Igigiit ng Bangladesh sa India ang pagpapauwi kay Hasina habang binubuo ang mga usaping konsular

Isinasabay ng Dhaka ang extradition sa pagpapauwi ng mga bilanggo

Balak hingin ng Bangladesh ang pagpapauwi sa dating punong ministro na si Sheikh Hasina, dating kalihim ng tahanan na si Asaduzzaman Khan Kamal, at sa mga pinaghihinalaang pumatay kay Sharif Osman Bin Hadi sa ikalimang diyalogong konsular nito sa India, na gaganapin sa Dhaka. Isasama sa mga pag-uusap ang alitang may kaugnayan sa mga sentensiyang kamatayan at kanlungang pampolitika, gayundin ang mga usapin sa visa, mga nakakulong na mamamayan, at mga mangingisdang naghihintay na makauwi.

Hin atulan ng kamatayan sina Hasina at Kamal nang wala sila sa paglilitis noong Nobyembre 17, 2025, dahil sa mga krimen laban sa sangkatauhan na may kaugnayan sa pagsupil sa pag-aalsa noong 2024. Nanatili si Hasina sa India mula nang tumakas siya sa Bangladesh noong Agosto 5, 2024. Pormal na unang hiniling ng Bangladesh ang extradition sa kanya sa pamamagitan ng diplomatikong komunikasyon noong Disyembre 2024 at inulit ang kahilingan matapos ang mga hatol.

Unang pagkakataon ito mula nang maganap ang pag-aalsa na ihaharap ng Dhaka ang mga kahilingang ito sa extradition sa pormal na diyalogong konsular, ayon sa mga diplomatikong sanggunian sa dalawang kabisera. Iminungkahi ng Bangladesh ang huling bahagi ng Oktubre, samantalang mas nais ng India ang unang bahagi ng Nobyembre dahil sa mga pagdiriwang ng Durga Puja. Hindi pa inaanunsyo ang pinal na petsa ng diyalogo at ang posibleng pagbisita sa India ni Punong Ministro Tarique Rahman.

Hindi lang si Hasina ang saklaw ng adyenda. Ayon sa isang opisyal ng Bangladesh Foreign Ministry, 1,448 Bangladeshis ang nagsisilbi ng sentensiya sa mga kulungan sa India. Nais ng India na makauwi ang 25 beripikadong mamamayang Indian na nakatapos na ng sentensiya sa Bangladesh. May isa pang talaan ng 121 bilanggo na sinasabing Indian ang pagkakakilanlan at tapos na ang sentensiya, bagaman hindi pa kumpleto ang pagsusuri sa nasyonalidad sa maraming kaso.

Pinagsasama ng mga pag-uusap ang dalawang magkaibang gawain para sa mga pamahalaan: pagpapasya kung dapat isuko ang mga taong hinahanap ng mga hukuman, at pag-aayos sa pagpapauwi ng mga taong kailangang beripikahin ang pagkamamamayan o katayuan sa paglaya.

Alitang nagmula noong 2024, bago ang mga planong pag-uusap

Itinatag ng Bangladesh at India ang diyalogong konsular noong 2017. Apat na round na ang isinagawa ng dalawang bansa; ang pinakahuli ay sa New Delhi noong Mayo 2024, bago ang pag-aalsang nagpatalsik sa pamahalaan ni Hasina. Gaganapin ang susunod na round sa antas ng mga director general, kasabay ng mas malawak na serye ng mga ugnayang bilateral.

Ayon sa isang opisyal ng Bangladesh Foreign Ministry, naisagawa na ang isang pulong pangkalakalan bilang bahagi ng paghahanda sa posibleng pagpupulong ng mga pinuno ng bansa. Naging pangunahing usapin sa mga palitan ang extradition, sa halip na kahilingang idinadaan lamang sa diplomatikong sulatan.

• Mayo 2024: Nag-host ang India ng ikaapat na diyalogong konsular sa New Delhi.
• Agosto 5, 2024: Tumakas si Hasina mula sa Bangladesh at pumasok sa India sa gitna ng malawakang pag-aalsa.
• Disyembre 2024: Pormal na hiniling ng Dhaka sa pamamagitan ng mga diplomatikong daan ang extradition kay Hasina.
• Nobyembre 17, 2025: Hinatulan ng International Crimes Tribunal ng Bangladesh ng kamatayan sina Hasina at Kamal.
• Nobyembre 26, 2025: Hayagang kinilala ng India na natanggap nito ang kahilingan sa extradition at sinabing sinusuri ito sa legal na paraan.
• Agosto 16, 2026: Hinimok ng Bangladesh ang India na i-extradite si Hasina upang makatulong na lumikha ng mga kondisyon para sa planong pagbisita ni Rahman.
• Huling bahagi ng Oktubre o unang bahagi ng Nobyembre: Magkakaibang panahon ang iminungkahi ng dalawang panig para sa ikalimang diyalogong konsular.

