Bumaha mula sa lawa ng glasyar sa Bhutan, napinsala ang mga hot spring sa Gasa at nagpaalis sa libu-libong tao sa India

Nagbabala sa magkabilang panig ng hangganan ang pagbaha sa kabundukan

Isang biglaang pagbaha mula sa Sintaphu Lake sa hilagang distrito ng Gasa sa Bhutan noong Oktubre 29, 2026, ang puminsala sa Gasa Tshachu hot springs complex, sumira sa daan patungong Laya at nagbunsod ng mga hakbang sa paglikas na nakaapekto sa mahigit 10,000 katao sa kalapit na India. Walang naiulat na nasawi o nasugatan sa Bhutan, kung saan nailikas na ang mga tao sa lugar ng mga hot spring bago dumating ang tubig.

Umabot ang tubig-baha sa Taktsemakhang bandang alas-8 ng gabi, saka dumaloy sa sistema ng ilog na nagdurugtong sa matataas na kabundukan ng Bhutan at sa Ilog Sankosh sa India. Naglabas ang West Bengal ng pinakamataas na antas ng babala nito, ang red alert, habang naghanda ang Assam sa posibleng mabilis na pagtaas ng lebel ng mga ilog.

Pagsapit ng Oktubre 30, dumaan na ang rumaragasang tubig sa Sankosh sa West Bengal nang walang malawakang pagbaha. Nagsimulang umuwi sa kanilang mga nayon ang mga residenteng nagpalipas ng gabi sa mga evacuation shelter. Gayunman, patuloy na minomonitor ng Bhutan ang bagong nabuong lawa malapit sa tagpuan ng dalawang sapa sa gawing itaas ng ilog.

Naging tampok sa insidente ang dalawang agarang alalahanin: ang pinsala sa mga kalsada at pampublikong pasilidad sa Bhutan, at ang pangangailangang ilayo sa mga ilog ang mga tao sa malalayong lugar sa ibaba ng agos bago pa matukoy ang laki ng paparating na baha.

Ano ang nangyari malapit sa Laya at Gasa Tshachu?

Nasa paanan ng Wakila Mountain sa Lungo, sa Laya Gewog, ang Sintaphu Lake, na isinusulat din bilang Shintaphu. Ang Laya Gewog ay isang administratibong lugar sa distrito ng Gasa. Rumagasa ang tubig na umapaw mula sa lawa papunta sa sistema ng Ilog Mo Chhu at puminsala sa mga kalsada at tulay na nagsisilbi sa Laya, isa sa mga liblib na pamayanan sa kabundukan ng Bhutan.

Natabunan ng tubig ang Gasa Tshachu hot springs complex, at napinsala ang highway na Punakha-Gasa. Tinangay rin ang ilang bahagi ng kalsada patungong Laya, kaya hindi na ito madaanan at isinara nang walang takdang panahon. Dahil naputol ang rutang ito, naging mas mahirap ang paglalakbay at pagdadala ng mga suplay habang inaayos ang mga nasira.

Maaaring natangay rin ang dalawang Bailey bridge. Binubuo ang mga tulay na ito mula sa mga naililipat na bahaging bakal, kaya nakapagtatayo ang mga inhinyero ng mga tawiran nang hindi kailangang buuin ang bawat bahagi sa mismong lugar. Hindi agad matiyak ang kalagayan ng mga ito dahil hindi naging posible ang masusing inspeksiyon sa dilim at sa malalakas na agos.

Napinsala na dati ng baha ang Gasa Tshachu. Noong 2021, nagbago ng daloy ang Mo Chhu at rumagasa ito sa lugar ng mga hot spring. Dagdag sa pasanin sa pagkukumpuni ang pinakahuling pinsala sa isang destinasyong naapektuhan na ng pagbabago-bago ng daloy ng ilog.

Sinabi ng punong inhinyero sa irigasyon ng West Bengal na umasa ang mga awtoridad sa impormasyong mula sa National Centre for Hydrology and Meteorology (NCHM) ng Bhutan, na ipinasa sa Central Water Commission ng India, upang tantiyahin na nasa 7.4 milyong metro kubiko ang tubig. Tinataya naman ng International Centre for Integrated Mountain Development, o ICIMOD, na nasa 6 milyon hanggang 7 milyong metro kubiko ang laman ng Sintaphu Lake bago umapaw.

Mahigit 7.4 milyong metro kubiko rin ang unang tantiya sa dami ng tubig na pinakawalan. Sinabi ng ICIMOD na patuloy pang sinusuri ang aktuwal na dami ng tubig na umagos palabas. Magkakaibang sukat ang inaasahang dami ng tubig sa ibaba ng agos, tinatayang laman ng lawa at nasukat na dami ng inilabas, kaya mahalagang matukoy kung ano ang inilalarawan ng bawat bilang.

