Nanawagan ang Cambodia ng Mas Matibay na Pagkakaisa ng ASEAN sa Klima at Kapaligiran

Naghahangad ng mas matibay na iisang tinig ang rehiyong nasa unahan ng krisis

Sa pagpupulong sa Langkawi, Malaysia, hinarap ng mga ministro ng kapaligiran ng ASEAN ang isang pamilyar na realidad na lalo pang nagiging apurahan. Sinisira ng tumataas na temperatura, pagkawala ng mga ekosistema, at basurang plastik ang kabuhayan sa buong Timog-Silangang Asya. Ginamit ni Eang Sophalleth, ministro ng kapaligiran ng Cambodia, ang ika-18 ASEAN Ministerial Meeting on the Environment upang manawagan ng nagkakaisang tugon ng rehiyon na katumbas ng laki ng hamon. Pinuri niya ang tuluy-tuloy na pag-unlad sa mga larangan tulad ng mga programa sa biodiversity at pagkontrol sa basurang-dagat, habang nagbabala na nangangailangan ng mas matatapang na hakbang at mas mahigpit na koordinasyon ang kasalukuyang direksiyon ng rehiyon, lalo na habang naghahanda ang mga bansa para sa pandaigdigang pag-uusap sa klima sa COP30 sa Brazil.

Nagbibigay ng pampulitikang balangkas para sa koordinasyong ito ang ASEAN Community Vision 2045, na pinagtibay ng mga lider ngayong taon. Itinatakda ng bisyon ang layunin para sa isang matatag, makabago, at nakasentro sa mamamayang komunidad sa mga haliging pampulitika, pang-ekonomiya, at panlipunan. Sa pagsasagawa, mangangahulugan ito ng mas magkakatugmang mga patakaran, magkakaparehong pamantayan, at mas mahusay na mekanismo para maisakatuparan ang mga layunin sa klima at kapaligiran. Nagpahayag ng suporta ang Cambodia sa paraang ito at sinabing mahalagang bahagi ng mga pambansang estratehiya nito at pakikipag-ugnayan sa mga katuwang sa rehiyon ang katatagan sa kapaligiran at inklusibong paglago. Itinakda ng pagtitipon sa Langkawi ang direksiyon kung paano makabubuo ang ASEAN ng mas matibay na iisang paninindigan bago ang COP30.

Iginiit din ng Cambodia na makapag-aambag sa rehiyon ng mahahalagang aral ang karanasan nito sa loob ng bansa. Kabilang sa mga patakaran ng Phnom Penh ang Circular Strategy on Environment, na binagong Cambodia Climate Change Strategic framework, Long Term Strategy for Carbon Neutrality, at pinakabagong Nationally Determined Contribution (NDC 3.0), na pawang nakahanay sa layuning makamit ang carbon neutrality pagsapit ng 2050. Itinatampok ng pamahalaan ang mga praktikal na hakbang, mula sa pagpapatupad ng mga tuntunin sa wastewater at pagkontrol sa kalidad ng hangin hanggang sa malawakang pagtatanim ng mga puno kasama ang mga komunidad. Nakatulong ang pambansang kampanya para sa prinsipyong 4R, refuse, reduce, reuse, recycle, upang mangako ang dalawang katlo ng populasyon na bawasan ang pagkonsumo ng plastik. Iniulat ng mga awtoridad na bumaba ang bilang ng mga lugar na may sunog sa kagubatan at nanatiling maganda ang kalidad ng hangin sa mahahalagang sentrong urbano, mga resultang iniuugnay nila sa pagpapatupad ng mga tuntunin at pakikilahok ng publiko.

