Nagbabala ang Pilipinas na Maaaring Lumampas sa Isang Milyong Tonelada ang Pagkalugi sa Palay dahil sa El Niño, habang Nagbabanta ang Tagtuyot sa 2027

Nanganganib ang suplay ng bigas sa bansa at sa ibang panig ng mundo

Itinaas ng Pilipinas mula 700,000 tonelada tungo sa isang milyong metriko tonelada ang tantiya nitong pagkalugi sa produksyon ng palay, habang nagbabanta ang El Niño na magdulot ng pinakamalakas nitong epekto sa agrikultura sa unang kalahati ng 2027. Nagbabala si Department of Agriculture spokesperson at Assistant Secretary Arnel V. de Mesa na maaari pang lumaki ang pagkalugi kung magpapatuloy ang tagtuyot o kukulangin ang tubig para sa irigasyon.

Dumarating ang babala habang lumalawak na ang pinsala. Sa pagtatasa ng DA noong Oktubre 21, naitala ang P8.57 bilyong pagkalugi sa agrikultura sa 14 na rehiyon, na nakaapekto sa 288,058 magsasaka at 291,154 ektarya. Pinakamalaki sa buong bansa ang pagkalugi sa mais, habang palay ang pinakamatinding tinamaan sa Davao Region.

Dalawang magkaugnay na hamon ang kinakaharap ng mga pamilya: mas kaunting ani sa Pilipinas at posibleng mas mahal na bigas mula sa ibang bansa. Naghahanda rin ang Vietnam, pinakamalaking supplier ng bansa, para sa mas mainit na panahon at kaunting ulan sa pangunahing rehiyon nito na pinagtataniman ng palay. Dagdag-gastos din ang paghina ng piso dahil mas maraming piso ang kailangan ng mga importer para bayaran ang mga singil na nakatakda sa dolyar.

Ayon sa DA, sapat ang kasalukuyang suplay ng pagkain at hinihikayat nito ang pag-angkat bago pa makaranas ng mas malubhang abala ang produksyon sa rehiyon. Umabot na sa humigit-kumulang 4.8 milyong metriko tonelada ang mga dumating na bigas pagsapit ng Oktubre, at inaasahan ng ahensya na aabot ito sa 5.5 milyon hanggang 5.8 milyong metriko tonelada pagsapit ng Disyembre.

Pangunahing hamon ang panatilihing may mabibiling bigas nang hindi na lalong lumiit ang susunod na ani. Kabilang dito ang pagtiyak ng suplay ng tubig, pagtulong sa mga magsasaka na matustusan ang pagtatanim, pagpasok ng mga suplay sa bansa at pagtiyak na maihahatid sa mga komunidad ang mga reserbang pang-emergency kapag kailangan.

Bakit mahalaga ang unang kalahati ng 2027

Inanunsyo ng PAGASA noong Nobyembre 5 na nararanasan sa tropikal na Pasipiko ang napakalakas na El Niño. Ayon sa ahensya ng panahon, maaari itong lumakas nang husto bago matapos ang 2026 at magpatuloy hanggang sa unang kalahati ng 2027. Naghahanda ang pamahalaan sa mga kondisyong maaaring tumagal hanggang Abril o Mayo.

Ang El Niño ay paulit-ulit na pag-init ng ekwatoryal na Pasipiko na nagbabago sa sirkulasyon ng atmospera. Sa Pilipinas, karaniwan itong nagdudulot ng mas kaunting ulan at mas mataas na temperatura. Inaasahan ng PAGASA na mas mababa o mas mababa nang malaki sa normal ang pag-ulan sa karamihan ng bansa sa Nobyembre, at posibleng makaranas ng tagtuyot ang halos buong bansa pagsapit ng Marso 2027.

