Umabot sa P19.66 Trilyon ang Utang ng Pilipinas; Pinahina ng Piso ang Kabuuan noong Setyembre

Pagkahina ng piso, nagtulak sa pagtaas ng utang noong Setyembre

Umabot sa rekord na P19.66 trilyon ang utang ng pambansang pamahalaan ng Pilipinas sa pagtatapos ng Setyembre 2026. Malaki ang naging bahagi ng paghina ng piso sa pagtaas noong buwan dahil pinalaki nito ang halaga sa lokal na salapi ng mga obligasyong nakapangalan sa dayuhang salapi.

Ayon sa mga datos ng Bureau of the Treasury, 0.27% na mas mataas ang kabuuang utang kaysa P19.61 trilyong naitala sa pagtatapos ng Agosto. Mula Disyembre 2025, tumaas ito nang P1.95 trilyon, o 11.03%, mula sa P17.71 trilyon.

Pinakamalinaw ang epekto ng galaw ng palitan sa panlabas na utang. Nagdagdag ng P40.12 bilyon sa naitalang halaga nito noong Setyembre ang paghina ng piso laban sa dolyar ng US, kumpara sa P9.27 bilyong naiambag ng netong pagkuha ng mga panlabas na pautang. Bahagyang bumawi sa mga pagtaas na ito ang galaw ng iba pang salapi.

Iba ang ipinakikita ng mga bilang para sa Setyembre kumpara sa naipong pagtaas sa unang siyam na buwan ng 2026. Pangunahing nagtulak ang paghina ng piso sa buwanang pagtaas ng panlabas na utang, samantalang mas malaking bahagi ng pagtaas nito mula Disyembre ang nagmula sa netong pangungutang.

Mahalaga ang pagkakaibang ito upang maunawaan kung bakit tumaas ang kabuuan. Maaaring lumaki ang utang ng pamahalaan kapag mas marami itong hiniram na pera. Maaari ring tumaas ang halaga nito sa piso dahil sa pagbabago ng palitan, kahit hindi nagbabago ang halagang dapat bayaran sa orihinal na dayuhang salapi.

Paano pinapataas ng mahinang piso ang naitalang utang

Iniuulat ng Treasury sa piso ang kabuuang utang ng pambansang pamahalaan, kabilang ang mga obligasyong babayaran sa dayuhang salapi. Upang maisama ang mga obligasyong ito sa iisang kabuuan, ikinukuwenta ang halaga ng mga ito sa piso gamit ang mga halaga ng palitan.

Kapag humina ang piso, mas maraming piso ang kailangan upang katumbas nito ang parehong halaga sa dolyar ng US. Kaya lumalaki ang halaga sa piso ng obligasyong nakapangalan sa dolyar, kahit walang bagong pautang na kinuha. Epekto sa pagtataya ng halaga ang tawag sa pagbabagong ito.

Para sa pamahalaan, maaari ring makaapekto ang galaw ng salapi sa dami ng pisong kakailanganin para sa mga susunod na bayarin sa mga obligasyong nakapangalan sa dayuhang salapi. Nakadepende sa halaga ng palitan sa takdang araw ng bayad ang halagang kakailanganin.

Detalyadong ipinakikita ng mga bilang para sa panlabas na utang noong Setyembre ang prosesong ito. Nagdagdag ng P40.12 bilyon ang paghina ng piso laban sa dolyar, habang nagpababa ng P4.70 bilyon sa naitalang halaga ang paggalaw ng iba pang salapi na pabor sa piso laban sa dolyar. Sa kabuuan, nagdagdag ng P35.42 bilyon sa panlabas na utang ang mga epektong ito ng palitan.

Nagdagdag pa ng P9.27 bilyon ang netong pagkuha ng mga panlabas na pautang. Kapag pinagsama ang mga epekto ng palitan at netong pangungutang, makukuha ang iniulat ng Treasury na P44.69 bilyong pagtaas sa buwan.

Bahagi pa rin ng karamihan sa mga obligasyon ang utang sa loob ng bansa

Umabot sa P13.25 trilyon ang utang sa loob ng bansa sa pagtatapos ng Setyembre, katumbas ng 67.39% ng kabuuan. Nasa P6.41 trilyon naman ang panlabas na utang, o 32.61%. Sa madaling sabi, humigit-kumulang dalawang-katlo ng utang ng pambansang pamahalaan ay mula sa loob ng bansa at isang-katlo ay panlabas.

Tumaas nang P8.78 bilyon, o 0.07%, ang utang sa loob ng bansa mula Agosto. Ayon sa Treasury, karamihan ng pagtaas ay dulot ng P7.66 bilyong netong pag-isyu ng mga securities ng pamahalaan, at nakadagdag din ang paghina ng piso laban sa dolyar ng US.

Mga instrumento ang securities ng pamahalaan na ginagamit ng estado upang mangutang sa mga mamumuhunan, gaya ng Treasury bill at bond. Sinusukat ng netong pag-isyu ang mga bagong inilabas na securities matapos ibawas ang mga nabayaran sa panahong iyon.