Bakit apurahan ngayon ang pagkakaisa ng ASEAN

Nakaugat sa ekonomiya gayundin sa ekolohiya ang pangangailangan para sa mas matibay na tinig ng ASEAN sa usapin ng klima. Naging mahalagang bahagi ng pandaigdigang pagmamanupaktura at kalakalan ang Timog-Silangang Asya. Iniuugnay nito ang Silangang Asya sa mga pamilihan sa buong Karagatang Indian at higit pa. Nakadepende ang lakas nito sa pagluluwas sa maaasahang logistik, enerhiya, at mga lokal na supply chain. Pinahihirapan ng matitinding lagay ng panahon ang bawat bahagi ng mga ito. Ipinakikita ng mga pag-aaral tungkol sa mga kamakailang bagyo at baha sa rehiyon kung paanong sinisira ng mga bagyo ang mga daungan, kalsada, at pabrika, ginagambala ang suplay ng kuryente at komunikasyon, at ipinagpapaliban ang mga kargamento, na nagdudulot ng mga epekto hanggang sa labas ng rehiyon. Tinataya ng isang pag-aaral na umabot sa humigit-kumulang 32 bilyong dolyar ang mga pagkalugi dahil sa mga bagyo mula 1987 hanggang 2016, at paulit-ulit na nagpababa ng mga pagtataya sa paglago sa mga bulnerableng ekonomiya ang mga kamakailang bagyo.

Malaking bahagi ng panganib na ito ang pasan ng maliliit na kumpanya. Binubuo ng mga micro, small, and medium enterprises ang nakararaming bahagi ng mga kompanya sa ASEAN at sila ang pinagmumulan ng karamihan sa trabaho. Sa agrikultura at mga baybaying komunidad, marami sa mga ito ang kumikilos nang manipis ang kita at limitado ang seguro. Maaaring wasakin ng isang bagyo ang ani o magpatigil sa isang pagawaan nang ilang linggo. Kapag sabay-sabay na tinamaan ang libu-libong maliliit na tagapagtustos at tagapagbigay ng serbisyo, lalo pang lumalaki ang epekto. Mas mabilis na makababawas sa ganitong kahinaan ang koordinadong pagpaplano sa mga hangganan, magkakaparehong pamantayan para sa matatag na imprastraktura, at mga panrehiyong kasangkapan sa pagpopondo kaysa sa pagkilos ng alinmang bansa nang mag-isa.

Nakatutulong din ang panrehiyong kooperasyon sa pamamahala ng mga suliraning pangkapaligiran na hindi kumikilala sa mga hangganan. Tinangay ng mga ilog at agos-dagat ang basurang plastik. Tumatawid sa mga hangganan ang usok mula sa mga sunog sa lupa at kagubatan. Nakadepende ang mga migratory species sa magkakaugnay na tirahan. Nangangailangan ang pagharap sa mga problemang ito ng pagbabahagi ng datos, magkakatugmang batas, sama-samang pagpapatupad, at kagustuhang pampulitika na kumilos nang magkakasama. Ito ang ipinaglaban ng Cambodia sa Langkawi, at nasa puso ito ng bagong adyenda ng ASEAN 2045.

Mga ginagawa ng Cambodia sa loob ng bansa

Sinusuportahan ng pakete ng mga lokal na patakaran at mga inisyatiba sa mismong lugar ang mensahe ng pamumuno ng Cambodia. Nangako ang pamahalaan na tatahak sa landas tungo sa carbon neutrality pagsapit ng 2050, alinsunod sa Long Term Strategy for Carbon Neutrality at mga update sa NDC 3.0. Nagtatakda ang Circular Strategy on Environment ng mga layunin para mabawasan ang basura at mapahusay ang episyente sa paggamit ng mga likas-yaman. Pinagkakaugnay ng Cambodia Climate Change Strategic framework ang mga ministeryo sa mitigasyon at adaptasyon, habang pinaigting ng pagpapatupad ng batas pangkapaligiran ang mga inaasahan sa mga pribadong operator, kabilang ang mga kahilingang maglagay at magpatakbo ng mga sistema ng paggamot sa wastewater. Ayon sa mga awtoridad, mahigpit nilang sinusubaybayan ang mga pampublikong pinagkukunan ng tubig at pinalawak nila ang mga inspeksiyon.

Itinuturo rin ng mga opisyal ang mga pagbuti sa kalidad ng hangin na iniuugnay sa mas mahigpit na pagpapatupad ng mga tuntunin. Bumaba ang bilang ng mga lugar na may sunog na sinusubaybayan ng satellite, at itinuturing ito ng bansa bilang kumpirmasyon na gumagana ang mga pagsisikap na pigilan ang mga sunog sa lupa at kagubatan. Bukod sa pagpapatupad ng mga tuntunin, binibigyang-diin ng Cambodia ang mga programang nakabatay sa komunidad. Mahigit dalawang milyong punla kada taon ang naidaragdag sa pamamagitan ng National Tree Planting Campaign, habang layunin ng kampanyang lumikha ng mga luntiang destinasyon na iugnay ang konserbasyon sa lokal na kabuhayan sa pamamagitan ng pagbibigay sa mga komunidad ng pagmamay-ari at pamamahala sa mga negosyong nakabatay sa kalikasan.