Tinutukoy ng PAGASA ang pag-ulang mas mababa sa normal bilang pagbaba nang 21 porsiyento hanggang 60 porsiyento mula sa karaniwang antas sa isang lugar. Kabilang sa pinakamababang kategorya nito ang pag-ulang mahigit 60 porsiyentong mas mababa sa karaniwan. Nagkakaroon ng tagtuyot kapag nagpapatuloy nang ilang buwan ang kakulangang ito, kaya hindi na maaasahan ang suplay ng tubig para sa mga sakahan, imbakan ng tubig at komunidad.

Lalong nanganganib ang tagtuyot sa panahon ng taniman sa tuyong bahagi ng taon dahil higit na kailangang umasa ang mga magsasaka sa nakaimbak na tubig at irigasyon. Maaaring bawasan ng mga sakahang umaasa sa ulan ang lawak ng pagtataniman o ipagpaliban nang tuluyan ang pagtatanim.

Ipinakikita ng mga pangunahing petsa kung gaano kabilis papalapit ang panganib:

• Oktubre 4, 2026: Inilahad ng DA ang mga paghahanda para sa El Niño na inaasahang magtatagal hanggang sa unang kalahati ng 2027.
• Oktubre 21: Umabot sa P8.57 bilyon ang pagkalugi sa agrikultura.
• Nobyembre 3: Pinagana ang anim na solar irrigation site sa Leyte bago ang susunod na panahon ng taniman.
• Nobyembre 5: Inanunsyo ng PAGASA ang napakalakas na El Niño.
• Disyembre 2026 hanggang Pebrero 2027: Tinukoy sa isang paunang panrehiyong kasunduan sa klima ang panahong ito bilang posibleng panahon ng napakalakas na El Niño.
• Marso 2027: Inaasahan ng PAGASA na tatamaan ng tagtuyot ang halos buong Pilipinas.

Bumababa ang ani habang tumataas ang gastos sa pagtatanim

Ayon sa datos ng Philippine Statistics Authority, umabot sa 3.08 milyong metriko tonelada ang produksyon ng palay sa ikatlong quarter, mula sa 3.75 milyon noong nakaraang taon. Halos 18 porsiyento ang ibinaba, katumbas ng 670,000 metriko tonelada. Ang palay ay bigas na nasa loob pa ng ipa; inaalis sa paggiling ang ipa at iba pang sapin bago makarating ang butil sa mga mamimili.

Ayon kay Agriculture Undersecretary Christopher Morales, na nangangasiwa sa Rice Industry Development Program, nagpababa sa pamumuhunan sa mga sakahan at nakaapekto sa mga pasya sa pagtatanim ang pagtaas ng presyo ng pataba at krudo. Nakaantala rin sa produksyon ang huling pagtatanim, mga limitasyon sa irigasyon, hindi tiyak na kita at malalakas na ulan ng habagat.

Inilarawan ni Morales ang ugnayan ng mga gastos at ani:

Inasahan namin ang pagbaba ng produksyon sa ikatlong quarter, pangunahin dahil lumiit ang lawak ng naaning pananim. Nakaapekto sa pamumuhunan ng mga magsasaka sa mga input ang mataas na presyo ng pataba at krudo, at sa ilang pagkakataon ay nakaapekto rin ito sa kanilang mga pasya sa pagtatanim.

Kailangan ng paglilinaw sa taunang tantiya. Ayon sa isang ulat noong Nobyembre 5, 18.67 milyong metriko tonelada ang tantiya ng DA para sa 2026, kumpara sa 19.67 milyon noong 2025; sa isa pang ulat tungkol sa anunsyo ng ahensya, humigit-kumulang 19.7 milyon ang tantiya, kumpara sa 20.7 milyon. Parehong nagpapahiwatig ang mga ito ng pagbaba nang humigit-kumulang isang milyong metriko tonelada, ngunit hindi pa naipagkakasundo ang magkaibang kabuuang bilang para sa taon.

Sa pahayag ng DA noong Oktubre tungkol sa paghahanda, tinantiya ang pagkalugi na humigit-kumulang 700,000 metriko tonelada ng palay sa pangunahing anihan sa ikalawang kalahati ng 2026. Itinaas sa isang milyong metriko tonelada ni De Mesa ang sumunod na tantiya ng pagkalugi, at posible pa ang karagdagang pinsala habang nagpapatuloy ang tagtuyot hanggang 2027.

