Inaprubahan ng Cambodia ang Panukalang Badyet para sa 2027, Tinataya ang 4.8% Paglago at Dagdag na Pondo para sa mga Lokal na Serbisyo

Sinusuportahan ng Gabinete ang pambansang plano sa paggasta na KHR 39.7 trilyon

Inaprubahan ng Konseho ng mga Ministro ng Cambodia ang isang panukalang badyet noong Oktubre 23, 2026, na nagtatakda sa pambansang paggasta sa KHR 39,700 bilyon at nagtaya ng paglago ng ekonomiya na 4.8% sa 2027. Naglalaan din ang plano ng karagdagang pondo sa mga lokal na administrasyon para sa kanilang mga tungkulin sa kalusugan at edukasyon, kaya umabot sa KHR 7,955 bilyon ang nakasaad na pakete ng pondo para sa kanila kapag isinama ang mga kondisyunal na paglilipat ng pondo.

Pinangunahan ni Punong Ministro Hun Manet ang pulong sa Peace Palace sa Phnom Penh. Binubuo ang panukalang Batas sa Pamamahala ng Pananalapi para sa 2027 ng anim na kabanata at 16 na artikulo, at kabilang sa mga prayoridad nito ang pambansang soberanya, integridad ng teritoryo, pagpapatuloy ng mga operasyon ng pamahalaan, kabuhayan ng mamamayan at paglago ng ekonomiya.

Itinatakda ng opisyal na anunsyo ng badyet ng pamahalaan ang pambansang paggasta sa 16.57% ng gross domestic product, o GDP, at 3.2% na mas mataas kaysa sa halagang nakasaad sa Batas sa Pamamahala ng Pananalapi para sa 2026. Sinusukat ng GDP ang halaga ng mga produkto at serbisyong nalilikha sa buong ekonomiya.

Tinatayang aabot sa KHR 32,327 bilyon ang pambansang kita, katumbas ng 13.49% ng GDP at 6.7% na pagtaas mula sa batas para sa 2026. Samakatuwid, inaasahang mas mabilis ang paglago ng kita kaysa sa paggasta sa pambansang antas, bagaman mas mataas pa rin ang nakaplanong paggasta kaysa sa inaasahang matatanggap na kita.

Dahil sa pag-apruba ng Gabinete, papasok na ang panukala sa proseso ng lehislatura. Kailangang pagtibayin ng Pambansang Asamblea ang panukala, repasuhin ito ng Senado, at bigyan ito ng maharlikang paglagda ni Haring Norodom Sihamoni bago ito maging batas. Panukala pa lamang ang mga bilang ng paggasta hanggang makumpleto ang prosesong iyon.

Bakit may dalawang kabuuan ng paggasta

Itinatakda ng anunsyo ng pamahalaan ang pambansang paggasta sa KHR 39,700 bilyon at hiwalay na itinatala ang KHR 5,068 bilyon para sa mga administrasyong nasa lokal na antas. Sa palitang KHR 4,084 sa bawat dolyar ng US, katumbas ng humigit-kumulang US$9.72 bilyon ang pambansang halaga.

Ang mas malawak na halaga ng paggasta na iniuugnay sa anunsyo ng Konseho ng mga Ministro ay KHR 44,768 bilyon, na inilarawang halos 10% na mas mataas kaysa sa 2026. Ito ang kabuuan ng pambansang laang-gugol na KHR 39,700 bilyon at lokal na laang-gugol na KHR 5,068 bilyon. Partikular na pambansang paggasta ang tinutukoy ng nakasaad na 3.2% na pagtaas ng pamahalaan.

Inilalarawan din ng opisyal na anunsyo ang lokal na laang-gugol na KHR 5,068 bilyon bilang 11.9% ng kabuuang paggasta ng estado. Tila iba ang batayang ginamit sa porsiyentong ito kumpara sa kabuuang KHR 44,768 bilyon: mga 11.3% ang resulta kapag hinati ang KHR 5,068 bilyon sa KHR 44,768 bilyon. Hindi ipinaliliwanag sa anunsyo ang pagsasaayos sa pagtutuos na pinagbabatayan ng nakasaad na bahagi.

