Patuloy na Nagsisikap ang mga Nakaligtas sa Seksuwal na Karahasan Noong Digmaan sa Nepal na Makilala at Makakuha ng Tulong Medikal

Hadlang sa mga nakaligtas ang kawalan ng kard ng pagkakakilanlan para makakuha ng paggamot

Nagtungo si Geeta, 45, mula sa Dang sa kanlurang Nepal, sa tanggapan ng administrasyong distrito upang humingi ng rekomendasyon para sa libreng paggamot sa ilalim ng isang programa ng lalawigan ng Lumbini. Hiniling ng mga opisyal na patunayan niyang biktima siya ng tunggalian. Wala siyang kard ng pagkakakilanlan bilang biktima at wala rin siya sa opisyal na listahan, kaya umuwi siyang wala ang dokumentong kailangan niya.

Ayon kay Geeta, ginahasa siya ng mga pulis na naghahanap sa kanyang asawa, na nagtago noong maoistang insureksiyon, bandang 2002 o 2003. 17 araw pa lamang ang nakalipas mula nang manganak siya. Inilarawan niya ang matagalang pinsala sa kanyang matris at ang mga taong itinago niya ang panggagahasa bago tuluyang sinabi ito sa kanyang asawa.

Nakatulong ang suporta ng kanyang asawa para makapagsalita siya tungkol sa nangyari. Humigit-kumulang isang dekada matapos magsimula ang proseso ng kapayapaan, isinumite niya ang kanyang pangalan sa lokal na komite para sa kapayapaan. Kalaunan, humingi siya ng tulong sa mga tanggapan ng munisipalidad, distrito at ward, sa pag-asang makakuha ng paggamot at pagkilala.

Ganito inilarawan ni Geeta ang naging tugon sa kanyang mga pagsisikap:

Maraming lugar na akong pinuntahan para humingi ng katarungan bilang biktima ng digmaan. Humingi ako ng paggamot para sa aking matris. Ang natanggap ko lang kapalit nito ay kahihiyan.

Inilalantad ng karanasan niya ang isang puwang sa pagtugon ng Nepal sa armadong tunggalian noong 1996–2006: humingi ng tulong ang mga nakaligtas sa seksuwal na karahasan sa mga institusyong may mga kategorya ng tulong at rekord na madalas ay hindi sila isinama. Mahalaga ang pagkilala sa praktikal na paraan. Kung walang kinikilalang dokumentong nagpapatunay sa kanilang katayuan, maaaring mahirapan ang mga nakaligtas na makakuha ng paggamot kahit may itinatag na programa ang pamahalaan para sa mga biktima ng tunggalian.

Idinokumento ng isang opisyal na pagsusuri ang pagbubukod na ito noong Disyembre 2010. Tinukoy rin ng isang sumunod na briefing ng institusyon ang parehong problema noong 2018. Ipinakikita ng mga salaysay ng mga nakaligtas sa Lumbini kung paanong maaaring tumagal nang maraming taon ang mga epekto nito, kasabay ng mga pinsalang hindi nagamot at paulit-ulit na paghingi sa kanila na patunayang kwalipikado sila.

Habang naghihintay ang mga nakaligtas, nakatanggap ng tulong ang ibang biktima

Ayon kay Harimaya mula sa silangang Rukum, ginahasa siya ng tatlong pulis sa isang gubat habang nagpapastol siya ng mga kambing noong 2004 o 2005. 17 taong gulang siya noon. Itinago niya ang nangyari at ilang taon bago niya naunawaang biktima rin siya ng tunggalian at may karapatang humingi ng tulong.

Nagsumite kalaunan si Harimaya ng reklamo sa Truth and Reconciliation Commission. Nakatanggap ng tulong at paggamot ang ibang taga-nayon na nasugatan o nagkaroon ng kapansanan noong digmaan. Naghintay siya, saka naglakbay patungo sa komisyon sa Kathmandu matapos siyang ituro roon ng mga opisyal ng distrito.

Ayon kay Harimaya, tinanong niya ang mga kawani ng komisyon kung bakit may mga biktimang nakatanggap ng ayuda at mayroon namang hindi. Sinabi nilang wala silang magagawa, at umalis siyang umiiyak. Sinabi niyang hindi na siya bumalik upang humingi ng katarungan.

