Ang lagoon na lumiit sa bahagi na lamang ng dating lawak nito
Nabawasan nang humigit-kumulang 90% ang lawak ng tubig sa Segara Anakan, ang lagoon sa pagitan ng Java at isla ng Nusakambangan sa Indonesia, mula 1978 hanggang 2020. Ipinakikita ng datos ng National Research and Innovation Agency, na kilala bilang BRIN, na lumiit ang lagoon at mga daluyan nito mula 4,150 ektarya tungo sa humigit-kumulang 400 ektarya. Sa mga baybayin nito, nagtatanim ng mga bakawan ang mga residente habang patuloy na nagdadala ang mga ilog ng putik na tumatabon sa kanilang pangisdaan at nagiging lupa ang mga ito.
Mga Nilalaman
- Ang lagoon na lumiit sa bahagi na lamang ng dating lawak nito
- Paano ginagawang lupa ng mga ilog ang mga katubigan
- Bakit hindi sapat ang pagtatanim lamang ng bakawan para maibalik ang lagoon
- Ibang tanawin ang kinakaharap ng mga pamilyang mangingisda
- Paglago ng palaisdaan ng hipon, pagbagsak at pagkilos ng komunidad
- Kasama ang pananaliksik sa pagsisikap na maibalik ang kalikasan
- Pinagtatalunang planong ilihis ang Citanduy
- Mas kaunti ang naaalis na putik sa paghuhukay kaysa sa tinatayang taunang naiipon
- Ano pa ang maaaring mapangalagaan?
- Mahahalagang Punto
Lubhang matindi ang panganib sa kanlurang bahagi ng lagoon. Natuklasan sa isang pag-aaral sa sedimentasyon noong 2024 ni T. N. Cahyo at ng kanyang mga kasamahan na natabunan ng sediment ang mahigit 85% ng bahaging iyon sa loob ng 161 taon. Tinataya ng pag-aaral na magiging lupang tinatahak ng mga daluyan ng tubig ang kanlurang lagoon pagsapit ng mga 2032, batay sa mga kondisyon noong 2018.
Iba-iba ang pagtataya ng ibang mananaliksik sa panahong aabutin nito. Tinataya ni Erwin Riyanto Ardli, isang lektor sa Faculty of Biology ng Jenderal Soedirman University, na maaaring maglaho ang lagoon sa loob ng 10 hanggang 15 taon, at maliliit na daluyan na lamang ang matira. Inaasahan naman ng mananaliksik ng BRIN na si Suyadi ang katulad na pagbabago sa loob ng mga 30 taon. Iisa ang kanilang babala: napapalitan ang malalawak na bahagi ng bukas na tubig ng mas makitid na sistema ng mga ilog.
Para sa mga residente ng Kampung Laut, hinuhubog na ng pagbabagong ito ang pang-araw-araw nilang buhay. Kumakaunti ang mga nahuhuling isda, sinasakop ng mga inabandunang palaisdaan ng hipon ang dating kagubatan ng bakawan, at nagbubukid na ang ilang pamilyang mangingisda. Tinataya ng lider ng komunidad na si Thomas Heri Wahyono na mga 350 ektarya na lamang ng tubig ang natitira ngayon, kumpara sa sukat na 400 ektarya ng BRIN noong 2020.
Paano ginagawang lupa ng mga ilog ang mga katubigan
Pinakamaraming sediment ang dinadala ng Ilog Citanduy papasok sa Segara Anakan. Tinutunton ng lupa at putik ang daloy pababa, pumapasok sa lagoon at naiipon sa ilalim nito. Habang naiipon ang mga deposito, nagiging tuyong lupa ang mabababaw na bahagi, na nagbabago kapwa sa galaw ng tubig at sa mga lugar na maaaring tirhan ng mga halaman at hayop.
Nasa 70% hanggang 80% ang mga pagtatayang bahagi ng Citanduy, samantalang mahigit 86% ang iniulat sa isang pag-aaral ng Engineering Consultants Inc. noong 1994. Tinataya ng pag-aaral na nagdadala ang mga ilog ng 5.77 milyong metro kubiko ng sediment sa lugar bawat taon. Umaabot sa dagat ang mga 4.77 milyong metro kubiko, kaya halos isang milyong metro kubiko ang naiiwan sa lagoon.
