Inilipat ng Indonesia ang Halos Rp 200 Trilyon Habang Pinipiga ng mga Gastos sa Sakuna at Panggatong ang Badyet

Pagtugon sa Sakuna at Suporta sa Panggatong, Nagpapataas ng Gastusin

Muling inilaan ng Indonesia ang halos Rp 200 trilyon mula sa badyet ng estado nito para sa 2026 habang itinutulak ng pagtugon sa sakuna at suporta sa enerhiya na lumampas sa orihinal na plano ang gastusin, sinabi ni Finance Minister Suahasil Nazara noong Oktubre 30. Umabot na sa humigit-kumulang Rp 60 trilyon ang ginastos para lamang sa mga sakuna, kabilang ang mga baha sa hilagang Sumatra at mga emerhensiya sa iba pang lugar, kabilang ang mga sunog sa kagubatan at lupa.

Sa pulong ng pambansang pamunuan ng Indonesian Chamber of Commerce and Industry sa Hotel Borobudur sa Jakarta, sinabi ni Suahasil na may karagdagang pangangailangan sa paggastos na humigit-kumulang Rp 300 trilyon. Gayunman, mas maliit ang itinaas sa binagong taunang tantiya sa paggastos ng pamahalaan: mga Rp 99 trilyon, mula Rp 3,843 trilyon tungong Rp 3,942 trilyon.

Tumutugon ang pamahalaan sa pamamagitan ng paglilipat ng mga kasalukuyang alokasyon, pagkolekta ng mas malaking kita at pagtanggap sa mas malaking depisit. Inaasahang aabot sa Rp 3,208 trilyon ang kita, habang tinatayang Rp 734.3 trilyon ang depisit, katumbas ng 2.85 porsiyento ng gross domestic product, o GDP.

Para sa mga sambahayan, may epekto ang mga pasyang ito sa presyo ng subsidiyadong panggatong, perang magagamit matapos ang mga sakuna at mga serbisyong pinopondohan ng buwis. Para sa mga negosyo, iniuugnay ng mga ito ang pagsisikap ng pamahalaan na pigilan ang pagtaas ng gastos sa enerhiya sa panawagan nitong palakasin ang pangongolekta ng buwis.

Ano ang Kahulugan ng Halagang Rp 300 Trilyon

Tatlong magkaibang sukatan ng pagsasaayos sa badyet ang binanggit ni Suahasil: humigit-kumulang Rp 300 trilyon na karagdagang pangangailangan sa paggastos, halos Rp 200 trilyong inilipat sa pagitan ng mga kasalukuyang alokasyon, at humigit-kumulang Rp 99 trilyong itinaas sa taunang tantiya sa paggastos.

Sa paglilipat ng pera sa pagitan ng mga aytem sa badyet, napopondohan ng pamahalaan ang bagong prayoridad gamit ang mga pondong dating inilaan sa ibang bagay. Kapag itinaas naman ang kabuuang paggastos, lumalaki ang mismong badyet. Maaaring mangyari ang dalawa nang sabay, kaya magkaibang sukatan ang halagang inilipat at ang pagtaas sa kabuuang gastusin.

Hindi nagbigay si Suahasil ng detalyadong pagtutugma kung paano nauugnay ang halagang Rp 300 trilyon sa Rp 99 trilyong itinaas sa tantiya ng taunang paggastos. Hindi rin niya tinukoy kung aling mga programa pagmumulan ng halos Rp 200 trilyong ililipat. Sa praktika, tinutugunan ang ilan sa mga karagdagang pangangailangan mula sa mga kasalukuyang alokasyon, habang balak din ng pamahalaan na dagdagan ang kabuuang paggastos.

Nasa 2.6 porsiyento ang itinaas ng binagong tantiya sa paggastos kumpara sa orihinal na planong Rp 3,843 trilyon. Katumbas ng humigit-kumulang 5.2 porsiyento ng orihinal na badyet ang halos Rp 200 trilyong inililipat, na nagpapakita kung gaano kalaki ang pagbabago sa mga prayoridad sa paggastos kahit mas mabagal ang paglaki ng kabuuang badyet.