Pagbawas ng plastik at paglilinis ng mga daluyan ng tubig

Naging pangunahing kampanya ang pambansang pagtataguyod sa prinsipyong 4R. Ayon sa mga opisyal ng pamahalaan, nangako ang dalawang katlo ng mga residente na bawasan ang paggamit ng plastik, at iniuugnay ito ng mga tagapagpatupad ng patakaran sa malinaw na pagbaba ng mga inaangkat na produktong minsanang ginagamit. Kasabay nito, inaatasan ng mga naka-target na hakbang ang mga negosyo na linisin ang wastewater bago ito itapon. Sinusuportahan ng mga hakbang na ito ang Regional Action Plan on Combating Marine Debris ng ASEAN sa pamamagitan ng pagtugon sa pinagmumulan ng problema sa lupa at pagpapahusay sa kalidad ng tubig na dumadaloy papunta sa mga ilog at dagat.

Mahalaga ang panrehiyong kooperasyon upang mapanatili ang mga natamong ito. Sa pamamagitan ng ASEAN Center for Biodiversity at mga pakikipagtulungan sa mga karatig-bansa, nakikibahagi ang Cambodia sa mga pinagsasaluhang programa tungkol sa mga protektadong lugar, migratory species, at pangangalap ng datos. Mapalalakas ng mga ugnayang ito ang mga pambansang pagsisikap sa pamamagitan ng pagpapalaganap ng pinakamahuhusay na gawain at pagtutugma ng mga pamantayan para mas mapadali ang pagpapatupad ng mga tuntunin sa magkabilang panig ng mga hangganan.

Mga kagubatan, hangin at sunog

Prayoridad ng rehiyon ang pamamahala sa mga sunog sa kagubatan at lupa. Noong huling bahagi ng 2024, nag-host ang Cambodia ng Mekong Korea Forest Fire Symposium na nagtipon sa mga opisyal ng ASEAN, Republika ng Korea, at mga pandaigdigang organisasyon upang magbahagi ng mga estratehiya, pamamaraan ng pagsasanay, at mga paraang nakasentro sa komunidad para pigilan at tugunan ang mga sunog. Binigyang-diin ng mga kalahok ang pangangailangan para sa mas matibay na balangkas ng patakaran, mas maraming pagsasanay sa lugar, at higit na pagkilala sa tradisyunal na kaalaman. Naging batayan ng limang-taong proyekto ang pagpupulong, na naglalayong palakasin ang katatagan laban sa mga sunog at tulungan ang maliliit na negosyo sa mga komunidad sa kagubatan na mas mabilis makabangon matapos ang mga sakuna.

Direktang iniuugnay ng mga hakbang na ito ang kalidad ng hangin sa kalusugan ng publiko. Sa pagbabawas ng mga lugar na may sunog at pagpapahusay sa kakayahang tumugon, umaasa ang Cambodia na mapanatiling mas malinaw ang kalangitan tuwing tagtuyot at malimitahan ang mga insidente ng usok na tumatawid sa mga hangganan, na naging problema sa ilang bahagi ng rehiyon nitong mga nakaraang taon. Nakapagpapatatag din ng lupa at nakapoprotekta sa mga watershed ang pagtatanim ng puno at mga programa sa kagubatan ng komunidad, kaya may praktikal at lokal na pakinabang ang konserbasyon.

Pananalapi at teknolohiya bago ang COP30

Ang pangunahing mensahe ni Minister Sophalleth sa kapwa niya mga ministro ay higit na mararating ng ASEAN ang tinig nito kung malinaw na sasabihin ng bloc kung ano ang kailangan upang makamit ang mga resulta. Kailangan ng mga bansa ng mahuhulaang pondo para sa klima at abot-kayang teknolohiya upang makapagtayo ng malinis na suplay ng kuryente, mapahusay ang transportasyon, maiangkop ang mga sakahan at baybayin, at mapamahalaan ang basura. Magkakatulad ang mga pangangailangang ito sa buong rehiyon, bagaman magkakaiba ang kalagayan ng bawat bansa. Pagkakataon ang pinagsamang pahayag ng ASEAN para sa COP30 upang ilahad ang iisang paninindigan sa pananalapi at teknolohiya na sumasalamin sa mga realidad na ito.

