May mga bata sa mga ipinauwi mula sa Lumut
Ipinauwi ng Malaysia ang 1,476 mamamayan ng Myanmar, kabilang ang 27 bata, mula sa base ng hukbong-dagat sa Lumut, Perak noong Setyembre 29, 2026. Sinimulan nito ang programang naglalayong magbalik ng 5,000 katao mula sa mga pasilidad ng detensiyon para sa imigrasyon patungo sa bansang patuloy na nililigalig ng digmaang sibil. Inaprubahan na rin ang karagdagang 3,524 katao para sa ikalawang yugto, ayon kay Fahmi Fadzil, ministro ng komunikasyon ng Malaysia.
Mga Nilalaman
- May mga bata sa mga ipinauwi mula sa Lumut
- Ano ang sinasabi ng Malaysia na saklaw ng pagsusuri nito
- Malaya bang makapapayag ang mga nakakulong na umuwi?
- Mga hinihingi ng internasyonal na batas
- Ano ang naghihintay sa mga uuwi sa Myanmar?
- Bakit sentro sa kasunduan ang pagkamamamayan ng mga Rohingya
- Poprotektahan ba ng bagong sistema ng rehistrasyon ng Malaysia ang mga refugee?
- Nagtagpo ang panloob na presyur at pakikipag-ugnayang diplomatiko
- Pag-unlad ng programa sa pagpapauwi
- Mahahalagang Punto
Kabilang sa unang pangkat ang 1,370 lalaki, 79 babae, 20 batang lalaki at pitong batang babae, na may edad mula walo hanggang 60. Umalis sila sakay ng dalawang barko ng hukbong-dagat ng Myanmar at isang barkong pangospital. Inilahad ng Human Rights Watch ang operasyon sa pahayag nito noong Oktubre 6, at nanawagan sa Malaysia na itigil ang mga susunod na pagpapauwi at bigyan ng akses ang ahensiya ng United Nations para sa mga refugee sa mga nakakulong.
Ayon sa Malaysia, boluntaryo at maingat na sinuri ang mga pagpapauwi at kinailangan upang maibsan ang siksikan sa mga pasilidad ng detensiyon at mabawasan ang pampublikong gastusin. Nagbabala naman ang mga ahensiya ng UN at mga organisasyong pangkarapatang pantao na maaaring mapaharap sa pag-uusig, sapilitang pangangalap o iba pang malubhang panganib pagdating sa bansa ang mga taong direktang inilabas mula sa detensiyon.
Bahagi na rin ng mas malawak na palitang diplomatiko ang pagtatalo. Bumisita sa Malaysia noong Oktubre 7 at 8 ang pinuno ng Myanmar na si Min Aung Hlaing upang talakayin ang mga pagpapauwi kasama si Punong Ministro Anwar Ibrahim. Noong Oktubre 21, sinabi ni Ministro ng Ugnayang Panloob Saifuddin Nasution Ismail sa Parlamento na hindi ibabalik ng Malaysia ang sinumang may malinaw na ebidensiya o panganib ng pag-uusig, tortyur o banta sa buhay.
Nagtakda ng kundisyon ang sumunod na pangakong ito para sa kaligtasan bago magkaroon ng mga susunod na pag-alis, ngunit nanatili ang programa. Ang pangunahing usapin ay kung paano susuriin ng Malaysia ang panganib na kinakaharap ng bawat tao bago sila ibalik.
Ano ang sinasabi ng Malaysia na saklaw ng pagsusuri nito
Ayon sa Ministri ng Ugnayang Panloob ng Malaysia, dumaan sa beripikasyon ng pagkamamamayan, pagsusuri ng mga dokumento, pagsusuring pangkalusugan at pagkumpirma ng pagkakakilanlan ang unang pangkat. Bineripika ng mga awtoridad ng Myanmar ang listahan at isinumite ito sa pamamagitan ng diplomatikong nota na may petsang Agosto 13. Sumunod dito ang koordinasyon sa seguridad, transportasyon at pagtanggap sa mga darating.
Nagmula ang mga nakakulong sa 14 na depot para sa imigrasyon. Pinakamalaki ang mga pangkat mula sa Belantik sa Kedah at Tanah Merah sa Kelantan. Isinagawa ang huling pagproseso sa Manjung District Stadium bago sila dinala sa base ng Hukbong-Dagat ng Malaysia sa Lumut.
