Itinataas ng Panukalang Badyet ng Sri Lanka para sa 2027 ang Gastusing Paulit-ulit Habang Bumababâ ang Alokasyon para sa Kapital

Rs 4.99 Trilyong Plano sa Paggasta, Mas Nakatuon sa mga Gastusing Paulit-ulit

Iminumungkahi ng Appropriation Bill ng Sri Lanka para sa 2027 ang gastusin ng pamahalaan na Rs 4,992,773,388,000. Tataas nang humigit-kumulang isang ikalima ang gastusing paulit-ulit, habang bababa ng 5.4 porsiyento ang gastusing kapital. Mas malaking bahagi ng panukalang badyet ang mapupunta sa patuloy na gastusin ng pamahalaan sa halip na sa pamumuhunan sa mga ari-arian at proyektong pangkaunlaran.

Itinatakda ng opisyal na panukalang batas sa alokasyon ang gastusing paulit-ulit sa Rs 3,240.242388 bilyon at gastusing kapital sa Rs 1,752.531 bilyon para sa Enero 1 hanggang Disyembre 31, 2027. Tinatayang 64.9 porsiyento at 35.1 porsiyento ng kabuuan ang mga halagang ito.

Ipinrisinta ni Dr. Anil Jayantha, Ministro ng Paggawa at Pangalawang Ministro ng Pananalapi at Pagpaplano, ang panukalang batas sa Parlamento noong Oktubre 7, 2026. Nakatakdang ihatid sa Nobyembre 12 ang talumpati sa badyet ni Pangulong Anura Kumara Dissanayake, na siya ring may hawak ng portfolio sa pananalapi. Sa talumpating ito sisimulan ang ikalawang pagbasa at ilalahad ang mga panukala ng pamahalaan para sa badyet.

Naglalaan din ang panukalang batas ng limitasyong Rs 3,800 bilyon para sa pangungutang. Kabilang dito ang pangungutang para mapalitan ang mga utang na sasapit na sa takdang bayaran, kaya hindi ito dapat ituring na halagang kailangan para pondohan ang taunang depisit sa badyet.

Mahalaga ang pagkakaibang ito sa buong panukala: hindi nangangahulugang badyet para sa pamumuhunan ang alokasyon ng isang ministeryo, hindi pagtataya sa depisit ang limitasyon sa pangungutang, at hindi pa batas na nag-aapruba sa paggasta ang panukalang batas. Kailangan pa itong pagdebatehan ng Parlamento, suriin ang mga alokasyon sa mga ministeryo, at botohan ang pagpasa.

Kinukumpirma ng pahayag ng pamahalaan tungkol sa unang pagbasa ang eksaktong kabuuang gastusin at tinutukoy ang panukalang batas bilang legal na balangkas para sa paggasta at pangungutang sa 2027.

Mas Malaking Badyet, Mas Kaunting Gastusing Kapital

Iniulat na tataas ang kabuuang gastusin mula humigit-kumulang Rs 4,545 bilyon noong 2026 tungong halos Rs 4,992.8 bilyon sa 2027. Batay sa mga bilang na ito, tinatayang Rs 447.8 bilyon, o 9.9 porsiyento, ang itataas. Tinatayang halaga lamang ang paghahambing dahil ni-round off ang kabuuan para sa 2026.

Sa mas malaking badyet na ito, kabaligtaran ng iniulat na pagtaas ng humigit-kumulang isang ikalima sa gastusing paulit-ulit ang pagbaba ng 5.4 porsiyento sa gastusing kapital. Karaniwang sinasaklaw ng gastusing paulit-ulit ang patuloy na gastusin gaya ng sahod, suplay, pagmementena at mga paglilipat ng pondo. Karaniwang pinopondohan naman ng gastusing kapital ang mga ari-arian at gawaing pangkaunlaran na may pakinabang lampas sa kasalukuyang taon.

Magkakaiba ang layunin ng dalawang kategorya. Makakatulong ang mas malaking pondo para sa paulit-ulit na gastusin sa pagpapatakbo ng mga serbisyong pampubliko, samantalang maaaring gamitin ang pondo para sa kapital sa konstruksyon, kagamitan at iba pang pamumuhunan. Hindi sapat ang alinman sa mga kategoryang ito para matiyak kung bubuti ang isang serbisyo, dahil nakadepende rin ang resulta sa mga bibilhin at kung maisasagawa ang planong paggasta.

