Babala sa Senaryo ng Tsunami sa Manila Trench: 5.5-Metrong Alon at Ilang Minuto Lamang para Lumikas

Tampok sa Paghahanda sa Baybayin ang Senaryo ng 5.5-Metrong Alon

Maaaring magdulot ng tsunami na aabot sa 5.5 metro ang magnitude 8.3 na lindol sa Manila Trench, babala ng mga opisyal sa lindol ng Pilipinas, kaya muling sinusuri ang mga plano sa paglikas sa baybayin ng Metro Manila. Sa buong bansa, 66 sa 82 lalawigan ang tinukoy na nanganganib, o humigit-kumulang 80 porsiyento ng kabuuan.

Ang agarang usapin ay kung gaano kaikli ang panahong maaaring mayroon ang mga residente para lumikas. Sa isang senaryo para sa Metro Manila na tinaya sa pamamagitan ng pagmomodelo at tinalakay sa isang forum tungkol sa kahandaan, tinatayang aabot sa baybayin ang mga alon sa loob ng humigit-kumulang lima hanggang 20 minuto. Gayunman, sinabi ng Philippine Institute of Volcanology and Seismology (PHIVOLCS) na maaaring makarating sa mga baybayin ang mga lokal na tsunami sa loob lamang ng dalawa hanggang limang minuto.

Magkaibang kalagayan ang inilalarawan ng mga bilang na ito; hindi ito garantisadong palugit para sa paglikas. Binigyang-diin ng mga opisyal na hindi mga prediksiyon ng eksaktong epekto ng isang lindol sa hinaharap ang mga senaryong namodelo. Kabilang sa talakayan ang senaryo para sa Metro Manila at hiwalay na senaryo ng magnitude 8.3 na lindol sa Manila Trench, na kapwa nagtaya ng pinakamataas na taas ng alon na humigit-kumulang 5.5 metro.

Sinabi ni PHIVOLCS Deputy Director Dr. Ma. Mylene Martinez-Villegas sa mga residente sa baybayin na dapat agad kumilos kapag malakas o matagal ang pagyanig, bago pa man dumating ang pormal na babala sa tsunami.

"Hindi dapat maghintay ang mga residente ng babala mula sa mga awtoridad kung makaranas sila ng malakas o matagal na pagyanig malapit sa baybayin. Kabilang sa iba pang likas na palatandaan ng panganib ang biglang paghupa ng tubig-dagat o mga kakaibang tunog mula sa karagatan," ani PHIVOLCS Deputy Director Dr. Ma. Mylene Martinez-Villegas.

Tumutukoy ang babala sa isang posibleng sakuna, hindi ito pahayag na napipinto na ang gayong lindol. Ang praktikal na mensahe nito ay kailangang magkaroon ang mga residente at lokal na awtoridad ng mga kaayusan sa paglikas na maisasagawa sa loob ng ilang minuto, kabilang na kapag naputol ang komunikasyon o nasira ang mga ruta dahil sa pagyanig.

Ang Talagang Inilalarawan ng mga Senaryo ng Lindol

Tumutukoy ang babala sa Manila Trench sa isang lindol sa laot na maaaring magdulot ng tsunami. Ang trench ay sona kung saan gumagalaw ang isang bahagi ng panlabas na suson ng Daigdig sa ilalim ng isa pa. Maaari ring magpaalon sa tubig sa ibabaw ng seabed ang paggalaw ng lindol na nagpapalipat sa sahig ng dagat, at magbunga ito ng mga alon na patungo sa baybayin.

Tinalakay rin ng mga opisyal ang hiwalay na senaryo ng pinakamataas na magnitude 7.2 na lindol na kinasasangkutan ng West Valley Fault, na maaaring magdulot ng malaking pinsala sa mga apektadong lugar at kalapit na komunidad. Hindi dapat ipagkamali ang senaryong ito sa tantiya ng tsunami sa Manila Trench. Magkaiba ang pinagmumulan ng lindol at paglalarawan sa panganib sa dalawang senaryo.

Ipinagkakaiba ng PHIVOLCS ang magnitude, ang sukat ng enerhiyang inilalabas ng lindol, at ang intensity, ang tindi ng epekto nito sa mga tao, estruktura at kapaligiran. Hindi inilalarawan ng bilang ng magnitude lamang ang pinsala sa bawat lokasyon, ni hindi nito itinatakda ang taas ng tsunami sa bawat baybayin.

Samakatuwid, dapat unawain ang tantiya na 5.5 metro bilang resulta ng isang senaryo, hindi bilang magkakaparehong taas ng tubig sa buong Metro Manila. Walang petsang tinukoy ang mga opisyal para sa ipinapalagay na lindol, at hindi itinatakda ng babala ang lalim ng baha sa bawat kalye o ang oras para lumikas.

Aling mga Komunidad ang Nanganganib?