Rp 60 Trilyon para sa mga Baha at Sunog

Kabilang ang hilagang Sumatra, pati ang Tapanuli, sa mga lugar na binanggit ni Suahasil nang ipaliwanag niya ang bigat sa pananalapi ng pamahalaan. Itinuro rin niya ang mga sakuna sa iba pang lugar at ang mga sunog sa kagubatan at lupa, na kilala sa Indonesia bilang karhutla.

Tinatayang Rp 60 trilyon ang karagdagang inilaan para sa mga sakuna, ayon sa ministro. Sinabi niyang hindi inaasahan o napondohan ang mga emerhensiyang ito noong inihahanda ang orihinal na badyet.

Nagdudulot agad ng pangangailangan sa pondo ang paggastos para sa sakuna dahil dumarating ang mga emerhensiya sa labas ng karaniwang iskedyul ng pagpaplano ng pampublikong paggastos. Kailangang humanap ng pondo habang nagpapatuloy ang iba pang mga obligasyon, kabilang ang panlipunang proteksiyon at mga serbisyong pampubliko.

Katumbas ng humigit-kumulang 61 porsiyento ng Rp 99 trilyong itinaas sa tantiya ng taunang paggastos ang halos Rp 60 trilyong inilaan para sa sakuna. Ipinapakita ng paghahambing na ito ang laki ng pagtugon sa emerhensiya, bagaman sinasalo rin ng badyet ang gastos sa enerhiya at inililipat ang pondo sa iba pang prayoridad.

Bakit Sinasagot ng Pamahalaan ang Gastos sa Panggatong

Kabilang ang petrol na Pertalite at diesel na Solar sa mga subsidiyadong panggatong na nagpapalaki sa gastusin. Kapag tumataas ang pandaigdigang presyo ng enerhiya, tumataas din ang gastos ng pamahalaan sa pagpapanatiling abot-kaya ng mga produktong ito sa pamamagitan ng subsidiya at kompensasyon.

Gumagamit ang subsidiya ng pampublikong pondo para mapababa ang presyong binabayaran ng mga mamimili. Sumasaklaw naman ang kompensasyon sa mga gastos ng mga tagapagtustos ng enerhiya kapag pinananatili ng mga pasya ng pamahalaan sa pagpepresyo ang presyo ng bentahan na mas mababa sa presyong maaari sana nilang singilin. Bahagi ng bayarin sa enerhiya ang sinasagot ng badyet ng estado sa pamamagitan ng dalawang paraang ito.

Sinabi ni Suahasil na nais ng pamahalaan na mas matiyak na nakararating ang subsidiya sa mga nilalayong makatanggap nito. Iginiit din niya na kailangan ang pagpapatuloy ng suporta sa maikling panahon upang mapigilan ang pagtaas ng presyo at mapanatiling aktibo ang ekonomiya.

Ipinaliwanag ng finance minister ang agarang layunin ng paggastos sa mga pahayag na inihatid sa wikang Indones:

Sa maikling panahon, nakikita naming kailangan ito upang mapanatiling mababa ang mga presyo at magpatuloy ang aktibidad sa ekonomiya. Kaya tumataas ang paggastos.

Makababawas sa agarang bigat ng gastos sa biyahe ng mga sambahayan at transportasyon ng mga negosyo ang pagpapanatiling mababa ng presyo ng panggatong. Naililipat naman ang pasaning pinansyal sa badyet, na kailangang tustusan sa pamamagitan ng kita, pagbabago sa iba pang gastusin o karagdagang pagpopondo.

Bahagi Lamang ng Pagtaas ang Sasagutin ng Mas Malaking Kita

Itinaas ng pamahalaan nang Rp 54 trilyon ang tantiya nito sa kita, mula Rp 3,154 trilyon tungong Rp 3,208 trilyon. Sa kaniyang talumpati, inilarawan ni Suahasil ang pagbabagong ito bilang pagtaas na humigit-kumulang Rp 50 trilyon.