Iba ang iniulat na alokasyon para sa kapital sa halagang nasa pormal na presentasyon ng badyet, ngunit walang tinukoy na alternatibong halaga o pagtutugma sa pagitan ng mga bilang. Dahil nakatakda pa sa Nobyembre 12 ang talumpati, hindi rin malinaw kung aling eksaktong presentasyon ang pinaghahambing. Kaya ang Rs 1,752.531 bilyong kabuuang kapital sa panukalang batas ang nakasaad na halaga, sa halip na pinagtugmang kabuuan mula sa mga dokumento ng badyet.

Saan Napupunta ang Pinakamalalaking Alokasyon

Ang Ministri ng Pananalapi, Pagpaplano at Pagpapaunlad ng Ekonomiya ang may pinakamalaking iniulat na alokasyon, na humigit-kumulang Rs 856.8 bilyon. Inilalagay naman ito ng isa pang tala sa Rs 856.9 bilyon. Dapat panatilihin ang maliit na pagkakaibang ito bilang hindi pagtutugma sa mga ulat, sa halip na ituring na iisang eksaktong napagkasunduang halaga.

Mas detalyadong paghahati ang nasa opisyal na talaan sa ilalim ng Head 102, ang Ministro ng Pananalapi, Pagpaplano at Pagpapaunlad ng Ekonomiya. Tumatanggap ang mga gawaing operasyon ng Rs 233.26534 bilyon bilang pondong paulit-ulit at Rs 35.4585 bilyon bilang pondong kapital. Tumatanggap naman ang mga gawaing pangkaunlaran ng Rs 12 milyon para sa paulit-ulit na gastusin at Rs 9.02 bilyon para sa kapital. Tinatayang Rs 277.756 bilyon ang kabuuan ng mga ito, kaya hindi dapat ipagkamali ang Head 102 lamang bilang mas malawak na iniulat na alokasyon sa ministeryo.

Ipinapakita ng iba pang malalaking alokasyon ang laki ng paggasta sa labas ng portfolio ng pananalapi. Tumatanggap ang mga Konsehong Panlalawigan ng Rs 659.95 bilyon sa opisyal na talaan, samantalang tumatanggap ang Ministri ng Pampublikong Administrasyon, mga Konsehong Panlalawigan at Pamahalaang Lokal ng Rs 651 bilyon. Tumatanggap ang Kalusugan at Midyang Pangmadla ng humigit-kumulang Rs 590.5 bilyon, kasunod ang Transportasyon, mga Lansangang-bayan at Kaunlarang Urban sa Rs 500 bilyon.

Tumatanggap ang Depensa ng Rs 458 bilyon, at ang Edukasyon, Mas Mataas na Edukasyon at Bokasyonal na Edukasyon ng Rs 328 bilyon. Iniulat na tatanggap ang Agrikultura, Paghahayupan, Lupa at Irigasyon ng Rs 218 bilyon. Ipinapakita ng mga kabuuang ito ang panukalang pondo, hindi ang aktuwal na nagastos o nasukat na pagbabago sa paghahatid ng serbisyo.

Nangingibabaw ang Transportasyon sa Bahagi para sa Pamumuhunan

Isa ang Ministri ng Transportasyon, mga Lansangang-bayan at Kaunlarang Urban sa may pinakamalinaw na pagkakahati para sa pamumuhunan sa mga alokasyong nakadetalye sa panukalang batas. Sa kabuuang Rs 500 bilyon nito, Rs 432 bilyon ang gastusing kapital at Rs 68 bilyon ang gastusing paulit-ulit.

Kaya 86.4 porsiyento ng alokasyon ng ministeryo ang gastusing kapital. Katumbas din ang Rs 432 bilyon nito ng tinatayang 24.7 porsiyento ng buong Rs 1,752.531 bilyong pondong kapital sa panukalang batas. Dahil dito, halos sangkapat ng panukalang gastusing kapital ng pamahalaan ang nakalaan sa portfolio na ito.

Nililinaw ng konsentrasyong ito kung bakit hindi nangangahulugang pantay-pantay ang bawas sa lahat ng ministeryo ang pagbaba ng pambansang gastusing kapital. Nananatiling malaki ang alokasyon para sa pamumuhunan sa Transportasyon kahit bumababa ang kabuuang gastusing kapital. Hindi ipinapakita ng mga bilang kung aling partikular na proyekto ang itutuloy, ang iskedyul ng konstruksyon ng mga ito, o kung nagbago ang kani-kanilang alokasyon.

Iniulat din na mas malaki ang pondong kapital kaysa sa paulit-ulit na pondo para sa Agrikultura, Enerhiya at Pabahay. Hindi nakasaad dito ang eksaktong kabuuan ng bawat kategorya para sa mga portfolio na ito, kaya hindi makukuwenta ang bahagi ng mga ito para sa pamumuhunan batay sa kaparehong paraan ng Transportasyon.

