Naglaan ang Cambodia ng Halos $500 Milyon para sa Tulong sa Enerhiya Habang Muling Tumataas ang Presyo ng Gasolina

Papalapit sa $500 milyon ang tulong sa enerhiya habang patuloy na tumataas ang halaga ng gasolina

Nangako ang Cambodia na maglalaan ng halos $500 milyon upang maibsan ang presyo ng gasolina at kuryente, ayon kay Punong Ministro Hun Manet noong Oktubre 7, 2026, habang pinipiga ng tumataas na pandaigdigang gastos sa enerhiya ang mga mamimili at badyet ng estado. Makalipas ang ilang araw, inanunsyo ng Ministry of Commerce ang panibagong pagtaas ng presyo ng regular na gasolina, na nagpapakitang napahina ng interbensiyon ng pamahalaan ang bigat ng pagtaas ng presyo, ngunit hindi ito napigilan.

Mula Oktubre 11 hanggang 21, nagkakahalaga ng 5,350 riel kada litro ang regular na gasolina, mula sa 5,150 riel noong nakaraang panahon ng pagtatakda ng presyo. Kabaligtaran naman ang galaw ng diesel: bumaba ito sa 5,550 riel mula sa 5,650 riel. Ayon sa mga bilang na iniugnay sa ministeryo, ang pinakabagong presyo ng gasolina ay 38.9% na mas mataas kaysa sa antas nito bago nagsimula ang labanan sa Kanlurang Asya noong huling bahagi ng Pebrero, habang 44% namang mas mataas ang diesel.

Ayon kay Hun Manet, napigilan ng pamahalaan ang dagdag na 9% hanggang 10% sa presyo ng gasolina sa pamamagitan ng mga subsidiya at kaluwagan sa buwis. Saklaw ng halos $500 milyon ang mga hakbang para sa gasolina at kuryente, hindi lamang iisang subsidiya sa gasolina. Kabilang dito ang mga bawas sa taripa sa pag-aangkat ng gasolina at tulong sa presyo ng kuryente.

Inilarawan ng punong ministro ang paggastos bilang tugon sa mga suliranin sa kalusugan ng publiko at pananalapi ng mga sambahayan. Sinabi niyang pinopondohan ang mga hakbang mula sa kita ng adwana at buwis, habang pinag-aagawan din ng iba pang pangangailangan, kabilang ang mga epekto ng labanan at pagbaha, ang parehong mga mapagkukunan.

Ganito niya inilarawan ang laki ng interbensiyon sa enerhiya:

Halos $500 milyon na ang kabuuang nagastos natin sa ngayon, para lamang maibsan ang presyo ng gasolina at kuryente para sa mga mamamayan.

Ano ang nagbago sa mga estasyon ng gasolina

Magkahiwalay ang naging galaw ng presyo ng dalawang uri ng gasolina na kapwa masyado nang nagmahal. Tumaas nang 200 riel kada litro ang regular na gasolina mula Oktubre 11 hanggang 21, habang bumaba naman nang 100 riel ang diesel. Iniulat na tumaas nang 3.8% ang presyo ng gasolina at bumaba nang 1.7% ang diesel.

Sa pagbili ng 20 litro, 107,000 riel na ang halaga ng gasolina sa bagong presyo, kumpara sa 103,000 riel sa naunang presyo. Ang gayunding dami ng diesel ay nagkakahalaga ng 111,000 riel, mula sa 113,000 riel. Ipinakikita ng mga kalkulasyong ito ang agarang epekto ng pagbabago ng presyo, nang hindi ipinapalagay kung gaano karaming gasolina ang ginagamit ng isang sambahayan o negosyo.

Bago ang pinakahuling pagbabago, iniulat na 33.7% na mas mataas sa antas bago ang labanan ang presyo ng gasolina na 5,150 riel, habang 46.7% namang mas mataas ang diesel na 5,650 riel. Ipinakikita ng sumunod na mga bilang na 38.9% at 44% na patuloy na tumataas ang presyo ng gasolina, samantalang bahagyang bumaba ang naunang pagtaas sa presyo ng diesel.

Nagkakaiba ang mga ulat sa katumbas na halaga sa dolyar. Ang naunang presyo ng gasolina na 5,150 riel ay katumbas umano ng $1.29 sa isang ulat at $1.27 naman sa isa pa. Sa pinakabagong anunsiyo, iniulat ang presyo ng gasolina sa $1.31 at ng diesel sa $1.36. Mas maaasahang batayan sa paghahambing ng dalawang panahon ng pagtatakda ng presyo ang mga halaga sa riel.