Binanggit ng ahensya na bumaba nang humigit-kumulang 1.9 milyong metriko tonelada ang produksyon ng palay noong El Niño ng 1997–1998. Ayon sa mga opisyal, mas marami na ngayong paraan ang mga magsasaka para harapin ang tuyong panahon dahil sa pinalawak na irigasyon, pinahusay na binhi at mas mahusay na pagmamanman.

Ipinakikita ng pagkalugi sa mais na hindi lamang palay ang napinsala

Umabot sa 132,290 metriko tonelada ang pagkalugi sa mais, sa kabuuang 220,307 metriko toneladang naitalang pagkalugi sa produksyon pagsapit ng Oktubre 21. Umabot sa P5 bilyon ang halaga ng pagkalugi sa mais, kumpara sa P2.95 bilyon para sa 71,408 metriko toneladang palay.

Umabot sa P7.95 bilyon ang pinagsamang pagkalugi sa mais at palay, o humigit-kumulang 93 porsiyento ng P8.57 bilyong naitalang pinsala sa agrikultura. Katumbas ng halos 60 porsiyento ng nawalang dami ng produksyon ang mais lamang. Mahalaga ang epekto sa mais hindi lang dahil sa mismong pananim kundi dahil ginagamit din ito bilang pakain sa mga alagang hayop at manok.

Umabot sa 16,450 metriko tonelada ang pagkalugi sa gulay, na nagkakahalaga ng P571.28 milyon. Kabilang sa pagkalugi sa mga alagang hayop at manok ang 6,690 hayop na nagkakahalaga ng P37.75 milyon. Nanganganib din ang pangisdaan habang nagpapatuloy ang lagay ng panahon.

Ayon sa pagpaplano ng DA para sa pinakamasamang sitwasyon, maaaring maapektuhan ang humigit-kumulang 4.6 milyon sa 10.4 milyong magsasaka at mangingisda sa bansa, o halos 44 porsiyento. Dahil dito, bahagi ng pagtugon sa suplay ng pagkain ang suporta sa kabuhayan sa kanayunan: kailangan ng mga magsasaka ng kakayahang muling magtanim matapos mawalan ng pananim.

Inililipat ng Davao ang produksyon sa mga sakahang hindi gaanong bulnerable

Ipinakikita ng karanasan ng Davao kung paanong nagkakaiba-iba ang kalagayan sa bawat rehiyon. Noong Oktubre 28, iniulat ni Joedel Leliza, focal person sa disaster management ng panrehiyong tanggapan ng DA, ang P584.68 milyong pagkalugi na nakaapekto sa 6,205 magsasaka at 6,634 ektarya.

Umabot sa P390.24 milyon ang pagkalugi sa palay, o humigit-kumulang dalawang katlo ng kabuuan sa rehiyon, sa 5,362 ektarya at 3,793 magsasaka. Umabot naman sa P126.9 milyon ang pagkalugi sa mga high-value crop, kabilang ang P96.22 milyong pagkalugi sa prutas. Pumalo sa P35.22 milyon ang pagkalugi sa mga alagang hayop at manok, habang umabot sa P32.32 milyon ang pagkalugi sa mais.

P729.11 milyon ang kabuuang halaga ng panrehiyong plano ng pagkilos. Nakalaan ang malaking bahagi nito, P678.73 milyon, para palakihin ang produksyon sa mga lugar na itinuturing na hindi gaanong bulnerable sa tuyong panahon. Tinukoy ang Davao del Norte at Davao Occidental para sa pamamaraang ito, bagaman inaasahang magiging bulnerable ang Davao del Norte pagsapit ng Pebrero.