Inihambing ng ICIMOD ang tantiya nito sa laman ng lawa sa humigit-kumulang 2,400 hanggang 2,800 Olympic swimming pool. Katumbas ng 1,000 litro ang isang metro kubiko, kaya kahit ang mas mababang tantiya ay nangangahulugang may mga 6 na bilyong litro ng tubig na nakaimbak sa mataas na lugar sa itaas ng mga lambak na tinitirhan ng mga tao.

Nakasalalay ang agarang panganib sa bilis ng pag-agos ng tubig, hugis ng lambak at mga batong at latak na maaaring tangayin nito. Maaaring makapinsala ang isang malakas at nakapokus na rumaragasang tubig sa tulay o kalsada bago pa ito lumawak sa gawing ibaba ng agos.

Paano umabot ang baha sa sistema ng mga ilog sa India

Pumasok sa Mo Chhu ang tubig mula sa Sintaphu. Sa Punakha, nagtatagpo ang ilog na ito at ang Pho Chhu upang mabuo ang Punatsangchhu, na patuloy na dumadaloy patungong India at nagiging Sankosh. Dahil magkakaugnay ang mga ilog na ito, kinailangang maghanda sa magkabilang panig ng hangganan para sa isang emerhensiyang nagsimula sa isang lawa sa kabundukan.

Minomonitor ng NCHM ng Bhutan ang Mo Chhu sa Tashithang at ipinaalam nito ang sitwasyon sa India. Nagbabala rin ang Embahada ng India sa Bhutan sa mga awtoridad ng India, at naglabas ang Central Water Commission noong Oktubre 29 ng abiso para sa mga kinauukulang awtoridad sa West Bengal at Assam.

Nagbabala ang Ministry of Jal Shakti ng India sa posibleng biglaang pagtaas ng tubig sa Sankosh sa distrito ng Alipurduar sa West Bengal at sa distrito ng Dhubri sa Assam. Minomonitor din ng mga awtoridad ang mga bulnerableng lugar sa distrito ng Kokrajhar sa Assam.

Sa loob ng dalawang araw, sunod-sunod na naganap ang mahahalagang pangyayari:

• Gabi ng Oktubre 29: Nagpaagos ng tubig-baha ang pag-apaw ng Sintaphu Lake patungong Taktsemakhang. Dumating ito bandang alas-8 ng gabi at puminsala sa mga daanan.
• Gabi ng Oktubre 29: Nagbahagi ng mga babala ang Bhutan sa India, naglabas ng abiso ang Central Water Commission at sinimulan ng mga awtoridad na ilayo ang mga residente sa mga bulnerableng pampang ng ilog.
• Oktubre 30: Walang naiulat na nasawi o nasugatan sa Bhutan. Dumaan ang tubig-baha sa Sankosh sa West Bengal nang walang malawakang pagbaha, at nagsimulang umuwi ang ilang residente mula sa mga shelter.
• Matapos umapaw ang lawa: Nagbabala ang NCHM ng Bhutan tungkol sa bagong nabuong lawa sa Taktsemakhang at nagpatuloy sa pagmomonitor sa mga lambak ng ilog.

Mahigit 10,000 katao ang inilikas

Iniutos ng mga awtoridad sa West Bengal na lumipat sa mas ligtas na lugar ang mahigit 10,000 katao sa mga distrito ng Alipurduar at Cooch Behar, gayundin sa mga bulnerableng lugar sa tabi ng mga sanga ng ilog. Mahigit 10,000 katao rin ang iniulat na inilikas sa Alipurduar lamang; hindi inilabas ang pinal na bilang kada distrito.

Saklaw ng mga babala ang mga pamayanan sa tabi ng Sankosh sa Kumargram, kabilang ang Kumargram tea estate, Kumargram forest village, Pakriguri at Bholka. Umalis ang mga residente sa ilang nayon sa pampang dala ang kanilang mga baka, kaya hindi lamang buhay kundi pati kabuhayan ang kailangang protektahan sa paglikas.

Hinimok ni Nisith Pramanik, na kinilalang ministro ng West Bengal para sa imbestigasyon at pagpapaunlad ng yamang-tubig, ang mga nakatira sa tabi ng Sankosh at mga sanga nito na lumayo sa tubig:

Hiniling sa lahat ng nakatira sa mga lugar na dinadaluyan ng tubig ng Ilog Sankosh at ng lahat ng konektadong sanga nito na agad lumipat sa ligtas na distansiya upang maprotektahan ang kanilang buhay.

Nagpadala ang National Disaster Response Force ng India ng mga tauhan sa mga bulnerableng lugar upang magbigay ng tulong at magsagawa ng mga operasyon sa pagsagip sa buong maghapon. Inatasan ng Assam ang mga opisyal ng distrito ng Dhubri na maghanda sa mabilis na pagtaas ng lebel ng mga ilog, habang sinabi ng tanggapan ng punong ministro na mahigpit nitong minomonitor ang sitwasyon.