Inilalarawan ng ministeryo ang programa bilang paraan upang pamahalaan ang iregular na migrasyon, paikliin ang detensiyon at bawasan ang mga gastusin sa operasyon. Noong Agosto 31, nagtala ito ng 11,804 mamamayan ng Myanmar sa mga depot para sa imigrasyon at pasilidad ng Baitul Mahabbah. Binigyang-diin ng mga opisyal na iba-iba ang kalagayan sa imigrasyon at pangangailangan sa proteksiyon ng mga nakakulong na mamamayan ng Myanmar.
Hinihiling naman ng mga ahensiya ng UN at mga grupong pangkarapatang pantao na isagawa rin ang indibiduwal na pagsusuri sa pangangailangan sa proteksiyon, bukod sa mga administratibong pagsusuring iyon. Isinasaalang-alang sa ganitong pagsusuri kung ano ang maaaring mangyari sa isang tao matapos siyang ibalik, kabilang ang pag-uusig dahil sa etnisidad, gawaing pampolitika o iba pang personal na kalagayan. Binibigyan din nito ng pagkakataong maipaliwanag ng isang naghahanap ng asylum kung bakit nangangamba siyang umuwi.
Malaya bang makapapayag ang mga nakakulong na umuwi?
Iginiit ng Malaysia na boluntaryo ang mga pag-alis. Ayon sa Amnesty International Malaysia at Asylum Access Malaysia, inanunsiyo ng pamahalaan noong Setyembre 2 na lumagda ang mga refugee sa mga dokumentong nagsasaad na nais nilang umuwi.
Sinabi ng ahensiya ng UN para sa mga refugee, ang UNHCR, na wala itong papel sa operasyon noong Setyembre o sa pagtukoy sa mga taong ipinauwi. Hindi pinahintulutan ng Malaysia ang ahensiya na makapasok sa mga sentro ng detensiyon para sa imigrasyon mula pa noong 2019. Dahil dito, hindi masuri roon ng mga kawani nito ang mga kahilingan sa asylum o matulungan ang mga nakakulong na kinilala na bilang mga refugee.
Ayon sa Human Rights Watch, hindi tunay na maituturing na boluntaryo ang pagsang-ayon habang nasa walang takdang panahong detensiyon, kung walang akses sa UNHCR o makabuluhang pagsusuri sa pangangailangan sa proteksiyon. Sinabi ng isang kinatawan ng komunidad ng mga refugee na etnikong Chin sa Malaysia na kabilang sa mga ipinatapon ang ilang naghahanap ng asylum, kabilang ang kahit isang taong kinilala ng UNHCR bilang refugee.
Kinondena ng Amnesty International Malaysia at Asylum Access Malaysia ang operasyon sa kanilang magkasanib na pahayag noong Setyembre 29. Inilarawan ni Joshua Ericsson, ehekutibong direktor ng Amnesty International Malaysia, ang pasiya bilang isang matinding pagkabigo sa pagbibigay ng proteksiyon.
Isa ito sa pinakamalubhang pagkabigo ng Malaysia sa pagprotekta sa mga refugee nitong mga nakaraang taon. Paulit-ulit nang nagbabala sa pamahalaan tungkol sa mga panganib. Nakinig na ito sa mga komunidad ng refugee, mga organisasyon ng lipunang sibil, mga ahensiya ng UN at mga internasyonal na eksperto. Gayunman, pinili pa rin nitong magpatuloy,
Mga hinihingi ng internasyonal na batas
Hindi kabilang ang Malaysia sa 1951 Refugee Convention o sa 1967 Protocol nito, ang pangunahing mga internasyonal na kasunduang namamahala sa proteksiyon ng mga refugee. Gayunman, ayon sa Human Rights Watch, Amnesty International Malaysia at Asylum Access Malaysia, saklaw pa rin ang bansa ng kaugaliang tuntunin ng internasyonal na batas na kilala bilang non-refoulement.
Ipinagbabawal ng tuntuning ito ang pagpapadala sa isang tao sa lugar kung saan nanganganib siyang usigin, tortyurin, pagbantaan ang buhay o dumanas ng katulad na malubhang pang-aabuso. Nabubuo ang kaugaliang internasyonal na batas sa mga gawaing sinusunod ng mga estado at kinikilalang hinihingi ng batas, kaya maaaring umiral ang mga obligasyon maging sa mga bansang hindi lumagda sa isang partikular na kasunduan.
Ayon sa Amnesty International Malaysia at Asylum Access Malaysia, nilabag ng mga deportasyon noong Setyembre ang tuntuning ito at ang pagbabawal sa sama-samang pagpapatalsik. Nakatuon ang kanilang pangamba sa kung nasuri nang maayos ang kalagayan at pangangailangan sa proteksiyon ng bawat tao bago sila pinaalis.