Nagpalala ng pagguho ng lupa sa itaas na bahagi ng mga ilog ang pagkakalbo ng kagubatan at mga gawaing pagsasaka na nag-iiwan sa lupa na lantad sa ulan. Matagal na ring tumatanggap ng sediment ang lagoon. Inilarawan sa isang sintesis ng pananaliksik noong 2009, na inilathala noong Mayo 8 sa Regional Environmental Change, ang matinding pagpasok ng sediment bilang prosesong nagaganap na sa loob ng maraming siglo, na dinagdagan pa ng kamakailang mga aktibidad ng tao. Tinukoy rin nito ang pagsabog ng bulkan at ang pagpapalit-gamit sa mga bakawan bilang ilan sa mga sanhi ng pagkawala ng tirahan ng mga organismo.
Sinukat sa pag-aaral noong 2024 ang taunang karaniwang pagkawala ng 61 ektarya ng lawak ng tubig sa kanlurang lagoon at iniulat ang paglawak ng baybayin nang 177 ektarya bawat taon mula 1999 hanggang 2003. Magkaibang pagbabago ang inilalarawan ng mga bilang na ito: sinusukat ng isa ang pagliit ng tubig, samantalang sinusubaybayan naman ng isa ang pag-usad ng lupa sa baybayin.
Bakit hindi sapat ang pagtatanim lamang ng bakawan para maibalik ang lagoon
Tinatayang 19,000 ektarya ang sakop ng kagubatan ng bakawan sa paligid ng Segara Anakan noong dekada 1970. Ayon sa datos ng BRIN, 4,414 ektarya na lamang ang natitira noong 2020, o pagbawas na humigit-kumulang 77%. Inagaw ng pagtotroso, mga palaisdaan ng hipon, sakahan at mga pamayanan ang mga lugar na dating sakop ng kagubatan.
Binabago rin ng sediment ang mismong kagubatan. Nangangailangan ang mga bakawan ng angkop na kombinasyon ng pagbaha dahil sa pagtaas ng tubig, alat at mga kondisyon ng lupa. Habang tumataas ang lupa at nagbabago ang sirkulasyon ng tubig, nahihirapan ang ilang puno ng bakawan habang lumalaganap naman ang ibang halaman. Itinuturing nina Ardli at Suyadi na partikular na suliranin ang gumagapang na halamang Derris trifoliata sa mga lugar na lubhang nabago.
Nakita sa isang pag-aaral sa takip ng lupa gamit ang mga larawan mula sa SPOT 4 noong 2008 at Sentinel-2A noong 2019 ang pagliit ng mga bakawan at anyong-tubig kasabay ng paglawak ng mga pamayanan at sakahan. Gumamit ang mga mananaliksik ng mga sukat ng halaman at klasipikasyon sa computer upang matukoy ang iba't ibang uri ng takip ng lupa. Sa mga tirahang lubhang natabunan ng sediment, namayani ang Acanthus at Derris, kasunod ang mga palma ng Nypa.
Nakita na sa programang pananaliksik na SPICE, na ibinuod ang mga natuklasan noong 2009, na mas kaunti ang mga punla ng bakawan at mas maliit ang diyametro ng mga puno kaysa noong dekada 1980. Pangunahing mga sanhi ang pagputol ng puno at matinding sedimentasyon. Kaya isang bahagi lamang ng mas malawak na suliranin ang pinagtutuunan ng proteksiyon at pagtatanim ng mga puno: nagbabago rin ang mga kondisyon ng lupa at tubig na sumusuporta sa kagubatan.
Ibang tanawin ang kinakaharap ng mga pamilyang mangingisda
Naalala ni Wahyono ang paglaki niya sa nayon ng Motean, baryo ng Ujungalang, noong dekada 1970, nang nakatukod sa haligi ang mga bahay sa gitna ng makapal na bakawan. Lumalangoy ang mga bata, sagana ang huli ng isda at hipon ng mga residente, at dumaraan sa tubig ang mga dolphin. Naaalala rin niyang paminsan-minsang may mga balyena. Hindi na nakikita roon ang mga dolphin at balyena.
Tumigil na sa pangingisda si Bono Lasto Priono noong 2020 matapos patuloy na bumaba ang huli. Ayon sa mga alaala ng mga lokal, umaabot sa 100 kilo ang ilang huli sa isang araw noong dekada 1980; ngayon, hirap na raw ang mga residente na makahuli kahit isang kilo. Tumutulong na si Priono sa pagtatanim ng bakawan at nagpapatrolya laban sa ilegal na pagputol ng mga puno.
