Itinakda ng Sarawak sa Disyembre 12 ang Halalan para sa 2.06 Milyong Botante sa 82 Puwesto

Itinakda ng Komisyon sa Halalan ang mga petsa at badyet na RM174.94 milyon

Gaganapin sa Disyembre 12, 2026 ang ika-13 halalan sa estado ng Sarawak. May 2,058,781 rehistradong botanteng maaaring pumili ng mga kinatawan para sa lahat ng 82 puwesto sa pinakamalaking lehislatura ng estado sa Malaysia. Itinakda ng Komisyon sa Halalan (EC) ang Nobyembre 28 para sa paghahain ng nominasyon at Disyembre 8 para sa maagang pagboto.

Inanunsyo ni EC chairman Ramlan Harun ang iskedyul noong Nobyembre 6 matapos ang isang espesyal na pulong hinggil sa mga paghahanda sa halalan. Tinataya ng komisyon na aabot sa RM174.94 milyon ang gastos sa halalan at lalahok dito ang 40,505 manggagawa sa halalan, sa 2,027 sentro ng botohan at 4,588 linya ng pagboto sa buong estado.

Haharapin sa halalan ang Gabungan Parti Sarawak (GPS) ni Premier Abang Johari Openg, na naghahangad ng panibagong mandato matapos manalo sa 76 puwesto noong Disyembre 2021. Pangunahing bahagi ng kontekstong pampulitika ang kampanya ng Sarawak para sa higit na kontrol sa ekonomiya nito, kabilang ang regulasyon sa langis at gas.

Mas malawak ding gagamit ng teknolohiya sa mga himpilan ng botohan. Plano ng EC na gamitin ang sistemang Optical Character Recognition Voter Attendance sa bawat linya ng pagboto sa lahat ng 82 nasasakupan, upang itala ang pagdalo sa pamamagitan ng pag-scan ng mga dokumento ng pagkakakilanlan habang pinananatili ang kasalukuyang proseso ng pagboto.

Mula sa pagbuwag ng kapulungan hanggang araw ng botohan

Inanunsyo ni Abang Johari noong Oktubre 23 ang pagbuwag sa kapulungan, na nagkabisa noong Oktubre 26. Nakatakda sanang magtapos sa Pebrero 2027 ang mandato nito. Inaatasan ng Artikulo 21(4) ng Konstitusyon ng Estado ng Sarawak na magsagawa ng halalan sa loob ng 60 araw mula sa pagbuwag, kaya pasok sa takdang panahon ang botohan sa Disyembre 12.

Nakatanggap ang EC ng pormal na abiso mula sa speaker ng kapulungan bago itinakda ang mga petsa ng halalan. Ayon kay Ramlan, may petsang Nobyembre 6 ang writ of election, ang pormal na kautusang nagpapasimula sa proseso ng halalan. Inanunsyo ng komisyon na tatagal nang 14 araw ang kampanya.

• Oktubre 23: Inanunsyo ni Abang Johari na bubuwagin ang kapulungan.
• Oktubre 26: Nagkabisa ang pagbuwag at binuksan ang mga aplikasyon para sa pagboto sa koreo.
• Nobyembre 6: Inanunsyo ng EC ang iskedyul at nilagdaan ang writ of election.
• Nobyembre 20: Huling araw ng mga aplikasyon para sa pagboto sa koreo para sa Kategorya 1B at 1C.
• Nobyembre 25: Huling araw ng mga aplikasyon para sa pagboto sa koreo para sa Kategorya 1A.
• Nobyembre 28: Ihahain ng mga kandidato ang kanilang nominasyon.
• Disyembre 8: Isasagawa ang maagang pagboto.
• Disyembre 12: Isasagawa ang karaniwang botohan.

Sino ang maaaring bumoto?

Gagamitin ng EC ang talaan ng mga botante na kinabibilangan ng karagdagang talaan para sa Setyembre 2026, na na-update hanggang Oktubre 25. Ang talaan ng mga botante ay opisyal na listahan ng mga rehistradong botante at batayan sa pagsusuri kung sino ang kuwalipikadong bumoto sa halalan.

Sa 2,058,781 rehistradong botante, 2,034,373 ang karaniwang botante. May 13,575 namang tauhan ng militar at kanilang mga asawa, habang 10,833 ang mga tauhan ng pulisya at General Operations Force at kanilang mga asawa. Bahagi ng pulisya ang General Operations Force.