Bumibili ang DA-Davao ng binhi, pataba at plastik na drum na nagkakahalaga ng P66.34 milyon, at humihingi pa ng karagdagang P274.09 milyon na pondo para sa mabilisang pagtugon. Tinatayang 12,416 magsasaka ang saklaw ng isang batch ng ayuda. Hinikayat din ni Leliza ang mga magsasaka na mag-ipon ng tubig-ulan habang may ulan pa.

Kabilang sa mga hakbang sa rehiyon ang paghahanda ng mga bomba, salit-salitang pagpapakawala ng tubig para sa irigasyon kung bumaba ang lebel nito, at pagpapayo sa mga magsasaka sa mga lugar na kapos sa tubig na isaalang-alang ang mga pananim gaya ng munggo at pakwan. Layunin nitong iayon ang pagtatanim sa dami ng tubig na kayang ibigay ng isang lugar.

Nakararating ang mga proyekto sa tubig sa mga sakahan bago magsimula ang pagtatanim

Pinagana ng National Irrigation Administration ang anim na solar irrigation site sa Leyte noong Nobyembre 3. Pinagsama-samang 84.7893 ektarya at 73 magsasaka sa Tolosa, San Miguel at Alangalang ang nasasaklaw ng mga ito, bago magsimula sa Nobyembre ang unang panahon ng taniman sa 2027.

Nasasaklaw ng proyektong Opong sa Tolosa ang 15 ektarya at 16 magsasaka. Nagbibigay naman ng suplay ang limang site sa ilalim ng proyektong Mainit sa karagdagang 69.7893 ektarya at 57 magsasaka sa San Miguel at Alangalang. Karagdagang suporta ang mga pasilidad sa kasalukuyang irigasyon, lalo na para sa mga sakahang malapit sa dulo ng mga linya ng pamamahagi kung saan maaaring hindi regular ang paghahatid ng tubig.

Pinangunahan ni Jaime de Jesus, regional manager ng NIA Eastern Visayas, ang pagpapasinaya bilang bahagi ng mga pagsisikap na gawing makabago ang irigasyon at pagbutihin ang pamamahala ng tubig. Gumagamit ang mga solar pump ng enerhiya mula sa araw para maglipat ng tubig, kaya natutugunan ang mga kakulangan sa paghahatid nang hindi umaasa nang gayon kalaki sa binibiling krudo.

Sa buong bansa, iniulat ng DA na nagkabit ito ng 338 bomba ng tubig sa pitong rehiyon. Nagsagawa rin ito ng cloud seeding kasama ang PAGASA at Philippine Air Force sa Cagayan Valley at Western Visayas, kabilang ang mga operasyon sa Isabela at Negros. Kailangan ng angkop na mga ulap na may sapat na halumigmig para makapagpaulan sa pamamagitan ng cloud seeding.

Napuno muli ng mga kamakailang ulan ng habagat ang mga pangunahing dam, kaya mas maayos ang panimulang kalagayan ng ilang lugar na may irigasyon bago ang susunod na panahon ng pagtatanim. Gayunman, nanatiling mas mababa sa target na lebel ng tubig ang Pantabangan Dam. Inaasahan din ng PAGASA na magkakaroon ng dalawa hanggang anim na bagyong tropikal sa loob o papasok sa Philippine Area of Responsibility mula Nobyembre hanggang Abril, kaya mag-iiba-iba ang ulan at suplay ng tubig sa bawat lugar.

Pinatitibay ng pananaw sa Vietnam ang pangangailangan ng maagang pag-aangkat

Nakapag-suplay na ang Vietnam ng 2.78 milyong metriko tonelada ng bigas sa Pilipinas pagsapit ng Oktubre 22, ayon sa Bureau of Plant Industry. Kaya direktang mahalaga sa pagpaplano ng suplay ng pagkain sa Pilipinas ang mga pagtatayang bababa ang ulan sa timog Vietnam.

Ayon sa International Rice Research Institute, humigit-kumulang 50 porsiyento ng bigas ng Vietnam ay nagmumula sa Mekong River Delta. Inaasahang mas mababa sa normal ang ulan sa lugar ayon sa mga pagtataya sa rehiyon, habang posibleng lumampas sa normal ang temperatura sa malaking bahagi ng Timog-silangang Asya.