Iniugnay ng pananaliksik sa takip ng lupa ang paglawak ng mga sakahan sa paglipat mula sa pangingisda tungo sa pagsasaka. May sarili ring kawalang-katiyakan ang pagsasaka dahil nagbabago ayon sa panahon ang alat ng tubig. Maaaring mawalan ng pananim ang magsasakang umaasa sa tabang na tubig sa tag-ulan kapag mas maalat pala ang aktuwal na kondisyon.
Binago rin ng mga bagong lupain ang heograpiya ng mga nayon. Lumipat si Wahyono at ang kanyang pamilya sa Lempong Pucung noong unang bahagi ng dekada 1990 at nanirahan sa lupang nalikha dahil sa sediment. Ang baryo ng Klaces, na dating napalilibutan ng tubig, ay konektado na ngayon sa Nusakambangan. Mas madalas namang humaharap sa pagbaha ang mga residenteng nakatira sa mga tabi ng ilog, kabilang ang mga nasa Kawunganten at Sidareja, habang nagiging mas mababaw ang mga daluyan ng tubig.
Paglago ng palaisdaan ng hipon, pagbagsak at pagkilos ng komunidad
Nagpasimula ng pagdami ng mga palaisdaan ang pagtaas ng presyo ng hipon noong 1994. Dumating ang mga mamumuhunan mula sa ibang mga rehiyon, at nilinis ang libu-libong ektarya ng bakawan. Sinubukan din ni Wahyono ang pag-aalaga ng hipon. Makalipas ang mga apat na taon, namatay ang mga hipon dahil sa sakit, at pagsapit ng 1999 ay bumagsak na ang lokal na negosyo ng palaisdaan, kaya nawalan ng kita ang mga residente at naiwan ang nilinis na lupa.
Nagsimulang magtanim ng mga punla ng bakawan si Wahyono sa paligid ng mga inabandunang palaisdaan noong taong iyon. Ang unang grupo niya, ang Kelompok Keluarga Lestari, ay binubuo niya at ng anim na miyembro ng pamilya. Pagsapit ng 2005, lumaki ito at nagkaroon ng mahigit 20 kasapi, at ginamit ang pangalang Krida Wana Lestari.
Pagsapit ng 2024, umabot sa pitong ektarya ang arboretum ni Wahyono at mayroon itong 35 uri ng bakawan. Tinataya niyang may hindi bababa sa 56 na uri sa Kampung Laut. Itinataguyod din ng grupo ang mga produktong mula sa bakawan, kabilang ang mga meryenda at batik, at nagpapaunlad ng turismo upang magkaroon ang mga residente ng mas maraming mapagkakakitaan.
Nakatanggap noong 2024 ang Krida Wana Lestari at isang kaugnay na grupo para sa pangangalaga ng lagoon ng mga order para sa 1.25 milyong punla. Mahigit 100 katao na ang nakikibahagi sa pagpapanumbalik ng kagubatan at mga kaugnay na gawaing pangkabuhayan. Kinailangan sa gawaing ito ang pakikipag-usap sa mga residenteng nangangailangan ng lupa para sa mga pananim o umaasang magbibigay agad ng kita ang pagtatanim.
Kasama ang pananaliksik sa pagsisikap na maibalik ang kalikasan
Lumagda online ang BRIN at Krida Wana Lestari sa isang kasunduan sa pananaliksik noong Hulyo 5, 2024. Sa pahayag nito noong Hulyo 2024, inilarawan ng ahensiya ang limang taong kooperasyon sa pangangalaga at pagpapanumbalik ng mga bakawan, at pagtulong sa komunidad. Sinabi ng BRIN na nagpapatuloy na ang masinsinang pananaliksik sa Segara Anakan mula pa noong 2019.
Inilahad ni Asep Hidayat, pinuno ng Research Center for Ecology and Ethnobiology ng BRIN, ang mga planong gumamit ng radar o mga larawan mula sa satelayt at mga drone upang mapahusay ang pamamahala sa mga lugar na inaalagaan ng grupo. Pinag-uugnay ng kasunduan ang kaalaman ng mga residente at ang akses nila sa mga lugar na tinataniman sa kakayahan ng mga mananaliksik na subaybayan ang mga pagbabagong ekolohikal.
