Pinili ni Marcos si Rodil Zalameda bilang Punong Mahistrado, Nilampasan ang Dalawang Mas Nakatataas na Mahistrado

Pinili si Zalameda na mamuno sa Korte Suprema hanggang 2033

Itinalaga ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. si Rodil V. Zalameda bilang ika-28 punong mahistrado ng Pilipinas, at pinili ang may-akda ng desisyong nagpawalang-sala sa kanyang ina, si Imelda Marcos, sa pitong kasong graft sa halip na dalawang mas nakatataas na mahistrado ng Korte Suprema. Inanunsyo ang pagkakatalaga noong Nobyembre 5, 2026, isang araw bago ang sapilitang pagreretiro ni Punong Mahistrado Alexander Gesmundo.

Inaasahang manunungkulan si Zalameda, 63, hanggang Agosto 2033, kapag sumapit siya sa sapilitang edad ng pagreretiro na 70. Lalampas ang kanyang panunungkulan sa kasalukuyang administrasyon, kaya magkakaroon siya ng ilang taon upang gabayan ang hudikatura na humaharap sa mahahabang paglilitis, mga panawagan para sa mas mabuting akses sa katarungan, at mga kasong sangkot ang pinakamakapangyarihang personalidad sa politika ng bansa.

Kinumpirma ng anunsyo ng pagkakatalaga ng Philippine Information Agency ang pinili ni Marcos at tinukoy na isa sa mga dahilan nito ang karanasan ni Zalameda sa ilalim ng ilang administrasyon. Inanunsyo ni Acting Secretary ng Presidential Communications Office Lino Edgardo Cayetano ang pagkakatalaga sa isang briefing sa Palasyo.

Pinili si Zalameda mula sa limang nominado na isinumite ng Judicial and Bar Council, o JBC, noong Oktubre 29. Nilampasan ni Marcos sina Senior Associate Justice Marvic Leonen at Associate Justice Alfredo Benjamin Caguioa, na kapwa itinalaga sa Korte Suprema ni dating Pangulong Benigno Aquino III. Ang iba pang nominado ay sina Associate Justices Japar Dimaampao at Jose Midas Marquez.

Itinalaga ni dating Pangulong Rodrigo Duterte sina Zalameda, Dimaampao at Marquez sa Korte Suprema. Mamumuno na ngayon si Zalameda sa isang korte na nananatiling pinangungunahan ng mga itinalaga ni Duterte, bagaman iisa lamang ang boto niya, gaya ng bawat isa sa iba pang mahistrado nito.

Bakit siya pinili ng Palasyo

Binigyang-diin ni Cayetano ang mga nagawa ni Zalameda bilang opisyal ng korte, piskal, mahistrado ng Court of Appeals at mahistrado ng Korte Suprema. Ipinaliwanag ng acting kalihim ng komunikasyon na pinili siya ng Pangulo dahil sa karanasang naipon niya sa iba't ibang antas ng sistema ng katarungan.

"Mahigit tatlong dekada ng natatanging paglilingkod sa ating sistemang panghukuman ang hatid ni Justice Zalameda. Mula sa mga unang taon niya bilang opisyal ng korte at piskal ng bayan, hanggang sa paglilingkod niya sa Court of Appeals, at sa huli, sa Korte Suprema. Inialay niya ang kanyang propesyonal na buhay sa pangangasiwa ng katarungan," sabi ni Cayetano.

Nagtapos si Zalameda ng abogasya sa Ateneo de Manila University noong 1987 sa ilalim ng iskolarsip pang-akademiko at pumasa sa 1988 Bar examinations. Nagtrabaho siya bilang branch clerk sa Regional Trial Court sa Makati bago pumasok sa pribadong praktis mula 1990 hanggang 1995.

Bumalik siya sa serbisyo ng pamahalaan bilang piskal noong 1995 at naging piskal ng Lungsod ng Mandaluyong noong 2002. Itinalaga siya sa Court of Appeals noong Setyembre 5, 2008. Halos 11 taon siyang nanungkulan doon at pinamunuan ang 17th Division nito bago sumapi sa Korte Suprema noong Agosto 2019.

Ayon kay Cayetano, naging salik sa pasya ni Marcos ang paglilingkod ni Zalameda sa ilalim ng maraming pangulo. Iniharap ng Palasyo ang lawak ng kanyang karanasan bilang paghahanda sa pamumuno sa hudikatura nang may integridad, kawalang-kinikilingan at paggalang sa batas.