Bahagyang mahigit sa kalahati ng halos Rp 99 trilyong pagtaas sa tantiya ng gastusin ang masasagot ng karagdagang kitang ito. Ipinapaliwanag ng natitirang kakulangan ang paglaki ng depisit, mula sa orihinal na Rp 689.1 trilyon tungong tinatayang Rp 734.3 trilyon.

Ang depisit ay ang halagang sumosobra ang paggastos ng pamahalaan kumpara sa kita nito. Ang pagpopondo naman ang perang nalilikom upang matugunan ang kakulangang iyon. Sinabi ni Suahasil na lalaki ang depisit habang sinisikap ng pamahalaan na mapanatiling kapani-paniwala ang pagpopondo nito.

Mas malaki nang Rp 45.2 trilyon ang tinatayang depisit kumpara sa orihinal na plano. Sa 2.85 porsiyento ng GDP, mas mababa ito nang 0.15 percentage point sa legal na hangganang 3 porsiyento na binanggit sa naunang pag-uulat tungkol sa mga hamon sa badyet ng Indonesia. Sinusukat ng GDP ang halaga ng mga produkto at serbisyong nalilikha sa ekonomiya, kaya naihahambing ang depisit sa laki ng ekonomiya ng bansa.

Ang Rp 734.3 trilyon ay tantiya para sa katapusan ng 2026. Ang aktuwal na kita at paggastos hanggang Disyembre 31 ang magtatakda sa pinal na resulta.

May Epekto sa mga Negosyo ang Pangongolekta ng Buwis at mga Tuntunin sa Refund

Umabot sa Rp 1,600 trilyon ang nakolektang kita sa buwis, na tumaas nang 24.1 porsiyento, ayon kay Suahasil. Hindi tinukoy sa mga inilabas na bilang ang panahon ng pangongolekta at ang panahong pinagbabatayan ng paghahambing.

Bahagi ng kita ng estado ang mga nakolektang buwis, kasama ng iba pang pinagkukunan ng kita ng pamahalaan. Samakatuwid, iba ang sinusukat ng Rp 1,600 trilyong nakolekta sa tantiya na Rp 3,208 trilyon para sa kabuuang kita sa buong taon.

Inamin din ni Suahasil na mas mahigpit ang pagpapatupad ng mga tuntunin sa refund ng buwis. Ibinabalik sa nagbabayad ng buwis ang sobrang halagang nabayaran nito kumpara sa dapat bayaran. Para sa mga negosyong umaasang makatatanggap ng refund, nakaaapekto sa panahong magagamit nila ang pera para sa iba pang gastusin ang pagpapatupad ng mga tuntuning ito.

Sa huli, mga sambahayan at kumpanya ang pinagmumulan ng kita para tustusan ang pampublikong paggastos, ayon kay Suahasil. Iginiit niyang dapat isaalang-alang ang mas malaking nakokolekta kasabay ng mga layuning pinaglalaanan ng pamahalaan sa pera.

Tinukoy ng ministro ang pagtugon sa sakuna, panlipunang proteksiyon, mga serbisyong pampubliko at imprastraktura bilang mga gastusing nakabubuti sa ekonomiya at publiko. Iniuugnay ng kaniyang argumento ang pasanin ng pagbabayad ng buwis sa mga serbisyong at proteksiyong tinutustusan ng mga buwis na iyon.

Ipinakita ng Naunang Pagbawas sa Meal Program ang Bigat sa Iba Pang Prayoridad

Nagbago na ang Indonesia ng isang malaking programang panlipunan noong mas maaga sa 2026, habang pinabigat ng gastos sa enerhiya ang badyet. Binawasan ng pamahalaan ang pamamahagi ng libreng pagkain mula anim na araw tungong limang araw kada linggo simula Marso 31, sa layuning makatipid ng humigit-kumulang Rp 40 trilyon kada taon.

Umaabot sa 61 milyong tao ang pinaglilingkuran ng programa, kabilang ang mga mag-aaral, batang paslit, buntis at nagpapasuso. Nagpatuloy ang pamamahagi nang anim na araw sa mga liblib na lugar at rehiyong mataas ang antas ng pagkabansot sa paglaki ng mga bata. Ang pagkabansot ay kapansanan sa paglaki na nauugnay sa kakulangan sa nutrisyon sa paglipas ng panahon.

