Dalawang Dekada ang Bangladesh Para Gawing Kaunlaran ang Lakas-Paggawa Habang Nahuhuli ang Pagdami ng Pormal na Trabaho

58 milyong manggagawa ang walang katiyakan sa pagtanda

Nagdaragdag ng trabaho ang mga pormal na negosyo sa Bangladesh sa bilis na kalahati lamang ng karaniwang naitala ng mga kompanya sa 82 umuusbong na ekonomiya. Dahil dito, limitado ang seguridad sa trabaho ng milyun-milyong manggagawa habang papalapit ang bansa sa isang mahalagang pagbabago sa komposisyon ng populasyon.

Humigit-kumulang 58 milyong tao, o 84 porsiyento ng mga manggagawa, ang nasa impormal na trabaho, ayon sa ulat ng World Bank na Demographic Change in South Asia: From Tailwinds to Headwinds for Development, na iniharap sa Dhaka noong Nobyembre 3, 2026. Kahit sa mga nagtapos sa unibersidad, 44 porsiyento ang may impormal na trabaho.

Ang demograpikong dibidendo ay ang oportunidad sa ekonomiya na nalilikha kapag mas malaking bahagi ng populasyon ang nasa edad na maaaring magtrabaho. Mas maraming tao ang makagagawa ng mga produkto, makapagbibigay ng serbisyo, makapagbabayad ng buwis at makatutustos sa mga umaasa sa kanila. Hamon sa Bangladesh na maisalin ang potensiyal na ito sa produktibong trabaho bago tumanda ang populasyon.

Pinag-uugnay ng mga natuklasan ng World Bank ang mga problemang madalas talakayin nang magkakahiwalay: mga nagtapos na napupunta sa trabahong walang katiyakan, mga babaeng nahaharap sa hadlang sa pagtatrabaho, mga komunidad sa kanayunan na kulang sa mga manggagawang pangkalusugan, at mga pamilyang sila mismo ang sumasagot sa karamihan ng gastusing medikal. Kapag pinagsama, inilalarawan ng mga ito ang panganib na tumanda ang bansa nang kulang sa ligtas na trabaho at proteksiyon.

Mga petsang humuhubog sa oportunidad ng Bangladesh

Mas marami pang panahon ang Bangladesh kaysa sa malaking bahagi ng Timog Asya upang makinabang sa estruktura ng populasyon nito. Inaasahang aabot sa rurok at magsisimulang lumiit sa loob ng wala pang isang dekada ang populasyon ng rehiyon na nasa edad na maaaring magtrabaho, na kasalukuyang nasa humigit-kumulang 1.17 bilyon.

Itinatakda sa ulat ang ilang mahalagang taon para sa Bangladesh at mga karatig-bansa nito:

• 2023: Ipinakilala ng Bangladesh ang unibersal na programa nito sa pensiyon.
• 2027: Inaasahang aabot sa 7 porsiyento ng populasyon ng Bangladesh ang mga edad 65 pataas, tanda ng isang tumatandang lipunan.
• 2045: Inaasahang aabot sa rurok ang bahagi ng populasyon ng Bangladesh na nasa edad na maaaring magtrabaho.
• 2049: Inaasahang magiging tumatandang rehiyon ang Timog Asya, kung saan 14 porsiyento ng populasyon nito ay edad 65 pataas.
• 2051: Inaasahang maaabot ng Bangladesh ang kaparehong 14 porsiyentong antas.

Maaaring patuloy na lumaki ang bahagi ng populasyon ng Bangladesh na nasa edad na maaaring magtrabaho habang nahihirapan naman ang mga employer na tanggapin ang mga naghahanap ng trabaho. Tinataya ng World Bank na maaaring lumampas nang 13 milyon ang suplay ng manggagawa sa bilang ng mga trabaho pagsapit ng 2050. Makakatulong ang paglikha ng trabaho ngayon upang makapag-ipon ang mga sambahayan bago lumaki ang pangangailangan sa pangangalaga at suporta sa pagreretiro.

Kalahati lang ng paghahambing na bilis ang paglago ng pormal na trabaho

Nagtala ang mga pormal na kompanya sa Bangladesh ng taunang paglago ng trabaho na 2.7 porsiyento, kumpara sa karaniwang 5.4 porsiyento sa 82 umuusbong na ekonomiya. Nasa pinakamababang sangkapat ng pangkat na pinaghambingan ang Bangladesh.