Bakit patuloy na minomonitor ng Bhutan ang bagong nabuong lawa

Kasunod nito, tinukoy ng NCHM ng Bhutan ang isang bagong nabuong lawa sa Taktsemakhang, malapit sa tagpuan ng Sintaphu Chhu at Lungu Chhu, na tinatawag ding Gangchen Tag Chhu. Inilarawan ng ahensiya sa abiso nito ang anyong-tubig bilang isang artipisyal na lawa.

Pinayuhan ng ahensiya ang mga tao sa mga lambak ng Mo Chhu at Punatsangchhu na manatiling mapagbantay at umiwas sa mga pampang at lugar na madaling bahain. Nagpatuloy ang babala matapos dumaloy sa ibaba ng agos ang unang bugso ng tubig dahil kailangan pa ring obserbahan ang mga kondisyon sa paligid ng bagong lawa.

Hindi pa inanunsiyo ng mga awtoridad ang laki nito, katatagan o posibleng pag-agos ng tubig mula rito. Kaya malinaw ang praktikal na tagubilin sa mga kalapit na pamayanan: lumayo sa mga lantad na bahagi ng pampang habang nagpapatuloy ang pagmomonitor.

Ipinakita ng pagbuti ng sitwasyon sa West Bengal at patuloy na pagbabantay ng Bhutan ang magkakaibang kalagayan sa iba’t ibang bahagi ng iisang sistema ng ilog. Tumugon sa pagdaan ng rumaragasang tubig ang mga residenteng umuwi mula sa mga shelter sa India, habang minomonitor din ng mga awtoridad ng Bhutan ang tubig na bagong naipon sa gawing itaas ng ilog.

Ano ang sanhi ng biglaang pag-apaw ng lawa ng glasyar?

Nangyayari ang biglaang pagbaha mula sa lawa ng glasyar, na karaniwang tinatawag na GLOF, kapag biglang umagos palabas ang tubig na nakaimbak sa isang lawa na kaugnay ng glasyar. Maaaring maipon ang tubig mula sa pagkatunaw ng yelo sa harap, ibabaw o ilalim ng glasyar, depende sa anyo ng kalupaan at galaw ng yelo.

May mga lawang napipigil ng yelo. Ang iba naman ay nasa likod ng batong-buong lupa o moraine, isang likas na bunton ng materyal na iniwan ng glasyar. Maaaring laman ng moraine ang buhangin, banlik, graba, maliliit na bato at malalaking tipak ng bato. Nakatutulong ang tibay at hugis ng mga ito sa pagtukoy kung gaano katatag ang pagpigil ng mga ito sa tubig.

Maaaring dumami ang tubig na pumapasok sa lawa dahil sa malakas na ulan. Maaari ring bumagsak dito ang pagguho ng lupa, paglaglag ng bato o pagguho ng niyebe at magtulak ng alon patawid sa harang nito. Maaari ring magbukas ng lagusan para sa pag-agos ng tubig ang pagguho o mga pagbabago sa loob ng harang.

Maaaring matangay ng tubig na umaagos palabas ang putik, mga bato at iba pang debris habang bumababa ito. Mas malakas ang puwersa ng halo-halong materyal na ito sa mga kalsada, tulay, gusali at pasilidad ng hydroelectric power kaysa sa unti-unting pagtaas ng tubig sa ilog. Hindi pa natutukoy ang partikular na sanhi ng pag-apaw ng Sintaphu.

Ano ang ipinakikita ng mga panrehiyong pagtatasa

Natuklasan sa pagtatasa ng ICIMOD noong 2026 na lumiit nang humigit-kumulang 12 porsiyento ang lawak ng mga glasyar sa Hindu Kush Himalaya at nabawasan nang 9 na porsiyento ang tinatayang reserba ng yelo ng mga ito mula 1990 hanggang 2020. Habang umuurong ang mga glasyar, maaaring maipon ang tubig mula sa pagkatunaw ng yelo sa mga depresyong bagong lantad o palawakin ang mga dati nang lawa.

Gumamit ang isang pag-aaral noong 2026 sa Natural Hazards and Earth System Sciences ng talaan ng 2,574 lawa ng glasyar sa Bhutan batay sa datos mula 2020. Pumili ang mga mananaliksik ng 278 lawa para sa detalyadong pagmomodelo ng baha upang suriin ang posibleng pagkakalantad ng mga gusali, kalsada at sakahan sa ibaba ng agos. Mga 11 porsiyento ito ng kabuuang talaan, kaya nakatuon ang pagmomodelo sa mas maliit na pangkat ng mga lawa.