Direktang inilahad ito ng ministro ng Cambodia sa kanyang mga pahayag sa Langkawi.

Naniniwala ang Cambodia na dapat maging sentro ng mensahe ng ASEAN para sa COP30 ang patas na akses sa pondo para sa klima at abot-kayang berdeng teknolohiya. Kung walang mahuhulaang mga mapagkukunan, hindi ganap na maisasakatuparan ng alinmang estadong kasapi ang mga pangako nito. Dapat magsalita ang ASEAN sa negosasyon gamit ang iisang matibay na tinig.

Mayroon nang mga umiiral na modelo para sa uri ng pananalaping nais palawakin ng ASEAN. Pinagsasama ng ASEAN Catalytic Green Finance Facility, na sinusuportahan ng Green Climate Fund, ang pampubliko at pribadong puhunan upang pondohan ang mga pamumuhunan para sa klima sa buong rehiyon. Tinututukan ng programa ang mga larangan tulad ng malinis na enerhiya, napapanatiling transportasyon, matatag na imprastraktura, at mga luntiang lungsod. Ayon sa pahina ng proyekto ng pondo, layunin ng pasilidad na magpakilos ng humigit-kumulang 3.7 bilyong dolyar para sa hindi bababa sa 20 sub-proyekto, at maiwasan ang tinatayang 119 milyong tonelada ng emisyon sa mga kalahok na bansa kabilang ang Cambodia, Indonesia, Laos, Malaysia, at Pilipinas. Layunin ng 300 milyong dolyar na pangako mula sa Green Climate Fund na makahikayat pa ng ilang bilyong dolyar mula sa mga kapwa tagapondo. Makikita ang mga detalye sa site ng Green Climate Fund sa link na ito.

Bahagi lamang ng equation ang pananalapi. Gayundin kahalaga ang akses sa teknolohiya. Kailangan ng rehiyon ng mga grid na kayang humawak sa pabagu-bagong suplay ng nababagong enerhiya, mga sistema ng transportasyon na nagpapabawas sa pagsisikip ng trapiko, at mga plataporma ng datos na sumusubaybay sa emisyon at panganib na dulot ng klima. Makababawas sa mga gastos at makapagpapabilis sa paggamit ng teknolohiya ang sama-samang pagbili, magkakaparehong teknikal na pamantayan, at mga panrehiyong programa sa pagsasanay. Kaya binabanggit sa bisyon ng ASEAN 2045 ang patakaran sa inobasyon at digital integration kasabay ng mga layunin sa pagpapanatili. Simple ang lohika. Kapag magkakaugnay ang pamilihan para sa mga berdeng solusyon, mas mura ang bawat pambansang proyekto na itayo at mas madali itong patakbuhin.

Kasalukuyang ginagamit ang mga balangkas ng ASEAN

Mayroon nang mga daluyan ng kooperasyon ang rehiyon na makatutulong sa mas matibay na plataporma para sa klima. Sa ika-36 na Meeting of ASEAN Senior Officials on Environment sa Kuala Lumpur, nakipagtulungan ang mga estadong kasapi sa mga katuwang mula sa Japan, Republika ng Korea, at European Union sa tatlong nakatuong diyalogo. Nakatulong ang mga sesyong ito na pagtugmain ang mga kasalukuyang proyekto sa ilalim ng ASEAN Strategic Programme on Environment and Climate, kabilang ang Regional Knowledge Centre for Marine Plastic Debris at isang plano ng pagkilos para sa pagbabago ng klima. Binigyang-diin ng mga opisyal mula sa Malaysia ang pagpapaunlad ng kakayahan, teknikal na kooperasyon, at pagbabahagi ng impormasyon bilang mga larangang tunay na maiaambag ng mga katuwang.

