Isinusulong ng mga Komunidad sa Indonesia na Nasa Unang Hanay ng Epekto ang Panukalang Batas para sa Katarungang Pangklima

Isang pagsusulong na nakabatay sa mga karapatang isinilang mula sa hirap dulot ng klima

Isang malawak na koalisyon ng mga magsasaka, mangingisda, katutubong komunidad, manggagawa, maralitang tagalungsod, kabataan, matatanda, at mga taong may kapansanan ang nananawagan sa Indonesia na magpatibay ng Batas para sa Katarungang Pangklima. Direkta ang kanilang mensahe. Inililikas na ng pagbabago ng klima ang mga pamilya, pinapaliit ang kita, at pinahihina ang kaligtasan ng mga grupong pinakamaliit ang ambag sa problema. Nais nilang kilalanin sa konstitusyon ang katarungang pangklima bilang karapatan at isalin ito sa isang malinaw na balangkas ng batas na magpoprotekta sa mga komunidad na pinakamatinding apektado, mag-uugnay ng pagkilos sa iba’t ibang sektor, at mananagot sa pamahalaan at negosyo.

Lalong tumitindi ang pinsala sa mga tao. Sinira ng pabago-bagong mga panahon, paglilipat ng direksiyon ng hangin, mas matinding init, baha, at pagguho ng mga baybayin ang mga ani at huli sa pangingisda, nagbaon sa utang sa mga tao, at nagtulak sa kanila sa mapanganib na migrasyon. Noong 2022, 32.6 milyong tao sa buong mundo ang napalikas dahil sa mga sakunang may kaugnayan sa klima, ayon sa mga internasyonal na tagasubaybay ng sapilitang paglikas, at inaasahang patuloy na tataas ang bilang pagsapit ng kalagitnaan ng siglo. Matindi ang mga epekto sa Indonesia. Ipinakikita ng pananaliksik na binanggit ng mga grupong legal at pangmamamayang lipunan na nakapagtala ang bansa ng 28,471 sakunang may kaugnayan sa klima mula 2013 hanggang 2022, na nakaapekto sa 38 milyong tao at nagpalikas sa 3.5 milyon. Umabot sa daan-daang trilyong rupiah ang tinatayang pagkalugi mula 2020 hanggang 2024.

Nagkaisa ang panawagan para sa batas sa pamamagitan ng pambansang pagtitipong tinatawag na Indonesia Climate Justice Summit sa Jakarta at serye ng mga konsultasyon sa komunidad sa maraming rehiyon. Bumuo ang isang alyansa ng mga organisasyon ng lipunang sibil na tinatawag na People’s Alliance for Climate Justice, o ARUKI, ng 300-pahinang akademikong papel upang maging gabay sa batas at hinihimok nito ang parlamento na maisama agad ang panukala sa Pambansang Programa sa Lehislasyon. Nagpahiwatig ng suporta ang ilang mambabatas, samantalang mas teknikal na pamagat ng panukalang batas ang nais ng iba. Ipinapangatuwiran ng mga tagapagtaguyod na katarungan lamang ang makatutugma sa patakaran sa klima at sa pang-araw-araw na realidad ng mga bulnerableng grupo. Kapag naipasa, ito ang magiging kauna-unahang batas sa Timog-Silangang Asya na hayagang nagtatakda sa batas ng katarungang pangklima.

Ano ang kahulugan ng katarungang pangklima

Iniuugnay ng katarungang pangklima ang pagkilos sa klima sa pagiging patas, mga karapatan, at tunay na pakikilahok. Itinatanong nito kung sino ang nakikinabang, sino ang nagbabayad, at sino ang nagpapasya. Nananawagan ito ng mga patakarang magbabawas ng emisyon at magpapalakas ng katatagan habang pinoprotektahan ang kabuhayan, kultura, at kalusugan, lalo na ng mga taong nasa unang hanay ng baha, tagtuyot, sunog, pagtaas ng tubig-dagat, at init. Hinihingi rin nito ang mga remedyo kapag may pinsala at pagkilala na nagkakaiba ang pananagutan at kakayahan ng mga grupo at ng bawat salinlahi.