Dagdag ang Pondo sa Kalusugan at Edukasyon, Ngunit Nangibabaw ang Gastusing Paulit-ulit

Tumatanggap ang Ministri ng Kalusugan at Midyang Pangmadla ng Rs 470.499998 bilyon para sa paulit-ulit na gastusin at Rs 120 bilyon para sa kapital, na may kabuuang humigit-kumulang Rs 590.5 bilyon. Humigit-kumulang 79.7 porsiyento ng alokasyong ito ang gastusing paulit-ulit, at 20.3 porsiyento naman ang gastusing kapital.

Kung ihahambing sa iniulat na Rs 514 bilyong alokasyon sa kalusugan noong 2026, humigit-kumulang Rs 76.5 bilyon ang idinagdag sa panukalang kabuuan, katumbas ng pagtaas na 14.9 porsiyento. Ginagamit sa paghahambing ang naunang iniulat na halaga at ang kabuuang alokasyon ng ministeryo para sa 2027; hindi nito ipinapakita kung magkano sa dagdag ang mapupunta sa isang partikular na ospital, programa o institusyon ng midya.

Tumatanggap ang Edukasyon, Mas Mataas na Edukasyon at Bokasyonal na Edukasyon ng Rs 250 bilyon para sa paulit-ulit na gastusin at Rs 78 bilyon para sa kapital. Mas mataas nang Rs 27 bilyon ang kabuuang Rs 328 bilyon nito kaysa sa iniulat na Rs 301 bilyong alokasyon noong 2026, o pagtaas na humigit-kumulang 9 porsiyento.

Tinatayang 23.8 porsiyento ng alokasyon sa edukasyon ang gastusing kapital. Kaya mas malaki ang panukalang kabuuan para sa kalusugan at edukasyon kaysa sa kani-kanilang iniulat na alokasyon noong 2026, ngunit karamihan ng pondo para sa 2027 ay nakalaan sa patuloy na gastusin. Hindi ipinapakita ng paghahati sa mga kategorya lamang ang bilang ng mga tauhan, pagbili ng kagamitan o pamamahagi ng pondo sa mga institusyon.

Magkahiwalay ang Pondo para sa mga Lalawigan at Pampublikong Administrasyon

Magkahiwalay na nakatala sa panukalang batas ang mga Konsehong Panlalawigan at ang Ministri ng Pampublikong Administrasyon, mga Konsehong Panlalawigan at Pamahalaang Lokal. Tumatanggap ang mga Konsehong Panlalawigan ng Rs 574.95 bilyon para sa paulit-ulit na gastusin at Rs 85 bilyon para sa kapital, na may kabuuang Rs 659.95 bilyon. Tumatanggap naman ang Pampublikong Administrasyon ng Rs 608 bilyon para sa paulit-ulit na gastusin at Rs 43 bilyon para sa kapital, na may kabuuang Rs 651 bilyon.

Umaabot sa Rs 1,310.95 bilyon ang pinagsamang alokasyon ng dalawang ito, o humigit-kumulang 26.3 porsiyento ng kabuuang panukalang gastusin. Malaki ang bahaging nakalaan sa paulit-ulit na gastusin sa kanilang mga badyet: humigit-kumulang 87.1 porsiyento para sa mga Konsehong Panlalawigan at 93.4 porsiyento para sa Pampublikong Administrasyon.

Mahalaga ang magkakahiwalay na tala dahil kabilang sa pangalan ng ministeryo ang mga Konsehong Panlalawigan, ngunit hindi dapat ipalit ang alokasyon nito sa magkakahiwalay na pondo para sa mga lalawigan. Maaaring ipakita ng pagsasama sa mga ito ang laki ng kabuuang pondo, basta malinaw sa mga mambabasa na magkahiwalay pa rin ang mga alokasyon.

Ipinapaliwanag ng gabay ng Parlamento sa proseso ng badyet na inaatasan ng Artikulo 154R ng Konstitusyon ang Komisyon sa Pananalapi na magrekomenda ng pondo para sa mga lalawigan. Isinasaalang-alang sa mga rekomendasyon nito ang populasyon, kita at mga pagkakaiba-iba sa pagitan ng mga lalawigan. Hindi ipinapakita ng kabuuang alokasyon para sa mga lalawigan lamang kung paano isinasalin ang mga pagsasaalang-alang na iyon sa pondo ng bawat lalawigan.