Nagkaloob ang Nepal ng tulong sa ilang kategorya ng mga biktima ng tunggalian, sa magkakaibang yugto. Sa kalaunan, nakatanggap ng NPR 1 milyon ang mga pamilya ng mga pinaslang o nawawala, samantalang nakatanggap naman ng paggamot o sustento ang ilang nasugatan at nagkaroon ng kapansanan. Inilarawan ng mga nakaligtas sa seksuwal na karahasan na hindi sila isinama sa maihahambing na suporta.

Ayon kay Maina Karki, dating mambabatas at tagapangulo ng Conflict Victims Common Platform, nagsimula ang pagkabigo sa opisyal na pagkilala:

Hindi sila itinuring na mga opisyal na biktima ng digmaan. Kaya hindi isinama sa pansamantalang ayuda at proseso ng katarungan ang mga nakaligtas sa seksuwal na karahasan. Malaking pagkakamali ito ng estado.

Idinokumento ang pagbubukod noong 2010

Sinuri ng International Organization for Migration at ng Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights ang Interim Relief and Rehabilitation Programme ng Nepal sa kanilang pagma-map at pagsusuri ng mga kakulangan noong Disyembre 2010. Natuklasan nilang hindi kabilang sa mga kategoryang tumatanggap ng tulong ang mga biktima ng tortyur at seksuwal na karahasan.

Mahigit US$28 milyon na ang naipamahagi ng programa, na pinamamahalaan ng Ministry of Peace and Reconstruction mula pa noong 2008, pagsapit ng petsa ng pagsusuri. Kabilang sa mga benepisyo nito ang bayad na NPR 100,000 sa mga pamilya ng mga pinaslang o nawawala, mga iskolarship na mula NPR 10,000 hanggang NPR 16,000, bayad-reembolso para sa pagpapagamot ng mga pinsalang dulot ng tunggalian at bayad na hanggang NPR 200,000 para sa mga taong may kapansanan.

Inilalarawan ng mga bilang na iyon ang mas naunang yugto ng tulong kumpara sa sumunod na bayad na NPR 1 milyon sa mga pamilyang namatayan. Ipinakikita ng mga ito na lumawak ang ayuda sa paglipas ng panahon habang patuloy na hindi naisama ang mga nakaligtas sa seksuwal na karahasan.

Natuklasan din sa pagsusuri na kakaunti ang ebidensiyang isinasaalang-alang sa disenyo o paghahatid ng programa ang mga natatanging kalagayan ng kababaihan. Limitado ang konsultasyon sa mga biktima, kababaihan at bulnerableng grupo. Namamahagi ng pera, ngunit hindi saklaw ng mga kategoryang ginamit sa pamamahagi ang ilang anyo ng pinsalang dulot ng digmaan.

Bakit naging dagdag na pasanin ang pagpapatunay ng katayuang biktima

Pangunahing tanggapan ang mga tanggapan ng administrasyong distrito para sa mga paghahabol ng ayuda, ngunit natuklasan sa pagsusuri noong 2010 na hindi pare-pareho ang mga form, malabo ang mga kinakailangan sa dokumentasyon at magkakaiba ang mga gawain sa bawat distrito. Ipinamahagi sa mga lokal na komite, punong opisyal ng distrito, ministeryo at iba pang institusyon ang mga responsibilidad.

Maaaring magpasya ang mga punong opisyal ng distrito kung aling mga lokal na lupon ang lalahok sa pangangalap ng mga paghahabol. Maaari ring magpasya ang mga lokal na komite at opisyal ng distrito kung aling mga aplikasyon ang ipoproseso. Inilarawan sa pagsusuri ang isang prosesong lubhang namumulitika, kung saan hindi ginagarantiyahan ng mga alituntunin o opisyal na tagubilin ang pakikilahok ng mga biktima.

Nagdagdag pa ng mga hadlang ang dokumentasyong medikal. Kinakailangan sa mga alituntunin ang mga resibo mula sa mga institusyong pangkalusugan ng pamahalaan o komunidad. Maaaring hindi maisama ang mga nagpagamot sa pribadong pasilidad o sa labas ng Nepal dahil hindi tumutugon sa mga kinakailangang iyon ang kanilang mga rekord.

Sinabi sa pagsusuri na maaari pa ring isumite noon ang mga indibidwal na paghahabol sa mga tanggapan ng administrasyong distrito o kinauukulang ahensiya. Natuklasan din nitong walang maayos na database ang ministeryo ng kalusugan na nagtatala sa mga nasugatang nakatanggap ng benepisyo, at hindi malinaw kung paano ibinabahagi ang impormasyong iyon sa ministeryo ng kapayapaan.

