29 na insidente sa pag-access; kababaihan, nahaharap sa mga hadlang sa magkabilang panig ng paghahatid ng tulong
Nakapagtala ang United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) ng 29 na insidente na nakaapekto sa pag-access ng mga makataong tulong sa Afghanistan noong Oktubre 2026, kabilang ang 21 insidenteng may kinalaman sa panghihimasok sa mga aktibidad ng ayuda. Labing-isang insidente ang may kinalaman sa mga paghihigpit batay sa kasarian, na nakaapekto kapwa sa mga babaeng naghahatid ng tulong at sa mga babae at batang babae na sumusubok tumanggap nito.
Mga Nilalaman
- 29 na insidente sa pag-access; kababaihan, nahaharap sa mga hadlang sa magkabilang panig ng paghahatid ng tulong
- Ano ang nakagambala sa mga operasyon ng ayuda noong Oktubre?
- Hindi pantay ang bigat na dinadala ng kanlurang Afghanistan
- Mas kaunti ang naitalang insidente, ngunit nagpapatuloy ang mga hadlang
- Bakit mahalaga ang mga babaeng kawani para maabot ang kababaihan
- Nakahaharap ang mga pasyente sa mga paghihigpit sa loob ng mga klinika
- Nanganganib ang mga manggagawang medikal sa hinaharap dahil sa pagbabawal sa pagsasanay
- Kung paano nabuo ang mga paghihigpit
- Mahahalagang Punto
Naitala ang 12 insidente sa Herat, kanlurang Afghanistan, habang apat naman sa Kandahar. Iniulat din ng OCHA ang pagkakadetine sa dalawang manggagawa ng ayuda at dalawang kaso ng pagbabanta sa mga tauhan ng makataong tulong. Nagambala ng mga paghihigpit ang edukasyon, pangangalagang pangkalusugan, pagsasanay at iba pang tulong, kabilang ang pag-access sa mga gamit sa kalinisan.
Kasunod ang mga natuklasan noong Oktubre ng isang sarbey noong Setyembre kung saan iniulat ng humigit-kumulang 90 porsiyento ng mga kalahok na organisasyong nagbibigay ng ayuda sa kanlurang Afghanistan na nahihirapan silang magbigay ng serbisyo sa mga babae at batang babae. Dahil sa mga paghihigpit, napilitang isara, suspindihin o bawasan ang mga aktibidad, o hindi masimulan ang 26 sa 139 na proyektong sinuri, o humigit-kumulang 19 porsiyento.
Maraming hadlang ang kinakaharap ng kababaihan: pagkuha ng pahintulot na magtrabaho, pagpunta sa isang proyekto o klinika, pribadong pagtalakay sa kanilang mga pangangailangan at paghahanap ng kwalipikadong babaeng propesyonal. Binabawasan din ng mga paghihigpit sa edukasyong medikal ng kababaihan ang magiging bilang ng mga manggagawang pangkalusugan sa hinaharap, samantalang daan-daang pasilidad pangkalusugan na ang nagsara dahil sa pagbawas ng pondo.
Ayon sa OCHA, nalutas ang ilang problema sa pag-access matapos makipag-ugnayan sa mga kinauukulang awtoridad, samantalang hindi nalutas ang iba. Hindi nagkomento ang mga awtoridad ng Taliban sa mga natuklasan noong Oktubre. Itinanggi na nila noon ang panghihimasok sa gawaing makatao, at sinabing pagsubaybay sa pamamahagi ng ayuda ang kanilang papel.
Ano ang nakagambala sa mga operasyon ng ayuda noong Oktubre?
May kinalaman sa panghihimasok sa mga aktibidad na makatao ang 21 sa 29 na insidente noong Oktubre, o humigit-kumulang 72 porsiyento. Apat pang insidente ang may kinalaman sa karahasan laban sa mga tauhan, ari-arian o pasilidad ng makataong tulong; tatlo ang may kinalaman sa mga operasyong militar at sagupaan; at isa ang tungkol sa pagkakait ng mga pangangailangan o karapatan sa makataong tulong.