Paano nagpapababa sa bayarin ang mga subsidiya at bawas sa buwis

Pinagsasama ng interbensiyon ng Cambodia ang mga bawas na nakatakda bilang tiyak na halaga kada litro at mga pagbabago sa ilang buwis. May patuloy na bawas na 6.5 sentimo ng US kada litro, na dinagdagan pa ng 1 sentimo nang lumampas sa $90 kada bariles ang pandaigdigang presyo ng gasolina at sa $100 kada bariles naman ang diesel.

Binawasan din ng pamahalaan sa sero ang mga karagdagang buwis sa gasolina at diesel habang tumataas ang pandaigdigang gastos sa enerhiya, transportasyon at seguro. Ibinaba ang espesyal na buwis sa gasolina mula 30% tungong 15%, habang ibinaba naman mula 4% tungong sero ang katumbas na buwis sa diesel.

Ibinaba ang value added tax, isang buwis sa mga benta, mula 10% tungong 4% para sa gasolina at mula 10% tungong sero para sa diesel. Sinasagot ng pamahalaan ang natitirang pasanin sa buwis, na tinatayang katumbas ng 6% para sa gasolina at 10% para sa diesel.

Magkakaibang bahagi ng pagkukuwenta ng presyo ang naaapektuhan ng mga hakbang na ito. Ibinababa ng bawas kada litro ang singil sa isang tiyak na halaga, samantalang binabago naman ng mas mababang antas ng buwis ang buwis na ipinapataw sa kaugnay na halagang binubuwisan. Hindi dapat basta pagsamahin ang mga porsiyento na para bang iisang diskuwento ang mga ito sa huling presyong tingi.

Sinabi rin ni Hun Manet na napigilan ng interbensiyon ang karagdagang pagtaas na 500 hanggang 600 riel kada litro. Kung ilalapat bilang halimbawa sa naunang presyo ng gasolina na 5,150 riel, aabot sa humigit-kumulang 464 hanggang 515 riel ang pagtaas na 9% hanggang 10%. Sa naunang presyo ng diesel na 5,650 riel, aabot naman ito sa humigit-kumulang 509 hanggang 565 riel. Sa kabuuan, tumutugma ang mga kalkulasyong ito sa paglalarawan niya sa tulong na naibigay.

Tinatantiya ng bilang na ito kung magkano sana ang presyo ayon sa pamahalaan kung walang tulong. Hindi nito ibig sabihing tuluyang naiwasan ng mga mamimili ang pagtaas, gaya ng ipinakikita ng mga pagbabago sa presyo mula Pebrero.

Dagdag na pasanin ang lumalaking bayarin sa pag-aangkat

Ayon sa mga bilang na iniugnay sa General Department of Customs and Excise, gumastos ang Cambodia ng $3.38 bilyon sa pag-aangkat ng mga mineral fuel, langis at kaugnay na produkto mula Enero hanggang Agosto 2026, kumpara sa $2.41 bilyon sa kaparehong panahon noong nakaraang taon.

Katumbas ito ng pagtaas na $970 milyon, o humigit-kumulang 40.2%, na tugma sa iniulat na 40% na paglago. Mas malawak ang kategoryang ito kaysa gasolina at diesel. Kabilang din dito ang mga produktong distilado, mga bituminous na sangkap at mga mineral wax, kaya hindi dapat ituring na gastos lamang ito sa gasolinang ibinebenta sa mga estasyon.

Halaga ng mga inangkat ang sinusukat ng mga bilang, hindi ang pisikal na dami ng mga ito. Samakatuwid, hindi nito matutukoy kung gaano kalaki sa pagtaas ang dulot ng mas mataas na presyo at kung gaano kalaki ang nagmula sa pagbabago sa dami ng binili.

Lubos na umaasa ang Cambodia sa inaangkat na petrolyo at diesel, habang hindi pa napakikinabangan ang mga reserba nito ng langis sa laot. Dahil dito, lantad sa pandaigdigang presyo at gastos sa pagdadala ng mga produkto sa bansa ang lokal na bayarin sa gasolina. Maaaring pababain ng mga subsidiya ang halagang binabayaran ng mga mamimili, ngunit hindi nito inaalis ang batayang gastos sa pag-aangkat.

Bakit kailangan din ng tulong sa kuryente

Kabilang sa halos $500 milyon ang kuryente dahil lantad pa rin sa presyo ng fossil fuel ang bahagi ng suplay ng kuryente ng Cambodia. Ayon kay Hun Manet, umaasa sa karbon at mabigat na langis ang mahigit 30% ng kapasidad ng lokal na produksyon ng kuryente, kaya bulnerable sa pagbabago ng presyo sa mga pamilihang ito ang gastos sa produksiyon.