Noong Agosto 16, nanawagan ang Bangladesh para sa isang "kanais-nais na kapaligiran" para sa pagbisita ni Rahman. Hiniling din ni A.K.M. Shahidul Karim, tagapagsalita ng foreign ministry, na ibalik ang mga pinaghihinalaang pumatay kay Hadi, kaya nadagdag ang isa pang kasong kriminal sa sensitibo nang diplomatikong adyenda.

Mga naging pasya ng tribunal

Sa hatol noong Nobyembre 2025, napatunayang nagkasala si Hasina sa pag-uudyok, pag-uutos ng mga pagpatay at hindi pagpigil sa mga kalupitan noong mga protesta ng mga estudyante noong 2024. Gayon din ang parusang ipinataw kay Kamal. Limang taong pagkakakulong naman ang ipinataw kay Chowdhury Abdullah Al-Mamun, dating hepe ng pulisya na naging saksi ng estado.

Pinaigting ng mga sentensiyang kamatayan noong Nobyembre ang pagsisikap ng Dhaka na maibalik ang mga dating pinuno. Inilarawan sa pagsusuring inilathala noong Nobyembre 20, 2025, ng Institute of South Asian Studies ng National University of Singapore at isinulat ni Amit Ranjan, research fellow, kung paanong binago ng hatol ang argumento ng Bangladesh: mula sa paghiling na ibalik ang mga taong nahaharap sa mga kaso tungo sa paghiling na ibalik ang mga taong nahatulan na.

Sinabi noon ng tagapayo ng Bangladesh sa ugnayang panlabas na si Md Touhid Hossain, matapos ang hatol, na nagbago ang sitwasyon dahil natapos na ang kaso.

"Natapos na ang prosesong panghukuman at nahatulan na sila".

Itinanggi ni Hasina ang mga paglilitis. Mula sa New Delhi, sinabi ng dating punong ministro:

"Ang mga hatol na ipinataw sa akin ay nagmula sa isang nilutong tribunal na itinatag at pinamunuan ng isang halal na pamahalaang walang demokratikong mandato".

Nagdulot din ng pangamba sa labas ng Bangladesh ang pagiging patas ng paglilitis at ang parusa. Sinabi ni Meenakshi Ganguly, deputy Asia director ng Human Rights Watch:

"Matindi at patuloy ang galit at dalamhati sa Bangladesh dahil sa mapaniil na pamumuno ni Hasina, ngunit kailangang sumunod ang lahat ng kasong kriminal sa mga internasyonal na pamantayan para sa patas na paglilitis".

Ikinatuwa ng tanggapan ng karapatang pantao ng United Nations ang hatol bilang mahalagang sandali para sa mga biktima, ngunit tinutulan nito ang parusang kamatayan. Matapos ang hatol, sinabi ng tagausig ng tribunal na si Gazi Monawar Hossain Tamim na naghahanda ang tribunal na humingi sa Interpol ng tulong sa pamamagitan ng foreign ministry ng Bangladesh upang maibalik sina Hasina at Kamal.

Mga itinatakda ng kasunduan sa extradition

Nilagdaan sa Dhaka noong Enero 28, 2013 ang kasunduan sa extradition noong 2013, na inilathala ng Ministry of External Affairs ng India. Inaatasan nito ang dalawang bansa na isuko ang mga taong kinasuhan o nahatulan sa mga krimeng saklaw nito, alinsunod sa mga kondisyon at eksepsiyon ng kasunduan.

Itinatakda ng Artikulo 2 ang pangunahing pamantayan: dapat may parusang pagkakakulong nang hindi bababa sa isang taon ang asal na ikinakaso sa dalawang bansa. Tinatawag ito ng mga abogado na dual criminality. Sa madaling salita, dapat ituring ng dalawang bansa na krimen ang asal na pinagbabatayan ng kaso. Maaaring magkaiba ang tawag dito sa kani-kanilang batas o mapabilang ito sa magkaibang kategoryang legal.