Sa kategorya ng panghihimasok, apat na insidente ang may kinalaman sa mga paghihigpit sa mga babaeng manggagawa ng ayuda, tatlo sa mga pagkaantala o suliranin sa pagpirma ng mga memorandum of understanding, at apat sa panghihimasok sa pagpapatupad ng mga programa. Ang memorandum of understanding ay nakasulat na kasunduang nagtatakda kung paano magtutulungan ang isang organisasyon at ang mga awtoridad. Maaaring maantala ng mga pagkaantala ang mga aktibidad na saklaw ng kasunduang iyon.
May kinalaman sa paghiling ng sensitibong impormasyon tungkol sa mga tauhan ng makataong tulong o mga tumatanggap ng ayuda ang tatlong insidente, samantalang naapektuhan ng dalawa ang pag-access ng kababaihan sa mga serbisyo o tulong. Inilarawan din ng OCHA ang panggigipit sa mga operasyon sa lugar, mga di-inaasahang pagbisita sa mga tanggapan, alitan sa lupa at mga permit, mga kinakailangang nakaapekto sa paggalaw ng mga suplay sa pagitan ng mga lalawigan, at mga pagtatangkang impluwensiyahan ang disenyo ng mga proyekto.
Nagsapawan sa mga kategoryang operasyonal na ito ang 11 insidenteng may kinalaman sa kasarian. Kabilang dito ang mga paghihigpit sa mga babaeng guro at manggagawang pangkalusugan, mga limitasyon sa pakikilahok ng kababaihan sa mga aktibidad na tumutulong sa kanilang kumita, at mga hadlang sa pagkuha ng mga gamit sa kalinisan at dignidad. Kabilang sa mga naging epekto sa mga pamilya ang pagkaantala ng mga klase, pangangalagang pangkalusugan at pagsasanay.
Hindi pantay ang bigat na dinadala ng kanlurang Afghanistan
Kumakatawan ang 12 insidente sa Herat sa humigit-kumulang 41 porsiyento ng kabuuang bilang sa bansa noong Oktubre. Isa pang 14 porsiyento naman ang apat na insidente sa Kandahar. Itinuring ng OCHA na pinakamaraming insidente sa pag-access ang naitala sa kanlurang Afghanistan, kasunod ang mga rehiyon sa timog at timog-silangan.
Ipinakikita rin ng mga bilang noong Setyembre ang pagkakonsentra ng mga insidente sa kanluran. Nagtala roon ang mga katuwang sa makataong tulong ng 14 na insidente, halos 47 porsiyento ng kabuuang 30 sa buong bansa. Nagtala ang gitnang rehiyon ng anim; tig-tatlo ang silangan at timog; at tig-dalawa ang timog-silangan at hilagang mga rehiyon.
Ipinakikita ng sarbey sa mga proyekto noong Setyembre kung paano naapektuhan ng mga limitasyong ito ang nakaplanong tulong. Sa 139 na proyektong sinuri, 26 ang naapektuhan ng mga paghihigpit na ipinataw simula Marso 2025. Halos isa ito sa bawat limang proyekto, at kabilang sa mga epekto ang pagpapaliit ng saklaw ng gawain, tuluyang pagsasara o hindi pagsisimula.
Mas kaunti ang naitalang insidente, ngunit nagpapatuloy ang mga hadlang
Nakapagtala ang OCHA ng 30 insidente sa pag-access noong Setyembre, 27 porsiyentong mas kaunti kaysa noong Agosto, at sinundan ito ng 29 noong Oktubre. Binanggit din ng ahensiya ang 121 insidente noong Enero. Nagbabala ito na nananatiling problema ang hindi pag-uulat, kaya may mga hadlang na hindi kasama sa mga naitala nitong bilang.
Lumitaw ang mga paghihigpit batay sa kasarian sa pito sa 30 insidente noong Setyembre at 11 sa 29 noong Oktubre. Umakyat ang bahagi ng mga ito sa mga naitalang insidente mula humigit-kumulang 23 porsiyento tungo sa 38 porsiyento. Dumami rin ang panghihimasok sa mga aktibidad na makatao, mula 18 insidente noong Setyembre tungo sa 21 noong Oktubre.
Ganito inilarawan ng OCHA ang pangunahing suliranin sa Afghanistan Humanitarian Access Snapshot nito para sa Setyembre 2026:
Patuloy na pangunahing naaapektuhan ang kalagayan ng pag-access ng panghihimasok at mga paghihigpit sa pakikilahok ng kababaihan sa mga operasyong makatao.
