Pinaplano ng Sri Lanka ang Pagbebenta at Pagsasanib ng mga SOE; Posibleng Maantala Hanggang 2027 ang Bagong Batas

Maaaring magpabago sa mga negosyo ng estado ang pagsusuri sa 527 entidad

Naghahanda ang Sri Lanka ng batas na magpapahintulot sa pagbebenta, pagsasanib at pagsasaayos muli ng mga negosyong pag-aari ng estado. Sinabi ni Anil Jayantha, Pangalawang Ministro ng Pananalapi at Pagpaplano, na maaaring sa 2027 lamang maiharap sa Parlamento ang panukalang batas na unang nilalayong maipasa sa 2026. Plano ng pamahalaan na panatilihin ang pagmamay-ari sa mga estratehikong serbisyong pampubliko tulad ng enerhiya, habang unti-unting inaalis ang sarili sa mga karaniwang gawaing pangkomersiyo, kabilang ang pangangalakal at pagpapatakbo ng mga hotel.

Sa isang forum ng industriya na pinangunahan ng Securities and Exchange Commission at Colombo Stock Exchange, sinabi ni Jayantha na nagtalaga ng komite para suriin ang mga pampublikong negosyo at magrekomenda ng mga estratehiya para sa pagsasaayos ng mga ito. Inilalarawan ng kanyang mga pahayag noong Oktubre 28, 2026 ang iminungkahing pagbabago sa kung ano ang pag-aari ng estado at kung paano pinamamahalaan ang mga negosyo nito.

Ayon kay Jayantha, iilan lamang sa 527 na katawang ikinategorya bilang mga negosyong pag-aari ng estado ang tunay na komersiyal na negosyo. Marami ang nagsasagawa ng mga tungkuling administratibo alinsunod sa mga partikular na legal na kinakailangan. Dahil dito, mas malawak ang pagsusuri kaysa sa programang magbebenta lamang ng mga kumpanya: kabilang din dito ang pagpapasya kung aling mga institusyon ang dapat pagsamahin at kung aling mga tungkulin ang kailangang patuloy na gampanan ng pamahalaan.

Inihayag din ni Pangulong Anura Kumara Dissanayake na sinusuri ng komite ng Ministri ng Pananalapi ang pagsasara o pagsasanib ng 34 na negosyong pag-aari ng estado. Ipinahayag niya ang pagsusuring ito sa ika-100 Taunang Kumperensiya ng Government Surveyors' Association. Tiyak na pangkat ng mga institusyong sinusuri ang 34 na ito, samantalang inilalarawan ng bilang na 527 ni Jayantha ang mas malawak na pangkat ng mga katawang ikinategorya bilang mga negosyong pag-aari ng estado.

Magkakaiba ang layunin ng pagbebenta, pagsasanib at pagsasara

Inilahad ni Jayantha ang ilang posibleng kahihinatnan ng pagsusuri. Ang divestment ay nangangahulugang ibebenta ng pamahalaan ang ilan o lahat ng pagmamay-ari nito sa isang negosyo. Pinagsasama naman ng pagsasanib ang mga organisasyon, habang tuluyang itinatapos ng pagsasara ang operasyon ng isang institusyon at nangangailangan ng mga pasya tungkol sa natitira nitong mga tungkulin, ari-arian at utang.

Inilarawan ni Jayantha, ang pangalawang ministro ng pananalapi, ang mga opsyon sa forum ng industriya:

Ang ilan sa mga SOE na ito ay maaari talaga nating ibenta, at kung minsan ay maaaring kailanganin nating pagsamahin ang mga ito.

Layunin ng pamahalaan, ayon sa pahayag nito, na bawasan ang mga pagbaluktot sa kompetisyong pangkomersiyo at ituon ang pansin sa regulasyon at pagsuporta sa aktibidad ng ekonomiya. Para sa negosyong nakikipagkompetensiya sa pribadong sektor, maaaring mangahulugan ito ng bagong pagmamay-ari o ibang paraan ng pamamahala. Para naman sa isang administratibong katawan, maaaring pagsamahin ang mga tungkulin nito sa tungkulin ng ibang institusyon.