Nagbibigay ng kapaki-pakinabang na paghahambing sa pinakahuling gastos sa sakuna ang nakaplanong Rp 40 trilyong taunang matitipid: isa't kalahating ulit nito ang humigit-kumulang Rp 60 trilyong inilaan para sa mga emerhensiya. Ipinakikita ng paghahambing kung gaano kabilis maubos ng mga di-inaasahang pangangailangan ang halagang kasinglaki ng isang pangunahing pambansang programa.

Ipinakikita rin ng pasya noong Marso kung ano ang maaaring kahulugan ng pagsasaayos ng badyet para sa mga pamilya. Nakakatulong ang suporta sa enerhiya na mapigil ang presyo ng panggatong, samantalang maaaring magbago ang dalas o saklaw ng mga serbisyong pampubliko dahil sa pagtitipid sa ibang bahagi. Walang binanggit sa anunsiyo ng paglilipat ng pondo noong Oktubre tungkol sa mga karagdagang pagbabago sa programa ng pagkain.

Pagbabago sa Badyet Noong 2026

Inilalarawan ng mga bilang sa badyet ang prosesong umusad sa loob ng ilang buwan, mula sa orihinal na taunang plano hanggang sa mga binagong tantiya at sa paliwanag ni Suahasil noong Oktubre hinggil sa mga dahilan ng mga gastusin.

• Orihinal na badyet para sa 2026: Itinakda ang paggastos sa humigit-kumulang Rp 3,843 trilyon at ang kita sa Rp 3,154 trilyon, na may depisit na Rp 689.1 trilyon.
• Marso 31: Mula anim na araw tungong limang araw kada linggo ang pamamahagi ng libreng masustansiyang pagkain para sa karamihan ng mga benepisyaryo, na may nakaplanong taunang matitipid na humigit-kumulang Rp 40 trilyon.
• Kalagitnaan ng taon: Tumaas sa Rp 3,942 trilyon ang tinatayang paggastos at sa Rp 3,208 trilyon ang kita. Lumaki sa Rp 734.3 trilyon ang tinatayang depisit.
• Oktubre 30: Sinabi ni Suahasil sa pulong ng pamunuan ng Kadin sa Jakarta na halos Rp 200 trilyon ang nailipat at umabot sa humigit-kumulang Rp 60 trilyon ang nagamit para sa mga pangangailangan kaugnay ng sakuna.
• Disyembre 31: Sinusukat sa binagong pananaw ang inaasahang kita, paggastos at depisit hanggang sa katapusan ng taon ng badyet.

Nakasentro ang mga agarang pasya sa badyet sa pagtugon sa mga emerhensiya, pagpapanatili ng suporta sa enerhiya at pagtustos sa natitirang kakulangan. Ipapakita ng pinal na ulat kung gaano kalapit ang aktuwal na paggastos at kita sa mga tantiyang ito.

Mahahalagang Punto

• Muling inilaan ng Indonesia ang halos Rp 200 trilyon mula sa badyet nito para sa 2026 habang tumataas ang gastos sa sakuna at enerhiya.
• Umabot sa humigit-kumulang Rp 60 trilyon ang nagamit para sa pagtugon sa sakuna, kabilang ang mga baha sa hilagang Sumatra at mga sunog sa kagubatan at lupa.
• Tumaas nang humigit-kumulang Rp 99 trilyon ang tantiya sa taunang paggastos, tungong Rp 3,942 trilyon.
• Binanggit din ni Suahasil ang humigit-kumulang Rp 300 trilyon na karagdagang pangangailangan sa paggastos, nang hindi idinedetalye kung paano ito naiuugnay sa binagong kabuuan.
• Tumaas nang Rp 54 trilyon ang tantiya sa kita, tungong Rp 3,208 trilyon.
• Tinatayang Rp 734.3 trilyon, o 2.85 porsiyento ng GDP, ang depisit sa katapusan ng 2026.