Kabilang din sa mga hadlang noong Setyembre ang apat na insidenteng may kinalaman sa pisikal na kapaligiran at ang pag-aresto sa isang manggagawa ng makataong tulong. Nagbabala ang OCHA na maaaring lumala ang mga suliranin sa pisikal na pag-access habang papalapit ang taglamig, na magdaragdag ng pasanin sa mga operasyon na apektado na ng mga paghihigpit administratibo at limitasyon sa mga babaeng kawani.
Bakit mahalaga ang mga babaeng kawani para maabot ang kababaihan
Tumutulong ang mga babaeng manggagawa ng makataong tulong sa mga organisasyon na makipag-usap sa kababaihan, tasahin ang kanilang mga pangangailangan at maghatid ng tulong sa paraang maaabot ng mga pamilya alinsunod sa mga lokal na kaugaliang panlipunan. Kapag hindi makapagtrabaho ang kababaihan, nawawalan ang mga organisasyon ng mga kawani na kayang umabot sa mga taong limitado na ang paggalaw at pakikipag-ugnayan sa kalalakihan.
Nagbabala ang OCHA na pinahihina ng pagbubukod sa mga babaeng manggagawa ang kakayahang magbigay ng tulong sa paraang angkop sa kultura. Ipinakikita ng mga insidente noong Oktubre na naaapektuhan ng mga paghihigpit kapwa ang mga kawani na naghahatid ng serbisyo at ang mga babaeng naghahanap nito. Maaaring limitahan ang mga babaeng empleyado ng isang proyekto habang nahaharap naman sa magkakahiwalay na hadlang sa pagdalo ang mga nilalayong benepisyaryo nito.
Halimbawa ng mga praktikal na epekto ang mga gamit sa kalinisan. Kailangang makakuha ang mga babae at batang babae ng mga gamit sa personal na pangangalaga, kabilang ang mga gamit para sa kalinisan tuwing nireregla, at magkaroon ng pagkakataong ipaliwanag nang pribado ang kanilang mga pangangailangan. Maaaring maputol kapwa ang pagtatasa sa mga pangangailangang ito at ang pamamahagi kapag may mga paghihigpit sa mga babaeng kawani at pagdalo ng kababaihan.
Nakasalalay din sa tuluy-tuloy na serbisyo ang pangangalagang pangkalusugan at edukasyon. Sinabi ng OCHA na sa ilang kaso ay naantala ang mga aktibidad dahil sa mga paghihigpit sa mga babaeng guro at manggagawang pangkalusugan. Nag-iiwan ng pag-aalinlangan sa mga pamilya ang serbisyong paulit-ulit na humihinto at nagpapatuloy kung magkakaroon ba ng klase, konsultasyon o sesyon ng pagsasanay.
Nakahaharap ang mga pasyente sa mga paghihigpit sa loob ng mga klinika
Inilalarawan ng mga salaysay ng kababaihan at mga doktor ang mga paghihigpit sa pagsusuri o paggagamot ng mga lalaking propesyonal sa mga babaeng pasyente, na ipinapatupad sa ilang lugar sa pamamagitan ng mga raid at pagbabanta ng pagkabilanggo. Iniulat ng mga doktor ang mga kundisyong gaya ng pag-aatas na naroon ang isang lalaking tagapag-alaga, na kilala bilang mahram, o pag-aatas na mga babaeng nars ang magsagawa ng ilang pamamaraan. Sinabi ng ilan na naapektuhan din ang emerhensiyang pangangalaga.
Inilarawan ni Farida, isang sagisag na pangalang ginamit upang protektahan ang isang 37 taong gulang na babaeng nakatira sa Herat, ang paghinto ng kaniyang gamutan matapos siyang magbayad para sa isang plano ng pagpapagamot ng ngipin. Sa pagbisita niya noong unang bahagi ng Hulyo, nang ikabit na sana ang mga implant, pinauwi siya ng klinika. Kalaunan, sinabi sa kaniya na may kautusang nagbabawal sa mga lalaking dentista na gamutin ang mga babaeng pasyente. Makalipas ang tatlong buwan, hindi pa rin tapos ang kaniyang gamutan.