Tinukoy rin ng BRIN ang polusyon at mga nagsasalakay na species bilang mga banta sa lagoon. Ipinakita ng naunang pananaliksik ng SPICE kung bakit nangangailangan ng magkakaibang tugon ang iba't ibang panggigipit. Karaniwang mabilis ang pagdaloy ng tubig sa mababaw na lagoon, kaya napapanatiling katamtaman hanggang mababa ang konsentrasyon ng sustansiya kumpara sa mga lagoon na dumaranas ng matinding polusyon ng sustansiya, sa kabila ng masinsinang pagsasaka sa itaas na bahagi ng mga ilog.
Nakita rin sa parehong pananaliksik na di-pangkaraniwang mayaman ang mga komunidad ng mga hayop na naninirahan sa ibabaw o loob ng sahig ng lagoon kumpara sa mga bakawan sa iba pang bahagi ng Timog-Silangang Asya. Nangangahulugan ang pangangalaga sa Segara Anakan ng pagpapanatili sa mga tirahang nakaligtas, habang sinusuportahan ang mga residenteng umaasa rito ang kabuhayan.
Pinagtatalunang planong ilihis ang Citanduy
Ang pinakamalaking iminungkahing hakbang ay isang kanal na mga tatlong kilometro ang haba na maglilihis sa tubig at sediment ng Citanduy nang deretso sa dagat malapit sa Nusawere, silangan ng Pangandaran, at lalaktaw sa Segara Anakan. Simple ang pakinabang nito para sa Cilacap: mababawasan ang sediment na papasok sa lagoon. Nangamba naman ang mga grupo ng mangingisda at turismo sa Pangandaran na mapinsala ng putik at basura ang kanilang mga katubigan sa baybayin at kabuhayan.
Naging bahagi ang panukala ng Segara Anakan Conservation and Development Project, o SACDP, na sinuportahan ng pautang ng Asian Development Bank. Kabilang din sa mga plano ang paglilihis sa Ilog Cimeneng, paghuhukay sa 600 ektarya ng lagoon, pagpapahusay sa 20 kilometro ng mga daluyan ng ilog, pagpapanumbalik sa 1,125 ektarya ng bakawan, mga pagsubok sa aquaculture at imprastraktura ng mga nayon.
Ipinakikita ng mahabang kasaysayan ng proyekto kung paanong nasangkot ang inhinyeriya pangkalikasan sa magkakasalungat na pangangailangan ng mga lokal na komunidad:
- 1996: Sinimulan ng pamahalaan ang SACDP sa tulong ng pondo ng Asian Development Bank.
- 1999: Naantala ang planong paglilihis sa Citanduy dahil sa pagtutol at karagdagang pagsusuri.
- 2002: Naglakbay ang mga mangingisda sa Cilacap patungo sa Ministry of Environment sa Jakarta upang igiit ang pagkilos.
- 2004: Natapos ang pinalawig na programa ng SACDP nang hindi nareresolba ang pagtatalo tungkol sa paglilihis ng ilog.
- 2024: Hiniling ng sangay sa Pangandaran ng Indonesian Fishers Association sa awtoridad ng Ilog Citanduy na muling suriin ang panukala.
Napagpasyahan sa pananaliksik na kinasangkutan ng ITB, IPB at Padjadjaran University na may mga panganib kapwa sa pagpapatuloy at pag-abandona sa paglilihis, ngunit mas maliit ang tinasa nilang mga panganib ng paglilihis. Nagbigay ng kondisyunal na pag-apruba ang Ministry of Environment sa pagtatasa ng epekto sa kapaligiran, kabilang ang kahingian na lutasin ng mga lokal na pamahalaan ang alitan ng mga komunidad.
Mas kaunti ang naaalis na putik sa paghuhukay kaysa sa tinatayang taunang naiipon
Sinimulan ng Citanduy River Basin Authority ang paghuhukay noong 2017. Mula 45,000 metro kubiko noong taong iyon, umabot sa 536,096 metro kubiko ang naalis noong 2022. Halos 12 ulit iyon, ngunit mga 54% pa lamang ng tinatayang isang milyong metro kubiko na naiipon bawat taon.
Inilalarawan sa isang papel tungkol sa pagmomodelo ng sediment ang pagtataya sa taunang naiipon gamit ang MIKE21, isang computer model ng galaw ng tubig at sediment. Kinakatawan nito sa dalawang dimensiyon ang pahalang na galaw at ginagaya ang mga pagbabagong nagaganap sa sahig ng lagoon sa loob ng isang taon. Dahil karamihan sa mga deposito ay putik, isinasaalang-alang ng modelo ang mga pinong partikulang nagdidikit-dikit.