Kaayon ng problemang ito sa administrasyon ang hindi matagumpay na paghahanap ni Geeta ng rekomendasyon: hinihingan ng pagkilala ang taong naghahanap ng pangangalaga, samantalang kailangan niyang magpalipat-lipat sa mga tanggapan at maghanap sa mga rekord na maaaring hindi siya naisama kailanman para makilala.

May rehistro, ngunit maraming nakaligtas ang wala rito

Muling sinuri ng International Center for Transitional Justice ang mga hadlang na ito sa briefing nito noong Pebrero 2018, Paghahangad ng Katotohanan, Katarungan at Lunas. Sinabi nitong hindi nakalahok sa pansamantalang programa ng ayuda ang mga biktima ng seksuwal na karahasan at tortyur, at hinahadlangan ng kabiguan ng pamahalaan na magtakda ng paraan upang mapatunayan ang katayuang biktima ang pagkuha nila ng tulong.

Bumuo ang isang task force ng ministeryo ng rehistro ng mga tumatanggap ng ayuda sa pagitan ng 2008 at 2012. Inirekomenda ng ICTJ na palawakin ang rehistrong ito upang maisama ang mga taong dating hindi naisama, gamit ang impormasyong nakalap ng dalawang komisyon para sa transitional justice at pagtutugma nito sa mga umiiral na rekord ng ayuda.

Iginiit ng mga kinatawan ng Conflict Victims Common Platform na dapat responsibilidad ng ahensiyang nagbibigay ng serbisyo o benepisyo ang pagkumpirma sa katayuan ng isang tao bilang biktima. Ililipat nito ang gawaing administratibo sa institusyong may hawak o nakaaakses sa mga rekord, sa halip na paulit-ulit na obligahing magtipon ng mga patunay ang mga nakaligtas.

Humiling ang mga babaeng lumahok sa mga workshop ng ICTJ ng pangangalagang pangkalusugan, mga dokumento ng pagkakakilanlan bilang biktima, edukasyon, tulong sa trabaho at pagkilala sa publiko. Natuklasan din ng ICTJ na hindi ibinahagi sa paraang madaling saliksikin ang mga rekord na naisumite na para sa ayuda, kaya kinailangang magsumite muli ng dokumentasyon ang mga tao sa mga komisyon at lokal na tanggapan.

Ipinakikita ng programa sa paggamot ng Lumbini ang praktikal na puwang

Nagbibigay ang Lumbini sa mga kwalipikadong taong nasugatan noong tunggalian ng libreng paggamot na nagkakahalaga ng hanggang NPR 50,000 bawat taon. Sinabi ni Suresh Chandra Acharya, undersecretary sa ministeryo ng lalawigan na nangangasiwa sa mga usaping panloob at batas, na nakakuha ng paggamot ang mga pasyenteng nasugatan sa tunggalian sa pamamagitan ng mga tanggapan ng administrasyong distrito at ng ministeryo ng lalawigan.

Para kay Geeta, natigil ang pagkuha ng tulong sa yugto ng paghingi ng rekomendasyon. Ipinakikita ng kanyang salaysay kung bakit hindi sapat ang badyet para sa pangangalagang pangkalusugan kung nakasalalay ang pagiging kwalipikado sa isang listahan o dokumentong wala sa kanya.

Nagtala ang dating lokal na komite para sa kapayapaan ng Rolpa ng 946 pagkamatay, 33 pagkawala at 505 taong nasugatan o nagkaroon ng kapansanan. Nagsumite sa komisyon ng humigit-kumulang 225 reklamo ng seksuwal na karahasan mula sa distrito. Sinabi ng mamamahayag na si Dinesh Subedi, na nagsasaliksik sa mga karanasan ng mga nakaligtas sa seksuwal na karahasan noong tunggalian, na mahigit 200 katao mula sa Rolpa ang hayagang nagsumite ng aplikasyon.

Ayon kay Subedi, nakatanggap ng tulong ang mga biktima mula sa ibang kategorya sa pamamagitan ng komisyon, lalawigan o lokal na mga programa, samantalang hindi nakatanggap ng maihahambing na ayuda ang mga nakaligtas sa seksuwal na karahasan. Sumasalamin ang bilang ng mga reklamo sa mga naglakas-loob na magsalita; nanatiling tahimik ang iba dahil sa dungis at takot.

