa batas. Sinabi niyang nais ng mga taga-lalawigan ang kapayapaan, katatagan, kaunlaran at kasaganaan. Pahayag pampulitika, at hindi iniulat na sukatan ng opinyon ng publiko, ang sinabi niyang hindi na susuporta ang mga residente sa mga militanteng tinawag niyang Fitna al Khawarij.

Ikinatuwa ni Ministro para sa mga Usapin ng Kashmir at Gilgit Baltistan na si Engineer Amir Muqam ang interbensiyon. Sinabi niyang nagbibigay ito ng pag-asa na maibalik ang kapayapaan, maprotektahan ang publiko at mapahusay ang administrasyon, at nanawagan siya ng pananagutan sa pagganap ng pamahalaang panlalawigan at sa kalagayan ng seguridad. Mga layuning ipinahayag ng pamahalaan ang mga ito; hindi pa ipinakikita ng mga anunsiyo na nakamit na ang mga ito.

Maraming partido ang tumututol sa oposisyon

Hindi lamang PTI ang tumututol sa pag-agaw ng kapangyarihan. Tinanggihan ng lider ng Jamaat e Islami na si Hafiz Naeem ur Rehman ang mga hakbang pang-emergency at pamamahala ng gobernador bilang mga sagot sa mga problema ng lalawigan. Kinuwestiyon din niya ang pagiging lehitimo ng kaayusan ng pamahalaan sa pamamagitan ng pagbanggit sa Form 47, ang pormularyo ng pagsasama-sama ng mga resulta ng halalan na naging sentro ng mga alitang pampulitika tungkol sa botohan.

Mga pampulitikang paratang ang mga sinabi niya laban sa Pakistan Peoples Party, Pakistan Muslim League Nawaz at mga partidong kaugnay ng Pakistan Democratic Movement. Walang kalakip sa mga pahayag na pasya sa halalan o korte na sumusuporta sa mga paratang na iyon.

Tinutulan din ni Munem Zafar Khan, lider ng Jamaat e Islami sa Karachi, ang mga hakbang at iginiit na karapatan ng bawat partidong pampulitika ang mapayapang protesta. Nakatuon ang paninindigan niya sa pagpapanatiling bukas ng prosesong pampulitika sa halip na palitan ang diyalogo ng pambihirang pagkilos ng ehekutibo.

Tinuligsa ni Aimal Wali, pambansang pangulo ng Awami National Party, ang pamamahala ng gobernador at mga hakbang pang-emergency, habang sinisi rin niya sa krisis ang administrasyong PTI at ang mga nagluklok dito sa kapangyarihan. Inakusahan niya ang pamahalaang panlalawigan ng pagkabigo sa nakaraang dalawa't kalahating taon at humingi ng pananagutan sa magkabilang panig.

Hiwalay namang sinabi ng lider ng ANP na si Mian Iftikhar Hussain na nakapipinsala sa Pakistan ang umuusad na sitwasyon at iminungkahi niyang malabong magkaroon pa ng mga pag-uusap sa PTI. Naiiba ang pesimismo niya tungkol sa negosasyon sa mga panawagan ng iba pang personalidad sa oposisyon na sariwain ang pamamagitan, kahit magkatulad ang kanilang mga alalahanin tungkol sa krisis.

Nagpalalim sa komprontasyon ang bigong usapan at pinagtatalunang mga paratang

Kinondena ng lider ng Jamiat Ulema e Islam na si Maulana Fazlur Rehman ang interbensiyon at nangakong tutugon sa loob at labas ng Parlamento. Nang ilarawan niya ito sa isang komperensiya sa Islamabad, sinabi niya, ayon sa salin sa Ingles ng kanyang pahayag:

Pag-atake ito sa demokrasya. Makikipag-ugnayan kami sa publiko at gagampanan ang aming papel sa loob at labas ng Parlamento.

Sinabi ni Fazlur Rehman na inimbitahan siya ni Sharif sa hapunan habang nakatuon ang mga negosasyon sa dalawang magkatunggaling kahilingan: nais ng pamahalaan na wakasan muna ang mahabang martsa, samantalang nais muna ng PTI na magkaroon ng pagkakataong makita ang tagapagtatag nito. Sinabi niyang nakausap niya sina Sohail Afridi, Barrister Gohar, Shahram Tarakai at Asad Qaiser, na nagpahiwatig na handang wakasan ng PTI ang martsa kung tatanggapin ang mga kahilingan nito.