Nabawasan din sa karaniwan ang mga manggagawa sa maliliit at katamtamang laki ng mga negosyo, ayon sa mga natuklasang iniharap kasabay ng ulat. Pinahihina nito ang mahalagang daan tungo sa trabaho para sa mga hindi makakuha ng posisyon sa malalaking negosyo.

Madalas nangangahulugan ang impormal na trabaho na walang liham ng pagtatalaga, tiyak na kaayusan sa sahod o maaasahang proteksiyon sa trabaho. Maaaring may trabaho ang isang manggagawa ngunit hindi pa rin tiyak kung magkano ang kikitain niya sa susunod na buwan.

Umaasa rin sa impormal na trabaho ang mga katamtaman at malalaking kompanya sa Bangladesh; 35 hanggang 40 porsiyento ng kanilang mga trabaho ay ganito. Kaya hindi lang maliliit na negosyong nasa tabi ng kalsada o mga taong nagtatrabaho para sa sarili ang apektado. Hindi palaging nangangahulugan ng tiyak na kaayusan sa trabaho ang pagpasok sa mas malaking kompanya.

Ipinahihiwatig din ng pagsusuri ng World Bank sa 2022 na sarbey ng Bangladesh Bureau of Statistics tungkol sa impormal na sektor na nagtutulak sa pagnenegosyo ang kakulangan ng ibang mapagpipilian. Sa Bangladesh, India at Nepal, 45 hanggang 70 porsiyento ng mga impormal na negosyante ang nagsabing sinimulan nila ang kanilang gawain dahil wala silang makitang ibang trabaho o regular na trabaho.

Iminumungkahi ng World Bank na palawakin ang akses sa pondo para sa mga negosyong mikro, maliit at katamtaman ang laki, at pasimplehin ang mga regulasyon. Para sa mga manggagawa, praktikal ang inaasahang bunga: mas maraming negosyong makapag-iinvest, makapagpalawak ng produksyon at makapag-alok ng mas mahusay na trabaho.

Kung bakit hindi sapat ang diploma

Ipinakikita ng natuklasang impormal ang trabaho ng 44 porsiyento ng mga nagtapos ang agwat sa pagitan ng natamong edukasyon at ng mga trabahong makukuha. Maaaring ilang taon mag-aral ang mga kabataan ngunit mapunta pa rin sa trabahong mahina ang proteksiyon at hindi tiyak ang mga oportunidad.

Sinabi ni Nazneen Ahmed, executive director ng Centre for Policy Dialogue, sa talakayan sa Dhaka na kailangang iugnay ang patakaran sa edukasyon sa trabaho:

Kung magbibigay tayo ng edukasyon nang walang trabaho, lilikha tayo ng mga edukadong walang trabaho,

Kulang din ang paghahanda ng Bangladesh sa mas maagang yugto pa lamang ng buhay. Nasa 36 porsiyento ang pagpapatala sa preschool, kumpara sa 62 porsiyentong karaniwang antas sa Timog Asya, agwat na 26 na percentage point. Tinutukoy ng ulat ang patuloy na kahinaan sa edukasyon, kalusugan at kasanayan bilang mga hadlang sa pagiging produktibo ng mga manggagawa.

Ang pagiging produktibo ay tumutukoy sa dami ng nagagawa ng isang manggagawa sa takdang panahon. Mahalaga ang mas mahuhusay na kasanayan, ngunit kailangan din ng mga manggagawa ang angkop na kagamitan, maayos na negosyo at trabahong magagamit nila ang natutuhan. Natuklasan ng ulat na nahuhuli sa malaking bahagi ng mundo ang paglago ng produksiyon kada manggagawa sa mga kompanya sa Bangladesh at India.

Kailangan ng praktikal na suporta para makapagtrabaho ang mga babae

Isa pang malaking hadlang sa pakinabang ng Bangladesh mula sa demograpikong pagbabago ang mababang partisipasyon ng mga babae sa lakas-paggawa. Kapag hindi makapasok o manatili sa trabaho ang mga babaeng nais maghanapbuhay, nawawalan ng potensiyal na kita ang mga sambahayan at nababawasan ang kapasidad ng ekonomiya na lumikha ng yaman.