Nagbibigay ng kaunting panangga sa mga pagbabago sa pandaigdigang presyo ng langis ang enerhiyang hidroelektriko at iba pang nababagong pinagkukunan. Ayon sa mga bilang na iniugnay sa Ministry of Mines and Energy, umabot sa 63.23% ng nalikhang kuryente noong 2025 ang nababagong enerhiya. Nagmula sa enerhiyang hidroelektriko ang 34.25%, sa solar ang 28.05% at sa biomass ang 0.92%. Umabot sa 63.22% ang kabuuan ng mga nakalistang bahagi, na mas mababa nang 0.01 puntos porsiyento sa iniulat na kabuuan.

Magkaibang bagay ang sinusukat ng kapasidad at produksyon. Ang kapasidad ay tumutukoy sa dami ng kuryenteng kayang likhain ng mga kagamitan sa ilalim ng itinakdang mga kondisyon; ang produksyon naman ay ang kuryenteng aktuwal na nalikha sa loob ng isang panahon. Kaya hindi dapat ituring na magkakatugmang bahagi ng iisang kalkulasyon ang mga bilang para sa kapasidad na umaasa sa fossil fuel at sa produksiyon mula sa nababagong enerhiya.

Target ng ministeryo na itaas sa hindi bababa sa 70% ang bahagi ng nababagong enerhiya pagsapit ng 2030. Batay sa iniulat na 63.23% noong 2025, kailangan itong tumaas nang hindi bababa sa 6.77 puntos porsiyento upang maabot ang target.

Mababawasan ng mas malaking bahagi ng nababagong enerhiya ang epekto ng presyo ng inaangkat na gasolina sa bahagi ng suplay ng kuryente. Ngunit hindi nito mag-isa maaalis ang pag-asa ng Cambodia sa inaangkat na gasolina at diesel para sa transportasyon, o ang pangangailangang pamahalaan ang gastos sa mga planta ng kuryenteng patuloy na nagsusunog ng karbon at mabigat na langis.

Ramdam ang bigat sa transportasyon, pagkain at gastusin ng mga sambahayan

Hindi lamang mga motorista ang apektado ng pagtaas ng presyo. Gastos ang gasolina sa paghahatid ng mga produkto at pagpapatakbo ng mga negosyo, habang nakaaapekto naman sa produksiyon ang presyo ng kuryente. Layunin ng tulong ng pamahalaan na limitahan ang epekto ng mga gastusing ito sa kakayahang bumili ng mga sambahayan at sa mga gastos ng negosyo.

Ayon kay Thong Mengdavid, pangalawang direktor ng China-Asean Studies Centre sa Cambodia University of Technology and Science, nakaaapekto sa logistik at pagmamanupaktura ang pagtaas ng gastos sa enerhiya. Tinukoy niyang partikular na bulnerable ang pagkain at mga produktong agrikultural:

Dulot ng biglaang pagtaas na ito ang implasyon sa loob ng bansa at paghina ng kakayahang bumili ng mga mamimili, at pinakamatinding tinatamaan ang pagkain at mga produktong agrikultural,

Inilalarawan ng kanyang pagtatasa ang mas malawak na epekto sa ekonomiya, ngunit walang kasamang antas ng implasyon o nasukat na pagbabago sa presyo ng pagkain. Ipinakikita ng mga bilang sa presyo ng gasolina ang laki ng pagtaas sa estasyon; hindi nito itinatakda kung eksaktong magkano ang naipasa sa presyo ng iba pang produkto.

Mahalaga ang pagkakaibang ito sa pagtaya sa bisa ng interbensiyon. Maaaring maibsan ang pagtaas ng gastos sa transportasyon at produksiyon kung mapananatiling mas mababa sa posibleng marating nito ang presyo ng gasolina, kahit mas mataas pa rin ang bayarin ng mga mamimili kaysa bago nagsimula ang labanan.

Maraming pangangailangan ang sabay-sabay na pinopondohan mula sa badyet

Ayon kay Hun Manet, pinangangasiwaan ng Cambodia ang mga epekto ng krisis sa Gitnang Silangan kasabay ng mga sigalot sa hangganan at pagbaha. Kailangan din ang kita mula sa adwana at buwis na ginagamit para sa tulong sa enerhiya sa iba pang gastusin ng pamahalaan, kabilang ang pagkukumpuni ng mga nasirang imprastraktura.

Sinabi niyang nagdagdag sa mga gastusin ang mga hindi inaasahang gastos dulot ng labanan, at inilarawan ang matinding pagbaha na sumira sa mga kalsada at pumutol sa mga pambansang ruta. Binanggit sa kanyang salaysay ang pagbaha noong nagaganap ang mga negosasyon tungkol sa badyet para sa 2026, ngunit walang ibinigay na eksaktong petsa o hiwalay na halaga para sa pagkukumpuni.