Higit pa sa usaping pangkapaligiran, bumubuo ang ASEAN ng magkakaugnay na mga inisyatiba. Isinusulong ng bloc ang panrehiyong power grid upang mapadali ang paggamit ng malinis na enerhiya at itinatag nito ang ASEAN Centre for Climate Change sa Brunei upang pag-ugnayin ang pananaliksik at patakaran. Nananatiling sentro ng mga pagsisikap ang matagal nang gawain upang tugunan ang usok na tumatawid sa mga hangganan, dahil sa epekto nito sa ekonomiya at kalusugan. Habang umuunlad ang mga platapormang ito, nagbibigay ang mga ito sa mga ministro ng mas maraming kasangkapan upang maipares ang kanilang mga pahayag pampulitika sa mga proyektong maisasakatuparan at mga resultang nasusukat.

Mahalaga rin ang diplomasya. Ipinagmamalaki ng ASEAN ang diyalogo at neutralidad, mga paraang nakalilikha ng puwang para sa mga kasunduan kahit hindi nagkakasundo ang malalaking kapangyarihan. Binigyang-diin ng mga lider na dapat gamitin ang paraang ito para sa kapayapaan at pagpapanatili, hindi para sa kawalan ng pasiya. Sa patakaran sa klima, nangangahulugan ito ng pagsasalin ng diyalogo tungo sa magkakaparehong pamantayan at sama-samang proyekto na maghahatid ng mas malinis na hangin, mas ligtas na baybayin, at mas matatag na mga lungsod.

Biodiversity at ang High Seas Treaty

Isa pang bahagi ng panrehiyong pagsisikap ang anunsiyo ng Cambodia na isinusulong nito ang pagpapatibay sa bagong kasunduan tungkol sa Biodiversity Beyond National Jurisdiction. Lumilikha ng mga tuntunin ang kasunduang BBNJ, na madalas tawaging High Seas Treaty, upang protektahan ang yamang-dagat sa mga lugar na nasa labas ng mga pambansang katubigan. Saklaw nito ang konserbasyon, mga pagtatasa sa epekto sa kapaligiran, at kung paano paghahatian ang mga pakinabang mula sa mga yamang henetiko sa dagat. Nasa mahahalagang ruta ng pagpapadala ang Timog-Silangang Asya at tahanan ito ng mayayamang ekosistemang pandagat. Mahalaga ang mas matibay na pandaigdigang balangkas para sa kalusugan ng mga palaisdaan, katatagan ng mga bahura ng korales, at kaligtasan ng mga migratory species na tumatawid sa mga hangganan ng hurisdiksiyon.

Itutugma ng pagpapatibay ng kasunduan ang Cambodia sa mas malawak na lumalaking suporta para sa pamamahala sa karagatan. Kaayon din ito ng mga lokal na hakbang upang bawasan ang polusyon sa pinagmumulan nito at pahusayin ang paggamot sa wastewater. Mas madaling maprotektahan ang mas malilinis na ilog at baybaying-tubig sa ilalim ng mga pandaigdigang balangkas kapag ipinapatupad din ng mga bansang saklaw nito ang mga pamantayan sa loob ng kanilang mga hangganan. Pinatitibay ng pagpapatuloy na ito ang tiwala ng mga katuwang at nakapaghahatid ng mas maraming teknikal na tulong at pamumuhunan sa mga proyekto para sa konserbasyon ng karagatan.

ASEAN Center for Biodiversity at gawaing panrehiyon

Nagsisilbing sentro para sa agham, pagsasanay, at koordinasyon sa mga protektadong lugar at pagbawi ng mga species ang ASEAN Center for Biodiversity, na nakabase sa Pilipinas. Nakikipagtulungan ang Cambodia sa sentro sa pagsubaybay, pakikilahok ng komunidad, at pagdisenyo ng mga programang nag-uugnay sa konserbasyon at lokal na trabaho. Kaugnay ng pagkilos sa klima ang patakaran sa biodiversity, dahil nag-iimbak ng carbon, nagpapababa ng panganib ng baha, at sumusuporta sa turismo at palaisdaan ang malulusog na kagubatan, basang lupa, at bakawan. Isa sa mga kongkretong paraan upang maisalin ng ASEAN sa mga resultang nakikita ng mga tao ang adyenda nito sa klima ang pagsasama-sama ng mga larangang ito, sa loob ng bansa at sa mga hangganan.