Inilahad ni Jean Pesme, direktor ng dibisyon ng World Bank para sa Bangladesh at Bhutan, ang mga prayoridad ng bangko:

Nakadepende sa mga hakbang ng Bangladesh ngayon ang demograpikong oportunidad nito: tulungan ang mga kompanya na lumikha ng mas mahusay na trabaho, bigyan ang mga kabataan ng kasanayang kailangan sa merkado, at alisin ang mga hadlang na pumipigil sa mga babae na makapagtrabaho,

Nananawagan si Ahmed ng ligtas na transportasyon at matitirhan para sa mga babaeng papasok sa trabaho. Ipinag-uugnay ng mga pangangailangang ito ang paglikha ng trabaho sa pang-araw-araw na buhay: maaaring may bakanteng posisyon ngunit mahirap itong tanggapin kung hindi ligtas bumiyahe papunta roon o hindi abot-kaya ang angkop na matitirhan.

Isinasaalang-alang din ng pamahalaan kung paano maikikilala sa pamamagitan ng kredito sa pensiyon ang walang bayad na gawaing pag-aalaga ng mga babae. Ibibilang ng gayong kredito sa karapatan sa pensiyon ang mga responsibilidad sa pag-aalaga. Binanggit ni planning state minister Zonayed Abdur Rahim Saki ang panukalang ito bilang isa sa mga hakbang upang palawakin ang proteksiyon sa pagreretiro.

Nanganganib ang ipon bago magretiro dahil sa gastusing medikal

Direktang mula sa sariling bulsa ng mga sambahayan sa Bangladesh nagmumula ang 79 porsiyento ng kasalukuyang gastusing pangkalusugan, pinakamataas na bahagi sa Timog Asya, ayon kay Franziska Ohnsorge, punong ekonomista ng World Bank para sa Asya. Para sa isang pamilya, nangangahulugan itong mabilis na mauuwi sa krisis pinansyal ang pagkakasakit.

Tinukoy rin ni Ohnsorge ang 10 taong agwat sa pagitan ng inaasahang haba ng buhay at ng inaasahang haba ng malusog na buhay. Mas matagal nang nabubuhay ang mga tao, ngunit maaaring may sakit o limitasyon sa pang-araw-araw na gawain sa malaking bahagi ng mga dagdag na taon nila. Nagbabala siya na maaaring maubos sa bayaring medikal ang ipon ng matatanda, habang dahil sa kakaunting katiyakan sa kita ay marami ang patuloy na nagtatrabaho hanggang sa pagtanda.

Malaki ang kakulangan ng mga kawani sa mga komunidad sa kanayunan. Humigit-kumulang 70 porsiyento ng populasyon ng Bangladesh ang nakatira sa mga rural na lugar, ngunit 20 porsiyento lamang ng mga manggagawang pangkalusugan ang naglilingkod doon. Labingwalong ulit na mas mataas ang dami ng mga doktor sa mga lungsod kaysa sa mga rural na lugar.

Hindi sapat ang kahandaan ng mga pasilidad ng pangunahing serbisyong pangkalusugan para sa mga hindi nakahahawang sakit, gaya ng diyabetis at sakit sa puso, na hindi naipapasa mula tao sa tao. Kumpleto sa lahat ng bahaging itinuring na kailangan ang 18 porsiyento lamang ng mga sentro, samantalang 7.5 porsiyento lang ang may kinakailangang gamot at kagamitan.

Naitala sa ulat na mayroon lamang injectable insulin sa 1.6 porsiyento ng mga upazila health complex at metformin, isa pang gamot sa diyabetis, sa 38 porsiyento. Wala pang 1 porsiyento ng mga pasilidad ang may kumpletong hanay ng mga kinakailangan para sa paggamot sa sakit sa puso.

Kakaunti lang ang nakatatanggap ng pensiyon

Kakaunti ang saklaw ng mga sistema ng pensiyon sa Timog Asya sa magkabilang dulo ng buhay-paggawa. 17 porsiyento lamang ng populasyon ng rehiyon na nasa edad na maaaring magtrabaho ang naghuhulog sa isang plano sa pensiyon, habang 10 porsiyento lang ng matatanda ang tumatanggap ng benepisyo sa pensiyon, pinakamababang saklaw sa buong mundo.

Ipinakilala ng Bangladesh ang unibersal na programa nito sa pensiyon noong 2023, ngunit tinutukoy ng ulat ang malaking kakulangan pa rin sa proteksiyon para sa mga impormal na manggagawa. Dahil nangingibabaw sila sa hanapbuhay, mahirap silang maisama sa saklaw: marami ang hindi regular ang kinikita at walang employer na makapagsasaayos ng regular na hulog.