Inilarawan ni Farkhenda Amiri, isang dating guro ng Ingles, ang pagdadala sa kaniyang ina sa ospital dahil sa problema sa puso. Hindi siya masuri ng mga lalaking doktor, at walang babaeng espesyalista sa kaugnay na larangan. Sinabi ni Amiri na kinailangan niyang iuwi ang kaniyang ina.
Isa pang hadlang ang kawalan ng pribasiya. Inilarawan ng isang nursing assistant sa Kabul ang isang babaeng apat na beses na bumisita sa isang lalaking doktor kasama ang kaniyang ama ngunit hindi matalakay ang kaniyang karamdaman sa harap nito. Sa ikalimang pagbisita, pinapunta ng doktor ang ama niya sa botika, kaya naipaliwanag niya nang pribado ang kaniyang mga sintomas at nasimulan ang gamutan.
Salungat sa isang naunang pampublikong pahayag ang pagpapatupad na inilarawan ng mga pasyente at doktor. Noong Pebrero, sinabi ni Hamdullah Nomani, ministro ng komunikasyon ng Taliban, na ituturing na mahram ang mga lalaking doktor kapag gumagamot ng kababaihan. Walang natukoy na pampublikong ipinahayag na pagbabawal sa buong bansa sa paggagamot ng mga lalaking dentista sa kababaihan sa mga salaysay tungkol sa mga paghihigpit sa klinika.
Nanganganib ang mga manggagawang medikal sa hinaharap dahil sa pagbabawal sa pagsasanay
Nawalan ng access ang kababaihan sa mga institusyong medikal noong Disyembre 2024, kaya nagsara ang mga landas tungo sa mga propesyon sa pag-aalaga, komadrona at iba pang larangan ng kalusugan. Inilarawan din ng mga doktor ang mga paghihigpit sa pagkuha ng mga ospital ng babaeng kawani. Binabawasan ng mga hakbang na ito ang bilang ng mga propesyonal na maaaring gumamot sa kababaihan kapag inaatasan ng mga patakaran na babae ang magbigay ng pangangalaga.
Sa pagtatasa ng UNICEF na inilathala noong Abril 28, 2026, tinaya na maaaring kapusin ang Afghanistan ng hanggang 5,400 babaeng manggagawang pangkalusugan pagsapit ng 2030 dahil sa mga paghihigpit sa edukasyon ng mga batang babae at trabaho ng kababaihan. Umaabot ang mga epekto sa pangangalaga ng mga ina, kalusugan ng mga bata at emerhensiyang gamutan.
Ipinaliwanag ni Catherine Russell, executive director ng UNICEF, ang pangangailangan sa kababaihan sa sektor ng kalusugan sa isang pahayag noong Disyembre 2024:
Nakadepende ang kinabukasan ng sistema ng pangangalagang pangkalusugan ng Afghanistan sa ganap na pakikilahok ng mga medikal na propesyonal na lalaki at babae.
Nagdaragdag ng hiwalay na pasanin ang pagbawas ng pondo. Sinabi ng Médecins Sans Frontières, na kilala rin bilang Doctors Without Borders, na mahigit 400 pasilidad pangkalusugan ang nagsara kasunod ng pagbawas ng pandaigdigang pondo noong 2025. Tumulong ang organisasyon sa 54,300 panganganak sa taong iyon, kabilang ang 3,210 cesarean section. Nagsagawa naman ng karaniwang 90 panganganak bawat araw ang departamento ng panganganak nito sa Boost Provincial Hospital sa Helmand.
Ipinakikita ng mga bilang na ito ang bigat ng pangangailangang dinadala na ng mga serbisyong nananatiling bukas. Maaaring mapaharap ang babaeng naghahanap ng gamutan sa saradong lokal na pasilidad, paglalakbay patungo sa ibang ospital at mga paghihigpit sa kung sinong propesyonal ang maaaring magsuri sa kaniya. Dahil sa mga limitasyon sa pagsasanay, nababawasan ang mga kapalit ng mga babaeng manggagawang umaalis sa propesyon.
Kung paano nabuo ang mga paghihigpit
Kabilang ang mga problema sa pag-access sa mas malawak na hanay ng mga paghihigpit na ipinatupad simula nang bumalik sa kapangyarihan ang Taliban noong Agosto 2021. Pinagbawalan ang mga batang babae na mag-aral sa sekondarya lampas sa ikaanim na baitang, samantalang hindi na pinahintulutan ang kababaihan sa mga unibersidad, karamihan sa mga trabaho sa pamahalaan at maraming trabaho sa pribadong sektor.