Hindi tinutukoy sa mga anunsiyo kung aling mga negosyo ang ibebenta, pagsasamahin o isasara, ni inilalahad ang mga kaayusan para sa mga manggagawang maaapektuhan. Ang mga pasyang ito ang magtatakda sa aktuwal na epekto sa mga empleyado, kostumer at serbisyong pampubliko na ipinagkakaloob ng ilan sa mga institusyong ito.

Babaguhin ng holding company ang paraan ng pagmamay-ari

Papayagan ng panukalang SOE Act ang magkakahiwalay na pamamahala sa mga negosyo at ang pagsasaayos sa mga ito sa ilalim ng isang holding company. Sinabi ni Jayantha na isasama ang mga organisasyon bilang mga kumpanyang may limitadong pananagutan at bibigyan ng higit na kalayaang tumugon sa mga kondisyon ng merkado.

Ang holding company ay nagmamay-ari ng mga bahagi sa ibang kumpanya. Sa iminungkahing modelo, maaaring gamitin ng estado ang sentral na organisasyong iyon para isagawa ang pagmamay-ari nito, habang may sariling pamamahala ang bawat negosyong nagpapatakbo. Nagbibigay ang pagsasama bilang kumpanyang may limitadong pananagutan ng hiwalay na legal na estruktura sa negosyo, kasama ang sarili nitong mga ari-arian, obligasyon at pagpapasya bilang korporasyon.

Ayon kay Jayantha, lilipat ang mga komersiyal na negosyong pag-aari ng estado at mga bangko ng estado mula sa tradisyonal na mga kontrol na burukratiko tungo sa mga modelong korporasyon na nakikipagkompetensiya. Layunin nitong bigyang-daan ang pamunuan na mas mabilis tumugon sa mga pangangailangan ng negosyo, sa halip na ituring ang isang komersiyal na negosyo na parang departamento ng pamahalaan.

Maaaring ilista kalaunan sa Colombo Stock Exchange ang ilan sa mga negosyong muling isasaayos upang makahikayat ng mga lokal na pribadong mamumuhunan at pamumuhunan mula sa ibang bansa. Sa pamamagitan ng paglilista, nabibili ng mga mamumuhunan ang mga bahaging ipinagbibili sa palitan. Ang mga tuntunin ng anumang pagbebenta ng bahagi sa hinaharap ang magtatakda kung gaano kalaking pagmamay-ari ang pananatilihin ng pamahalaan.

Inilahad na ng Treasury ang kahalintulad na estruktura noong 2023

May dokumentadong kasaysayan ang panukalang holding company. Sa isang talumpati tungkol sa reporma ng Treasury na binigkas noong Setyembre 5, 2023, inilarawan ni K M Mahinda Siriwardana, na noon ay Kalihim ng Treasury at Ministri ng Pananalapi, Pagpapatatag ng Ekonomiya at mga Pambansang Patakaran, ang mga plano para sa isang holding company na pag-aari ng pamahalaan at mananagot sa Ministri ng Pananalapi.

Sinabi ni Siriwardana na kalaunan ay pag-aariin ng kumpanya ang mga korporasyong ari-arian ng pamahalaan upang maisulong ang propesyonal na pamamahala at pamamahalang korporatibo. Inilarawan din niya ang iminungkahing batas para sa mga SOE at ang Public Financial Management Act bilang mga bahagi ng mas malawak na legal na balangkas para pamahalaan ang mga pampublikong negosyo.

Kabilang sa programa noong 2023 ang pagbebenta ng mga komersiyal na ari-arian na nasa labas ng mga estratehikong aktibidad, at itinatag sa General Treasury ang State-Owned Enterprise Restructuring Unit. Sinabi ni Siriwardana na inaprubahan ng Gabinete ang pagbebenta ng ilang entidad at nagtalaga ng mga tagapayo sa transaksiyon.