Para sa mga mambabasang naghahambing ng mga balita tungkol sa badyet, mahalagang panatilihing nakatali sa mga bilang ang kani-kanilang kategorya. Ang KHR 39,700 bilyon ang pambansang plano sa paggasta; ang KHR 5,068 bilyon ang hiwalay na nakatalang lokal na laang-gugol; at ang KHR 7,955 bilyon ang pakete para sa mga lokal na administrasyon kapag isinama ang mga tinukoy na paglilipat ng pondo para sa kalusugan at edukasyon.

Mas mabilis ang paglago ng kita kaysa sa pambansang paggasta

Inaasahan ng Cambodia na aabot sa KHR 32,327 bilyon ang pambansang kita sa 2027, kaya magkakaroon ng agwat na KHR 7,373 bilyon kumpara sa nakaplanong pambansang paggasta na KHR 39,700 bilyon. Katumbas ang dalawang halaga ng 13.49% at 16.57% ng GDP ayon sa pagkakasunod, na may agwat na 3.08 percentage point.

Maaaring pondohan ng pamahalaan ang paggasta sa pamamagitan ng kasalukuyang kita at iba pang mapagkukunan ng pondo. Para lubusang masuri ang pangangailangan sa pondo, kailangang malaman ang detalyadong pagtrato sa pangungutang, mga grant, balanse ng salapi at paglilipat ng pondo sa pagitan ng mga antas ng pamahalaan. Ipinakikita ng pangunahing mga bilang ng kita at paggasta ang laki ng agwat sa pambansang paggasta.

Hiwalay na tinatayang aabot sa KHR 2,819 bilyon ang kita ng mga lokal na administrasyon, katumbas ng 1.18% ng GDP at, ayon sa nakasaad, 8% ng kabuuang kita ng estado. Kung ihahambing sa batayang lokal na laang-gugol na KHR 5,068 bilyon, nag-iiwan ito ng agwat na KHR 2,249 bilyon batay sa pagtutuos.

Ang 6.7% na pagtaas ng target na pambansang kita, kumpara sa 3.2% na paglago ng paggasta, ay nagpapakita ng pagsisikap ng pamahalaang mapanatili ang puwang sa pananalapi ng publiko habang ipinagpapatuloy ang mga serbisyo at tumutugon sa kawalang-katiyakan. Paghahambing ng mga plano sa magkakasunod na batas sa badyet ang dalawang porsiyento, hindi ng aktuwal na nakolekta o nagastos na pera.

Lumalawak ang pondo para sa mga lokal na administrasyon dahil sa mga paglilipat para sa kalusugan at edukasyon

Aabot sa KHR 7,955 bilyon ang matatanggap ng mga lokal na administrasyon kapag isinama ang mga kondisyunal na paglilipat ng pondo para sa mga tungkulin sa kalusugan at edukasyon, ayon sa pamahalaan. Katumbas ang pinalawak na paketeng ito ng 18.7% ng paggasta ng estado at 3.32% ng GDP.

KHR 2,887 bilyon, o humigit-kumulang 57%, ang itinaas nito mula sa batayang laang-gugol na KHR 5,068 bilyon. Iniuugnay ng mga paglilipat na ito ang pondo sa mga partikular na tungkulin sa serbisyong publiko, sa halip na magbigay ng malayang magagamit na halaga na maaaring gastusin ng mga lokal na awtoridad sa anumang layunin.

Saklaw ng pondo para sa kalusugan ang mga tungkuling inilipat sa mga administrasyon ng kabisera at mga lalawigan sa pamamagitan ng kanilang mga kagawaran ng kalusugan. Saklaw naman ng pondo para sa edukasyon ang mga tanggapan ng edukasyon sa mga munisipalidad, distrito at khan, pati ang pamamahala sa edukasyon sa maagang pagkabata, batayang edukasyon at edukasyong nasa labas ng pormal na sistema ng paaralan.

Ayon sa pamahalaan, ililipat kaagad ang kondisyunal na pondo matapos maaprubahan ang batas sa pamamahala ng pananalapi. Para sa mga residente, mahalaga ang lokal na badyet sa pangangasiwa ng mga paaralan at serbisyong pangkalusugan, gayundin sa pang-araw-araw na gawain ng mga lokal na awtoridad.