Itinatakda ng ulat sa 500 taka kada buwan ang benepisyo ng pamahalaan para sa matatanda sa Bangladesh, katumbas lamang ng 5 hanggang 8 porsiyento ng karaniwang kita ng mahihirap na sambahayang rural. Tinutukoy rin nito ang implasyon bilang salik na nagpapahina sa kakayahang bumili ng benepisyong ito.

Kakaunti rin ang suportang natatanggap ng mga bata. Binubuo ng mga batang wala pang limang taong gulang ang 9 porsiyento ng populasyon ngunit 2 porsiyento lamang ng gastusin sa panlipunang proteksiyon ang napupunta sa kanila, ayon sa ulat. Kaya kailangang maghanda ang Bangladesh sa pagtanda ng populasyon habang patuloy na namumuhunan sa mga batang bubuo sa lakas-paggawa nito sa hinaharap.

Nagtatakda ang pamahalaan ng mga target sa pensiyon at plano sa pagsasanay

Sinabi ni Saki na layunin ng pamahalaan na itaas ang bilang ng mga nagpatala sa unibersal na pensiyon mula 376,000 tungong 5 milyon pagsapit ng 2028 at 15 milyon pagsapit ng 2030. Upang maabot ang mga target na ito, kailangang lumaki ang pagpapatala sa mahigit 13 ulit ng nabanggit na panimulang bilang pagsapit ng 2028 at halos 40 ulit nito pagsapit ng 2030.

Inilahad din niya ang mga panukalang ilaan ang mga remittance sa mga pondo ng pensiyon at paunlarin ang pangangalaga sa loob ng mga komunidad para sa mga taong nangangailangan ng pangmatagalang suporta. Walang itinakdang iskedyul para sa pagpapatupad ng panukalang kredito sa pensiyon para sa walang bayad na gawaing pag-aalaga o ng mga kaayusan sa remittance.

Sinabi ni social welfare minister Abu Zafar Md Zahid Hossain na pumili ang pamahalaan ng 14 na larangan ng bokasyonal na pagsasanay, kabilang ang pananahi at kasanayan sa kompyuter, upang matulungan ang mga kabataan na makahanap ng trabaho o magtayo ng negosyo.

Inihayag din ng ministro ang planong suriin tuwing anim na buwan ang programa ng family card, kabilang ang pagtingin kung paano ginagamit ng mga babae ang ayuda at kung bumubuti ang pananalapi ng mga sambahayan. Nagbibigay ito ng regular na pagkakataon upang mataya kung nakatutulong ang suporta para maging mas matatag sa pananalapi ang mga pamilya.

Nananawagan si Hossain Zillur Rahman, executive chairman ng Power and Participation Research Centre, na muling suriin ang modelo ng paglago ng Bangladesh. Ganito ang sinabi niya tungkol sa panahong 2014 hanggang 2024:

Dalawang mahalagang padron ang lumitaw: kasabay ng paglago ang mas mabagal na pagbawas sa kahirapan at mas mabagal na paglikha ng trabaho,

Naglalaho ang tulong ng paglago ng populasyon sa Timog Asya

Nakinabang na ang Timog Asya sa nasusukat na benepisyong pang-ekonomiya mula sa pagbabago ng populasyon nito. Mula noong 2000, nakadagdag sa taunang paglago ng GDP ang lumalaking bahagi ng mga nasa hustong gulang na nasa pinakamainam na edad para magtrabaho ng karaniwang 0.4 percentage point, at sa taunang paglago ng produktibidad ng paggawa ng 1.1 percentage point, ayon sa World Bank.

Pagsapit ng 2050, inaasahang bababa sa 0.1 percentage point ang taunang ambag ng pagbabago sa populasyon sa paglago ng GDP. Sangkuwarter na lamang ito ng dating ambag. Kakailanganin ng mga ekonomiya ang mas malaking paglago mula sa pamumuhunan, kasanayan at produktibong negosyo habang kumakaunti ang tulong na naibibigay ng estruktura ng populasyon.