Paano binabago ng mas mainit at hindi gaanong mahulaang klima ang pang-araw-araw na buhay

Sa mga isla at baybayin, hindi na tugma sa kalendaryo ang mga padron ng panahon na dating gabay sa pagtatanim at pangingisda. Sa West Kalimantan, inilalarawan ng mga komunidad ng Dayak ang mga panahong dumarating nang wala sa iskedyul. Naaantala nito ang mga siklo ng pagtatanim, nagpapababa ng ani, at nagpapahirap sa seguridad sa pagkain. Para sa mga pamilyang umaasa sa mga kagubatang pinamamahalaan ng komunidad at lupang kinagisnan, maaaring maputol ng pagkawala ng katiyakan ang ugnayan sa mga kaugaliang pangkultura na nagtaguyod sa mga tao at ekosistema.

Sa Sangihe sa North Sulawesi, madalas maranasan ng mga residente ang maalon na dagat at mas mataas na tubig-dagat. Mas madalang pumalaot ang mga mangingisda, bumababa ang kanilang kita, at tumataas ang mga gastos. Itinataas ng mga sambahayan ang sahig, inililipat ang mga patuyuan, o gumagawa ng pansamantalang harang, ngunit panandalian lamang ang mga solusyong ito. Sa buong hilagang Java, mula Demak at Pekalongan hanggang sa ilang bahagi ng Semarang at Jakarta, namumuhay ang mga komunidad sa baybayin sa gitna ng palagiang pagbaha dulot ng pagtaas ng tubig-dagat, paglubog ng lupa, at polusyon. Nagbibigay ng panandaliang ginhawa sa ilang lugar ang mga pader-dagat at proyektong reklamasyon, ngunit inililipat naman sa iba ang mga problema sa tubig at latak. Kumakaunti ang malinis na tubig. Sa paglipas ng panahon, maaaring mapilitang magbenta ng mga ari-arian o lumipat ang mga pamilya dahil sa gastos sa pagpapalit at pagkukumpuni.

Nagsasalikop ang mga panggigipit na ito ng klima at hindi pagkakapantay-pantay. Maaaring magpalala ng panganib ang malalaking proyektong nakatuon sa pagkuha ng likas na yaman o pagpapaunlad ng baybayin kapag mahina ang pahintulot ng komunidad at napapabayaan ang mga pangunahing serbisyo. Dagdag-pasanin sa mga kababaihan ang pag-iigib at gawaing pag-aalaga. Kumakaunti ang mga mapagpipiliang trabaho ng kabataan malapit sa kanilang tahanan. Napipilitan ang maraming pamilya na gumawa ng mahihirap na pasya tungkol sa migrasyon, na maaaring maglantad sa kanila sa pagsasamantala.

Mga panukala ng Batas para sa Katarungang Pangklima

Wala pang nakalaang batas sa klima ang Indonesia. Tinutugunan ng mga umiiral na regulasyon ang pagpepresyo ng carbon at mga hakbang sa antas ng proyekto, ngunit wala silang iisang balangkas na nakasentro sa mga taong pinakalantad sa pinsala ng klima. Layunin ng panukalang Batas para sa Katarungang Pangklima na punan ang kakulangang ito. Batay sa mga konsultasyon sa maraming rehiyon at iba’t ibang bulnerableng grupo, inuuna ng panukala ang katarungan bilang ubod ng pag-aangkop at pagpapagaan sa epekto ng klima. Itinataguyod nito ang patas na pamamahagi ng mga pakinabang at pasanin, makahulugang pakikilahok, mga remedyo sa pinsala, at proteksiyon para sa iba’t ibang salinlahi.