Ipinahihiwatig ng mga pagtataya sa paglago ang mas mabilis na takbo sa 2027

Tinataya ng pamahalaan ng Cambodia na lalago nang humigit-kumulang 4.0% ang ekonomiya sa 2026, at bibilis sa 4.8% sa 2027. Pagtaas ito ng 0.8 percentage point, na nangangahulugang inaasahang mas mabilis ang paglago ng output ng ekonomiya sa susunod na taon.

Sa mga pagtataya noong Setyembre 2026, inaasahan ng Asian Development Bank na lalago nang 3.9% ang ekonomiya sa 2026 at 4.7% sa 2027. Parehong ipinakikita ng dalawang pagtataya ang pag-angat na 0.8 percentage point sa pagitan ng dalawang taon, at 0.1 percentage point na mas mababa ang mga pagtataya ng bangko kaysa sa pamahalaan sa bawat taon.

Tinataya rin ng bangko na magiging 4.7% ang implasyon sa 2026 at 2.8% sa 2027, na katumbas ng pagbaba ng 1.9 percentage point. Sinusukat ng implasyon kung gaano kabilis tumataas ang mga presyo. Kapag mas mababa ang antas nito, mas mabagal ang pagtaas ng mga presyo, na bahagyang nagpapagaan sa epekto ng pagmahal sa mga badyet ng sambahayan.

Magkakaiba ang epekto ng paglago at implasyon. Inilalarawan ng paglago ang paglawak ng produksyon at aktibidad pang-ekonomiya, samantalang naaapektuhan ng implasyon kung gaano karami ang mabibili ng mga tao gamit ang kanilang pera. Magkasamang inilalarawan ng mga pagtataya ang ekonomiya sa 2027 na naglalabas ng mas maraming produkto habang mas mabagal ang pagtaas ng mga presyo.

Tinatayang tataas ng US$179 ang GDP bawat tao

Inaasahang tataas ang GDP per capita mula humigit-kumulang US$3,098 sa 2026 tungong US$3,277 sa 2027. Pagtaas ito ng US$179, o mga 5.8%, batay sa mga bilang ng pamahalaan.

Hinahati ng GDP per capita ang halaga ng output ng ekonomiya ayon sa dami ng populasyon. Nagbibigay ito ng pangkalahatang sukat ng output ng ekonomiya bawat tao, samantalang higit na tuwirang nakabatay ang pamantayan ng pamumuhay ng isang sambahayan sa kita nito, mga presyo at access sa mga serbisyong pampubliko.

Maaari ring mag-iba ang galaw ng halagang nasa dolyar kumpara sa antas ng paglago ng ekonomiya dahil magkaiba ang pagkukuwenta sa mga panukat na ito. Isinasaalang-alang ng GDP per capita sa kasalukuyang dolyar ng US ang mga presyo, populasyon at pagpapalit ng salapi, samantalang sinusubaybayan naman ng paglago ng ekonomiya ang mga pagbabago sa produksyon matapos isaalang-alang ang pagbabago ng presyo.

Para sa mga sambahayang Cambodian, kaya nakaugnay sa ilang magkakahiwalay na bahagi ng plano ang layunin ng badyet na pangalagaan ang kabuhayan: mas masiglang aktibidad pang-ekonomiya, pagpapatuloy ng mga serbisyong pampubliko at kakayahan ng pamahalaang tumugon kapag lumala ang mga kalagayan.

Sandigan ng pananaw sa paglago ang mga pabrika, serbisyo at pagsasaka

Isa ang industriya sa tatlong pangunahing sandigan ng pagtataya ng pamahalaan sa paglago. Binabanggit sa opisyal na anunsyo ang mga kasuotang yari sa tela, pagmamanupaktura ng mga produktong hindi kasuotan, produksyon ng pagkain at inumin, at pagmamanupaktura ng tabako. Kabilang din sa mga inaasahang magpapasigla sa paglago ang pagluluwas ng sapatos at mga produktong panlakbay.

Inaasahang makikinabang ang mga serbisyo sa pagtanggap ng mga panauhin at serbisyong pangpagkain, pakyawan at pagtitingi, transportasyon at imbakan, teknolohiya ng impormasyon at telekomunikasyon. Pinag-uugnay ng turismo ang ilan sa mga gawaing ito sa pamamagitan ng paggasta sa matutuluyan, pagkain, pamimili at paglalakbay.