Muling binibigyang-diin sa mga pahayag ni Jayantha ang mahahalagang ideyang iyon: paghiwalayin ang pagmamay-ari sa pang-araw-araw na pamamahala, gumamit ng estrukturang holding company at pagpasyahan kung aling mga komersiyal na ari-arian ang dapat panatilihin ng estado. Itinatala ng talumpati noong 2023 ang mga plano ng pamahalaan noong panahong iyon; inilalarawan naman ng mga pahayag ni Jayantha noong Oktubre 2026 ang batas na naghihintay pa ng pahintulot bago iharap sa Parlamento.

Ipinakikita ng pagkalugi sa enerhiya ang bigat ng suliraning pinansiyal

Inilalahad ng ulat ng Treasury noong 2023 ang halaga ng mahinang kalagayang pinansiyal ng mga negosyo. Noong 2022, nagtala ng pagkaluging Rs. 262 bilyon ang Ceylon Electricity Board, habang nalugi naman ng Rs. 615 bilyon ang Ceylon Petroleum Corporation. Umabot sa Rs. 877 bilyon ang pinagsamang pagkalugi, at humigit-kumulang 70 porsiyento nito ay mula sa korporasyon ng petrolyo.

I iniugnay ni Siriwardana ang mga pagkalugi sa pagkaantala ng pagsasaayos ng presyo, mahinang pamamahala sa pananalapi at matinding pagtaas ng gastos sa pag-aangkat. Bumaba ang halaga ng rupee mula humigit-kumulang Rs. 200 tungo sa Rs. 365 kada dolyar ng US, habang tumaas ang pandaigdigang presyo ng enerhiya. Dahil dito, kinailangan ng mga negosyong nag-aangkat ng gasolina ng mas maraming rupee para bayaran ang kanilang mga singil.

Sa matagal na panahon, hindi lubos na naipakita sa mga presyo sa tingian ang mga gastos na ito. Ayon sa Treasury, nagsimulang sumalamin sa mga gastos ang presyo ng petrolyo noong Mayo 2022, habang iniakma ang presyo ng kuryente noong Agosto 2022 at Pebrero 2023, ang unang gayong pagtaas mula noong 2013.

Kailangang maglipat ng pondo ang Treasury upang suportahan ang dalawang negosyo. Para sa publiko, nagbubunga ang ganitong pagkalugi ng magkakatunggaling pangangailangan sa pondo ng pamahalaan: ang pondong ginagamit para mapanatiling gumagana ang isang negosyo ay kailangang manggaling sa kita o pangungutang.

Pinag-uugnay ng utang ang mga serbisyo publiko, airline at bangko ng estado

Inilarawan din ng Treasury ang sunod-sunod na hindi nabayarang singil na nag-uugnay sa mga pampublikong negosyo at bangko ng estado. May utang ang lupon ng kuryente at SriLankan Airlines sa korporasyon ng petrolyo para sa gasolina. Umaasa naman ang korporasyon ng petrolyo sa pondo mula sa mga bangko, kadalasan sa mataas na halaga.

Ipinakikita ng mga ugnayang ito kung bakit higit pa sa pagbabago ng pamamahala ng isang kumpanya ang pagsasaayos muli. Kapag nahihirapang magbayad ang isang negosyo, nawawalan ng kinakailangang salapi ang isa pa, at mas nalalantad sa panganib ng hindi pagbabayad ang mga bangkong nagpopondo sa sistema.

Malaki rin ang utang ng korporasyon ng petrolyo sa mga dayuhang salapi, samantalang halos lahat ng kita nito ay nasa rupee. Dahil sa paghina ng rupee, tumaas ang halaga ng utang na iyon kapag kinuwenta sa lokal na salapi. Sinabi ni Siriwardana na isinama ng pamahalaan sa balanse nito ang mga pautang ng korporasyon sa dayuhang salapi na ginagarantiyahan ng estado, gayundin ang karamihan sa mga katulad na pautang ng lupon ng kuryente.

Saklaw ng mas malawak na pagsasaayos ang korporasyon ng petrolyo, lupon ng kuryente, SriLankan Airlines at Road Development Authority. Binabago ng paglilipat ng utang na ginagarantiyahan ng pamahalaan kung sino ang nagtatala at nagbabayad sa obligasyon. Kailangan pa ring gumamit ng pampublikong pondo para rito, kaya mahalaga sa programa ng reporma ang pangungutang sa hinaharap at disiplina sa paggasta.