Kabilang sa mga prinsipyong panukala at probisyong binigyang-diin ng lipunang sibil ang:

• Pagkilala sa mga bulnerableng grupo, kabilang ang mga katutubo, mangingisda, magsasaka, kababaihan, manggagawa, maralitang tagalungsod, kabataan, matatanda, at mga taong may kapansanan
• Katarungang pamamahagi, pamamaraang patas, pagwawasto, kasarian, pagkilala, inklusibidad, at katarungan sa pagitan ng mga salinlahi bilang mga halagahang gabay
• Malinaw na tungkulin ng mga ahensiya na mag-ugnayan sa iba’t ibang sektor, mula sa pamamahala sa sakuna at panlipunang proteksiyon hanggang sa kalusugan, paggawa, edukasyon, lupa, at kapaligiran
• Mga sistemang inklusibo sa datos at panlipunang proteksiyong nakaaangkop na isinasaalang-alang ang kapansanan, edad, kasarian, at lokasyon
• Proteksiyon para sa mga manggagawa sa panahon ng mga sakunang pangklima at transisyon sa enerhiya, kabilang ang mga pamantayan sa kaligtasan at patas na kompensasyon
• Mga pananggalang para sa mga magsasaka at komunidad sa kanayunan laban sa pangangamkam ng lupa, at pagkilala sa mga nayon sa lungsod at pangisdaan sa baybayin
• Pagkakaroon ng impormasyon, pakikilahok ng publiko sa pagpaplano, at mga mekanismo sa paghahain ng reklamo na may maipatutupad na remedyo

Sinabi ng mga tagapagtaguyod na dapat ding isara ng panukalang batas ang mga puwang na nagpapahintulot sa mga proyektong pangklima na makapinsala sa mga komunidad, halimbawa sa pamamagitan ng pag-aatas ng makahulugang pakikilahok mula pa sa simula, pag-uugnay ng rehabilitasyon matapos ang sakuna sa mga pangmatagalang plano, at pagtiyak na makararating sa mga tao sa komunidad ang pondo para sa klima.

Mga tinig mula sa mga komunidad na nasa unang hanay

Nakaugat sa karanasan ang panawagan para sa batas. Ikinuwento ng mga dating nag-aalaga ng isda ang pagmamasid sa pabago-bagong alat at temperatura ng tubig sa palaisdaan na lumalampas sa karaniwan, bago tuluyang mawala ang kanilang ipon. May ilan na lumipat sa ibang bansa para magtrabaho sa pamilihan o bilang kasambahay, ngunit nakaranas lamang ng pang-aabuso. Ikinukuwento ng mga katutubong magsasaka na hindi na magkatugma ang mga siklo ng pagtatanim, samantalang isinasalaysay ng mga residenteng may kapansanan na hindi isinasaalang-alang ng mga paglikas ang kanilang pangangailangan sa pagkilos o pandama.

Sinabi ni Muninggar, dating nag-aalaga ng isda mula sa hilagang Java, na umalis siya patungong Gulf matapos sirain ng pabago-bagong panahon ang kanyang mga palaisdaan at patong-patong na ang utang. Umuwi siya matapos ang isang traumatikong karanasan sa ibang bansa. Ngayon, nais niya ng batas na tutulong sa mga tao na muling maitayo ang kanilang kabuhayan nang hindi napipilitang mangibang-bansa.

Matapos ikuwento ang pasya niyang umalis, ibinuod niya ang bigat na nararamdaman ng mga pamilya kapag tinatamaan sila ng klima at kumakaunti ang kanilang mga mapagpipilian.

Desperasyon ang nagtulak sa akin na pumunta sa Dubai.

Sa Indonesia Climate Justice Summit sa Jakarta, pinagtibay ng mga salaysay mula sa maraming rehiyon ang iisang tema. Nagsalita ang isang tradisyonal na mangingisda tungkol sa pagkakakilanlan, pang-araw-araw na pamumuhay, at dignidad sa harap ng maalon na dagat at kumakaunting huli.

Hindi mga mangingisda ang sanhi ng krisis sa klima; pinangangalagaan namin ang dagat. Katarungan, hindi awa, ang hinihingi namin. Kung wala kami, sino ang magpapakain sa bansang ito?