Ang desisyon tungkol kay Imelda Marcos at mga tanong sa kalayaan ng hudikatura

Kabilang sa rekord ni Zalameda sa hudikatura ang desisyon noong Hunyo 2026 na nagpawalang-sala kay dating unang ginang Imelda Marcos sa pitong kasong graft na may kaugnayan sa mga pundasyon sa Switzerland. Siya ang sumulat ng desisyon ng First Division ng Korte Suprema na nagpawalang-bisa sa hatol ng Sandiganbayan noong Nobyembre 2018. Ang Sandiganbayan ang dumidinig sa mga kasong korapsyon na kinasasangkutan ng mga opisyal ng pamahalaan.

Umabot sa 50 pahina ang desisyon at sinang-ayunan ito ng iba pang miyembro ng dibisyon, kabilang si Marquez. Binanggit dito ang kabiguang patotohanan nang wasto ang mahahalagang dokumento at patunayan ang pagkakasala nang lampas sa makatuwirang pagdududa. Ang pagpapatotoo ay ang pagpapakita na tunay ang isang dokumento at maaasahan itong ebidensiya.

Dahil pinili ni Marcos ang mahistradong sumulat ng desisyong nagpawalang-sala sa kanyang ina, naging sentro ng masusing pagsusuri sa pagkakatalaga ang kalayaan ng hudikatura. Nang tanungin tungkol sa mga pangamba sa kalayaan nito, itinuro ni Cayetano na sama-samang inilabas ang desisyon at ipinahayag ang tiwala sa kawalang-kinikilingan ng korte.

"Ang desisyong tinutukoy ninyo ay desisyon ng isang dibisyon. Naniniwala kami sa kawalang-kinikilingan nito at inaasahan naming makatrabaho ang bagong Punong Mahistrado," sabi niya.

Ang mga dibisyon ng Korte Suprema ay nagpapasya sa mga kaso batay sa mga boto ng ilang mahistrado. Ang may-akda, na tinatawag ding ponente, ang sumusulat ng pangangatwiran ng korte para sa nakararami. Bahagi kapwa ng rekord ng pagpapawalang-sala ang pagkakasulat ni Zalameda at ang mga boto ng kanyang mga kasamahan.

Mga desisyong sumasaklaw sa karapatan, badyet at kapangyarihang pampolitika

Si Zalameda rin ang may-akda ng desisyon sa Deduro v. Vinoya, na kumilala na maaaring magbanta sa mga karapatan sa buhay, kalayaan at seguridad ng isang tao ang red-tagging. Ang red-tagging ay ang hayagang pag-uugnay sa isang tao sa mga rebeldeng komunista, na maaaring maglantad sa kanya sa mga banta o pag-atake.

Kinikilala ng desisyon ang panganib na maaaring idulot ng ganitong paglalagay ng tatak at ang kaugnayan nito sa writ of amparo. Nagbibigay ang legal na remedyo na ito ng paraan para humingi sa korte ng proteksiyon ang mga taong nahaharap sa banta sa buhay, kalayaan o seguridad. Para sa mga aktibista at iba pang inaakusahan ng ugnayan sa mga rebelde, nagbukas ang desisyon ng paraan upang humingi ng proteksiyon sa mga hukom.

Sa usapin ng paggasta ng pamahalaan, hindi sumang-ayon si Zalameda nang ipawalang-bisa ng Korte Suprema ang dagdag na P449.5 bilyon sa unprogrammed appropriations sa pambansang badyet ng 2024. Ang mga ito ay pahintulot sa paggasta na maaaring gamitin kapag natugunan ang mga itinakdang kondisyon sa pondo. May kinalaman ang mga pagtatalo rito kapwa sa pangangasiwa ng pera ng bayan at sa mga limitasyong itinatakda ng Konstitusyon sa mga pasya tungkol sa badyet.

Kabilang din sa rekord ng kanyang mga boto ang pagsang-ayon sa mga desisyon hinggil sa pakikipagtulungan ng Pilipinas sa International Criminal Court at sa pagdedeklara na labag sa Konstitusyon ang reklamo sa impeachment laban kay Pangalawang Pangulong Sara Duterte noong 2025. Sa kasong may kinalaman sa paglilipat ng P60 bilyon mula sa Philippine Health Insurance Corporation, inilarawan niya itong labag sa Konstitusyon, bagaman kinilala niyang maaaring kumilos nang may mabuting hangarin ang pamahalaan.