Ipinagbawal din ng mga awtoridad ng Taliban ang pagtatrabaho ng mga babaeng Afghan para sa mga pambansa at pandaigdigang nongovernmental organisation at sa United Nations. Lalong nakaaapekto sa kakayahan nilang makarating sa trabaho, edukasyon at mga serbisyo ang mga paghihigpit sa paglalakbay nang walang lalaking tagapag-alaga at sa presensiya ng kababaihan sa mga pampublikong lugar.
- Agosto 2021: Bumalik sa kapangyarihan ang Taliban, na sinundan ng sunod-sunod na paghihigpit sa edukasyon, trabaho at pampublikong buhay ng kababaihan.
- Agosto 2024: Pormal na itinakda ng Law on the Propagation of Virtue and Prevention of Vice ang mga karagdagang paghihigpit sa asal, paggalaw at presensiya ng kababaihan sa publiko.
- Disyembre 2024: Pinagbawalan ang kababaihan na mag-aral sa mga institusyong medikal.
- Setyembre 2026: Nagtala ang mga katuwang sa ayuda ng 30 insidente sa pag-access, habang iniulat ng humigit-kumulang 90 porsiyento ng mga organisasyong sinarbey sa kanlurang Afghanistan na nahihirapan silang maglingkod sa mga babae at batang babae.
- Oktubre 2026: Nagtala ang OCHA ng 29 na insidente sa pag-access, kabilang ang 11 na may kinalaman sa mga paghihigpit batay sa kasarian.
- 2030: Ayon sa pagtataya ng UNICEF, maaaring umabot sa 5,400 ang kakulangan sa mga babaeng manggagawang pangkalusugan.
Nauna nang sinabi ng tagapagsalita ng Taliban na si Zabihullah Mujahid na dapat idulog ng mga pandaigdigang organisasyon ang ganitong mga insidente sa Ministry of Economy. Ipinakikita ng ulat ng OCHA na nalutas ang ilang kaso sa pamamagitan ng pakikipag-ugnayan na maaaring maibalik ang pag-access sa mga indibidwal na sitwasyon, bagaman nanatiling hindi nalutas ang ibang kaso.
Para sa mga babaeng nangangailangan ng tulong ngayon, praktikal ang pangunahing suliranin: kailangan sa mga serbisyo ang mga kawani na pinapayagang magtrabaho, mga suplay na makararating sa tamang lugar at mga benepisyaryong makadadalo. Inilalarawan ng mga natuklasan noong Oktubre ang mga pagkagambala sa bawat yugtong ito, at nagdaragdag ng pangmatagalang pasanin ang mga paghihigpit sa pangangalagang pangkalusugan at pagkawala ng pagsasanay medikal.
Mahahalagang Punto
- Nakapagtala ang OCHA ng 29 na insidente sa pag-access ng makataong tulong noong Oktubre 2026, kabilang ang 21 na may kinalaman sa panghihimasok sa mga aktibidad ng ayuda.
- May kinalaman ang 11 insidente sa mga paghihigpit batay sa kasarian na nakaapekto sa mga manggagawa, serbisyo o pag-access sa tulong.
- Nagtala ang Herat ng 12 insidente at ang Kandahar ng apat.
- Nalaman sa isang sarbey noong Setyembre na nahihirapan ang humigit-kumulang 90 porsiyento ng mga kalahok na organisasyong nagbibigay ng ayuda sa kanlurang Afghanistan na maglingkod sa mga babae at batang babae.
- Naapektuhan ng mga paghihigpit ang 26 sa 139 na proyektong sinuri sa pamamagitan ng pagsasara, suspensiyon, pagbabawas ng mga aktibidad o pagpigil sa pagsisimula ng mga ito.
- Pinaghihigpitan ang paggagamot sa kababaihan ng mga lalaking doktor, habang binabawasan ng mga pagbabawal sa edukasyong medikal ang magiging bilang ng mga babaeng propesyonal.
- Tinataya ng UNICEF na maaaring umabot sa 5,400 ang kakulangan sa mga babaeng manggagawang pangkalusugan pagsapit ng 2030.