Ipinakikita ng paghahambing kung bakit hindi nakasasabay ang paghuhukay. Kung ihahambing sa tinatayang taunang deposito, may kakulangan na mga 464,000 metro kubiko sa dami ng naalis noong 2022. Nag-iiba ang aktuwal na pag-iipon ayon sa daloy ng mga ilog, taas-baba ng tubig at mga lugar na pinag-iipunan ng sediment, ngunit napakalaki ng gawaing kinakailangan.
Inilarawan ni Hendra Ahyadi, ang noo'y pinuno ng awtoridad ng basin ng ilog, ang paghuhukay bilang pansamantalang tugon at nanawagan ng magkakaugnay na pagkilos ng mga ministeryo at lokal na pamahalaan. Matutugunan ng pagbabawas sa pagguho ng lupa sa itaas na bahagi ng mga ilog ang pagpasok ng bagong materyal, samantalang inaalis naman ng paghuhukay ang sediment na naipon na.
Ano pa ang maaaring mapangalagaan?
Sinabi ni Sri Murniyati, pinuno ng ahensiya ng kapaligiran ng Cilacap, na wala sa kanyang tanggapan ang badyet at awtoridad para pamahalaan ang mga kagubatan at katubigang pandagat. Lumalampas sa mga hangganang panlalawigan ang suliraning administratibo: nasa Central Java ang Segara Anakan, samantalang dumaraan sa mga ilog na nagmumula sa West Java ang malaking bahagi ng sediment nito.
Dalawang beses nang iminungkahi ng Cilacap na italaga ang Segara Anakan bilang Essential Ecosystem Area. Walang ibinigay na desisyon o iskedyul para sa pagtatalaga rito, at wala pang inihayag na petsa ng pagsisimula ng konstruksyon para sa muling hiling na paglilihis ng ilog. Ayon kay Sri, mas interesado ang mga kompanya sa pagpopondo sa pagpapanumbalik ng bakawan kaysa sa paghuhukay.
Sinusuportahan na ngayon ni Muhammad Yusuf, pangalawang tagapangulo ng Indonesian Fishers Association sa Pangandaran, ang muling pagsusuri sa paglilihis matapos makita ang mga epekto ng sedimentasyon. Naniniwala si Ardli na huli na upang mailigtas ng kanal ang malaking bahagi ng lagoon dahil napakarami na nitong natabunan ng putik. Ipinapangatuwiran naman ni Suyadi na maaari pa ring pabagalin ng pagpapanumbalik ng kalikasan sa itaas na bahagi ng mga ilog ang pagdating ng sediment.
Lalong nagiging limitado ngunit nananatiling malaki ang praktikal na layunin: panatilihin ang mga daluyan ng tubig, pangalagaan ang mga natitirang tirahan, ibalik ang mga lugar na angkop para sa bakawan at panatilihin ang kabuhayan ng mga lokal. Maaaring magtanim ng mga puno ang mga residente at pigilan ang pagputol ng mga ito. Nangangailangan naman ng pagkilos na lampas pa sa mga nayon nila ang pagkontrol sa sediment sa buong basin ng ilog.
Mahahalagang Punto
- Ayon sa datos ng BRIN, bumaba ang lawak ng tubig sa Segara Anakan mula 4,150 ektarya noong 1978 tungo sa humigit-kumulang 400 ektarya noong 2020.
- Tinataya sa isang pag-aaral noong 2024 na maaaring maging lupang natabunan ng sediment at tinatahak ng mga daluyan ng tubig ang kanlurang lagoon pagsapit ng mga 2032.
- 536,096 metro kubiko ang inalis sa paghuhukay noong 2022, kumpara sa tinatayang taunang deposito na humigit-kumulang isang milyong metro kubiko.
- Nakatanggap ang mga grupo ng komunidad ng mga order para sa 1.25 milyong punla ng bakawan noong 2024 at mahigit 100 katao ang kasangkot sa pagpapanumbalik at mga kaugnay na gawain.
- Lumagda ang BRIN at Krida Wana Lestari sa isang kasunduan sa kooperasyon na tatagal ng limang taon noong Hulyo 2024.
- Pinagtatalunan pa rin ang paglilihis sa Citanduy, habang nananawagan ang mga mananaliksik ng pagpapanumbalik sa itaas na bahagi ng mga ilog at pangangalaga sa mga natitirang bakawan.