Hinamon ng mga organisasyon sa mga hukuman ng Malaysia ang planong deportasyon sa 1,200 mamamayan ng Myanmar limang taon na ang nakararaan. Ayon sa Human Rights Watch, libo-libong naghahanap ng asylum na ang ipinatapon ng Malaysia mula nang maganap ang kudeta sa Myanmar noong Pebrero 2021, nang hindi sinusuri ang kanilang pangangailangan sa proteksiyon. Kabilang dito ang mga kasong lumabag sa utos ng hukuman sa Malaysia.
Ayon sa gabay ng UNHCR noong Mayo 2024, ang mga tumatakas mula sa Myanmar ay "malamang na nangangailangan ng internasyonal na proteksiyon bilang refugee." Para sa isang nakakulong, maaaring magtakda ang pagkakaroon ng akses sa pagsusuri kung maririnig ang pangamba niyang mausig bago maging hindi na mababawi ang pag-alis.
Ano ang naghihintay sa mga uuwi sa Myanmar?
Nagdudulot ng mga panganib ang digmaang sibil sa Myanmar na hindi lamang nagmumula sa militar na umagaw sa kapangyarihan noong 2021. Nagbabala si Joe Freeman, mananaliksik ng Amnesty International, na maaaring sapilitang ipasundalo ng hukbo o ng mga armadong grupong lumalaban dito ang mga umuuwi.
Ayon sa Human Rights Watch, patuloy na gumagawa ang militar ng mga krimen sa digmaan at krimen laban sa sangkatauhan. Libu-libong tao ang basta na lamang inaresto ng mga awtoridad mula nang maganap ang kudeta; libo-libo sa kanila ang dumanas ng tortyur, iba pang pang-aabuso o pagkamatay habang nakakulong.
Malinaw na halimbawa ng kawalan ng seguridad ang Estado ng Rakhine. Ayon sa Human Rights Watch, 50 katao ang namatay sa isang pag-atake mula sa himpapawid ng militar malapit sa pamilihan sa Kyauktaw noong Setyembre 28, isang araw bago umalis sa Malaysia ang mga ipinauwi. Sinabi naman ng Arakan Army na 49 katao ang namatay nang magbagsak doon ng dalawang bomba.
Lumaban ang Arakan Army, isang armadong grupong etnikong Rakhine, sa militar upang kontrolin ang estado mula pa noong huling bahagi ng 2023. Inaakusahan ng Human Rights Watch ang magkabilang panig ng malulubhang pang-aabuso laban sa mga sibilyang Rohingya, kabilang ang labag sa batas na pangangalap, pagpatay at malawakang panununog.
Hinihigpitan ang paggalaw ng mga Rohingya sa mga kampo malapit sa Sittwe at kapos sila sa pagkain at gamot, habang kinubkob at ibinukod naman ang lungsod. Dahil sa mga kondisyong ito, mahalagang isaalang-alang sa anumang kasunduan sa pagpapauwi kung saan sila dadalhin, kung magkakaroon sila ng mga pangunahing pangangailangan at kung malaya silang makakakilos.
Bakit sentro sa kasunduan ang pagkamamamayan ng mga Rohingya
Sinabi ni Anwar noong Hulyo 29 na pumayag ang Myanmar na tanggapin pabalik ang 5,000 Rohingya. Gayunman, itinakda ng Myanmar ang pangako nito sa pagtanggap lamang sa mga mamamayang napatunayang mamamayan nito. Ipinagkait ng magkakasunod na pamahalaan ng Myanmar ang pagkamamamayan sa mga Rohingya, kaya marami sa kanila ang walang mga dokumentong kailangan para sa legal na pagpasok, paglalakbay at karaniwang pamumuhay-bayan.
Hindi isiniwalat ang komposisyong etniko ng pangkat noong Setyembre 29, kabilang kung may sakay na mga Rohingya. Nag-anunsiyo rin ang Malaysia na may karagdagang 4,008 katao, karamihan ay Rohingya, na irerehistro sa ilalim ng programang Dokumento sa Rehistrasyon ng mga Refugee. Ipinahihiwatig nito ang isa pang administratibong landas kasabay ng kasunduan sa pagpapauwi.
Sa pahayag nito noong Agosto 3, nagtala ang Human Rights Watch ng humigit-kumulang 194,000 mamamayan ng Myanmar sa mahigit 215,000 refugee at naghahanap ng asylum na nakarehistro sa UNHCR sa Malaysia. Kabilang dito ang 126,000 Rohingya, o humigit-kumulang 65 porsiyento ng mga rehistradong mamamayan ng Myanmar. Pagsapit ng Oktubre, lampas 224,000 na ang mga rehistrado sa UNHCR, at humigit-kumulang 90 porsiyento sa kanila ay mula sa Myanmar.