Maaaring magsabay ang estratehikong pagmamay-ari at kompetisyon

Sinabi ni Jayantha na pananatilihin ng pamahalaan ang pagmamay-ari sa mga estratehikong sektor ng serbisyo publiko, tulad ng enerhiya, upang maiwasan ang manipulasyon ng merkado ng pribadong sektor. Nagtatakda ito ng hangganan sa planong pag-urong ng estado mula sa karaniwang negosyo: nais nitong manatili ang papel nito bilang may-ari kung saan itinuturing nitong kailangan ang pampublikong kontrol.

Layunin din ng programa ng Treasury noong 2023 na palakasin ang kompetisyon sa sektor ng enerhiya. Sinabi ni Siriwardana na nagsimula ng komersiyal na operasyon sa tingiang bentahan ng petrolyo ang Sinopec noong nakaraang linggo. Inilarawan niya ang mga planong paghiwalayin sa operasyon at pananalapi ang mga aktibidad sa paglikha at pamamahagi ng kuryente, sa tulong ng Asian Development Bank.

Magkaibang bahagi ng merkado ang tinutugunan ng pagmamay-ari ng estado at kompetisyon. Maaaring panatilihin ng pamahalaan ang pagmamay-ari sa isang negosyo sa enerhiya habang pinapayagang makipagkompetensiya rito ang iba pang tagapagtustos. Maaari ring padaliin ng paghihiwalay ng mga aktibidad sa sistema ng kuryente ang pagtukoy sa mga gastos at pagtatasa sa bawat operasyon.

Kaugnay nito, kailangang pag-isipan ng mga konsyumer kung paano babayaran ang mahahalagang serbisyo nang hindi muling pinababayaang lumaki ang mga pagkalugi. Iminungkahi ng Treasury na maningil ng mga presyong sumasalamin sa gastos at magbigay ng tuwirang cash transfer sa mga taong tinukoy na mahirap o bulnerable, sa halip na panatilihing mababa para sa lahat ng kostumer ang presyo ng gasolina at kuryente.

Nagkakakompetensiya sa pampublikong pondo ang pamumuhunan at mga suweldo

Kasabay ng pagsusuri ni Dissanayake sa 34 na negosyo ang mga planong malaking dagdagan ang paggasta para sa pagpapaunlad. Inaasahang tataas ang paggasta sa kapital mula Rs. 1,330 bilyon noong 2026 tungo sa Rs. 2 trilyon noong 2027. Dagdag itong Rs. 670 bilyon, o humigit-kumulang 50 porsiyento.

Sinabi ng pangulo na popondohan ang mga proyekto ng expressway sa Kurunegala-Galewela, Rambukkana-Galagedara at Kahathuduwa-Ingiriya mula sa lokal na pondo ng Treasury sa halip na sa pangungutang ng dolyar. Plano ring simulan sa 2027 ang proyektong pagpapakuryente sa riles ng Kelani Valley, na tinatayang nagkakahalaga ng Rs. 600 bilyon.

Kahit lokal ang pagpopondo, kakailanganin pa rin ang dayuhang salapi kapag nangangailangan ang mga proyekto ng inaangkat na makinarya, bakal o iba pang materyales. Kaya kailangang pamahalaan ng gobyerno kapwa ang gastos sa konstruksyon sa rupee at ang mga dolyar na kailangan para sa mga inaangkat.

Isa pang tuluy-tuloy na obligasyon ang mga suweldo sa pampublikong sektor. Sinabi ni Dissanayake na magdaragdag ng Rs. 330 bilyon sa taunang singil sa suweldo pagsapit ng 2027, kumpara sa 2024, ang tatlong yugtong pagtaas sa batayang suweldo na inilaan sa Badyet ng 2025. Ipinahiwatig niyang higit na pagbibigyan ng pansin ang mga allowance sa Badyet ng 2028, kung kailan wala nang planong dagdagan ang batayang suweldo.