Tinatayang 98.8 porsiyento ng mga botante ang karaniwang botante. Pinagsamang 24,408 katao, o humigit-kumulang 1.2 porsiyento, ang kabilang sa dalawang nakalistang kategorya ng militar at pulisya. Kinuwenta ang mga bahaging ito batay sa datos ng EC at ipinakikita nitong pangunahing nakasentro sa karaniwang botohan ang pangangasiwa sa halalan.

Ipinakikita ng kabuuang bilang ng rehistradong botante ang laki ng botante bago magsimula ang pagboto. Nakadepende sa turnout kung ilan talaga ang boboto.

Mas maaga ang mga deadline sa pagboto sa koreo kaysa sa nominasyon

Nagbukas noong Oktubre 26 ang mga aplikasyon para sa pagboto sa koreo sa lahat ng kategorya sa loob at labas ng bansa. Mauuna sa araw ng nominasyon ang mga deadline, kaya Nobyembre 20 at Nobyembre 25 ang pinakamalalapit na petsang dapat tandaan ng mga kuwalipikadong botanteng gustong bumoto sa ganitong paraan.

Magsasara sa Nobyembre 25 ang mga aplikasyon para sa Kategorya 1A. Saklaw nito ang mga manggagawa sa halalan, miyembro at opisyal ng EC, tauhan ng pulisya at militar, at mga manggagawa sa media. Pinahihintulutan ng pagboto sa koreo ang mga kuwalipikadong tao na bumoto sa hiwalay na proseso kapag kabilang sila sa aprubadong kategorya dahil sa kanilang tungkulin o kalagayan.

Magsasara sa Nobyembre 20 ang mga aplikasyon para sa Kategorya 1B, na para sa mga mamamayang Malaysian na naninirahan sa ibang bansa. Pareho ang deadline para sa Kategorya 1C, na sumasaklaw sa mga kuwalipikadong ahensiya at organisasyon.

Mga deadline ito para sa paghahain ng aplikasyon. Hindi tinukoy sa anunsyo ng EC ang huling araw ng pagpapadala ng kumpletong balota sa koreo, impormasyong kakailanganin ng mga aplikante sa pag-aayos ng paghahatid nito. Para sa mga Malaysian na nasa ibang bansa, ang Nobyembre 20 ang unang tiyak na petsa sa inanunsyong iskedyul na nangangailangan ng pagkilos.

Libu-libong linya ng botohan at manggagawa sa halalan

Plano ng EC na magbukas ng 1,945 karaniwang sentro ng botohan na may 4,482 linya ng pagboto. Ang linya ng pagboto ay hiwalay na daluyan sa loob ng isang sentro, na nagpapahintulot na sabay-sabay maproseso ang mga grupo ng botante sa halip na dumaan ang lahat sa iisang pila.

Idaraos ang maagang pagboto sa 82 sentro na may 106 na linya. Kapag pinagsama ang mga pasilidad para sa karaniwan at maagang pagboto, magiging 2,027 ang kabuuang sentro at 4,588 ang linya sa buong estado. Inanunsyo rin ng komisyon ang 97 sentro para sa nominasyon at opisyal na pagbibilang ng mga boto.

Ayon kay Ramlan, nagtalaga sila ng 82 returning officer, na tutulungan ng 305 assistant returning officer. Pinangangasiwaan ng mga returning officer ang halalan sa kani-kanilang nasasakupan, mula sa pormal na proseso ng nominasyon hanggang sa pagbibilang at pag-aanunsyo ng mga resulta. Bahagi sila ng operasyong kinasasangkutan ng 40,505 manggagawa sa halalan.

Magtatatag ang komisyon ng 82 pangkat na magbabantay sa kampanya upang subaybayan ang mga aktibidad sa opisyal na panahon ng kampanya. Ipinaliwanag ni Ramlan ang layunin ng mga ito sa anunsyo ng halalan:

"Upang subaybayan ang mga aktibidad sa kampanya sa buong opisyal na panahon nito, magtatatag ang EC ng 82 pangkat na magbabantay sa kampanya sa halalan," aniya.

Kabilang sa bawat pangkat ang mga kinatawan ng Royal Malaysia Police, mga lokal na awtoridad at mga kandidatong kalahok sa halalan. Saklaw ng tinatayang badyet na RM174.94 milyon ang operasyon ng halalan, bagaman walang detalyadong paghahati-hati ng gastos sa anunsyo.