Inilarawan ng isang kinatawan ng komunidad mula sa Nusa Tenggara Timur ang isang proyektong geothermal na itinuloy nang walang pahintulot ng mga lokal na residente, na aniya’y lalong nagpalalim sa pakiramdam nilang isinasantabi sila.

Durog ang aming kalooban. Ipinatupad ang proyektong geothermal nang walang pahintulot namin, at binale-wala ang aming mga tinig. Nang tumanggi kami, binansagan kaming tutol sa kaunlaran, at kinasuhan pa nga ang ilan. Hindi awa ang hinihingi namin; hinihingi namin na igalang kami.

Ipinakikita ng mga salaysay na ito ang iisang temang narinig sa mga nayon sa baybayin, pamayanang agrikultural, at siksikang mga kapitbahayan sa lungsod. Lalo pang nagpapabigat ang pagbabago ng klima sa mga lugar na nahaharap na sa mga alitan sa pagmamay-ari ng lupa, kakulangan sa tubig at sanitasyon, at limitadong akses sa mga serbisyo. Layunin ng batas na nakasentro sa katarungan na baguhin ang ganitong kalagayan.

Lupang katutubo, mga proyektong pang-enerhiya at ang paghahangad sa nikel

Tahanan ang Indonesia ng libu-libong katutubong komunidad, na tinatayang may sampu-sampung milyong mamamayan sa kabuuan. Marami sa kanila ang naninirahan malapit sa mga kagubatan at baybayin na lubhang lantad sa mga sunog, baha, at pagtaas ng tubig-dagat na dulot ng umiinit na klima. Gayunman, mahina pa rin sa maraming lugar ang mga karapatan ng komunidad at pakikilahok nito sa pagpaplano at pagbibigay ng permiso. Nagpalikas ng mga pamilya at nagpasiklab ng mga alitan sa lupa ang magkakasalungat na patakaran at mga pag-apruba sa proyekto. Sa nakalipas na dekada, nagtala ang mga grupong panglipunang sibil ng daan-daang alitang agraryo na kinasangkutan ng mga katutubo at sumaklaw sa milyun-milyong ektarya ng lupang kinagisnan.

Nagdulot ng mga bagong panganib sa kapaligiran at lipunan ang pagpapalawak na kaugnay ng transisyon sa enerhiya. Binago ng pagmimina at pagproseso ng nikel sa ilang bahagi ng Central Sulawesi, Southeast Sulawesi, at North Maluku ang mga kanayunan at ginawa itong mga sonang industriyal. Binabanggit sa mga ulat mula sa mga komunidad ang maruruming daluyan ng tubig, pagkasira ng pangisdaan, alikabok at polusyon sa hangin, at pagdami ng mga sakit sa paghinga. Naghatid ng trabaho at kita ang pagsisikap na magtustos ng mga materyales para sa baterya, ngunit nakasentro sa mga komunidad na umaasa sa lupa at dagat para sa kabuhayan at kultura ang mga gastos. Ipinakikita ng ugnayan ng mga planta ng kuryenteng pinatatakbo ng karbon para sa pagproseso at ng tumataas na emisyon kung paano maaaring bumaligtad ang isang transisyong hindi pinapansin ang katarungan. Natuklasan ng mga pag-aaral na matindi ang itinaas ng pambansang emisyon mula 2022 hanggang 2023, bahagyang dahil umaasa sa kuryenteng mula sa karbon ang pagproseso ng nikel.

Nagbabago ang mga patakaran. Pinalawak ng isang kamakailang hatol ng korte ang pagkakataon ng mga katutubong komunidad na magbungkal ng mga bahagi ng kagubatan nang walang permiso, pagbabagong ikinatuwa ng marami. Gayunman, maliit na bahagi lamang ng lupaing inaangkin ng mga katutubo ang kinikilala bilang kagubatang kinagisnan, at hindi pantay-pantay ang mga pananggalang. Maaaring pagtibayin ng batas para sa katarungang pangklima ang prinsipyo ng malaya at paunang pahintulot, iatas ang aktibong pakikilahok, at iayon ang mga patakaran sa lupa, pagmimina, at enerhiya sa mga karapatan ng komunidad.