Mahalaga ang probisyong ito dahil kapag krimen laban sa sangkatauhan ang usapin, kailangang suriin ang mga gawaing nasa likod ng kaso, kabilang ang mga pinaghihinalaang pagpatay, pag-uudyok o pakikilahok. Saklaw din ng Artikulo 2 ang tangkang paggawa, pagtulong, panghihikayat at pakikipagsabwatan sa krimen.

Inaatasan ng Artikulo 10 na idaan sa mga diplomatikong kanal ang mga kahilingan, kasama ang impormasyong magagamit sa pagtukoy sa tao, mga detalye ng krimen at kaugnay na batas. Para sa taong nahatulan at nasentensiyahan na, hinihingi nito ang sertipiko ng hatol at sentensiya, gayundin ang pahayag kung gaano pa kahabang bahagi ng sentensiya ang hindi naipagsisilbi.

Sinabi ng mga opisyal ng India na taglay ng kahilingan ng Bangladesh ang mga legal na dokumentong kailangan. Maaari pang humingi ng karagdagang impormasyon ang India kung hindi sapat ang mga dokumento para makapagpasya. Itinalaga sa kasunduan ang Ministry of External Affairs ng India at Ministry of Home Affairs ng Bangladesh bilang mga pangunahing awtoridad.

Nagtatakda rin ang orihinal na kasunduan ng mga hakbang para sa agarang pansamantalang pag-aresto. Kailangang palayain ang taong inaresto sa ilalim ng probisyong ito pagkaraan ng 60 araw kung wala pang dumarating na pormal na kahilingan sa extradition. Maaari pa ring humantong sa karagdagang paglilitis ang susunod na kahilingan.

Mga krimeng pampolitika at batayan sa pagtanggi

Pinahihintulutan ng Artikulo 6 ang pagtanggi kung pampolitika ang katangian ng krimen, ngunit tahasan nitong inaalis sa kategoryang iyon ang pagpatay, homicide o culpable homicide, malubhang pananakit, pagkidnap at pag-uudyok sa pagpatay. Saklaw din ng mga eksepsiyon ang tangka, sabwatan at pakikilahok sa mga nakalistang krimen.

Hindi tahasang nakalista roon ang mga krimen laban sa sangkatauhan. Kaya ibabatay ang pagsusuring legal sa mga gawaing ipinaparatang, sa mga naaangkop na probisyon at sa iba pang proteksiyon sa kasunduan. Para kina Hasina at Kamal, partikular na mahalaga ang pananalita sa Artikulo 6 dahil may mga paratang na may kinalaman sa pagpatay at pag-uudyok.

Nagbibigay ang Artikulo 8 ng hiwalay na pananggalang laban sa mga paratang na isinampa nang walang mabuting hangarin at hindi para sa kapakanan ng katarungan. Tinutukoy rin nito ang mga pagkakataong magiging di-makatarungan o mapaniil ang extradition dahil sa paglipas ng panahon o sa kawalang-halaga ng krimen, pati ang ilang krimeng militar at mga naunang pagpapawalang-sala o hatol.

Itinuturo sa pagsusuring legal ng ISAS ni Ranjan ang Seksiyon 29 ng Extradition Act ng India, 1962, bilang isa pang posibleng batayan sa pagtanggi sa kahilingang may kinalaman sa kawalan ng mabuting hangarin, mga konsiderasyong pampolitika o kapakanan ng katarungan. Itinatala rin sa papel na binago ng India at Bangladesh ang Artikulo 10(3) noong Hulyo 2016 upang pabilisin ang mga proseso ng extradition, kaya kailangang isaalang-alang ang orihinal na teksto ng kasunduan kasabay ng pagbabagong iyon.

Nagbibigay ang Artikulo 7 ng isa pang paraan: maaaring tumanggi ang bansang hinihingan ng pagsuko kung maaari nitong litisin mismo ang tao. Sa ganitong sitwasyon, kailangan nitong isumite ang kaso sa mga karampatang awtoridad nito upang pag-aralan kung uusigin ang tao. Kung magpasya silang hindi ito usigin, dapat muling isaalang-alang ang kahilingan sa extradition.

Sinabi ng India na nagpapatuloy ang legal na pagsusuri

Hayagang kinumpirma ni Randhir Jaiswal, tagapagsalita ng Indian Ministry of External Affairs, noong Nobyembre 26, 2025, na natanggap ng New Delhi ang kahilingan ng Bangladesh. Tungkol sa kalagayan nito, sinabi niya:

Oo, natanggap namin ang kahilingan. At sinusuri ito bilang bahagi ng nagpapatuloy na prosesong panghukuman at panloob na legal na proseso,

Mula noon, idiniin ng mga opisyal ng India ang papel ng mga hukuman at ang pangangailangang suriin kung krimen sa ilalim ng batas ng India ang asal na ipinaparatang. Pinahihintulutan ng mga proseso ng extradition ng India ang pamahalaan na magtalaga ng mahistrado para magsagawa ng pagtatanong. Ang Consular, Passport and Visa division ng ministry ang nangangasiwa sa mga usapin ng extradition.