Vision 2045, pagkakaisa, at pulitika ng pagsasakatuparan

Ang ASEAN Community Vision 2045, na pinagtibay sa pamamagitan ng Kuala Lumpur Declaration sa summit noong Mayo, ang susunod na henerasyon ng roadmap ng bloc. Layunin nitong patatagin bilang institusyon ang kapayapaan at katatagan, pabilisin ang integrasyon ng digital na ekonomiya, palawakin ang mga pagbabayad sa magkabilang panig ng mga hangganan, at ibatay sa pagpapanatili ang paglago. Itinatampok sa mga ulat tungkol sa plano ang apat nitong malalawak na haligi, mula sa seguridad pampulitika hanggang sa mga layuning sosyo-kultural, at ang panawagan nito para sa inklusibong akses sa mga oportunidad. Isinasama rin ng buong bisyon sa kabuuang adyenda ang pagkilos sa klima at suporta sa berdeng teknolohiya. Makikita rito ang buod ng balangkas: Pangkalahatang-ideya ng ASEAN 2045 Vision.

Makaaapekto sa bilis ng pagbabawas ng emisyon habang patuloy na lumalago ang rehiyon ang mga pagsisikap sa integrasyong pang-ekonomiya. Pinalalawak ng mga kasunduan sa kalakalan tulad ng Regional Comprehensive Economic Partnership ang mga pamilihan, ngunit itinuturo ng mga kritiko na marami sa mga kasunduan ay walang umiiral na mga pamantayang pangkapaligiran na dapat sundin. Iminumungkahi ng mga panukalang patakaran na pinag-uusapan sa mga think tank at forum ng negosyo ang pagpapalawak ng kooperasyon sa pagpepresyo ng carbon at pagpapalabas ng mga panrehiyong green bond upang pondohan ang malinis na enerhiya at imprastraktura. Itutulak ng mga ideyang ito ang rehiyon tungo sa magkakaparehong tuntunin at pinagsasaluhang proyekto, ang direksiyong hinimok din ng Cambodia sa Langkawi.

Ang mahirap na bahagi: pagsasakatuparan

Naghihintay na gawain ang pagsasalin ng mga plano tungo sa mas malinis na hangin, mas ligtas na baybayin, at mas matatag na mga lungsod. Hindi magkakapantay ang panimulang kalagayan. Mabigat pa rin ang pag-asa ng ilang ekonomiya sa karbon, samantalang mabilis na pinalalawak ng iba ang paggamit ng hangin, araw, at imbakan ng enerhiya. Mabilis ang urbanisasyon sa ilang bansa, na nagpapataas sa pangangailangan sa enerhiya at pangangasiwa ng basura sa malapit na panahon. Makaaapekto sa bilis at disenyo ng transisyon ang konsepto ng pagiging patas, kapwa sa loob ng mga bansa at sa buong rehiyon. Kaya sentro ng mensaheng dadalhin ng ASEAN sa COP30 ang mahuhulaang pondo at abot-kayang teknolohiya.

Nagkakaiba rin ang mga kakayahan. Maaaring mangailangan ang mas maliliit na administrasyon ng dagdag na suporta sa paghahanda ng mga proyekto, pagkuha ng mga serbisyo at kagamitan, at pagsubaybay. Makatutulong ang mga panrehiyong inisyatiba upang mapaliit ang agwat na ito. Isang halimbawa kung paano nakatutulong sa mga komunidad sa mismong lugar ang nakatuong pagsasanay at pagbabahagi ng mga gawain ang proyektong nagpapalakas ng katatagan laban sa sunog sa kagubatan na kaugnay ng Mekong Korea Symposium. Sa larangan ng klima, makapagbubunga ng mabilis na pag-unlad ang kooperasyon ng maliliit na grupo ng mga bansang iisa ang basin ng ilog o supply chain, na maaari pang palawakin sa buong ASEAN.

Tutulong ang mas mahusay na datos at magkakaparehong panukat upang manatiling magkakatugma ang pagkilos ng lahat. Nagbibigay ng plataporma para sa koordinadong pag-uulat ang ASEAN Strategic Programme on Environment and Climate, habang mapahuhusay naman ng mga pambansang ahensiya ang pagsubaybay sa kalidad ng hangin at emisyon upang mapahusay ang pagpapatupad ng mga tuntunin. Nagpapatibay ng tiwala at tumutulong sa mga negosyo na magplano ng mga pamumuhunan nang mas may kumpiyansa ang pampublikong akses sa impormasyon. Sa paglipas ng panahon, maaari nitong mapababa ang halaga ng puhunan para sa mga malilinis na proyekto, kaya mas malayo ang mararating ng bawat dolyar.