Mas nanganganib ang mga taong may kapansanan at migranteng manggagawa

Maraming hadlang ang kinahaharap ng mga taong may kapansanan sa bawat yugto ng sakuna at rehabilitasyon. Kadalasang walang rampa, impormasyong madaling maakses, suporta sa wikang pasenyas, at kawani na may kaalaman sa kapansanan ang mga ruta ng paglikas, silungan, at pamamahagi ng ayuda. Maaaring palalain ng mga heat wave at usok ang dati nang mga kondisyon sa kalusugan. Iniuulat ng mga pamilya na hindi tumpak na naitatala ng mga sistema ng datos ang kapansanan, kaya naiiwan sila sa pamamahagi ng tulong. Makababawas sa panganib at makapagliligtas ng buhay ang batas para sa katarungang pangklima na mag-uutos ng inklusibong disenyo at datos, maakses na maagang babala, at panlipunang proteksiyong angkop sa pangangailangan.

Itinulak din ng stress na dulot ng klima ang mga magsasaka at mangingisda na mangibang-bansa. Madalas itong nangyayari nang walang proteksiyon. Maaaring mabaon sa utang na pagkaalipin, trafficking, o mapanganib na trabaho sa ibang bansa ang mga manggagawang nagmamadaling umalis. Kapag tinamaan ng sakuna ang kanilang tahanan, nahihirapan ang mga migrante at pamilya nila na makakuha ng mga benepisyo o tulong legal. Nanawagan ang panukalang batas ng proteksiyon para sa mga manggagawa sa panahon ng sakuna at transisyon tungo sa mas malinis na enerhiya, kabilang ang mga pamantayan sa kaligtasan, proteksiyon sa sahod, at patas na proseso sa paghahain ng reklamo.

Sa loob ng laban sa lehislatura

Binuo noong 2023 at binubuo ng dose-dosenang grupong panglipunang sibil ang ARUKI. Nangangalap ito ng mga salaysay sa mahigit isang dosenang rehiyon upang maging batayan ng panukala. Binibigyang-diin ng alyansa na hindi maihihiwalay ang katarungang pangklima sa katarungang panlipunan at karapatang pantao. Hinihiling ng panukala nila sa parlamento na magpatibay ng mga prinsipyong nakatuon sa katarungan at tiyaking saklaw ng batas ang lahat mula sa lupa, tubig, at kalusugan hanggang sa paggawa, edukasyon, at pamamahala sa sakuna.

Nagsagawa na ng mga paunang hakbang ang parlamento, at nagsimula na ang pampublikong debate tungkol sa pangalan at saklaw ng panukalang batas. Iminungkahi ng ilang mambabatas ang Batas sa Pamamahala sa Pagbabago ng Klima na nakatuon sa mga teknikal na aspeto. Ipinapangatuwiran ng lipunang sibil na magpapatuloy ang mahahalagang kakulangan kapag walang tahasang probisyon tungkol sa katarungan. Nagpahayag ng suporta ang ilang mambabatas para sa pamamaraang nakasentro sa mga karapatan, at tinawag ang kapaligiran na pangunahing karapatan habang hinihimok ang mabilis na pagtalakay.

Sa isang pahayag sa publiko, ibinuod ng isang mambabatas ang usapin tungkol sa konstitusyon.

Pangunahing karapatan ang malusog na kapaligiran, at dapat agad maisabatas ang panukalang batas.

Umaasa ang mga tagapagtaguyod na maisasama ang panukala sa Pambansang Programa sa Lehislasyon at tatalakayin ito sa malapit na panahon. Nais din nilang manatiling bukas sa mga komunidad ang proseso, sa pamamagitan ng mga pagdinig at diyalogong lalahukan ng mga pinakanaaapektuhan. Malinaw ang panawagang ihayag ng mga martsa at konsultasyon sa publiko: gawing legal na tungkulin, hindi islogan, ang katarungang pangklima.