Tumaas nang P1.13 trilyon, o 9.34%, ang utang sa loob ng bansa mula sa pagtatapos ng Disyembre 2025, nang nasa P12.12 trilyon ito. Dahil mas malaki ang panimulang halaga nito, mas malaki ang naiambag nitong halaga sa piso sa kabuuang pagtaas kaysa sa panlabas na utang, kahit mas mabilis lumaki ang huli batay sa porsiyento.

Ipinakikita rin ng mga bilang kung bakit maaari pa ring umabot sa malaking halaga ang maliit na pagbabago sa porsiyento kada buwan. Ang 0.07% na pagtaas ng utang sa loob ng bansa noong Setyembre ay katumbas ng P8.78 bilyon dahil sinukat ito batay sa kabuuang utang na lampas na sa P13 trilyon.

Mas mabilis lumaki ang panlabas na utang sa loob ng taon

Tumaas nang 0.70%, o P44.69 bilyon, ang panlabas na utang noong Setyembre at umabot sa P6.41 trilyon mula sa P6.37 trilyon noong Agosto. Sampung ulit ang bilis ng buwanang paglago nito kumpara sa 0.07% na naitala sa utang sa loob ng bansa.

Mula Disyembre 2025, tumaas nang P820.43 bilyon, o 14.67%, ang panlabas na utang mula sa P5.59 trilyon. Mas mataas ang pagtaas na ito batay sa porsiyento kaysa 9.34% na paglago ng utang sa loob ng bansa sa parehong panahon.

Iniugnay ng Treasury ang P462.85 bilyon sa naipong pagtaas ng panlabas na utang sa netong pangungutang at ang P357.58 bilyon naman sa mga epekto ng pagtataya ng halaga dahil sa palitan. Kapag pinagsama, katumbas ng mga halagang ito ang P820.43 bilyong pagtaas.

Batay sa mga bilang na ito, humigit-kumulang 56.4% ng pagtaas ng panlabas na utang sa unang siyam na buwan ang mula sa netong pangungutang, habang nasa 43.6% naman ang mula sa galaw ng salapi. Kaya P105.27 bilyong mas malaki ang naiambag ng pangungutang kaysa pagbabago sa halaga ng palitan sa panahong iyon.

Iba ang hatian noong Setyembre. Matapos ibawas ang epekto ng ibang salapi, P35.42 bilyon, o humigit-kumulang 79.3%, ng P44.69 bilyong pagtaas sa panlabas na utang noong buwan ay dulot ng mga epekto ng palitan. Ang natitirang 20.7% ay mula sa netong panlabas na pangungutang.

Magkakaibang tanong ang sinasagot ng buwanan at naipong mga bilang: ipinaliliwanag ng galaw ng salapi ang karamihan sa pagtaas ng panlabas na utang noong Setyembre, samantalang karagdagang pangungutang ang dahilan ng mas malaking bahagi ng pagtaas mula sa simula ng 2026.

Ipinakikita ng tatlong petsa kung paano naipon ang utang

Malaki ang itinaas ng utang ng pambansang pamahalaan mula sa pagtatapos ng 2025 hanggang Setyembre 2026, bagaman mas maliit ang pinakahuling buwanang pagtaas kumpara sa naipong pagbabago. Kabilang sa mahahalagang petsang paghahambingan ang:

• Pagtatapos ng Disyembre 2025: Nasa P17.71 trilyon ang kabuuang utang, kabilang ang P12.12 trilyon na utang sa loob ng bansa at P5.59 trilyon na panlabas na utang.
• Pagtatapos ng Agosto 2026: Nasa P19.61 trilyon ang kabuuang utang, at P6.37 trilyon dito ang panlabas na utang.
• Pagtatapos ng Setyembre 2026: Umabot sa P19.66 trilyon ang kabuuang utang, kabilang ang P13.25 trilyon na utang sa loob ng bansa at P6.41 trilyon na panlabas na utang.

0.27% ang itinaas ng utang noong Setyembre, kumpara sa 11.03% sa unang siyam na buwan. Dagdag lamang ang pinakahuling paggalaw sa mas malaking utang na naipon na sa mga naunang buwan ng taon.

Iniugnay ng Treasury ang naipong paglago sa mga gawaing pinansiyal at epekto ng pagtataya ng halaga batay sa palitan. Maaaring sabay na umiral ang dalawang salik na ito: maaaring mangutang ang pamahalaan upang tustusan ang pangangailangan nito habang binabago naman ng galaw ng salapi ang halaga sa piso ng dati nang utang.

Malaki pa rin ang kakulangan sa pondong kailangan para sa mga plano sa paggasta

Nagbibigay ng konteksto sa patuloy na pangungutang ang programang piskal ng pamahalaan para sa 2026. P4.81 trilyon ang nakaplanong kita, kumpara sa P6.793 trilyong paggasta. Kapag ibinawas ang kita sa paggasta, makukuha ang kakulangang P1.983 trilyon.