Mga dapat bantayan mula ngayon hanggang COP30

Ilang pangyayari ang magpapakita kung gaano kalayo ang mararating ng adyenda para sa pagkakaisa sa malapit na panahon. Inaasahang pagpapahusayin ng mga ministro ang pinagsamang pahayag ng ASEAN para sa COP30, kabilang ang mga pananalita tungkol sa patas na akses sa pondo at teknolohiya. Ipapakita ng pag-unlad sa panrehiyong power grid at mga bagong proyekto sa malinis na enerhiya kung bumibilis ang integrasyon. Masusubok habang nagbabago ang mga lagay ng panahon ang pagsasakatuparan ng Regional Action Plan on Marine Litter at mga hakbang para pigilan ang pana-panahong sunog. Magpapahiwatig ang hanay ng mga proyektong nasa ilalim ng ASEAN Catalytic Green Finance Facility kung gaano kabilis na nakararating sa mga aktuwal na asset ang pinagsamang pampubliko at pribadong pondo. Dapat ding bantayan ang proseso ng Cambodia sa pagpapatibay ng kasunduang BBNJ bilang bahagi ng mas malawak na pagsusulong sa pamamahala ng karagatan. Sa bawat isa sa mga larangang ito, kongkretong pagbuti ang magiging sukatan ng tagumpay, hindi lamang mga bagong pangako.

Mahahalagang Punto

• Nanawagan ang Cambodia ng mas matibay na pagkakaisa ng ASEAN sa klima at kapaligiran sa ika-18 pulong ng mga ministro sa Langkawi, at hinimok ang iisang matibay na tinig bago ang COP30.
• Itinampok ng Phnom Penh ang mga lokal na hakbang, kabilang ang mga pangako ng dalawang katlo ng populasyon na bawasan ang plastik sa pamamagitan ng 4R, mas mahigpit na pagpapatupad ng mga tuntunin sa wastewater, at taunang pagtatanim ng mahigit dalawang milyong puno.
• Muling iginiit ng pamahalaan ang layuning makamit ang carbon neutrality pagsapit ng 2050, alinsunod sa Long Term Strategy for Carbon Neutrality at mga update sa NDC 3.0.
• Isinusulong ng Cambodia ang pagpapatibay sa BBNJ High Seas Treaty, na nag-uugnay sa pambansang pagkontrol sa polusyon sa pandaigdigang pangangalaga sa karagatan.
• Nagtatakda ang ASEAN Community Vision 2045 ng pinagsasaluhang balangkas na naglalakip sa pagpapanatili kasabay ng integrasyong digital at pampinansyal.
• Binigyang-diin ng mga ministro ang pangangailangan para sa patas na pondo para sa klima at abot-kayang akses sa teknolohiya sa pinagsamang mensahe ng ASEAN para sa COP30.
• Tinatarget ng ASEAN Catalytic Green Finance Facility, na sinusuportahan ng Green Climate Fund, ang humigit-kumulang 3.7 bilyong dolyar na pamumuhunan at pag-iwas sa 119 milyong tonelada ng emisyon.
• Nakahanda na ang mga panrehiyong plataporma tulad ng Strategic Programme on Environment and Climate, sentro ng kaalaman sa plastik-dagat, at ASEAN Centre for Climate Change upang pag-ugnayin ang pagsasakatuparan ng mga layunin.
• Nananatiling prayoridad sa kooperasyon ang katatagan laban sa sunog sa kagubatan at pagkontrol sa usok na tumatawid sa mga hangganan, at sinusuportahan ng mga katuwang ang kamakailang pagsasanay at gawain sa patakaran.
• Bantayan ang pahayag ng ASEAN para sa COP30, pag-unlad sa panrehiyong power grid, mga hakbang sa basurang-dagat, mga proyektong nakapila sa ilalim ng mga pasilidad para sa berdeng pananalapi, at pagpapatibay ng Cambodia sa BBNJ.