Kalagayan ng batas at patakaran at kung bakit nawawala ang katarungan

May mga estratehiya sa klima ang Indonesia na gumagabay sa pagbabawas ng emisyon at pag-aangkop sa iba’t ibang sektor, kabilang ang mga binagong pambansang target at mga dokumento sa pangmatagalang pagpaplano. Gayunman, natuklasan sa mga independiyenteng pagsusuri sa mga dokumentong ito na hindi pa gaanong napauunlad ang aspekto ng katarungan. Madalas na nakasentro ang mga salaysay sa kabuuang bilang at teknikal na resulta, habang hindi gaanong binibigyang-pansin kung sino ang nagdadala ng mga gastos, paano nakikilahok ang mga komunidad sa mga pagpapasya, at anong mga remedyo ang makukuha kapag nagdulot ng pinsala ang mga proyekto. Ipinakikita ng mga patakaran sa kagubatan at paggamit ng lupa ang hamon. Layunin ng mga programa sa napapanatiling pagtotroso at panggugubat ng komunidad na magbawas ng emisyon, ngunit kapag nililimitahan ng mga ito ang mga tradisyonal na gawi gaya ng kontroladong pagsusunog nang walang maayos na kapalit, maaari nitong itulak ang mga tao sa kawalan ng seguridad sa pagkain at pahinain ang pagpapatuloy ng kultura.

Isa pang pagsubok ang transisyon sa enerhiya. Nakatulong ang isang internasyonal na plano sa pagpopondo upang mapabilis ang paggamit ng nababagong enerhiya at mapasikat ang ideya ng makatarungang transisyon, ngunit nakatuon pa rin ang pansin sa mga sukatan ng sektor ng kuryente. Samantala, hindi pantay ang mga pakinabang ng pagsigla ng industriya ng nikel. Mula 2022 hanggang 2023, umakyat nang isang ikalimang bahagi ang pambansang emisyon ng greenhouse gas, bahagyang dahil umaasa sa karbon ang mga planta ng pagproseso ng nikel. Sinalo ng mga lokal na kapaligiran at kalusugan ang mga bagong panganib. Maaaring pag-ugnayin ng batas sa klima na nakasentro sa katarungan ang enerhiya, lupa, industriya, paggawa, at panlipunang proteksiyon upang sabay na mabawasan ng pagkilos sa klima ang kahirapan at mapangalagaan ang kalikasan.

Kumikilos din ang internasyonal na batas. Sa isang kamakailang opinyong tagapayo, nilinaw ng International Court of Justice na tungkulin ng mga estado na pigilan ang malubhang pinsala sa kapaligiran, makipagtulungan, at iregula ang mga negosyo laban sa pinsalang pangklima saanman ito mangyari. Pinagtibay ng Korte na saligan ng iba pang karapatang pantao ang karapatan sa malinis, malusog, at napapanatiling kapaligiran, at dapat gumabay sa mga obligasyon sa klima ang katarungan sa pagitan ng mga salinlahi. Tugma ang mga prinsipyong ito sa mga pangunahing pagpapahalaga ng panukalang batas. Pinatitibay din ng mga ito ang panawagan para sa mga remedyo kapag may pinsala at sa pagsali sa mga bulnerableng komunidad bilang mga nagpapasya, hindi mga nahuling isinaalang-alang lamang.

Mga maidudulot ng makatarungang transisyon

Hindi kayang wakasan nang mag-isa ng Batas para sa Katarungang Pangklima ang mga epekto ng klima. Maitatakda nito ang mga tuntunin upang patas na magbahagi ng pananagutan ang mga ahensiya ng pamahalaan, kompanya, at komunidad at kumilos ayon sa aktuwal na karanasan ng mga pinakalantad. Binanggit ng mga grupong panglipunang sibil at eksperto ang mga praktikal na probisyong makagagawa ng tunay na pagbabago.