Ipinapakita ng mga kasong ito na nasa sangandaan ng pananalapi ng bayan, mga karapatan ng indibidwal at pananagutang pampolitika ang pamumuno ni Zalameda. Patuloy na sama-samang magpapasya ang korte sa mga ganitong usapin, kasama ang punong mahistrado at 14 na associate justice.

Mga magagawa ng punong mahistrado

Pamumunuan ni Zalameda ang hudikatura at tutulong siyang magtakda ng direksiyong administratibo nito. Responsibilidad ng tanggapan ang pagpapatakbo ng mga korte sa buong bansa, kasabay ng gawain ng Korte Suprema na magbigay-kahulugan sa mga batas at sa Konstitusyon.

Madalas ilarawan ang punong mahistrado bilang una sa magkakapantay. Sa korteng may 15 miyembro, iisa ang boto ng punong mahistrado, katulad ng bawat associate justice. Ang mga pangunahing usaping konstitusyonal ay pinagpapasyahan ng buong korte, habang dinidinig ng mga dibisyon ang iba pang kaso.

Kabilang din sa tungkulin ng posisyon ang pamumuno sa JBC dahil sa paghawak nito sa katungkulan, at ang pamumuno sa paglilitis sa impeachment ng pangulo. Sinusuri ng konseho ang mga aplikante sa bakanteng puwesto sa hudikatura at nagsusumite ito ng mga nominado sa Pangulo. Iniuugnay nito ang papel ng punong mahistrado sa pamumuno sa proseso ng pagpili ng mga susunod na hukom.

Sinabi ni Zalameda sa JBC na mamumuno siya nang may paggalang sa mga kasamahan at pagtanggap sa di-pagkakasundo. Mahalaga ang ganitong paraan sa isang korte na maaaring magkaroon ng matinding pagkakaiba ng pananaw ang mga miyembro tungkol sa iisang batas, ebidensiya o probisyon ng Konstitusyon.

Mga gusali ng korte, teknolohiya at paghihintay sa katarungan

Tinukoy ni Zalameda ang pagtatayo ng mas maraming gusali ng korte, higit na pamumuhunan sa teknolohiya at mas mabubuting benepisyo para sa mga kawani ng hudikatura bilang mga prayoridad sa panayam sa kanya ng JBC. Nangako rin siyang haharapin ang mga pagkaantala na nagpapahintay sa mga naglilitis.

Ipinaliwanag ng papasok na punong mahistrado na dapat tasahin ang mga kaso ayon sa mga hinihingi ng mga ito sa halip na ituring na pare-pareho ang pagsisikap na kailangan sa bawat isa.

"Dapat ding harapin ng hudikatura ang mga pagkaantalang patuloy na nagpapabigat sa mga naglilitis. Kinikilala kong hindi magkakapareho ang oras at pagsisikap na kailangan sa lahat ng kaso. Dapat nating isaalang-alang ang uri at pagiging masalimuot ng mga ito, ang dami ng mga partido at saksi, ang lawak ng ebidensiya, ang haba ng paglilitis at ang mga usaping kailangang resolbahin," sabi ni Zalameda.

Para sa mga gumagamit ng mga korte, tumutukoy ang mga prayoridad na ito sa mga praktikal na pangangailangan: lugar para sa mga pagdinig, maaasahang mga rekord, sapat na kawani at pasya sa loob ng makatwirang panahon. Iba ang hinihingi sa korte ng kasong maraming saksi at napakaraming ebidensiya kumpara sa pagtatalong nakasalalay sa isang makitid na tanong sa batas.

Walang detalyadong iskedyul ng pagpapatupad o pakete ng pondo na inilakip sa anunsyo ng pagkakatalaga. Nasa adyenda na ngayon ni Zalameda ang mga panukala, na isusulong niya kasama ng kapwa niya mahistrado at ng mga institusyong responsable sa pagpopondo ng bayan.