Itatala ang pagdalo ng mga botante sa pamamagitan ng pag-scan ng pagkakakilanlan

Palalawakin ng EC ang pilot program nito sa Optical Character Recognition Voter Attendance, o OCRVA, sa lahat ng linya ng pagboto sa 82 nasasakupan ng Sarawak. Teknolohiya ang optical character recognition na nagbabasa ng nakaimprentang impormasyon mula sa larawan o scan at ginagawang datos na magagamit ng computer.

Sa mga sentro ng botohan, i-scan ng sistema ang mga dokumento ng pagkakakilanlan upang awtomatikong itala ang pagdalo ng mga botante. Inaasahang mapabibilis nito ang pagsusuri sa pagkakakilanlan ng botante at pagtatala sa pagdating nito.

Ipinaliwanag ni Ramlan ang saklaw ng pinalawak na pilot program:

"Gagamitin ito sa lahat ng linya ng pagboto sa bawat himpilan ng botohan sa 82 nasasakupan ng estado sa Sarawak," aniya.

Ayon sa EC, mananatili ang kasalukuyang proseso ng pagboto. Para sa mga botante, ang inanunsyong pagbabago ay sa pagsusuri ng pagdalo: kukunin sa pamamagitan ng pag-scan ang mga detalye ng pagkakakilanlan, habang mananatili ang itinatag nang proseso ng pagboto.

Pumasok ang GPS sa halalan nang may malaking mayorya at nagbagong oposisyon

Nanalo ang GPS sa 76 sa 82 puwesto ng kapulungan noong halalan, Disyembre 18, 2021. Nakuha ng Parti Sarawak Bersatu (PSB) ang apat na puwesto at dalawa naman ang napanalunan ng Democratic Action Party (DAP). Kaya nasungkit ng GPS ang humigit-kumulang 92.7 porsiyento ng mga puwesto, batay sa 76 nitong panalo sa 82 paligsahan.

Nagbago ang larangang pampulitika matapos buwagin ang PSB noong 2024. Tatlo sa mga dati nitong mambabatas sa kapulungan ang sumapi sa Progressive Democratic Party (PDP), isang kasaping partido ng GPS. Naging independent si See Chee How, kinatawan ng Batu Lintang, at nagpahayag ng suporta kay Abang Johari.

Kabilang sa GPS ang Parti Pesaka Bumiputera Bersatu (PBB), Parti Rakyat Bersatu Sarawak (SUPP), Parti Rakyat Sarawak (PRS) at PDP. Sinabi ni Abang Johari, na namumuno sa koalisyon habang naglilingkod bilang premier, na plano ng GPS na lumahok sa lahat ng 82 puwesto.

Plano ng DAP, na kasapi ng koalisyong Pakatan Harapan (PH) ni Punong Ministro Anwar Ibrahim, na lumahok sa pitong puwesto sa mga lugar ng Kuching at Bau at pinag-iisipan ang ikawalo. Malalaman ang pinal na listahan ng mga kandidato sa paghahain ng nominasyon sa Nobyembre 28.

Ipinakikita ng mga inanunsyong plano ang magkakaibang lawak ng kampanya. Nilalayon ng GPS na lumahok sa buong Sarawak, samantalang sa maliit na grupo ng mga nasasakupan nakatuon ang inihayag na kampanya ng DAP. Hindi na lalahok bilang partido ang PSB, na nakakuha ng mas maraming puwesto sa oposisyon kaysa DAP noong 2021.

?Nakaapekto sa halalan ang usapin ng kontrol sa ekonomiya ng Sarawak

Nagbibigay ng mas malawak na kontekstong pang-ekonomiya sa halalan ang hangarin ng Sarawak na magkaroon ng higit na awtonomiya. Nagsikap ang pamahalaan ng estado na palawakin ang kontrol nito sa mga usapin sa pamamagitan ng pagbili ng isang airline at pagkuha sa pamamahala ng isang daungan at isang bangko.

Tungkol ang mga hakbang na ito sa mahahalagang bahagi ng ekonomiya: mga koneksiyon sa transportasyon, paggalaw ng mga kalakal at serbisyong pinansiyal. Mas maraming komersiyal na ari-arian ang napapasailalim sa kontrol ng Sarawak habang ipinaglalaban ng pamahalaan ang mas malaking papel nito sa pederasyong Malaysian.