Kasabay din ng pagtatalo sa pagkamamamayan ang mga internasyonal na paglilitis tungkol sa kampanya militar noong 2017 na nagtulak sa mahigit 700,000 Rohingya na tumakas patungong Bangladesh. Nakatakdang ilabas ng International Court of Justice ang hatol nito sa kasong genocide laban sa Myanmar sa Nobyembre 19, 2026. Inihain ng The Gambia ang kaso, at itinatanggi ng Myanmar ang genocide. Tinutukoy ng kaso ang pananagutan ng estado sa ilalim ng Genocide Convention.
Poprotektahan ba ng bagong sistema ng rehistrasyon ng Malaysia ang mga refugee?
Inilunsad ng Malaysia noong Enero 2026 ang Sistema ng Dokumento sa Rehistrasyon ng mga Refugee, na kilala sa daglat nitong Malay na DPP, upang akuin ang responsibilidad sa pagpaparehistro mula sa UNHCR. Ayon sa mga opisyal, mapahuhusay nito ang pangangasiwa at mababawasan ang mga huwad na dokumento.
Pinamamahalaan ang sistema alinsunod sa isang hindi inilalathalang direktiba ng Pambansang Konseho ng Seguridad na kilala bilang MKN 23. Ayon sa Human Rights Watch, dapat bigyan ang mga rehistradong refugee ng pansamantalang pahintulot na manatili at akses sa trabaho sa ilalim ng mga tuntunin nito.
Ipinakikita ng mga unang resulta kung gaano kahalaga ang pagpapatupad. Pagsapit ng unang bahagi ng Hulyo, dumaan sa DPP ang 128 nakakulong na Rohingya. Sinabi ng ministro ng ugnayang panloob na kinilala bilang mga refugee ang 78 at kuwalipikadong magtrabaho ang 25. Ayon sa Human Rights Watch, hindi ipinaliwanag ng ministro kung ano ang mangyayari sa mga tatanggihan ng pagkilala bilang refugee.
Inaasahang tatapusin ng Kagawaran ng Imigrasyon at pulisya sa huling tatlong buwan ng 2026 ang mga pagsusuri sa pagkakakilanlan, nasyonalidad, katayuan sa imigrasyon, mga kahilingan sa pagkilala bilang refugee at mga rekord na may kinalaman sa seguridad. Inatasan din ng Malaysia ang UNHCR na pansamantalang ihinto ang mga bagong rehistrasyon ng refugee noong Hulyo.
Nanawagan ang Human Rights Watch ng malinaw na mga pamantayan para sa mga pasiya, pagiging kumpidensiyal, proteksiyon sa datos at mga apela. Ayon naman sa Amnesty International Malaysia at Asylum Access Malaysia, dapat gawing madali ng isang mapagkakatiwalaang sistema ng rehistrasyon ang paghingi ng asylum at protektahan ang mga tao laban sa pagbabalik sa panganib.
Nagtagpo ang panloob na presyur at pakikipag-ugnayang diplomatiko
Hinarap ng mga pamilyang Rohingya sa Malaysia ang pagdami ng poot sa internet, panliligalig at mga pagkagambala sa edukasyon. Umabot sa mahigit 400,000 lagda ang isang petisyong nananawagan na paalisin sila noong Mayo bago ito alisin. Kasabay nito, kumalat ang mga maling pahayag na humihingi umano ng lupa at pagkamamamayan ang mga pinuno ng Rohingya.
Umabot ang mga epekto sa mga tahanan at paaralan. Mahigit 100 katao ang napaalis sa isang pamayanan sa Kuala Muda, Penang noong Hulyo 27, at pansamantalang nagsara ang hindi bababa sa siyam na paaralan ng komunidad dahil sa mga banta. Dahil sa mga pagpapaalis at pagsasara ng mga paaralan, naharap sa kawalan ng katiyakan ang mga bata at pamilya habang nakikipagkasundo ang pamahalaan tungkol sa mga pagpapauwi.
Inilarawan ni Anwar ang populasyon ng mga refugee bilang pabigat sa ekonomiya at seguridad, ngunit nanawagan din siya ng makataong pagtrato. Ayon kay Tricia Yeoh, direktor ng Asian Institute for Policy and Engagement sa University of Nottingham Malaysia, humina ang kapangyarihang pampolitika ni Anwar dahil sa presyur mula sa koalisyon, mga iskandalo at pagliit ng suporta. Dapat idaos ang susunod na pambansang halalan sa Malaysia pagsapit ng Pebrero 2028.