Tinukoy ang Sintaphu bilang isa sa 17 posibleng mapanganib na lawa ng glasyar sa Bhutan. Sa magkakabahaging basin ng Koshi, Gandaki at Karnali sa iba’t ibang bansa, natukoy sa mga naunang pagtatasa ng ICIMOD at United Nations Development Programme ang 47 pangunahing posibleng mapanganib na lawa. Magkakaibang lugar at pangkat ng mga pagtatasa ang saklaw ng mga bilang na ito.

Binanggit din ng ICIMOD ang 388 naitalang biglaang pagbaha mula sa mga lawa ng glasyar sa buong Hindu Kush Himalaya, kabilang ang Karakoram at ang gitna at silangang Himalaya. Tinukoy ng Ministry of Home Affairs ng India ang pag-apaw ng South Lhonak Lake bilang pangunahing sanhi ng biglaang pagtaas ng tubig sa Teesta noong Oktubre 2023, na nagdulot ng malaking pagkawala ng buhay at puminsala sa mga pamayanan, tulay at imprastraktura ng hydroelectric power.

Ano ang maaaring gawin upang mabawasan ang panganib?

Iminumungkahi ng National Disaster Management Authority ng India na tasahin ang mga posibleng mapanganib na lawa sa pamamagitan ng pagsusuri sa laki ng mga ito, mga likas na harang, nakapaligid na glasyar at anyo ng kalupaan. Maaaring subaybayan ng mga satellite ang mga pagbabago sa mga anyong-tubig at tumukoy ng mga bagong lawa. Makatutulong ang Synthetic Aperture Radar, na gumagamit ng mga signal ng radar upang obserbahan ang kalupaan, sa pagmomonitor tuwing maulap ang panahon ng monsoon.

Para sa mga lawang tinasa bilang partikular na mapanganib, kabilang sa mga posibleng hakbang sa inhinyeriya ang kontroladong pagpapatulo ng tubig, mga istrukturang kumokontrol sa labasan, pagbomba, pagsipsip ng tubig gamit ang tubo at paggawa ng mga lagusan sa mga likas na harang. Nakasalalay ang pagpili sa pisikal na mga kondisyon ng lawa at sa kakayahang magsagawa ng trabaho sa mahirap na kabundukan.

Tinutugunan naman ng mga panukat sa ilog at babala ang panganib sa mga lugar sa ibaba ng agos. Tinutulungan ng mga ito ang mga awtoridad na magpasya kung kailan isasara ang mga kalsada, maghahanda ng mga pangkat sa pagsagip at maglilipat ng mga tao mula sa mga lantad na pamayanan. Nakasalalay ang pagtugon noong Oktubre 29 sa pagdaloy ng impormasyon mula sa mga ahensiya ng Bhutan na nagmomonitor hanggang sa mga awtoridad ng India at saka sa mga pamayanan.

Iniugnay ni Pema Gyamtsho, direktor heneral ng ICIMOD, ang pagtugon sa pangangailangang patuloy na magmasid at magbigay ng mabisang babala:

Ipinakikita ng napapanahong mga babalang inilabas ng mga awtoridad ng Bhutan ang kahalagahan ng tuloy-tuloy na pagmomonitor at mabisang sistema ng maagang babala upang mabawasan ang panganib ng sakuna,

Walang iniulat na nasawi o nasugatan ang Bhutan matapos ilikas ang lugar ng mga hot spring, at naiwasan ng West Bengal ang malawakang pagbaha habang dumaraan ang rumaragasang tubig. Kabilang sa mga susunod na gawain ang pagtatasa sa pinsala sa imprastraktura, pagsasaayos sa ruta patungong Laya at pagmomonitor sa bagong nabuong lawa sa gawing itaas ng ilog.

Mahahalagang Punto

• Puminsala sa Gasa Tshachu at mga kalsada sa hilagang Bhutan ang pag-apaw ng Sintaphu Lake noong Oktubre 29.
• Walang naiulat na nasawi o nasugatan sa Bhutan; nailikas na ang mga tao sa lugar ng mga hot spring.
• Nakaapekto sa mahigit 10,000 katao sa West Bengal ang mga hakbang sa paglikas, habang naghanda ang Assam sa pagtaas ng tubig sa mga ilog.
• Dumaan ang rumaragasang tubig sa Sankosh sa West Bengal nang walang malawakang pagbaha pagsapit ng Oktubre 30.
• Nanatiling sarado nang walang takdang panahon ang kalsada patungong Laya, at pinangangambahang natangay ang dalawang Bailey bridge.
• Patuloy na minomonitor ng Bhutan ang bagong nabuong lawa sa Taktsemakhang at pinayuhan ang mga residente na umiwas sa mga bulnerableng pampang ng ilog.