Tumataas ang Pondo sa Seguridad sa Gitna ng mga Alitan sa Lupa

Tumatanggap ang Depensa ng Rs 388 bilyon para sa paulit-ulit na gastusin at Rs 70 bilyon para sa kapital. Mas mataas nang Rs 3 bilyon ang kabuuang Rs 458 bilyon nito kaysa sa iniulat na Rs 455 bilyong alokasyon noong 2026, o pagtaas na humigit-kumulang 0.7 porsiyento. Humigit-kumulang 84.7 porsiyento ng panukalang badyet para sa depensa ang gastusing paulit-ulit.

Iniulat na tumatanggap ang Pampublikong Seguridad at mga Gawaing Parlamentaryo ng Rs 230.5 bilyon. Kapag isinama ito sa Depensa, umaabot sa Rs 688.5 bilyon ang kabuuan, o humigit-kumulang 13.8 porsiyento ng kabuuang panukalang gastusin. Tinatayang 2.1 ulit ito ng alokasyong Rs 328 bilyon para sa edukasyon, bagaman magkaiba ang mga tungkulin ng mga portfolio na ito at kabilang din sa portfolio ng seguridad ang mga gawaing parlamentaryo.

Hindi nagkakasundo ang mga ulat sa paghahambing para sa pampublikong seguridad. Ayon sa isa, tumaas ito mula Rs 193 bilyon tungong Rs 230.5 bilyon, o humigit-kumulang 19.4 porsiyento. Ayon naman sa isa pa, tumaas ito mula Rs 183 bilyon tungong ni-round off na Rs 230 bilyon, o humigit-kumulang 25.7 porsiyento. Dahil magkaiba ang panimulang halaga, hindi matiyak ang iisang antas ng paglago.

Kasabay ng alokasyon para sa depensa ang nagpapatuloy na alitan hinggil sa kontrol ng militar sa mga lupain sa hilaga. Iniulat na sinabi ni Deputy Defense Minister Aruna Jayasekara sa Parlamento noong Hulyo 2026 na permanenteng kukunin, sa halip na isauli, ang 1,661 ektarya sa loob ng High Security Zone ng Valikamam North. Iniulat na linggu-linggong nagprotesta ang mga may-ari ng lupa sa Myliddy sa loob ng 23 sunod-sunod na linggo.

Iniulat ding nagpapatuloy ang pagrerekrut sa militar sa kabila ng pangako ng pamahalaan na babawasan ang laki ng sandatahang lakas. Hindi ipinapakita ng mga kabuuan sa badyet ang mga target sa bilang ng tauhan o tinutukoy ang gastusing may kaugnayan sa pinagtatalunang lupa. Kaya dapat ihiwalay ang mga isyung ito sa mismong ipinapakita ng mga bilang ng alokasyon.

Bakit Hindi Katumbas ng Depisit ang Limitasyon sa Pangungutang

Nakasaad sa panukalang batas na hindi dapat lumampas sa Rs 3,800 bilyon ang natitirang balanse ng pangungutang na pinahihintulutan ng mga probisyon nito anumang oras sa 2027 o sa katapusan ng taon ng pananalaping iyon. Legal na limitasyon ito sa pangungutang na saklaw ng panukalang batas, hindi pahayag na aabot sa Rs 3,800 bilyon ang taunang depisit.

Sinusukat ng depisit ang agwat ng gastusin at kita sa loob ng isang takdang panahon. Maaari ring gamitin ang pangungutang para palitan ang mga utang na sasapit na sa takdang bayaran. Halimbawa, kailangan ng awtoridad na mangutang para makapaglabas ng bagong pautang na pambayad sa lumang pautang, kahit hindi ito katumbas ng dagdag na pondong magagamit sa bagong paggasta.

Pinipigilan ng pagkakaibang ito ang maling pagbasa sa limitasyon bilang depisit o bilang kabuuang utang ng Sri Lanka. Magkaibang tanong ang sinasagot ng probisyon sa pangungutang at ng kabuuang gastusin; hindi sapat ang mga ito, kung magkakahiwalay na titingnan, para matukoy ang kailangang kita o ang pinal na kakulangan sa pagpopondo.

Hindi rin tinutukoy ng mga alokasyon ang buong pakete ng buwis na iaanunsyo ni Dissanayake. Iniulat na Rs 11.2 bilyon ang alokasyon ng Pangulo, kumpara sa Rs 8.2 bilyon noong 2026, bagaman hindi malinaw ang pagkakasabi sa paghahambing. Iniulat namang Rs 1.02 bilyon ang alokasyon ng Punong Ministro, kumpara sa Rs 898 milyon. Hindi nalulutas ng mas maliliit na talaang ito ang mas malawak na mga tanong tungkol sa kita at pagpopondo.