May mga limitasyon din ang kabuuang halos $500 milyon bilang sukatan ng gastos sa pananalapi ng pamahalaan. Hindi tinukoy ang petsa kung kailan nagsimula ang naipong paggastos, at walang ibinigay na paghahati-hati sa pagitan ng mga subsidiya sa kuryente, tulong sa gasolina at mga bawas sa buwis. Parehong nakaaapekto sa pananalapi ng publiko ang tuwirang paggastos at kita na hindi nakolekta dahil sa kaluwagan sa buwis, ngunit magkaibang kategorya ang mga ito sa accounting.

Sinabi ng punong ministro na hindi kasama sa bilang para sa enerhiya ang gastos sa pagtugon sa iba pang suliranin. Kaya tumutukoy ito sa isang larangan ng interbensiyon ng pamahalaan, hindi sa kabuuang halaga ng magkakasabay na krisis.

Ano ang kumpirmado at ano ang susunod

Nagkakaiba ang mga ulat tungkol sa lugar kung saan nagbigay ng pahayag si Hun Manet. Ayon sa isa, dumalo siya sa pagdiriwang ng ika-80 anibersaryo ng University of Health Science sa Phnom Penh noong umaga ng Miyerkules, Oktubre 7. Inilarawan naman ng isa pang ulat ang seremonya ng pagtatapos ng University of Health Sciences, habang sa hiwalay na ulat ay sa lalawigan ng Battambang ginanap ang seremonya ng pagtatapos. Hindi pinagtitibay ng mga paglalarawang ito ang iisang napagkasunduang lugar o okasyon.

Mas tiyak ang pagkakasunod-sunod ng mga pangunahing pangyayari:

• Huling bahagi ng Pebrero 2026: Naging batayan sa pagtaya sa kasunod na pagtaas ng presyo ng gasolina ang pagsisimula ng labanan sa Kanlurang Asya.
• Enero hanggang Agosto 2026: Umabot sa $3.38 bilyon ang pag-aangkat ng mga mineral fuel, langis at kaugnay na produkto, mula sa $2.41 bilyon noong nakaraang taon.
• Oktubre 7, 2026: Sinabi ni Hun Manet na naglaan na ng halos $500 milyon upang maibsan ang presyo ng gasolina at kuryente.
• Oktubre 11 hanggang 21, 2026: Itinakda sa 5,350 riel kada litro ang presyo ng regular na gasolina at sa 5,550 riel naman ang diesel.
• 2030: Target ng Ministry of Mines and Energy na umabot sa hindi bababa sa 70% ang bahagi ng nababagong enerhiya sa suplay ng kuryente.

Ayon kay Hun Manet, mananatili ang mga subsidiya habang mataas ang presyo sa pandaigdigang pamilihan ng gasolina. Walang itinakdang petsa ng pagtatapos, batayan ng presyo para bawiin ang mas malawak na pakete ng tulong, o pinakamataas na limitasyon sa kabuuang paggastos. Sumasaklaw ang mga inihayag na presyong tingi sa Oktubre 11 hanggang 21; hindi pa naibibigay ang mga presyo pagkaraan ng panahong ito.

Sa pagtutuon sa 2027, nanawagan ang punong ministro na maghanda sa mga susunod pang hindi kanais-nais na pangyayari. Maingat niyang inilarawan ang paghahandang ito:

Umaasa tayong hindi mangyayari ang pinakamasama, ngunit kailangan nating maghanda nang maaga.

Sa ngayon, sinasagot ng Cambodia mula sa badyet ang bahagi ng bigat ng pagtaas ng presyo ng enerhiya, habang malaki pa rin ang itinaas ng mga bayarin ng mga mamimili. Nakadepende ang magiging karagdagang gastos sa tulong sa kalagayan ng mga pandaigdigang pamilihan at sa tagal ng mga hakbang, na wala pang tiyak na katapusan.

Mahahalagang Punto

• Ayon kay Hun Manet, naglaan na ng halos $500 milyon para sa tulong sa gasolina at kuryente, kabilang ang mga subsidiya at bawas sa buwis.
• Mula Oktubre 11 hanggang 21, tataas sa 5,350 riel kada litro ang presyo ng gasolina habang bababa sa 5,550 riel ang diesel.
• Nananatiling 38.9% at 44% na mas mataas ang presyo ng gasolina at diesel kaysa sa kani-kanilang antas bago nagsimula ang labanan noong huling bahagi ng Pebrero.
• Umabot sa $3.38 bilyon ang pag-aangkat ng gasolina at mga kaugnay na produkto mula Enero hanggang Agosto 2026, kumpara sa $2.41 bilyon noong nakaraang taon.
• Ayon sa iniulat na bilang, nagmula sa nababagong enerhiya ang 63.23% ng nalikhang kuryente noong 2025, at target itong itaas sa hindi bababa sa 70% pagsapit ng 2030.
• Wala pang inihahayag na petsa ng pagtatapos para sa tulong sa enerhiya, at wala ring inilalathalang paghahati-hati sa halos $500 milyon ayon sa mga pangunahing bahagi nito.