Magpapasya ang ICJ sa Kaso ng Genosidyo sa mga Rohingya sa Myanmar sa Nobyembre 19, 2026

Humantong sa hatol ang pitong taong paglilitis

Ilalabas ng International Court of Justice ang hatol nito sa Nobyembre 19, 2026, sa kasong genosidyo na isinampa ng Gambia laban sa Myanmar. Pagpapasyahan nito kung nilabag ng estado ang 1948 Genocide Convention sa pagtrato nito sa mga Rohingya. Saklaw ng kaso ang mga operasyong militar na nagtulak sa hindi bababa sa 730,000 katao na tumakas patungong Bangladesh noong 2017, gayundin ang mga tungkulin ng Myanmar na pigilan at parusahan ang genosidyo.

Babasahin ni Pangulong Yuji Iwasawa ng korte ang hatol sa Peace Palace sa The Hague. Magiging pinal ito, may bisa sa dalawang bansa at hindi maaaring iapela. Kinumpirma ng Human Rights Watch ang petsa sa pahayag nito tungkol sa hatol noong Nobyembre 3.

Hinihiling ng Gambia na kilalanin ang pananagutan ng estado, magpatupad ng mga hakbang upang itigil ang mga paglabag at magbigay ng danyos sa mga biktimang Rohingya. Itinatanggi ng Myanmar ang genosidyo at iginiit na nagsagawa ng lehitimong operasyon ang militar laban sa mga rebelde. Dininig ng mga hukom ang mga argumento at pahayag ng mga saksi at eksperto sa loob ng tatlong linggong pagdinig noong Enero 2026.

Para sa humigit-kumulang 1.2 milyong Rohingya na naninirahang mga refugee sa Bangladesh, iniuugnay ng kaso ang karahasang nagtaboy sa kanila sa kanilang mga tahanan sa mga panawagan para sa ligtas na pagbabalik, pagsasauli ng ari-arian at proteksiyon laban sa panibagong pag-uusig. Nananatiling apurahan ang mga kahilingang ito habang nakararanas ng higit pang pang-aabuso ang mga sibilyang Rohingya sa Myanmar sa gitna ng labanan sa Rakhine State.

Nakasaad sa anunsyo na magsisimula ang pampublikong pagdinig sa ganap na 10 a.m. sa The Hague, samantalang 08:00 GMT naman ang nakasaad sa iba pang inilathalang iskedyul, katumbas ng 9 a.m. doon sa Nobyembre. Kailangan pang linawin ang oras ng pagsisimula; tugma naman ang petsa ng hatol na Nobyembre 19.

Ano ang nangyari sa Rakhine State?

Nagsagawa ang mga puwersang panseguridad ng Myanmar ng mga operasyon laban sa mga Rohingyang karamihan ay Muslim noong 2016 at naglunsad ng mas malawak na kampanya sa hilagang Rakhine State noong Agosto 2017. Inilarawan ng mga refugee ang mga pagpatay, malawakang panggagahasa, pagbitay at pagsunog sa mga nayon. Ipinagkait din ng Myanmar sa mga Rohingya ang pagkamamamayan, kaya marami sa kanila ang nawalan ng karaniwang legal na proteksiyong ibinibigay ng nasyonalidad.

Nagpasya ang United Nations fact-finding mission na may mga gawaing genosidyo sa opensiba at nakakita ito ng ebidensiya ng layuning magsagawa ng genosidyo. Tinututulan ng Myanmar ang mga natuklasan ng misyon at ang bigat na dapat ibigay sa mga ulat nito sa korte.

Ayon sa Myanmar, tumugon ang mga puwersa nito sa mga pag-atake ng Arakan Rohingya Salvation Army, na kilala bilang ARSA, kabilang ang mga pag-atakeng ikinamatay ng isang dosenang tauhan ng seguridad. Iginigiit naman ng Gambia na ang mga kilos ng militar ay naglalayong puksain ang populasyong Rohingya, at hindi lamang nakatuon sa pakikipaglaban sa isang armadong grupo.

Nakatuon ang paglalahad ng Gambia sa mga pagdinig sa mga pag-atake sa tatlong nayon: Min Gyi, Chut Pyin at Maung Nu. Ginagamit ng kaso ang lawak, paulit-ulit na padron at kalupitan ng karahasan upang igiit na kumilos ang Myanmar nang may layuning puksain ang mga Rohingya bilang isang grupo, sa kabuuan o bahagi nito.