• Magtakda ng legal na karapatan sa katarungang pangklima, na kaugnay ng karapatan sa malusog na kapaligiran
• Iatas ang makahulugang pakikilahok ng publiko sa bawat yugto, na may mga espesyal na hakbang upang makapag-ambag ang kababaihan, kabataan, mga katutubo, manggagawa, matatanda, at mga taong may kapansanan
• Bumuo ng iisang sentro ng koordinasyon na mag-uugnay sa lupa, tubig, enerhiya, transportasyon, kalusugan, edukasyon, paggawa, at panlipunang proteksiyon
• Protektahan ang mga manggagawa sa panahon ng mga sakuna at pagbabago sa mga sektor sa pamamagitan ng mga pamantayan sa kaligtasan, pagsasanay sa trabaho, at patas na kompensasyon
• Tiyakin ang maakses na maagang babala, paglikas, mga silungan, at mga serbisyo sa rehabilitasyon para sa mga taong may kapansanan
• Kilalanin ang mga lupang kinagisnan at karapatan ng mga komunidad, at iayon ang mga proyekto sa malaya at paunang pahintulot
• Idisenyo ang pagpopondo para sa klima upang direktang makarating sa mga komunidad, na may malinaw na pagsubaybay at mga daluyan ng paghahain ng reklamo
• Palakasin ang pagsubaybay at pagsusuri gamit ang mga panukat sa pagkakapantay-pantay, pakikilahok, at pagwawasto ng pinsala

Makatutulong ang mga hakbang na ito sa Indonesia na mabawasan ang panganib sa klima, maiwasan ang pinsalang mapipigilan, at mapatatag ang tiwala. Susuportahan din ng mga ito ang transisyong nangangalaga sa seguridad sa pagkain, kultura, at kalikasan habang lumilikha ng disenteng trabaho.

Mahahalagang Punto

• Hinihimok ng mga grupong nagsisimula sa komunidad ang parlamento na magpasa ng Batas para sa Katarungang Pangklima na nakasentro sa mga karapatan, pagiging patas, at pakikilahok
• Dumaranas ang mga pamilya sa buong Indonesia ng lumalaking pagkalugi dahil sa klima, na nakaapekto sa milyun-milyon at nagdulot kamakailan ng pinsalang nagkakahalaga ng daan-daang trilyong rupiah
• Kinikilala ng panukalang batas, na binuo sa pamamagitan ng malawakang konsultasyon, ang mga bulnerableng grupo at nagtatakda ng mga prinsipyo ng katarungan para sa patakaran at pagsasagawa
• Humaharap ang mga katutubong komunidad sa mga alitan sa lupa at panggigipit mula sa mga proyekto sa pagmimina at enerhiya, habang limitado pa rin ang pagkilala sa mga kagubatang kinagisnan
• Maraming hadlang na nararanasan ang mga taong may kapansanan sa paglikas, pagtanggap ng ayuda, at rehabilitasyon, kaya kailangan ang inklusibong disenyo at datos
• Itinulak ng stress sa klima ang mga manggagawa sa mapanganib na migrasyon, na nagbunsod ng mga pangamba tungkol sa pagsasamantala at pangangailangan para sa mas matibay na proteksiyon
• Sinusuportahan ng ilang mambabatas ang batas na nakasentro sa mga karapatan, at nais ng lipunang sibil na maisama agad ang panukala sa Pambansang Programa sa Lehislasyon
• Natuklasan ng mga tagasuri ang mga kakulangan sa katarungan sa mga kasalukuyang plano sa klima, samantalang pinatitibay ng opinyon ng International Court of Justice ang mga tungkulin ng estado at karapatan sa malusog na kapaligiran
• Maaaring paghusayin ng matibay na batas ang koordinasyon, iatas ang pahintulot at pakikilahok, protektahan ang mga manggagawa, at maghatid ng mga serbisyong madaling maakses sa panahon ng mga sakuna