Tinukoy ng PHIVOLCS ang Valenzuela, Navotas, Malabon, Pasay, Las Piñas, Parañaque at Manila bilang mga lungsod sa Metro Manila na bulnerable sa tsunami. Sinabi ni Office of Civil Defense National Capital Region Director George Keyser na maaari ring maapektuhan ang Makati sa pamamagitan ng kahabaan ng Pasig River.

Mahalaga ang pagkakaibang ito sa pagpaplano: hindi sapat na batayan sa pagtaya sa panganib kung tanaw lamang ng isang tahanan ang dagat. Ipinahihiwatig ng babala tungkol sa kahabaan ng Pasig River na kailangang isaalang-alang ang mga daluyan ng tubig sa pagtukoy sa mga komunidad na posibleng maapektuhan at sa mga ruta ng paglikas. Hindi nito pinatutunayang babahain ang bawat kapitbahayan sa Makati.

Sa buong bansa, tinutukoy ng PHIVOLCS ang mga pinagmumulan ng lindol sa laot sa magkabilang panig ng bansa, kabilang ang Manila, Negros, Sulu, Cotabato at Philippine trenches, gayundin ang East Luzon Trough. Ipinakikita ng Tsunami Prone Map nito ang mga baybaying lugar na maaaring maapektuhan ng mga tsunami na dulot ng mga lindol sa ilalim ng dagat o pagguho ng mga dalisdis sa ilalim ng dagat.

Ayon sa pambansang gabay ng ahensiya, maaaring maapektuhan ng mga lokal na tsunami ang lahat ng baybaying lugar sa Pilipinas. Magkaibang aspeto ng panganib ang tinutukoy ng mas malawak na pahayag na ito at ng bilang na 66 na lalawigang nanganganib: ang una ay tungkol sa panganib sa mga baybayin, samantalang bilang ng mga lalawigan ang ikalawa. Hindi nangangahulugan ang alinman sa mga ito na magkakapareho ang panganib sa lahat ng bahagi ng isang tinukoy na lalawigan.

Bakit Mapanganib ang Maghintay ng Babala

Inilalahad ng PHIVOLCS ang pinakamaikling oras bago dumating ang mga alon sa gabay nito sa mga panganib ng lindol. Maaaring makarating sa mga baybayin sa loob ng dalawa hanggang limang minuto ang mga lokal na tsunami, na karaniwang nagmumula sa layong humigit-kumulang 100 kilometro. Kabilang sa mga pinagmumulan ng mga ito ang mga aktibong fault sa laot, mga sona ng subduction, pagguho ng mga dalisdis sa ilalim ng dagat at materyal mula sa bulkan na umaagos mula sa lupa patungo sa tubig.

Kaya hindi pambansang pinakamababang tantiya ang pagtatayang lima hanggang 20 minuto bago dumating ang alon sa senaryo para sa Metro Manila. Hindi ito dapat unawain ng mga residente bilang pahintulot na gumugol ng ilang minuto sa pagkumpirma ng babala bago lumikas mula sa lantad na baybaying lugar.

Iba ang takdang panahon para sa mga malayuang tsunami. Ayon sa PHIVOLCS, maaaring abutin ng isa hanggang 24 oras bago makarating sa mga baybayin ng Pilipinas ang mga alon na nagmula sa ibang bahagi ng Karagatang Pasipiko o Dagat Celebes. Maaaring magbanta sa mga lalawigang nakaharap sa Karagatang Pasipiko ang mga lindol doon, kahit sa labas ng Pilipinas naganap ang lindol.

Kabilang sa mga likas na palatandaan ng panganib ang malakas o matagal na pagyanig sa baybayin, biglang paghupa ng tubig-dagat at kakaibang ugong mula sa karagatan. Hindi kailangang makita muna ang lahat ng palatandaang ito bago kumilos matapos ang malakas na pagyanig.

Ipinaliwanag ni Martinez-Villegas kung saan dapat pumunta ang mga residente kapag nakilala na nila ang panganib at nagbigay siya ng tuwirang tagubilin:

"Dapat lumayo ang mga tao sa baybayin at pumunta sa mas ligtas at matataas na lugar," dagdag ni Villegas.

Mahalagang maunawaan sa paghahanda ang pagkakaiba ng mga lokal at malalayong pangyayari. Makapagbibigay ng mahalagang impormasyon ang sistema ng babala, ngunit maaaring kulangin ang oras kapag malapit sa baybayin ang lindol upang maging unang dahilan ng paglikas ang opisyal na mensahe.

Ipinakikita ng mga Nakaraang Sakuna ang Laki ng Panganib

Nakatala sa pahayag ng PHIVOLCS tungkol sa paghahanda sa tsunami ang dalawang nakamamatay na pangyayari sa Pilipinas. Ipinakikita ng mga ito na hindi lamang sa pinakamalaking senaryo ng lindol sa Manila Trench na tinatalakay ngayon nagmumula ang panganib ng tsunami.