Sinisi rin ni Dissanayake ang sobrang dami ng kawani sa mas mabababang antas ng pampublikong serbisyo sa mga dating appointment na pampolitika, at nanawagan siya ng mga may kakayahan at kuwalipikadong propesyonal. Tinutugunan naman ng naunang programa ng Treasury para sa pamamahala ang mga kaugnay na usapin sa pamamagitan ng mas mahuhusay na pagtatalaga sa mga lupon, regular na na-audit na mga ulat sa pananalapi at mas mahigpit na kontrol sa pagbili at paggasta sa kapital.

Hindi pa tiyak ang iskedyul ng batas

Sinabi ni Jayantha na maaaring maantala ang panukalang batas para sa mga SOE dahil sa naipong trabaho sa Legal Draftsman's Department. Una itong nilalayong maipasa sa Parlamento sa katapusan ng 2026, ngunit sa binagong pagtataya niya ay maaaring maiharap ito sa 2027. Ang paghaharap ang yugto kung kailan tinatanggap ng Parlamento ang panukalang batas; kailangan naman itong aprubahan ng Parlamento upang maipasa.

Ipinaliwanag ni Jayantha na kailangan munang makakuha ng pahintulot mula sa kagawaran:

"Una, kailangan nating makakuha ng pahintulot mula sa Legal Draftsman's Department; kapag nangyari iyon, maaari man lang nating iharap ito sa Parlamento, at baka sa susunod na taon iyon," aniya.

Umaabot na ngayon sa ilang taon ang programa ng reporma, na pinagsasama ang mga naunang hakbang pinansiyal at ang mga iminungkahing pagbabago sa pagmamay-ari at pamamahala:

• Mayo 2022: Nagsimulang sumalamin sa mga gastos ang presyo ng petrolyo, ayon sa Treasury.
• Agosto 2022 at Pebrero 2023: Iniakma ang presyo ng kuryente upang sumalamin sa mga gastos.
• Setyembre 5, 2023: Inilahad ng Treasury ang mga planong pagbebenta ng mga ari-arian, pagsasaayos ng utang, batas sa pamamahala at isang holding company na pag-aari ng pamahalaan.
• Oktubre 28, 2026: Inilarawan ni Jayantha ang iminungkahing balangkas para sa mga SOE at ang posibleng pagkaantala sa paghaharap ng panukalang batas.
• 2027: Maaaring iharap ito sa Parlamento, kasabay ng mga nakaplanong pagtaas sa paggasta sa kapital at pagsisimula ng pagpapakuryente sa riles ng Kelani Valley.

Para sa mga negosyo, manggagawa at kostumer, ang mga susunod na makabuluhang hakbang ay ang mga probisyon ng panukalang batas at ang mga pasyang susunod para sa bawat institusyon. Itatakda ng mga ito kung gaano kalaking kalayaan sa pamamahala ang ibibigay sa mga negosyo, kung aling mga ari-arian ang magpapalit ng may-ari at kung paano ipagpapatuloy ang mga tungkulin sa serbisyong publiko.

Mahahalagang Punto

• Plano ng Sri Lanka ang pagbebenta, pagsasanib at pagsasaayos muli ng mga piling negosyong pag-aari ng estado, habang pananatilihin ang estratehikong pagmamay-ari sa enerhiya.
• Ayon kay Jayantha, iilan lamang sa 527 na ikinategoriyang entidad ang tunay na komersiyal na negosyo.
• Sinusuri ng komite ng Ministri ng Pananalapi ang pagsasara o pagsasanib ng 34 na negosyo.
• Magbibigay-daan ang iminungkahing batas sa magkakahiwalay na pamamahala, mga kumpanyang may limitadong pananagutan at estrukturang holding company.
• Nagtala ng pinagsamang pagkaluging Rs. 877 bilyon noong 2022 ang lupon ng kuryente at korporasyon ng petrolyo, ayon sa Treasury.
• Maaaring maiharap sa Parlamento sa 2027 ang panukalang batas para sa mga SOE, mas huli kaysa sa unang layuning maipasa ito sa 2026.