Tinukoy ni Le Mai Huong ng Institute of Meteorology, Hydrology, Environment and Marine Sciences ng Vietnam ang mas mataas na temperatura, mga panahong walang ulan at stress sa pananim bilang mga panganib sa produktibidad ng palay. Nais ng DA na makumpleto ang mga pagbili ng Pilipinas bago posibleng mabawasan ng mga hamong ito ang suplay para sa pag-export.

Ganito ipinaliwanag ni De Mesa ang praktikal na dahilan ng pamahalaan sa pag-aangkat:

Mahirap kung may pera tayo pero wala tayong mabibiling anuman. Mas mabuti nang narito na ang bigas at iba pang produktong pagkain.

Tinataya ng Agricultural Market Information System na aabot sa 552.47 milyong tonelada ang pandaigdigang produksyon ng bigas sa 2026–2027, o bababa nang 2.4 porsiyento. Inaasahan naman ng US Department of Agriculture na 147 milyong tonelada ang produksyon ng India, na bababa nang 4.6 porsiyento, at 20.3 milyong tonelada ang produksyon ng Thailand, na bababa nang 1.9 porsiyento.

Tumaas mula Hulyo nang humigit-kumulang $20 kada tonelada ang mga alok para sa pag-export mula India at Pakistan, at $30 naman mula Thailand at Vietnam. Naitala rin ng BMI ang matinding pagtaas sa mga rice futures, mga kontrata para sa paghahatid sa hinaharap, habang tinataya nitong mas matatag ang pisikal na pamilihan ng bigas kaysa ipinahihiwatig ng biglang pag-akyat ng kalakalan. Kailangang pamahalaan ng mga mamimiling Pilipino kapwa ang aktuwal na presyo ng pagbili at ang panganib na sumikip pa ang suplay sa hinaharap.

Mas nagmamahal ang parehong bigas dahil humihina ang piso

Pumalo sa P64.17 kada dolyar ang halaga ng piso noong Oktubre 27. Ayon kay De Mesa, maaaring maramdaman pagsapit pa lamang ng Nobyembre ang epekto ng palitan sa presyo ng inaangkat na bigas. Apektado rin ng parehong presyur ang inaangkat na pataba at iba pang suplay para sa sakahan, kaya tumataas ang gastos kapwa ng mga mamimili at lokal na prodyuser.

Mas pinipili ng DA ang bigas na may 25 porsiyentong basag, na nagkakahalaga ng humigit-kumulang $370 hanggang $380 kada metriko tonelada, kumpara sa humigit-kumulang $500 para sa bigas na may 5 porsiyentong basag. Tinutukoy ng mga porsiyento ang bahagi ng mga butil na nabasag habang giniling.

Sa halagang P64.17 kada dolyar, katumbas ang mga presyong ito ng humigit-kumulang P23.74 hanggang P24.38 kada kilo para sa mas murang uri at P32.09 para sa mas mahal na uri. Batay ang mga kuwenta sa nakasaad na halaga ng bigas bago idagdag ang kargamento, seguro, buwis, paghawak at gastusin sa tingian. Humigit-kumulang P7.70 hanggang P8.34 kada kilo ang diperensya.

Babala ni JC Punongbayan ng School of Economics ng University of the Philippines, dadaanin sa pamasahe, gastos sa produksyon at presyo sa tingian ang pagtaas ng gastos sa pag-angkat, kaya liliit ang mabibili ng mga sambahayan gamit ang kanilang badyet. Samantala, 8 porsiyentong mas mababa sa alokasyon noong nakaraang taon ang panukalang badyet ng DA para sa 2027, kaya mas kailangang maingat na itutok ang ayuda.