Bakit isang bansa sa Kanlurang Aprika ang nagsampa ng kaso

Naghain ang Gambia ng aplikasyon noong Nobyembre 11, 2019, sa suporta ng Organization of Islamic Cooperation. Ibinatay nito ang kaso sa Artikulo 9 ng Genocide Convention, na nagpapahintulot na iharap sa ICJ ang mga alitan sa pagitan ng mga bansang kasapi ng kasunduan.

Niratipikahan ng Gambia ang kumbensiyon noong 1978. Ayon sa argumento nito, may interes ang bawat bansang kasapi ng kasunduan na matiyak na iginagalang ang mga proteksiyong nakasaad dito, kahit pa naganap sa ibang lugar ang mga umano'y krimen at hindi mga mamamayan nito ang mga biktima.

Tinuligsa ng Myanmar ang karapatan ng Gambia na magsampa ng kaso. Kabilang sa mga argumento nito ang paratang na kumikilos ang Gambia bilang kinatawan ng Organization of Islamic Cooperation. Noong Hulyo 22, 2022, ibinasura ng korte ang mga paunang pagtutol ng Myanmar at kinumpirmang may hurisdiksiyon ito at maaaring dinggin ang aplikasyon ng Gambia.

Inilarawan ni Dawda Jallow, ministro ng katarungan ng Gambia, ang bigat ng usapin sa mga tao sa pagdinig noong Enero:

Hindi ito tungkol sa malalabong usapin ng pandaigdigang batas. Tungkol ito sa mga totoong tao, totoong kuwento at totoong grupo ng mga tao.

Dahil sa pasya noong 2022, nagpatuloy ang mga hukom sa pagtalakay sa mismong mga paratang. Inilalarawan sa mga tanong at sagot ng Human Rights Watch ang kasong ito bilang unang kaso sa ICJ kung saan ginamit ng isang bansang walang direktang kaugnayan sa mga umano'y krimen ang pagiging kasapi nito sa Genocide Convention upang magsampa ng reklamo.

Nakasentro sa layunin ang legal na pagsusuri

Tinutukoy ng Genocide Convention ang genosidyo bilang mga ipinagbabawal na gawaing isinagawa na may tiyak na layuning puksain, sa kabuuan o bahagi nito, ang isang pambansa, etniko, panlahi o relihiyosong grupo. Kabilang sa mga gawaing ito ang pagpatay, pagdudulot ng malubhang pinsala sa katawan o isip, pagpapataw ng mga kondisyong nilalayong magdulot ng pisikal na pagkalipol at paggawa ng mga hakbang na naglalayong pigilan ang mga panganganak.

Iginigiit ng Gambia na gumawa ang Myanmar ng mga gawaing saklaw ng mga kategoryang ito. Lalo nitong binibigyang-diin ang seksuwal na karahasan, kabilang ang malawakang panggagahasa, seksuwal na pang-aabuso at pagputol o pagwasak sa mga ari, bilang mga gawaing nagdudulot ng pagkalipol at ebidensiya rin ng layunin ng militar.

Maaaring suriin ng mga hukom ang mga padron ng pagkilos upang pagpasyahan kung umiral ang layuning magsagawa ng genosidyo. Umaasa ang Gambia sa pamantayang tinalakay ng ICJ sa hatol nito noong 2015 sa kasong isinampa ng Croatia laban sa Serbia: kung ang layuning puksain ang grupo lamang ang makatuwirang paliwanag sa pinag-uusapang mga kilos.

Ayon sa Myanmar, walang tuwirang ebidensiya ng layuning magsagawa ng genosidyo at hindi naabot ng Gambia ang pamantayang iyon. Kinukuwestiyon din nito ang mga ebidensiyang tinipon ng mga ahensiya ng UN, mga organisasyong hindi pampamahalaan at iba pa, habang inaakusahan ang Gambia na hindi nito binigyang-pansin nang sapat ang mga aktibidad ng ARSA.

Itinanggi ni Ko Ko Hlaing, isang ministro sa tanggapan ng pangulo ng Myanmar, ang paglalahad ng Gambia sa mga pagdinig:

Hindi kapalit ng masusing paglalahad ng mga katotohanan ang madamdaming pananalita at malabong paglalarawan sa mga pangyayari.