Kung makita ng mahistrado na may prima facie na kaso, ibig sabihi'y sapat ang batayan upang magpatuloy sa yugtong iyon, maaari niyang irekomenda ang extradition. Kung hindi maabot ang pamantayang ito, pinawawalang-saysay ng mahistrado ang kaso laban sa tao. Bahagi rin ng proseso ang mga eksepsiyon sa kasunduan at mga kapangyarihang itinakda ng batas, kaya may papel kapwa ang pagsusuring panghukuman at ang pagkilos ng pamahalaan.

Sinabi ng mga miyembro ng Awami League na hahamonin nila ang hatol ng tribunal sa mga paglilitis sa extradition sa India, kabilang ang usapin ng pagkakabuo nito sa ilalim ng pansamantalang administrasyong pinamumunuan ni Muhammad Yunus. Sinabi rin ng mga opisyal ng India na masinsinan ang mga diplomatikong pag-uusap nila sa Dhaka, na nagpapakita ng ugnayan ng legal na kahilingan at relasyon ng dalawang pamahalaan.

Mga plano ni Hasina sa pagbabalik at ang kaso ni Hadi

Sa isang press conference noong Agosto 5, 2026, binatikos ni Hasina ang mga kalagayan sa Bangladesh at tinalakay ang pagbabalik niya sa bansa. Sinabi ng dating punong ministro:

Pumasok na ang takot sa mga tahanan, lugar ng trabaho at mga kampus.

Nang tanungin tungkol sa pagbabalik, binanggit ni Hasina ang buwang gumugunita sa tagumpay ng Bangladesh sa digmaan ng pagpapalaya noong 1971.

Buwan ng tagumpay natin ang Disyembre, kaya gusto kong umuwi sa Disyembre.

Sinagot ito ng foreign ministry ng Bangladesh sa pamamagitan ng pagbibintang na responsable siya sa pagpatay sa mga sibilyan, kabilang ang mga bata, noong pag-aalsa ng Hulyo at Agosto 2024. Isinasama ng balak niyang pagbabalik ang Disyembre sa diplomatikong takdang panahon habang nananatiling aktibo ang kahilingan sa extradition.

Ibang mga suspek naman ang sangkot sa kaso ni Hadi. Namatay siya sa Singapore noong Disyembre 2025 matapos pagbabarilin sa Dhaka. Iniulat na tumakas patungong India ang mga pinaghihinalaang pumatay sa kanya. Balak hingin ng Dhaka ang kanilang extradition sa diyalogong konsular, kasabay nina Hasina at Kamal.

Pinaghahanap bilang mga suspek ang mga pinaghihinalaang pumatay kay Hadi, samantalang nahatulan na sina Hasina at Kamal. Nakadepende sa katayuang ito at sa mga naaangkop na proseso ng extradition ang mga legal na dokumento at ebidensiyang kailangan sa bawat kahilingan.

Mga bilanggo, naghihintay sa beripikasyon ng nasyonalidad

Tungkol sa 25 mamamayan nito na ipinababalik ng India, nakatapos na sila ng sentensiya at beripikado na ang kanilang pagkakakilanlan. Nananatili sila sa kustodiya sa Bangladesh bilang mga bilanggong tapos na sa sentensiya at naghihintay na maiuwi; kaya ang susunod na hakbang ay ayusin ang kanilang pagbabalik, hindi ang pagkumpleto ng sentensiya sa bilangguan.

Nagsumite rin ang Bangladesh ng talaan ng 121 bilanggo na sinasabing Indian ang pagkakakilanlan at tapos na ang sentensiya. Ayon sa Indian High Commission, kulang ang marami sa mga talaan ng sapat na personal na impormasyon. Humiling ito ng konsular na pagbisita upang matiyak ang nasyonalidad at naghihintay pa sa tugon ng Dhaka. May ilang kasong may sapat na impormasyon na sumasailalim pa rin sa beripikasyon.

Hindi tinukoy kung magkaugnay ang 121 bilanggo at ang grupo ng 25, kaya hindi maaaring pagsamahin ang dalawang bilang para makuha ang kabuuan. Kapag napatunayan ang bawat kaso, maaari nang simulan ang pagkuha ng mga dokumento sa paglalakbay at pag-usapan ang pormal na pagsasalin sa kustodiya.