Suporta sa pagtugon ang mas malaking imbakan at pondo

Naghain ang DA ng P61.99 bilyong plano ng pagkilos para sa El Niño, kabilang ang P6.2 bilyong naipalabas na para sa ayuda. Sasagutin ng karagdagang pondo ang subsidiya sa krudo at iba pang tulong sa mga magsasaka, mangingisda at manggagawa sa transportasyon ng produktong agrikultural na nahaharap sa mas mataas na gastos sa krudo at sa nagsisimulang epekto ng tagtuyot.

Nag-ulat ang ahensya ng paunang mga hakbang na nagkakahalaga ng P11.34 bilyon. Kabilang dito ang P10.81 bilyon na suporta sa produksyon, gaya ng binhi, pataba at pampahusay ng lupa, gayundin ang P569.95 milyon para sa bayad sa seguro sa pananim batay sa mga paghahabol ng 68,980 magsasaka. Namahagi rin ang mga programa sa pamamahagi ng hayop ng 95,841 hayop sa 92 grupo ng magsasaka at 306 indibidwal na magsasaka.

Wala pang pondo ang ilang iminungkahing gawain. Tinukoy ng DA ang P371 milyong hakbang na hindi pa pinopondohan, kabilang ang cloud seeding at pagkontrol sa pamiminsala ng red-striped soft scale insect sa tubo.

Bahagi rin ng paghahanda ang imbakan. Ayon kay Agriculture Secretary Francisco P. Tiu Laurel Jr., may 365 gumaganang bodega na ang National Food Authority, mula sa humigit-kumulang 300, matapos umupa ito ng karagdagang 165 pasilidad. Layunin ding mapahaba ng mga bagong pasilidad para sa cold storage ang tagal bago masira ang karne at gulay.

Ipinakita ng naunang kakulangan sa reserbang bigas para sa emerhensiya kung bakit mahalaga kapwa ang imbakan at pagmamay-ari ng pamahalaan sa bigas. Sa pagtatasa noong Oktubre 14, tinatayang 75 araw ang suplay sa mga sambahayan, negosyo at gilingan, samantalang iniulat ni NFA Administrator Larry Lacson na pitong araw lamang ang suplay sa mga bodega ng pamahalaan, mas mababa sa minimum na 15 araw na itinakda ng batas. Nakadepende ang pamamahagi para sa emerhensiya sa bigas na kontrolado ng pamahalaan o kaya nitong bilhin at ihatid agad.

Masusubok sa susunod na panahon ng taniman kung gaano kaepektibong magkakatugma ang mga paghahandang ito. Kailangan ng mga magsasaka ng maagap na suplay ng tubig at abot-kayang mga input; kailangan ng mga mamimili ng maaasahang suplay; at kailangan ng mga ahensyang namamahala sa emerhensiya ng mga reserbang madaling makuha. Magdedepende sa tindi at tagal ng tagtuyot kung hanggang saan mapoprotektahan ng mga kasalukuyang hakbang ang ani.

Mahahalagang Punto

• Itinaas ng DA sa isang milyong metriko tonelada ang inaasahang pagkalugi sa produksyon ng palay at nagbabala itong maaari pang lumampas dito ang pinsala.
• Inaasahan ng PAGASA na magpapatuloy ang El Niño hanggang sa unang kalahati ng 2027, at posibleng magkaroon ng malawakang tagtuyot pagsapit ng Marso.
• Pagsapit ng Oktubre 21, umabot sa P8.57 bilyon ang pinsala sa agrikultura at naapektuhan nito ang 288,058 magsasaka.
• Bumaba nang halos 18 porsiyento, sa 3.08 milyong metriko tonelada, ang produksyon ng palay sa ikatlong quarter.
• Layunin ng maagang pag-aangkat na matiyak ang suplay bago pa lalong maapektuhan ng tagtuyot ang Vietnam at iba pang bansang nagluluwas ng bigas.
• Pinatataas ng paghina ng piso ang presyo ng inaangkat na bigas, pataba at iba pang suplay para sa sakahan.
• Kabilang sa mga pangunahing hakbang ang mga proyekto sa irigasyon, tulong sa produksyon, seguro at pinalawak na imbakan.