Dapat suriin ng mga hukom kapwa ang mga umano'y gawa at ang layunin sa likod ng mga ito, gayundin ang magkakahiwalay na tungkulin ng Myanmar na pigilan ang genosidyo at parusahan ang mga responsable rito.

Mula sa agarang proteksiyon tungo sa pinal na pasya

Dumaan sa ilang magkakahiwalay na yugto ang hatol sa Nobyembre: isang agarang kahilingan para sa proteksiyon, mga argumento tungkol sa awtoridad ng korte at saka pagsusuri sa mga paratang mismo. Narito ang mahahalagang petsa:

• Nobyembre 11, 2019: Isinampa ng Gambia ang kaso nito laban sa Myanmar.
• Enero 23, 2020: Iniutos ng korte sa Myanmar na protektahan ang mga Rohingya laban sa mga gawaing genosidyo at pangalagaan ang mga ebidensiya.
• Oktubre 2020: Inihain ng Gambia ang detalyadong nakasulat na kaso nito, na tinatawag na memorial.
• Hulyo 22, 2022: Ibinasura ng mga hukom ang mga paunang pagtutol ng Myanmar.
• Agosto 2023: Inihain ng Myanmar ang nakasulat nitong tugon, na tinatawag na counter-memorial.
• Mayo 2024: Inihain ng Gambia ang tugon nito.
• Enero 2026: Nagsagawa ang korte ng tatlong linggong pagdinig sa mismong kaso.
• Nobyembre 19, 2026: Nakatakdang ilabas ng korte ang hatol.

Personal na humarap sa korte noong Disyembre 2019 si Aung San Suu Kyi, na noo'y pinunong sibilyan ng Myanmar, at itinanggi niyang kumilos ang militar nang may layuning magsagawa ng genosidyo. Nakadetine siya mula nang ibagsak ng militar ang kaniyang pamahalaan noong Pebrero 2021 at hindi siya dadalo sa paghatol.

Nananatiling may bisa ang mga obligasyon ng Myanmar sa ilalim ng kumbensiyon at ang mga paglilitis laban sa estado sa kabila ng pagbabago ng pamahalaan.

Nagsumite ang Myanmar ng 12 ulat tungkol sa pagsunod

Inatasan ng pansamantalang hakbang ng korte noong Enero 2020 ang Myanmar na gawin ang lahat ng hakbang na kaya nito upang pigilan ang mga gawaing genosidyo laban sa mga Rohingya, tiyaking hindi gagawa ng ganitong mga gawain ang militar at iba pang puwersa nito, at pangalagaan ang mga ebidensiyang may kaugnayan sa kaso.

Inatasan din ng mga hukom ang Myanmar na magsumite ng ulat sa loob ng apat na buwan at ng mga kasunod na ulat tuwing anim na buwan. Nagsumite ang Myanmar ng 12 ulat na naglalarawan sa mga hakbang na ayon dito ay tumupad sa utos.

Binanggit ng Myanmar ang tatlong direktiba ng pangulo na tumatalakay sa pagsunod sa kumbensiyon, pangangalaga ng ebidensiya at mapanlabang pananalita. Itinuro rin nito ang isang lupon ng imbestigasyon at mga hakbang tungkol sa pagpapauwi ng mga refugee at tulong na pantao. Tinutulan ng Gambia ang mga isinumiteng ito at hiniling sa korte na pagpasyahang hindi sumunod ang Myanmar sa mga pansamantalang hakbang.

Pinahintulutan ang 11 iba pang bansa na makialam sa kaso: Belgium, Canada, Denmark, Democratic Republic of Congo, France, Germany, Ireland, Maldives, Netherlands, Slovenia at United Kingdom. Limitado ang papel nila sa pagpapakahulugan sa Genocide Convention sa ilalim ng Artikulo 63 ng batas ng korte. Hindi sila lumahok sa mga pagdinig tungkol sa mismong mga paratang ng Gambia.

Kahulugan ng danyos para sa mga pamilyang Rohingya

Hindi lamang deklarasyong lumabag ang Myanmar sa pandaigdigang batas ang hinihiling ng Gambia. Kabilang dito ang mga praktikal na remedyo para sa mga taong nawalan ng tahanan, kamag-anak, ari-arian at ugnayan sa kanilang mga komunidad.