• Agosto 17, 1976: Nagdulot ng mga alon ng tsunami na aabot sa siyam na metro ang magnitude 8.1 na lindol sa kahabaan ng Cotabato Trench. Humigit-kumulang 8,000 katao ang namatay o nawawala.
• Nobyembre 15, 1994: Nagdulot ng tsunami na ikinalunod ng 38 katao ang magnitude 7.1 na lindol sa Mindoro.

Mas mataas nang 3.5 metro kaysa 5.5-metrong tantiya sa kasalukuyang senaryo sa Manila Trench ang siyam-na-metrong alon na naitala sa sakuna noong 1976. Ipinakikita ng paghahambing na ito ang tindi ng isang nakaraang sakuna, ngunit hindi ito prediksiyon para sa Manila: magkaiba ang pinagmulan ng mga lindol at ang mga baybayin na naapektuhan.

Ipinakikita rin ng pangyayari sa Mindoro kung bakit hindi dapat ituring na simpleng hangganan ang magnitude ng lindol, na kapag mas mababa rito ay hindi na mapanganib ang tsunami. Nagdulot ng nakamamatay na tsunami ang magnitude 7.1 na lindol, kahit mas mababa ang magnitude nito kaysa sa pangyayari noong 1976 o sa ipinapalagay na magnitude 8.3 na lindol sa Manila Trench.

Sa pahayag tungkol sa paghahanda, itinaguyod ni Renato Solidum Jr., na tinukoy bilang undersecretary ng Department of Science and Technology at officer in charge ng PHIVOLCS, ang pagpapalawak ng kamalayan ng komunidad tungkol sa mga likas na palatandaan ng panganib, mga babala at pamamaraan ng paglikas. Bilang paggunita sa mga nakaraang sakuna, sinipi niya ang isang kasabihang Hapones:

dumarating ang susunod na sakuna matapos nating makalimutan ang huli.

Hindi Natatapos sa Unang Alon ang Panganib

Inilalarawan ng PHIVOLCS ang tsunami bilang sunod-sunod na alon, hindi iisang bugso. Maaaring magpatuloy nang ilang oras ang mga alon, magdulot ng malawakang pagbaha at umabot nang malayo sa loob ng lupa. Hindi sapat na patunay na lumipas na ang panganib ang paghupa ng alon matapos ang unang bugso.

Maaaring wasakin o tangayin ng puwersa ng umaagos na tubig ang mga bahay, gusali at tulay. Maaari nitong tangayin paloob ng lupa ang mga sasakyan, malalaking bato at iba pang debris na tumitimbang ng ilang tonelada. Nanganganib ang mga tao kapwa sa papasok na tubig at sa malalakas na agos na bumabalik sa dagat.

Maaaring magpatuloy ang pinsala matagal matapos humupa ang baha. Maaaring mapasukan ng tubig-dagat ang mga pinagkukunan ng tubig-tabang at maging hindi ligtas inumin ang tubig. Maaaring hindi magamit sa loob ng maraming taon ang lupang sakahan dahil sa kontaminasyon ng asin, kaya lalawig ang mga epekto nito lampas sa agarang pagkamatay at pinsala sa mga estruktura.

Maaari ring magdulot ng iba pang balakid sa pagtakas ang lindol na pinagmulan ng tsunami. Ayon sa PHIVOLCS, maaaring makasira ng mga gusali, magpasimula ng sunog at magdulot ng liquefaction sa mga lupang madaling maapektuhan ang malakas na pagyanig. Nangyayari ang liquefaction kapag pansamantalang nagiging parang likido ang mga maluwag at basang sediment, kaya maaaring ma-deporma ang lupa o lumubog o tumagilid ang mga estruktura.

Maaaring maglaman ng gayong mga sediment ang mga dalampasigan, pampang ng ilog, delta, reklamadong lupa at kapatagang bahain, bagaman nakadepende sa komposisyon at kondisyon ng mga ito ang antas ng panganib. Dahil dito, kailangang isaalang-alang sa pagpaplano ng paglikas kapwa ang lindol at tsunami: dapat suriin ang malamang na kalagayan ng isang ruta matapos ang pagyanig, hindi lamang ang layo nito sa baybayin.

Kailangang Subukin ang mga Lokal na Plano at Gawing Abot ang mga Babala

Sinabi ni Keyser na may mga lugar ng paglikas, karatula ng babala at pagsasanay sa komunidad ang mga lokal na pamahalaan. Tinalakay sa forum ang mga gawaing paghahanda sa Parañaque at Las Piñas. Binigyang-diin niya ang pangangailangan sa malinaw at magkakatugmang impormasyon, pagpaplano ng paglikas na angkop sa lokal na kalagayan at koordinasyon ng mga lokal na pamahalaan at kinauukulang ahensiya.