Inilarawan ni Johannes Zutt, bise presidente ng World Bank para sa Timog Asya, ang pangunahing hamon ng rehiyon:

Mas mabilis tumanda ang mga ekonomiya sa Timog Asya at mas maaga sa kanilang yugto ng pag-unlad,

Papalapit sa pagtanda ng populasyon ang Bangladesh habang medyo mababa pa ang kita ng bawat tao. Dahil dito, mas kaunti ang perang magagamit ng mga sambahayan at ng pamahalaan para sa pensiyon, paggamot at pangangalaga kaysa sa nagamit ng mas mayayamang ekonomiya nang umabot ang mga ito sa kaparehong yugto ng pagbabago sa populasyon.

Tinutukoy rin ng World Bank ang posibleng ikalawang demograpikong dibidendo. Maaaring patuloy na mag-ambag sa ekonomiya ang mas malulusog na matatanda, habang makatutulong ang ipon at pamumuhunan na pataasin ang produktibidad. Nakakatulong ang serbisyong pangkalusugan, pensiyon at pangangalaga upang maisakatuparan ito sa pamamagitan ng pagsuporta sa kalusugan at seguridad sa pananalapi ng mga tao habang tumatanda sila.

Sabayang pagtustos sa trabaho, kalusugan at pangangalaga

Magkaugnay ang mga hamon sa pagtustos ng Bangladesh sa kabuuang adyenda nito. Kailangan ng pampublikong pondo ang mas mahuhusay na paaralan, mas matatag na pangunahing serbisyong pangkalusugan, mas malawak na panlipunang proteksiyon at suporta para sa tumatandang populasyon. Tinutukoy ng ulat ang mahinang pangongolekta ng buwis bilang hadlang sa pagpapalawak ng mga serbisyong ito.

Nananawagan si Pesme na palakasin ang pagpapakilos ng mga panloob na mapagkukunan, na nangangahulugang mangalap ng mas maraming kita sa loob ng Bangladesh upang matugunan ang lumalaking pangangailangan ng publiko. Iminumungkahi ng World Bank ang mas malaking pamumuhunan sa batayang edukasyon at kalusugan, mas mahusay na paggamot sa mga hindi nakahahawang sakit, at mas matatag na sistema ng pensiyon at pangangalaga.

Makatutulong din ang mas mahusay na trabaho sa pagsisikap na ito sa ibang paraan. Magbibigay sa mga sambahayan ng mas malaking kakayahang mag-ipon, maghulog sa pensiyon at makayanan ang pagkakasakit ang mas tiyak na kita. Makakatulong din ang pagpapalawak ng mga produktibong negosyo sa pagbuo ng pundasyong pang-ekonomiya na kailangan upang matustusan ang mga serbisyong pampubliko.

Kaya mahalagang kumilos sa maraming larangan nang sabay sa dalawang dekada bago ang inaasahang rurok ng populasyon ng Bangladesh na nasa edad na maaaring magtrabaho sa 2045. Mapapahusay ng mga trabaho at kasanayan ang kita ngayon, habang mababawasan naman ng pangangalagang pangkalusugan at proteksiyon sa pagreretiro ang pinansyal na pasaning kakaharapin ng mga pamilya sa kanilang pagtanda.

Mahahalagang Punto

• Inaasahang aabot sa rurok sa 2045 ang bahagi ng populasyon ng Bangladesh na nasa edad na maaaring magtrabaho; inaasahang magiging tumatandang lipunan ito pagsapit ng 2051.
• Humigit-kumulang 58 milyong manggagawa, o 84 porsiyento, ang nasa impormal na trabaho, kabilang ang 44 porsiyento ng mga nagtapos.
• 2.7 porsiyento kada taon ang paglago ng pormal na trabaho, kalahati ng karaniwang 5.4 porsiyento sa 82 umuusbong na ekonomiyang pinaghambingan.
• Direktang mula sa sariling bulsa ng mga sambahayan nagmumula ang 79 porsiyento ng kasalukuyang gastusing pangkalusugan, habang nahaharap sa malaking kakulangan ng mga manggagawang pangkalusugan ang mga rural na lugar.
• Layunin ng pamahalaan na umabot sa 5 milyon ang mga kalahok sa unibersal na pensiyon pagsapit ng 2028 at sa 15 milyon pagsapit ng 2030.
• Iminumungkahi ng World Bank ang mas mahusay na trabaho, mas matatag na kasanayan, pag-aalis ng mga hadlang sa pagtatrabaho ng kababaihan, at mas malawak na proteksiyon sa kalusugan at pagreretiro.