Sinabi ni Man Dhakal, dating miyembro ng Truth and Reconciliation Commission, na may ilang kaso ng seksuwal na karahasan na iniakyat ng komisyon sa Ministry of Finance para sa pansamantalang ayuda. Hindi ipinatupad ang mga rekomendasyong iyon. Tinutukoy ng kanyang salaysay ang isa pang puntong natigil ang proseso: kahit ang rekomendasyon mula sa komisyon ay hindi nangangahulugang makakakuha agad ng tulong.

Katahimikan, pinsala at ang kapalit ng pagsasalita

Inilarawan ni Geeta ang ilang taong pamumuhay nang may mga pinsala sa kanyang mga sangkap sa reproduksiyon. Ikinuwento ni Harimaya ang tagal bago niya nagawang kilalanin ang sarili niyang karanasan bilang pagkabiktima sa tunggalian. Ipinakikita ng kanilang mga salaysay kung bakit maaaring matagal nang naganap ang karahasan bago ito iulat.

Sa gabay nito sa pagkuha ng reparasyon, tinukoy ng REDRESS ang hiya, panlipunang pagbubukod at pagtatakwil ng mga kamag-anak o komunidad bilang mga hadlang sa pagsasampa ng reklamo at paghiling ng lunas sa Nepal. Nakabatay ito sa isang pag-aaral sa Nepal noong 2021 ng Global Survivors Fund, ICTJ, Nagarik Aawaz at Conflict Victim Women National Network.

Inilarawan sa briefing ng ICTJ noong 2018 ang matinding pinsalang pisikal at sikolohikal na dinaranas ng mga babae, na kung minsan ay kasabay ng pagtatakwil sa kanila ng kanilang mga pamilya at komunidad. Iminungkahi nito ang sapat na bilang ng mga kawani na babae upang makapili ang mga nakaligtas na makipag-usap sa isang babae, pagsasanay para sa mga tauhan ng komisyon at pakikilahok ng kababaihan sa pagdidisenyo ng mga hakbang sa katarungan.

Para sa mga nakaligtas, nakaaapekto ang mga kaayusang ito sa kanilang pasiyang lumapit sa isang tanggapan. Makapagdudulot ng sapat na kapanatagan ang isang kumpidensiyal at magalang na proseso upang mailarawan ng isang tao ang panggagahasa at makahingi ng paggamot nang hindi na inilalantad sa publiko ang isang karanasang masakit na nga.

Inilalarawan ng mga internasyonal na pasya kung ano ang dapat saklawin ng lunas

Ang reparasyon ay mga hakbang upang tugunan ang pinsalang dulot ng paglabag sa mga karapatan. Maaaring kabilang dito ang kabayaran, pangangalagang pangkalusugan, suportang sikolohikal, pagkilala at mga hakbang upang maiwasang maulit ang paglabag. Nagbibigay naman ng tulong ang pansamantalang ayuda habang nakabinbin pa ang mas malawak na proseso ng katarungan o reparasyon.

Inilalarawan ng REDRESS ang dalawang kaso sa Nepal na dininig ng United Nations Human Rights Committee na nagpapakita ng iba't ibang hakbang na maaaring ipatupad. Sa kasong Purna Maya v. Nepal, na pinagpasiyahan noong Hunyo 23, 2017, napagpasiyahan ng komite na gumamit ang sandatahang lakas ng Nepal ng seksuwal na karahasan bilang tortyur at nabigo ang mga awtoridad na mag-imbestiga, panagutin ang mga salarin at magkaloob ng reparasyon.

Inaresto si Purna Maya noong Nobyembre 2004 at paulit-ulit na ginahasa at inabuso sa iba pang paraan habang nakadetine sa militar. Hinarang ang mga pagsisikap na usigin ang mga salarin, kabilang ang pagtakda ng palugit sa paghahain ng reklamo ng panggagahasa. Nagkaloob ang Advocacy Forum Nepal ng tulong medikal at sikososyal bago ihain ang kanyang reklamo sa internasyonal na lupon.

Sa kasong RR, KR and SR v. Nepal, na pinagpasiyahan noong Mayo 20, 2022, tinalakay ng komite ang panggagahasa at pagpatay sa isang 16-anyos na babae noong 2004. Nagsampa ng reklamo sa pulisya ang kanyang pamilya kinabukasan, ngunit hindi nag-imbestiga ang mga pulis. Itinatag ng National Human Rights Commission ng Nepal noong 2005 na pinatay siya ng mga puwersang panseguridad, at iniutos ng Korte Suprema ang agarang imbestigasyon noong 2009.