Ang kita ay perang inaasahang makokolekta ng pamahalaan, samantalang saklaw ng paggasta ang perang planong ilabas nito. Kapag mas mataas ang nakaplanong paggasta kaysa inaasahang kokolektahin, nagkakaroon ng kakulangan sa badyet, na inaasahang pupunan sa malaking bahagi sa pamamagitan ng pangungutang.

P7.2 trilyon ang panukalang programa sa paggasta para sa 2027, kumpara sa nakaplanong kitang P5.21 trilyon. Ipinahihiwatig ng mga bilang na ito ang kakulangang P1.99 trilyon, humigit-kumulang P7 bilyong mas malaki kaysa sa kakulangan sa programa para sa 2026.

Lalaki ang magkabilang panig ng panukalang badyet. Tataas nang P407 bilyon, o humigit-kumulang 6.0%, ang paggasta, habang P400 bilyon, o humigit-kumulang 8.3%, naman ang itataas ng kita. Mas mabilis lumago ang kita batay sa porsiyento dahil mas maliit ang panimulang halaga nito.

Katumbas ng humigit-kumulang 29.2% ng nakaplanong paggasta sa 2026 at 27.6% sa panukalang programa para sa 2027 ang kakulangan. Sa madaling sabi, mas malaking bahagi ng paggasta ang masasagot ng inaasahang koleksiyon sa 2027, ngunit magkakaroon pa rin ng kakulangang halos P2 trilyon.

Mga plano ang mga bilang sa badyet, at panukala pa lamang ang programa sa paggasta para sa 2027. Ang aktuwal na makokolekta, magagasta at pangangailangan sa pagpopondo ang magtatakda kung gaano kalaki ang kailangang utangin.

Kahulugan ng mga bilang para sa pananalapi ng bayan

Ang P19.66 trilyong kabuuang utang ay ang naipong halaga ng utang na hindi pa nababayaran sa isang takdang petsa. Sinusukat naman ng P1.983 trilyong kakulangan sa programang piskal para sa 2026 ang agwat ng nakaplanong kita at paggasta sa loob ng isang taon. Tumatakbo ang balanse ng utang; daloy naman sa loob ng panahon ang kakulangan sa badyet.

Maaari ring kasama sa pangangailangan sa pangungutang ang perang kailangan upang bayaran ang mga utang kapag sumapit na ang takdang panahon ng mga ito. Dahil dito, hindi ipinakikita ng taunang kakulangan sa badyet lamang ang buong halaga ng bagong utang na maaaring ilabas ng pamahalaan.

Ipinakikita ng mga bilang ng utang sa loob at labas ng bansa ang dalawang puwersang nagbibigay-presyon sa pananalapi ng pamahalaan. Nagdaragdag ng mga obligasyon ang pangangailangan sa pagpopondo, samantalang maaaring baguhin ng galaw ng palitan ang halaga ng mga ito sa piso. Ipinakikita ng mga resulta noong Setyembre kung gaano kabilis makaapekto sa iniulat na kabuuan ang ikalawang puwersa.

Para sa mga serbisyong pampubliko at nagbabayad ng buwis, sa pamamagitan ng badyet nararamdaman ang praktikal na epekto nito. Kailangang pondohan ang mga bayad sa utang kasabay ng iba pang paggasta. Kapag mas maraming piso ang kailangan para sa mga bayad sa dayuhang salapi, mas malaking halaga ng lokal na salapi ang kailangan ng pamahalaan upang tugunan ang mga obligasyong iyon.

Walang inilalahad na pagtataya sa halaga ng piso o takdang panahon kung kailan mababaligtad ang pinakahuling pagtaas dahil sa pagtataya ng halaga sa mga bilang ng Treasury. Nakadepende sa pangungutang, pagbabayad at halaga ng palitan ang susunod na pagbabago sa kabuuang utang, habang ipinakikita ng panukalang badyet para sa 2027 na malaki pa rin ang kakulangan sa pondong nakapaloob sa mga plano ng pamahalaan.

Mahahalagang Punto

• Umabot sa rekord na P19.66 trilyon ang utang ng pambansang pamahalaan sa pagtatapos ng Setyembre 2026, tumaas nang 0.27% mula Agosto.
• Tumaas nang P1.95 trilyon, o 11.03%, ang utang mula sa pagtatapos ng Disyembre 2025.
• Katumbas ng 67.39% ng kabuuan ang utang sa loob ng bansa, habang 32.61% naman ang panlabas na utang.
• Nagdagdag ng P40.12 bilyon sa panlabas na utang noong Setyembre ang paghina ng piso laban sa dolyar, na bahagyang binawi ng P4.70 bilyong paggalaw na pabor sa piso ng iba pang salapi.
• Humigit-kumulang 56.4% ng pagtaas ng panlabas na utang sa unang siyam na buwan ang mula sa netong pangungutang, na mas malaki kaysa naiambag ng pagbabago sa halaga ng palitan.
• Nagpapahiwatig ang programang piskal para sa 2026 ng P1.983 trilyong kakulangan sa kita, kumpara sa P1.99 trilyon sa panukalang programa para sa 2027.