Nagbukas ng pagkakataon para sa diplomasya ang mga pag-uusap noong Oktubre 7 at 8 kay Min Aung Hlaing. Naging pangulo siya ng administrasyong sibilyan lamang sa pangalan ng Myanmar noong Abril, matapos ang mga halalang malawakang tinanggihan bilang huwad. Patuloy namang nililimitahan ng ASEAN ang paglahok ng pamunuan ng militar sa pinakamataas nitong mga pulong.
Sa mga pag-uusap noong Oktubre sa Putrajaya, sinuportahan ni Anwar ang pagsisikap na higit na maisama ang Myanmar sa ASEAN. Sinabi rin niyang nagbalik ang Malaysia ng 10,493 mamamayan ng Myanmar noong 2026. Saklaw ng mas malawak na kabuuang bilang na ito para sa buong taon ang mga pag-alis sa himpapawid at dagat, kabilang ang operasyon noong Setyembre.
Ayon sa Amnesty International Malaysia, lalo pang pinatitibay ng kahilingan ng tagausig ng International Criminal Court na maglabas ng warrant of arrest laban kay Min Aung Hlaing dahil sa umano'y mga krimen laban sa sangkatauhan laban sa mga Rohingya ang pangangailangang papanagutin siya. Hinimok ng Human Rights Watch ang Malaysia na gamitin ang pakikipag-ugnayan upang igiit ang pagtigil sa mga pang-aabuso at ihinto ang mga susunod na deportasyon.
Pag-unlad ng programa sa pagpapauwi
Mula sa mga pahayag sa Parlamento, umusad ang programa tungo sa paglilipat sakay ng mga barkong pandagat, sinundan ng mga diplomatikong pag-uusap at kalaunan ay ng katiyakan ng Malaysia tungkol sa pagprotekta laban sa panganib.
- Hulyo 23, 2026: Sinabi ng pangalawang ministro ng ugnayang panlabas ng Malaysia sa Parlamento na ibabalik ang 5,000 nakakulong na mamamayan ng Myanmar.
- Agosto 13: Nagsumite ang Myanmar ng napatunayang listahan sa pamamagitan ng diplomatikong nota.
- Setyembre 29: Umalis mula Lumut ang unang 1,476 katao matapos ilipat ng Malaysia ang planong petsa mula sa orihinal na mungkahing Agosto 28 ng Myanmar.
- Setyembre 30: Sinabi ni Fahmi Fadzil na inaprubahan na ang karagdagang 3,524 katao para sa ikalawang yugto.
- Oktubre 7 at 8: Bumisita si Min Aung Hlaing sa Malaysia para sa mga pag-uusap tungkol sa pagpapauwi.
- Oktubre 21: Sinabi ni Saifuddin sa Parlamento na hindi ibabalik ang mga taong nanganganib na usigin, tortyurin o pagbantaan ang buhay.
Naghihintay pa ang Malaysia ng petsa mula sa Myanmar para sa ikalawang yugto noong unang bahagi ng Oktubre. Itinakda ng sumunod na katiyakang ibinigay sa Parlamento na sasailalim sa mga pagsusuri at paghahanda ang mga susunod na pag-alis, at hayagan nang ipinangako ng pamahalaan na titiyakin ang kaligtasan ng bawat tao.
Mahahalagang Punto
- Ipinauwi ng Malaysia ang 1,476 mamamayan ng Myanmar noong Setyembre 29, kabilang ang 27 batang may edad na walo pataas.
- Inaprubahan na ang karagdagang 3,524 katao sa ilalim ng programang magbabalik sa 5,000 nakakulong.
- Ayon sa Malaysia, boluntaryo at dumaan sa pagsusuri ang mga pag-alis; kinukuwestiyon naman ng mga grupong pangkarapatang pantao ang pagsang-ayon habang nakakulong at walang akses sa UNHCR.
- Partikular na nahaharap sa mga hadlang ang mga Rohingya dahil ipinagkakait ng Myanmar ang kanilang pagkamamamayan at nagpapatuloy ang labanan sa Estado ng Rakhine.
- Nangako kalaunan ang Malaysia na hindi magpapatuloy sa pagpapauwi kung nanganganib ang mga tao na usigin, tortyurin o pagbantaan ang buhay.
- Nais ng mga organisasyong pangkarapatang pantao na ihinto ang mga susunod na deportasyon at kumpletuhin ang indibiduwal na pagsusuri sa pangangailangan sa proteksiyon.