Nanawagan ang komite na mag-imbestiga at magsagawa ng pag-uusig, magkaloob ng sapat na kabayaran, libre at medikal at sikolohikal na rehabilitasyon, pampublikong paghingi ng tawad at mga hakbang upang gunitain si RR. Nanawagan din ito ng mga reporma sa batas, kabilang ang pag-aalis sa takdang panahon para sa paghahain ng mga reklamo ng panggagahasa. Tinutukoy ng REDRESS ang mahihinang kaayusan sa loob ng bansa para ipatupad ang mga internasyonal na pasya at kawalan ng pampulitikang paninindigan bilang patuloy na mga hadlang.

Mahabang proseso, agarang pangangailangan

Nagbunga ang proseso ng kapayapaan at katarungan sa Nepal ng mga kasunduan, batas, talaan ng mga reklamo at internasyonal na pasya sa loob ng maraming taon. Kabilang sa mga pangunahing pangyayaring may kaugnayan sa pagkuha ng ayuda ng mga nakaligtas ang:

• 1996–2006: Armadong tunggalian sa pagitan ng pamahalaan at mga maoistang rebelde.
• Nobyembre 21, 2006: Tinapos ng Comprehensive Peace Agreement ang tunggalian at nangako ang mga panig na susunod sila sa proseso ng kapayapaan.
• 2008: Sinimulan ng pamahalaan ang pagkakaloob ng tulong sa pamamagitan ng Interim Relief and Rehabilitation Programme.
• Disyembre 2010: Idinokumento ng IOM at OHCHR ang hindi pagsama sa mga kategorya ng ayuda sa mga biktima ng seksuwal na karahasan at tortyur.
• 2014: Pinagtibay ng Nepal ang batas na nagtatatag ng balangkas para sa mga komisyon nito sa katotohanan at pagkawala.
• 2017 at 2022: Naglabas ang UN Human Rights Committee ng mga pasya sa mga kaso ni Purna Maya at ni RR.
• 2018: Inirekomenda ng ICTJ na palawakin ang rehistro ng ayuda at pagandahin ang pagpapatunay ng katayuang biktima.

Konkreto pa rin ang agarang pangangailangan ng mga nakaligtas: paggamot sa mga pisikal na pinsala, pangangalagang sikolohikal, suportang pinansiyal at pagkilalang magbibigay-daan sa kanilang paggamit ng mga serbisyo. Walang ibinigay na petsa kina Geeta o Harimaya kung kailan darating ang tulong.

Tinutukoy ng mga rekomendasyon ng mga institusyon ang mga praktikal na hakbang na maaaring isagawa kasabay ng mga imbestigasyon: isama sa mga talaan ng benepisyo ang mga nakaligtas na hindi naisama, panagutin ang mga ahensiya sa pagpapatunay ng katayuan, ligtas na magbahagi ng impormasyon at isali ang kababaihan sa mga pagpapasiya tungkol sa mga serbisyo. Tinutugunan ng mga hakbang na ito ang mga hadlang sa mga tanggapan ng distrito at sa mga pambansang pagsusuri.

Ayon kay Geeta, dahil sa mga taong ginugol niya sa paghahanap ng tulong, ayaw na niyang lumapit pa sa ibang tanggapan. Para sa kanya, kabilang sa kapalit ng pagkaantala ang pinsalang hindi nagamot at pagkawala ng tiwala na mag-iiba ang sagot kung muli siyang hihingi ng tulong.

Mahahalagang Punto

• Inilarawan ng mga nakaligtas sa seksuwal na karahasan sa kanlurang Nepal na pinagkaitan sila ng pagkilala, tulong medikal at ayuda sa kabila ng paghingi nila ng tulong sa mga opisyal na tanggapan.
• Idinokumento ng IOM at OHCHR noong Disyembre 2010 na hindi sila isinama sa mga kategorya ng pansamantalang ayuda.
• Inirekomenda ng ICTJ na palawakin ang umiiral na rehistro ng mga biktima at panagutin ang mga tagapagbigay ng serbisyo sa pagpapatunay ng katayuan.
• Nagkakaloob ang Lumbini ng paggamot na nagkakahalaga ng hanggang NPR 50,000 kada taon sa mga kwalipikadong pasyenteng nasugatan sa tunggalian, ngunit maaaring humadlang sa pagkuha nito ang mga kinakailangan sa dokumentasyon.
• Nanawagan sa mga pasya ng UN Human Rights Committee ng imbestigasyon, kabayaran, rehabilitasyon at iba pang hakbang upang tugunan ang seksuwal na karahasan noong digmaan.