Nagmungkahi rin si Yousafzai ng pakikipagpulong sa tagapagtatag ng PTI at hinimok ang pamahalaan na gamitin ang pamamagitan ni Fazlur Rehman. Sinabi niyang magpapatuloy ang martsa hanggang matugunan ang mga kahilingan at inilarawan niya ang pagtalakay sa emergency bilang pagtatangkang gipitin ang partido.

Lalong nagpaigting sa komprontasyon ang iba pang mga paratang. Sinabi ni Babar Saleem Swati, ispiker ng kapulungang panlalawigan, na umano'y dinukot o inaresto ang 11 miyembro ng pambansa at panlalawigang kapulungan. Hindi tinutukoy sa ulat ang lahat ng 11, hindi pinag-iiba ang pag-aresto sa hinihinalang pagdukot, at hindi itinatatag ang kanilang legal na katayuan.

Inakusahan ni Sanaullah ang mga personalidad ng PTI na sangkot sa pangingikil, pagpupuslit at katiwalian kasama ang Tehreek e Taliban Pakistan (TTP), at sinabing may ebidensiya siya. Walang kalakip na sumusuportang ebidensiya, pinangalanang akusado o pasyang legal sa paratang na iyon. Hindi ito dapat ituring na napatunayang katotohanan.

Inanunsiyo ang pag-apruba ng Parlamento bilang susunod na hakbang

Sinabi ni Azam Nazeer Tarar na magpupulong nang magkahiwalay ang Pambansang Asembleya at Senado, na susundan ng magkasanib na sesyon ng Parlamento, sa mga susunod na araw upang aprubahan ang mga hakbang. Walang ibinigay na eksaktong petsa, iskedyul ng pagboto o panukalang teksto ng resolusyon.

Ang mga pagdinig na ito ang susunod na inanunsiyong pagkakataon upang linawin ang saklaw at tagal ng interbensiyon. Hindi pa tinutukoy ang mahahalagang detalye, kabilang ang buong proklamasyon, mga tungkulin ng hiwalay na kalihiman ng distrito, mga kaayusan sa gawain ng kapulungang panlalawigan at mga kondisyon para maibalik ang pamahalaang pinamumunuan ng punong ministro.

Pinagsama ng pamahalaan ang agarang paglilipat ng kapangyarihang ehekutibo at mga pangakong mas epektibong pangangasiwa sa seguridad. Iginiit naman ng mga kritiko nito na pinalalala ng pagtanggal sa inihalal na ehekutibo ng lalawigan ang krisis pampulitika na nangangailangan pa rin ng negosasyon. Ang agarang susubukin ay kung lilinawin ng mga pagdinig sa Parlamento at mga inilathalang kautusan ang mga kapangyarihang ginagamit, habang tinutugunan ng bagong administrasyon ang mga kahinaan sa seguridad na tinukoy sa mga ulat ng pulisya at paniktik.

Mahahalagang Punto

• Iniulat na inaprubahan ni Zardari ang mga hakbang pang-emergency at pamamahala ng gobernador alinsunod sa Artikulo 232 at 234, at agad na nagkabisa ang mga ito.
• Gagamitin ni Kundi ang kapangyarihang ehekutibo sa lalawigan sa tulong ng 11-miyembrong konsehong tagapayo.
• Pangangasiwaan ng hiwalay na kalihiman ang 12 distrito sa ilalim ng gobernador at punong kalihim, at inanunsiyo ang tuwirang pamamahala ng pederal na awtoridad.
• Binanggit sa ulat sa seguridad ang 195 porsiyentong pagtaas ng terorismo; hiwalay namang binanggit ng ministro ng batas ang 196 porsiyentong pagtaas ng terorismo at ekstremismo.
• Nagtala ang ulat ng 170 pag-atake gamit ang drone noong 2026 at 159 pag-atake gamit ang IED hanggang Setyembre, kumpara sa 181 pag-atake gamit ang IED sa buong 2025.
• Inanunsiyo ang tulong militar alinsunod sa Artikulo 245, habang sinabi ni Sanaullah na walang malawakang operasyon o pagpapaalis sa mga residente.
• Tinutulan ng ilang partido sa oposisyon ang interbensiyon, at planong idaos sa loob ng ilang araw ang mga pulong para sa pag-apruba ng Parlamento.