Gayon din ang mga suliranin ng Bangladesh sa pagtukoy sa mga pangalang ipinadala ng India. Sinabi ng isang opisyal ng Bangladesh Foreign Ministry na may mga ulit na pangalan sa ilang talaan o kulang ang impormasyon upang matukoy ang tao. Ayon sa Dhaka, naipauwi na nito ang mga taong natukoy ang pagkakakilanlan at patakaran nitong bawiin ang mga mamamayang Bangladeshi na ilegal na naninirahan sa ibang bansa.

Iba ang kalagayan ng 1,448 Bangladeshis na nagsisilbi ng sentensiya sa India kumpara sa mga nakatapos na ng parusa. Patuloy pa silang nakakulong, samantalang ang mga tapos na sa sentensiya ay nangangailangan ng mga kaayusang magpapalaya sa kanila sa kustodiya at magpapahintulot na makatawid sila sa hangganan.

Mga mangingisda, pagtawid sa hangganan at mga tuntunin sa paglalakbay

Nais din ng India na mapabilis ang pagpapauwi sa mga mangingisda. Sinabi ng isang opisyal ng Indian High Commission na nagbahagi na ang New Delhi sa Dhaka ng burador ng protokol upang mapabilis ang pagpapauwi sa makataong batayan.

Ipinaliwanag ng opisyal na maaaring aksidenteng tumawid ang mga mangingisda sa hangganang pandagat dahil walang nakikitang guhit na nagmamarka rito sa dagat. Kahit maikling pagkakakulong ay nakaaapekto sa kanilang kita. Magtatakda ang isang protokol ng napagkasunduang proseso para asikasuhin ng mga opisyal ang mga ganitong kaso at ayusin ang pagpapauwi.

Balak talakayin ng Bangladesh ang mga insidenteng itinulak ang mga tao mula India papasok sa teritoryo nito mula nang maganap ang pag-aalsa. Samantala, nagreklamo ang India na hindi pa naipauuwi ng Bangladesh ang mga taong nakatala bilang mga nakakulong na mamamayang Bangladeshi. Pagsasamahin sa talakayan ang mga gawi sa hangganan at ang praktikal na gawain ng pagberipika sa pagkakakilanlan at pagkamamamayan.

Nasa adyenda rin ang mga serbisyo sa visa, tulong sa isa't isa sa mga usaping legal, iba pang kaso ng extradition at pagpapanibago sa Revised Travel Arrangement. Nag-expire ang kasunduan sa paglalakbay noong 2023 at pinalawig kada anim na buwan mula noon. May kinalaman ang pagpapanibago nito sa mga tuntuning namamahala sa paglalakbay sa pagitan ng dalawang bansa.

Kaya maaaring magbunga ng ilang kongkretong pasya ang planong diyalogo: pagproseso sa mga beripikadong pagbabalik ng bilanggo, paglutas sa mga kulang na talaan ng pagkakakilanlan, pagtalakay sa protokol para sa mga mangingisda at pagsusuri sa mga kaayusan sa paglalakbay. Pinakamabigat sa politika ang kaso ni Hasina, samantalang direktang makaaapekto sa mga taong naghihintay sa kustodiya o nagsisikap tumawid nang naaayon sa batas ang mga administratibong pasya.

Mahahalagang Punto

• Balak talakayin ng Bangladesh ang extradition kina Hasina, Kamal at sa mga pinaghihinalaang pumatay kay Hadi sa ikalimang diyalogong konsular sa Dhaka.
• Hinatulan ng kamatayan sina Hasina at Kamal noong Nobyembre 17, 2025, matapos ang mga paglilitis nang wala sila.
• Inaatasan ng kasunduan noong 2013 na suriin kung krimen sa dalawang bansa ang asal na ipinaparatang, at nagtatakda rin ito ng mga batayan sa pagtanggi sa extradition.
• Kinilala ng India na natanggap nito ang kahilingan at sinabing nagpapatuloy ang legal na pagsusuri.
• Nais ng India na maibalik ang 25 beripikadong mamamayan nitong nakatapos na ng sentensiya sa Bangladesh; kailangan ding beripikahin ang nasyonalidad ng 121 bilanggo sa isa pang talaan.
• Tatalakayin din ang mga mangingisda, mga pagtawid sa hangganan, visa at pagpapanibago ng mga kaayusan sa paglalakbay.