Kabilang sa mga iminungkahing danyos ang ligtas at marangal na pagbabalik sa dating mga tirahan, pagsasauli o pagpapalit ng ari-arian, muling pagsasama-sama ng mga pamilya, rehabilitasyong pisikal at mental, at tulong sa paghahanap sa mga nawawala. Nais din ng Gambia ng tulong sa pagbawi, pagkilala at muling paglilibing sa mga napatay alinsunod sa mga kaugalian at gawaing panrelihiyon ng mga Rohingya.

Nais ng Gambia ng mga proteksiyon laban sa diskriminasyon at pag-uusig, pagkilala sa karapatang magpakilalang Rohingya, kalayaan sa paggalaw at pag-aalis ng mga restriksiyon sa paninirahan, pagtatrabaho at kabuhayan. Humihiling ito ng kompensasyon o iba pang remedyo kapag hindi lubusang maibabalik ng pagsasauli ang nawalang pinsala.

Tinututulan ng Myanmar ang legal na karapatan ng Gambia na humingi ng danyos para sa mga biktima gayong hindi direktang nagdusa ang Gambia sa mga umano'y gawa. Dapat pagpasiyahan ng mga hukom ang mga remedyo, kung mayroon man, kasabay ng usapin ng pananagutan.

Karamihan sa mga tumakas noong 2017 ay kinupkop ng Bangladesh, kasama ang mga Rohingyang lumikas bago at pagkatapos nito. Hindi pa nagbubunga ng planong pagpapauwi ang mga pakikipag-usap sa Myanmar. Tinutugunan ng mga proteksiyong hinihingi sa korte ang mga kondisyong magtatakda kung makababalik nang ligtas at makapagsisimulang muli ang mga pamilya.

Naghihintay ang mga refugee habang nagpapatuloy ang pang-aabuso

Lalong nalagay sa panganib ang mga sibilyang Rohingyang nananatili sa Rakhine State mula nang tumindi ang labanan sa pagitan ng militar ng Myanmar at ng etnikong Arakan Army noong huling bahagi ng 2023. Ayon sa Human Rights Watch, nakagawa ng malulubhang pang-aabuso ang magkabilang panig, kabilang ang mga ilegal na pagpatay, malawakang panununog at ilegal na pangangalap.

Ayon sa organisasyon, patuloy na gumagawa ang militar ng mga krimen sa digmaan at krimen laban sa sangkatauhan laban sa mga Rohingya, kabilang ang pag-uusig at pagkakait ng kalayaan. Sinasabi rin nitong nagpapataw ang Arakan Army, na kumokontrol sa malaking bahagi ng Rakhine State, ng sapilitang pagtatrabaho at arbitraryong pagkakadetine at gumagawa ito ng mga krimen sa digmaan.

Iniugnay ni Maria Elena Vignoli, nakatataas na tagapayo sa pandaigdigang katarungan ng Human Rights Watch, ang nalalapit na hatol sa patuloy na kalagayang ito:

Magiging matinding paalala rin ang hatol na nagpapatuloy ang pang-aapi sa mga Rohingya at kailangang kumilos nang tiyak ang mga bansang gumagalang sa karapatang pantao upang suportahan sila, itaguyod ang hustisya para sa mga kalupitan at tiyakin ang ligtas at kusang-loob nilang pagbabalik.

Kaya para sa mga pamilyang lumikas, hindi lamang pagkilala sa mga nagdaang pagdurusa ang mga praktikal na kahilingan kundi pati proteksiyon laban sa kasalukuyang karahasan at mga garantiya laban sa pag-uulit nito.

May bisa ang hatol ngunit limitado ang epekto sa politika

Mga alitan sa pagitan ng mga estado ang nilulutas ng ICJ. Itatakda ng hatol nito ang pananagutan ng Myanmar sa ilalim ng pandaigdigang batas, habang dinidinig sa ibang mga korte ang mga kasong kriminal laban sa mga indibidwal na suspek.

Inaatasan ng Artikulo 94 ng UN Charter ang mga miyembrong estado na sumunod sa mga pasya ng ICJ sa mga kasong kinabibilangan nila. Walang pulisya o iba pang tuwirang paraan ang korte upang ipatupad ang mga hatol nito.