Mga kandidatong hindi pinili ni Marcos

Si Leonen, na itinalaga noong Nobyembre 2012, ang pinakanakatatandang nominado sa mga pinili. Dating dekano ng abogasya sa University of the Philippines, pinamunuan din niya ang negosasyong pangkapayapaan ng pamahalaan sa Moro Islamic Liberation Front na nagbunga ng kasunduang balangkas para sa Bangsamoro noong 2012.

Sa panayam sa kanya ng JBC, iminungkahi ni Leonen ang isang independiyenteng pag-aaral sa mahahalagang kaso ng korapsyon mula noong People Power Revolution ng 1986. Nais niyang suriin ang pananagutan at ang mga dahilan kung bakit napakatagal ng paglilitis. Kabilang sa mga kamakailang gawa niya sa hudikatura ang mga desisyon tungkol sa unprogrammed appropriations at mga paglilitis sa impeachment kay Sara Duterte.

Itinalaga si Caguioa noong Enero 2016. Dati siyang punong legal na tagapayo ni Aquino sa pagkapangulo at kalihim ng katarungan. Sumulat siya ng desisyong nagpawalang-bisa sa mga paghahalughog ng sasakyan nang walang warrant para sa droga kapag nakabatay lamang ang mga ito sa di-napatunayang impormasyong hindi nagmula sa pinangalanang pinagmulan. Sa paghahangad niya sa posisyon ng punong mahistrado, nanawagan siya para sa mas matitibay na mekanismo ng integridad at mas malawak na kapangyarihang mag-imbestiga para sa Judicial Integrity Office.

Kapwa hindi sumang-ayon sina Leonen at Caguioa sa desisyon noong 2016 na nagpapahintulot na ilibing si Ferdinand Marcos Sr. sa Libingan ng mga Bayani. Makikita rin ang kanilang mga pananaw sa hudikatura sa mga oral argument sa Baluyot v. Antonio-Baluyot, na tumatalakay sa pagkilala sa mga diborsyong isinagawa sa ibang bansa na kinasasangkutan ng mga Pilipino: binigyang-diin ni Leonen ang mga epekto sa tao ng mga tuntunin ng batas, samantalang sinuri ni Caguioa kung paano umaayon sa umiiral na batas ang iminungkahing pagpapakahulugan.

Itinaguyod ni Dimaampao, isa pang itinalaga ni Duterte, ang isang mas makataong hudikatura na pantay ang pagtrato sa mga tao. Sinuportahan niya ang desisyong nag-alis ng mga pagtatasa ng buwis laban sa mga kontratista sa proyektong Malampaya gas matapos matuklasan ng korte na ang bahagi ng pamahalaan sa kita ng proyekto ang tumakip sa mga buwis na pinagtatalunan mula 2002 hanggang 2009.

Malawak naman ang karanasan ni Marquez sa pangangasiwa ng mga mababang hukuman. Nagsimula siya sa Korte Suprema bilang apprentice noong 1991, nanungkulan nang halos 12 taon bilang court administrator at naging associate justice noong Nobyembre 2021. Saklaw ng kanyang iminungkahing Strategic Plan for Judicial Innovations 2.0 ang 2028 hanggang 2032. Layunin nitong alisin ang labis na pasanin sa mga korte pagsapit ng 2032 sa pamamagitan ng mga hakbang gaya ng elektronikong paghahain ng dokumento, pagdi-digitize ng mga rekord at pagsusuri sa kawani.

Ang proseso ng pagpili

Nagbukas ang JBC ng mga aplikasyon para sa punong mahistrado noong Agosto 28, bago ang pagreretiro ni Gesmundo. Binawi nina Associate Justices Ramon Paul Hernando at Henri Inting ang kanilang nominasyon, kaya naiwan ang limang kandidatong kalaunan ay isinumite kay Marcos.

Nagkaroon ng mga hayagang pagsuporta sa mga indibidwal na kandidato bago inilabas ang pasya. Ipinahayag ng National Capital Region Chief Prosecutors Association ang pagsuporta nito kay Zalameda sa pamamagitan ng Resolution No. 03, Series of 2026, na pinagtibay noong Setyembre 2. Sa isang liham noong Oktubre 14, sinuportahan naman ni Retired Chief Justice Reynato Puno si Marquez, at binanggit ang ilang dekada nitong paglilingkod at karanasan sa pakikipag-ugnayan sa iba pang sangay ng pamahalaan.