Nakatakda ang mga Botohan sa Nobyembre 20 at Disyembre 14

Itinatakda ng programa ng Parlamento para sa badyet ang pitong araw para sa debate sa ikalawang pagbasa at 19 na araw para sa yugto ng komite. Mula sa pagsasaalang-alang sa mga prinsipyo ng badyet, susundan ito ng pagsusuri sa mga gastusin ng mga ministeryo bago ang pinal na botohan.

• Setyembre 18, 2026: Petsa ng bahagi ng Gazette na naglalaman ng suplemento sa panukalang batas; inilabas ito noong Setyembre 21.
• Oktubre 7, 2026: Inihaharap ni Anil Jayantha ang panukalang batas sa unang pagbasa.
• Nobyembre 12, 2026: Nakatakdang ihatid ni Dissanayake ang talumpati sa badyet.
• Nobyembre 13 hanggang 20, 2026: Pitong takdang araw ng debate; nakatakda ang botohan sa ikalawang pagbasa sa Nobyembre 20, ganap na 6 p.m.
• Nobyembre 21 hanggang Disyembre 14, 2026: Labinsiyam na takdang araw ng debate sa komite; nakatakda ang botohan sa ikatlong pagbasa sa Disyembre 14, ganap na 6 p.m.
• Enero 1, 2027: Simula ng taon ng pananalapi na saklaw ng panukalang batas.

Nakalimbag sa isang tala sa programa ng Parlamento ang Nobyembre 20, 2025 bilang petsa ng botohan sa ikalawang pagbasa. Taong 2026 ang ginagamit sa natitirang iskedyul, at kinukumpirma ng pahayag ng pamahalaan tungkol sa unang pagbasa ang iskedyul para sa Nobyembre 2026. Hindi tugma sa iba pang bahagi ng programa ang nag-iisang talang ito.

Nakatakdang magpulong ang Parlamento nang 9:30 a.m. sa mga debate sa badyet, kabilang ang mga Sabado ngunit hindi ang mga Linggo at pampublikong pista opisyal. Nakalaan ang 11 a.m. hanggang 6 p.m. para sa debate.

Ayon sa prosesong inilalarawan ng Parlamento, unang pagbasa ang paghahain ng panukalang batas, samantalang sinisimulan ng talumpati sa badyet ang ikalawang pagbasa. Kapag naaprubahan sa yugtong iyon, ipapasa ang panukalang batas sa komite ng buong Kapulungan upang masuri ang mga tala ng paggasta. Pinahihintulutan ng pinal na pagpasa, mayroon man o walang mga pagbabago, ang mga alokasyon para sa susunod na taon.

Itinatakda ng gabay ng Parlamento sa ilalim ng Artikulo 148 ng Konstitusyon ang kontrol sa pampublikong pananalapi, at ipinapaliwanag nito sa ilalim ng Artikulo 150 ang awtorisasyong kailangan para maglabas ng pera mula sa Consolidated Fund. Nakasaad din dito na kapag tinanggihan ang Appropriation Bill, mabubuwag ang Gabinete sa ilalim ng Artikulo 48(2). Kaya kapwa tungkol sa awtoridad sa paggasta at sa pagpapatuloy ng pamahalaan ang mga nakatakdang botohan.

Mahahalagang Punto

• Rs 4,992.773388 bilyon ang kabuuang panukalang gastusin para sa 2027.
• Rs 3,240.242388 bilyon ang gastusing paulit-ulit, na tataas nang humigit-kumulang isang ikalima, samantalang bababa ng 5.4 porsiyento ang gastusing kapital tungong Rs 1,752.531 bilyon.
• Tumatanggap ang Transportasyon ng Rs 432 bilyon na pondong kapital, o humigit-kumulang sangkapat ng pambansang alokasyon para sa kapital.
• Iniulat na Rs 688.5 bilyon ang pinagsamang pondo para sa depensa at pampublikong seguridad, o humigit-kumulang 13.8 porsiyento ng panukalang gastusin.
• Kabilang sa limitasyong Rs 3,800 bilyon para sa pangungutang ang muling pagpopondo sa mga utang, at hindi ito ang taunang depisit.
• Nakatakda sa Nobyembre 12, 2026 ang talumpati sa badyet, kasunod ang mga botohan sa Nobyembre 20 at Disyembre 14.
• Kailangan pang pagdebatehan, maaaring baguhin at aprubahan ng Parlamento ang panukalang batas.