Maaaring lumapit ang Gambia sa UN Security Council kung ituturing nitong hindi sumunod ang Myanmar. Maaaring magrekomenda o magpasya ang konseho ng mga hakbang upang bigyang-bisa ang isang hatol, bagaman binabanggit ng Human Rights Watch na hindi pa nito kailanman ginamit ang kapangyarihang iyon na ipinagpapasya nito sa ilalim ng Artikulo 94(2). Maaari ring igiit ng mga pamahalaan ang pagsunod sa pamamagitan ng diplomasya at mga resolusyon ng UN General Assembly.

Magkahiwalay na inuusig ang indibidwal na pananagutan. Noong Nobyembre 2024, humiling ang tagausig ng International Criminal Court ng warrant of arrest laban kay Min Aung Hlaing dahil sa mga umano'y krimen laban sa sangkatauhan na may kaugnayan sa sapilitang pagpapatapon at pag-uusig. Ayon sa ulat ng Human Rights Watch noong Nobyembre 3, 2026, wala pang pampublikong pasya ang mga hukom ng ICC tungkol sa kahilingang iyon.

Kabilang sa imbestigasyon ng ICC ang sapilitang pagpapatapon patungong Bangladesh, na kasapi ng ICC, kaya may batayan ang korte na kumilos kahit hindi kasapi ang Myanmar. Sa Argentina, naglabas ang isang pederal na korte ng mga warrant of arrest laban sa 25 tao, kabilang si Min Aung Hlaing, noong Pebrero 2025. Gumagamit ang kasong iyon ng unibersal na hurisdiksiyon, na nagpapahintulot sa mga pambansang korte na usigin ang ilang mabibigat na pandaigdigang krimeng naganap sa ibang bansa.

Bakit sinusubaybayan ito ng iba pang kasong genosidyo

Ang hatol tungkol sa Myanmar ang magiging ikatlong mahalagang pasya ng ICJ sa mismong mga paratang ng genosidyo, kasunod ng mga kasong isinampa ng Bosnia at Croatia laban sa Serbia. Ito ang magiging unang ganitong hatol sa mahigit isang dekada.

Maaaring maging gabay sa mga argumento sa iba pang paglilitis ang paraan ng pagsusuri ng korte sa layunin, mga padron ng karahasan, seksuwal na karahasan at mga ebidensiyang tinipon ng mga pandaigdigang imbestigador. Nagsampa ang South Africa ng kaso laban sa Israel na nag-aakusa rito ng genosidyo sa Gaza noong Disyembre 2023. Itinatanggi ng Israel ang paratang.

Kabilang sa iba pang nakabinbing alitan sa ilalim ng Genocide Convention ang kaso ng Ukraine at Russia, mga paratang ng Nicaragua laban sa Germany dahil sa pagsuporta nito sa Israel, at kasong isinampa ng Democratic Republic of Congo laban sa Rwanda noong Hunyo 2026. May kanya-kanyang ebidensiya at legal na paratang ang bawat isa, ngunit nakabatay ang mga ito sa iisang kasunduan at sa patuloy na umuunlad na pagpapakahulugan dito ng korte.

Tungkol sa Myanmar at mga Rohingya ang agarang pasya: kung nilabag ang kumbensiyon, kung aling mga tungkulin ang nilabag at kung anong mga remedyo ang dapat ibigay ng estado.

Mahahalagang Punto

• Ilalabas ng ICJ ang hatol sa Gambia laban sa Myanmar sa Nobyembre 19, 2026.
• Tungkol ang kaso sa pananagutan ng estado ng Myanmar sa ilalim ng Genocide Convention.
• Hindi bababa sa 730,000 Rohingya ang tumakas patungong Bangladesh dahil sa opensiba noong 2017.
• Itinatanggi ng Myanmar ang genosidyo at sinasabing mga rebelde ang pinuntirya ng mga operasyon nito.
• Humihiling ang Gambia ng danyos, ligtas na pagbabalik, mga remedyo para sa ari-arian at proteksiyon laban sa higit pang pag-uusig.
• Hinihingi sa magkakahiwalay na paglilitis sa ICC at Argentina ang indibidwal na pananagutang kriminal.