Ang mahahalagang petsa sa proseso ng pagpili ay:

• Agosto 28, 2026: Nagbukas ang JBC ng mga aplikasyon para sa punong mahistrado.
• Setyembre 2: Pinagtibay ng samahan ng mga piskal ang pagsuporta nito kay Zalameda.
• Oktubre 14: Sumulat si Puno kay Marcos upang suportahan si Marquez.
• Oktubre 29: Isinumite ng JBC sa Pangulo ang limang nominado nito.
• Nobyembre 5: Inanunsyo ng Palasyo ang pagkakatalaga kay Zalameda.
• Nobyembre 6: Sumapit si Gesmundo sa sapilitang edad ng pagreretiro.
• Agosto 2033: Inaasahang sasapit si Zalameda sa sapilitang edad ng pagreretiro na 70.

Dapat likas na ipinanganak na mamamayan ng Pilipinas ang mga miyembro ng Korte Suprema, hindi bababa sa 40 taong gulang at may hindi bababa sa 15 taong karanasan bilang hukom sa mababang hukuman o abogadong nagsasagawa ng propesyon sa Pilipinas. Kailangan ng kandidato ng hindi bababa sa apat na boto ng pagsang-ayon mula sa mga miyembro ng JBC upang mapasama sa maikling talaan ng mga kandidato. Binibigyan ng Konstitusyon ang Pangulo ng 90 araw mula sa pagkabakante ng puwesto sa Korte Suprema upang punan ito; inanunsyo ni Marcos ang pinili niya bago magretiro si Gesmundo.

Babaguhin ng isa pang pagreretiro ang komposisyon ng korte

Nakatakdang magretiro si Associate Justice Amy Lazaro-Javier sa Nobyembre 16, kaya magkakaroon ng isa pang bakanteng puwesto sa Korte Suprema. Isinama ng JBC sa maikling talaan ang 11 kandidato para sa kanyang puwesto.

Kabilang sa mga nominado sina Court of Appeals Presiding Justice Fernanda Peralta, iba pang mahistrado ng Court of Appeals, Solicitor General Darlene Berberabe, Chair ng Commission on Audit Gamaliel Cordoba at Commissioner ng Commission on Elections Ernesto Maceda Jr.

Dahil umangat si Zalameda mula sa pagiging kasalukuyang associate justice tungo sa posisyon ng punong mahistrado, bahagi ng mas malawak na transisyon sa pamumuno ang pagpili sa mga miyembro ng korte. Itinatakda ng kanyang pagkakatalaga kung sino ang mamumuno sa institusyon; makaaapekto naman ang pagpili ng mga associate justice sa mga botong magiging available kapag dumating sa korte ang mga susunod na kaso.

Para sa mga mamamayan, malinaw ang mga agarang pagsubok: gaano kabilis umuusad ang mga kaso, kung napoprotektahan ng mga korte ang mga taong nahaharap sa mga banta, at kung paano ipinapatupad ng mga hukom ang mga limitasyong konstitusyonal sa paggasta ng bayan at kapangyarihang pampolitika. Manunungkulan si Zalameda dala ang mga desisyon niya sa bawat isa sa mga paksang iyon.

Mahahalagang Punto

• Pinili ni Marcos si Rodil Zalameda bilang ika-28 punong mahistrado ng Pilipinas; inanunsyo ang pagkakatalaga noong Nobyembre 5, 2026.
• Hahalili si Zalameda kay Alexander Gesmundo at inaasahang manunungkulan hanggang Agosto 2033.
• Nilampasan ng Pangulo ang mas nakatataas na mga mahistradong sina Marvic Leonen at Alfredo Benjamin Caguioa.
• Si Zalameda ang sumulat ng desisyong nagpawalang-sala kay Imelda Marcos sa pitong kasong graft at ng desisyon sa Deduro v. Vinoya na kumilala sa mga panganib ng red-tagging.
• Kabilang sa mga prayoridad na binanggit niya ang pagtatayo ng mas maraming gusali ng korte, teknolohiya, benepisyo ng mga kawani at pagbawas sa pagkaantala ng mga kaso.
• Dahil sa nakatakdang pagreretiro ni Amy Lazaro-Javier sa Nobyembre 16, magkakaroon ng isa pang bakanteng puwesto sa Korte Suprema.