Binanggit din ng Office of Civil Defense sa National Capital Region ang mga contingency arrangement para sa tulong mula sa ibang rehiyon kung hindi na kayanin ng kapasidad sa pagtugon ng Metro Manila ang isang emergency. Para ito sa mas malawak na pagtugon sa emergency. Hindi nito mapapalitan ang agarang paglikas ng mga residenteng nanganganib sa tsunami na maaaring dumating sa loob ng ilang minuto.

Sinabi ng mga opisyal na kailangang subukin at i-update ang mga plano habang nagbabago ang mga komunidad, imprastraktura, pamunuan at populasyon. Maaaring matukoy sa mga pagsasanay ang mga pagkakaiba sa pagitan ng rutang nakatala sa plano at rutang aktuwal na magagamit ng mga residente. Nakakatulong din ang mga ito upang malaman na ng mga tao ang kanilang pupuntahan bago magkaroon ng emergency.

Binigyang-diin ni Dr. Joseph Bacareza, kinatawan ng ARISE Philippines, ang pakikipagtulungan sa pribadong sektor at pakikilahok ng komunidad. Kabilang sa mga tinalakay na gawain ang mga pagtataya sa panganib, pagsusuri sa kaligtasan ng mga gusali, mga pagsasanay batay sa mga senaryo ng sakuna at pagsasanay para sa mga lokal na pamahalaan, paaralan at komunidad.

Kailangan ng Pagsusuring Pang-inhinyeriya ang mga Gusaling Gagamitin sa Paglikas

Isa sa mga hindi pa nalulutas na usapin ang pagsusuri sa mga gusaling maaaring magsilbing lugar ng patayong paglikas. Nangangahulugan ang patayong paglikas ng pagpunta sa angkop na mataas na bahagi ng isang estruktura kapag hindi praktikal ang pagpunta sa mas ligtas na lugar sa ibang dako. Hindi sapat ang pagpili lamang ng malapit na mataas na gusali.

Sinabi ng PHIVOLCS na wala pang partikular na pamantayan ang Pilipinas para sa mga gusaling gagamitin sa paglikas kapag may tsunami. Nanawagan ang mga opisyal ng mga pagsusuring pang-inhinyeriya hinggil sa kakayahang makayanan ang lindol, kondisyon ng lupa at epekto ng mga alon bago gamitin ang mga posibleng estruktura sa paglikas.

Magkakaugnay na panganib ang tinutugunan ng mga pagsusuring ito. Kailangang manatiling magagamit ang gusali matapos ang lindol, nakatayo ito sa lupang kayang sumuporta rito at kaya nitong tiisin ang mga puwersang dulot ng pagbaha ng tsunami. Hindi sapat ang taas lamang upang patunayang taglay nito ang mga katangiang iyon.

Walang inihayag sa ulat tungkol sa forum na takdang panahon para magpatibay ng nakalaang pamantayan. Wala ring inilabas na listahan ng mga gusali para sa patayong paglikas na sumailalim na sa pagsusuri. Kabilang pa rin sa mga agarang prayoridad ang pagsubok sa mga lokal na plano, paghahatid ng tumpak na mga babala at pagtitiyak na alam ng mga residente ang mas ligtas na mga destinasyong itinakda para sa kanilang mga komunidad.

Mahahalagang Punto

• Maaaring magdulot ng tsunami na aabot sa humigit-kumulang 5.5 metro ang senaryo ng magnitude 8.3 na lindol sa Manila Trench. Hindi ito prediksiyon na napipinto na ang lindol.
• Tinatayang aabot sa loob ng lima hanggang 20 minuto ang alon sa isang senaryo para sa Metro Manila na namodelo, samantalang sinabi ng PHIVOLCS na maaaring makarating sa mga baybayin sa loob ng dalawa hanggang limang minuto ang ilang lokal na tsunami.
• Tinukoy na nanganganib sa tsunami ang pitong lungsod sa Metro Manila. Maaari ring malantad sa panganib ang Makati sa pamamagitan ng kahabaan ng Pasig River.
• Dapat pumunta sa mas ligtas at matataas na lugar ang mga residente sa baybayin kapag nakaranas sila ng malakas o matagal na pagyanig, nang hindi naghihintay ng opisyal na babala.
• Maaaring magpatuloy nang ilang oras ang mga alon ng tsunami at magdulot ng pangmatagalang pinsala sa mga pinagkukunan ng tubig-tabang at lupang sakahan.
• Kailangan ng mga posibleng gusaling gagamitin sa paglikas ang mga pagsusuring pang-inhinyeriya. Ayon sa PHIVOLCS, wala pang partikular na pamantayan sa Pilipinas para sa mga estrukturang ito.