Ikatlong pangunahing sandigan ang agrikultura, na kinabibilangan ng pagtatanim ng mga pananim, pag-aalaga ng hayop at pangisdaan ayon sa pananaw ng pamahalaan. Kaya nakasalalay ang pagtataya sa aktibidad ng mga pabrika, serbisyong para sa mamimili at negosyo, at produksyon sa mga kanayunan.

Ipinapaliwanag ng talaan ng mga sektor ng pamahalaan kung saan nito inaasahang magmumula ang paglago, ngunit walang ibinibigay na indibiduwal na antas ng paglago o laang-gugol para sa mga industriyang iyon sa anunsyo. Pagtataya ito para sa buong ekonomiya ang 4.8% na proyeksiyon.

Magkasamang nasa adyenda ang seguridad at mga serbisyong pampubliko

Itinatabi ng panukalang badyet ang pangangalaga sa pambansang soberanya at integridad ng teritoryo sa pagpapatakbo ng mga institusyon ng estado at pagpapanatili ng katatagang panlipunan at pang-ekonomiya. Sinusuportahan din nito ang anim na prayoridad na programa sa patakaran at limang pangunahing hakbang, na tinukoy sa anunsyo ngunit walang nakatalang indibiduwal na halaga ng pondo para sa bawat isa.

Kasabay ng badyet, sinuri ng Gabinete ang mga kalagayang pang-ekonomiya sa unang siyam na buwan ng 2026 at ang mga rebisyon sa Balangkas ng Pananalapi sa Katamtamang Panahon. Kasangkapan ito sa pagpaplano na nag-uugnay sa mga pasya sa kita, paggasta at pagpopondo sa loob ng ilang taon.

Isinaalang-alang din ng mga ministro ang panukalang batas para isara ang badyet ng estado para sa 2025, na nagsasaad kung paano ipinatupad ang badyet sa taong iyon, at ang panukalang batas para aprubahan ang ikalawang protokol na nagsususog sa Kasunduan ng ASEAN sa Kalakalan ng mga Produkto. Saklaw ng pulong ang nakaraang paggasta, kasalukuyang kalagayang pang-ekonomiya, mga plano sa badyet sa hinaharap at mga patakaran sa kalakalan sa rehiyon.

Ang mahahalagang petsa at susunod na hakbang ay:

• 2025: Taon ng badyet na saklaw ng panukalang batas sa pagsasara ng badyet ng estado na tinalakay sa pulong.
• Setyembre 2026: Tinataya ng Asian Development Bank na lalago nang 3.9% ang ekonomiya ng Cambodia sa 2026 at 4.7% sa 2027.
• Oktubre 23, 2026: Pinangunahan ni Hun Manet ang pulong ng Gabinete na nag-apruba sa panukalang badyet para sa 2027.
• Mga susunod na hakbang sa lehislatura: Pagpapatibay ng Pambansang Asamblea, pagsusuri ng Senado at maharlikang paglagda.
• Matapos maaprubahan ang batas sa pamamahala ng pananalapi: Ayon sa pamahalaan, ililipat ang kondisyunal na pondo para sa kalusugan at edukasyon sa mga lokal na administrasyon.

Walang itinakdang iskedyul para sa parlyamento. Tutukuyin ng mga susunod na pasya kung kailan magiging batas ang panukala at kung kailan maaaring simulan ang kaugnay na paglilipat ng pondo para sa mga lokal na serbisyo.

Mahahalagang Punto

• Inaprubahan ng Gabinete ang panukalang badyet para sa 2027 noong Oktubre 23, 2026.
• Nakaplano ang pambansang paggasta sa KHR 39,700 bilyon, na 3.2% na mas mataas kaysa sa batas sa badyet para sa 2026.
• Tinatayang aabot sa KHR 32,327 bilyon ang pambansang kita, na 6.7% na pagtaas.
• Aabot sa KHR 7,955 bilyon ang pondo para sa mga lokal na administrasyon kapag isinama ang mga kondisyunal na paglilipat para sa kalusugan at edukasyon.
• Tinataya ng pamahalaan na lalago nang 4.8% ang ekonomiya sa 2027; 4.7% naman ang pagtataya ng Asian Development Bank.
• Inaasahang tataas ang GDP per capita mula US$3,098 tungong US$3,277.
• Kailangan pa ang pagpapatibay ng Pambansang Asamblea, pagsusuri ng Senado at maharlikang paglagda.