Isa pang malaking usapin ang regulasyon sa langis at gas. Hangad ng estado na magkaroon ng higit na kapangyarihang pangregulasyon sa mga reserba nito sa pamamagitan ng Petroleum Sarawak Bhd, na kilala bilang Petros at pag-aari nang buo ng pamahalaan ng Sarawak.

Hinahamon ng papel ng Petros ang posisyon ng pambansang kompanya ng langis na Petronas sa regulasyon at pamamahala sa mga yamang hydrocarbon ng Malaysia. Sa madaling salita, tungkol ang alitan sa kung aling mga awtoridad at kompanya ang magtatakda ng mga patakaran para sa mahahalagang aktibidad sa langis at gas sa Sarawak.

Ang mga kinatawang ihahalal ang mangangasiwa sa pamahalaan ng estado habang isinusulong nito ang adyendang iyon. Humihingi ang GPS sa mga botante ng panibagong mandato habang nagpapatuloy ang mga pagsisikap na palawakin ang kontrol ng Sarawak sa ekonomiya nito.

Panibagong pagsubok sa estado matapos ang mga dagok sa Pakatan Harapan

Idaraos ang halalan sa Sarawak matapos ang ilang halalan sa estado na nagbunga ng mahihirap na resulta para sa koalisyon ni Anwar na PH. Bumoto ang Sabah noong Nobyembre 29, 2025, sinundan ng Johor noong Hulyo 11, 2026, at Negeri Sembilan noong Agosto 1. Nakatakdang bumoto ang Melaka sa Nobyembre 14, bago ang araw ng nominasyon sa Sarawak.

Sa Sabah, nanalo ang PH sa isa lamang sa 22 puwestong nilahukan nito. Pinakamaraming puwesto ang nakuha ng katuwang nito sa halalan na Gabungan Rakyat Sabah (GRS), kaya nanatiling punong ministro ng estado ang tagapangulo ng GRS na si Hajiji Noor.

Sa Johor, nanalo ang Barisan Nasional (BN), katuwang ng PH sa pederal na pamahalaan, sa 48 sa 56 na puwesto, kaya walo lamang ang nakuha ng PH. Sa Negeri Sembilan, pinagsamang 25 sa 36 puwesto ang napanalunan ng BN at katuwang nito sa halalan na Perikatan Nasional, habang 11 ang nakuha ng PH.

Bumaba ng anim ang bilang ng puwesto ng PH sa Negeri Sembilan, mula 17 noong nakaraang halalan tungo sa 11. Iba ang labanan sa Sarawak dahil matibay na ang puwesto ng GPS at pitong nasasakupan lamang, o posibleng walo, ang plano nang lahukan ng DAP.

Para sa mga botante ng Sarawak, lokal ang mga agarang pasyang kailangang gawin: kung sinu-sinong kandidato ang kakatawan sa kanilang mga nasasakupan at kung aling mga puwersang pampulitika ang huhubog sa susunod na pamahalaan ng estado. Ang mga susunod na hakbang ay ang mga deadline sa aplikasyon para sa pagboto sa koreo, nominasyon sa Nobyembre 28 at pagboto sa Disyembre.

Mahahalagang Punto

• Boboto ang Sarawak sa Disyembre 12, 2026; sa Nobyembre 28 ang nominasyon at sa Disyembre 8 ang maagang pagboto.
• Nakatala sa EC ang 2,058,781 kuwalipikadong botante sa 82 nasasakupan ng estado.
• Magtatapos sa Nobyembre 20 ang mga aplikasyon para sa pagboto sa koreo sa Kategorya 1B at 1C, at sa Nobyembre 25 naman para sa Kategorya 1A.
• Gagamitin sa halalan ang 2,027 sentro ng botohan at 4,588 linya ng pagboto, sa tinatayang badyet na RM174.94 milyon.
• Gagamitin sa lahat ng linya ng botohan ang pag-scan ng pagkakakilanlan para itala ang pagdalo ng mga botante.
• Plano ng GPS na lumahok sa lahat ng 82 puwesto matapos manalo sa 76 noong 2021; pitong puwesto ang planong lahukan ng DAP at maaari nitong dagdagan ng isa pa.
• Bahagi ng kontekstong pampulitika ang hangarin ng Sarawak na magkaroon ng higit na awtonomiya sa ekonomiya, kabilang ang regulasyon sa langis at gas sa pamamagitan ng Petros.