Inalis sa rehistro ng Malaysia ang Perikatan Nasional habang sinusubok ng halalan sa Melaka ang mga alyansa ng oposisyon

Nawalan ng rehistro ang isang koalisyon bago ang mahalagang botohan

Kanselado ng Registrar of Societies ng Malaysia ang rehistro ng Perikatan Nasional noong Oktubre 20, 2026, kasunod ng reklamo ng Bersatu na hindi ito isinama sa isang pulong ng mga pinuno ng koalisyon. Dalawang araw bago ang nakatakdang pagdinig sa High Court at 11 araw bago ang paghahain ng mga kandidato para sa halalan sa estado ng Melaka nang ilabas ang desisyon.

Ayon sa registrar, hindi napabulaanan ng tugon ng PN noong Oktubre 12 sa abisong inilabas noong Setyembre 22 ang mga batayan para kanselahin ang rehistro, ni nakapagbigay ito ng sapat na dahilan upang manatiling rehistrado ang koalisyon. Kumilos ito alinsunod sa Subparagraph 13(1)(c)(iv) ng Societies Act 1966.

Sinabi ng secretary-general ng PN na si Takiyuddin Hassan na hahamonin ng koalisyon ang desisyon at hihiling ng suspensiyon, isang utos ng korte na pansamantalang pumipigil sa pagpapatupad nito. Samantala, kailangang agad magpasya ang mga kaalyado nito tungkol sa mga kandidato, hatian ng mga puwesto at sagisag ng halalan na makikita ng mga botante sa kanilang balota.

Sinabi ng pangulo ng PAS na si Abdul Hadi Awang na sasabak ang kanyang partido sa Melaka kasama ng mga partidong kaalyado nito sa PN at maghahanda ng magkasanib na hamon sa korte. Isinisi naman ng Bersatu, na naghain ng reklamong nagpasimula sa proseso ng regulasyon, ang kinalabasan sa pamunuan ng koalisyon sa ilalim ng PAS.

Higit pa sa papeles ang saklaw ng alitan. Nagbigay ang PN ng iisang identidad sa mga partidong magkakaiba ang kalakasan at mga botante. Dahil sa pagkawala nito, kailangan nilang makipagkasundo kung paano magtutulungan habang papalapit ang halalan, samantalang pinag-iisipan ng PAS kung kaya nitong pagkaisahin ang kampanya ng oposisyon gamit ang sarili nitong organisasyon at sagisag.

Ano ang nagtulak sa desisyon ng registrar?

Naghain ang Bersatu ng opisyal na reklamo noong Agosto 11, at iginiit na pinagkaitan ito ng karapatang dumalo, magsalita at bumoto sa pulong ng Supreme Council ng PN noong Hulyo 16. Nagbangon din ang reklamo ng mga tanong tungkol sa katayuan ng pagiging kasapi ng Bersatu sa koalisyon.

Sinabi ng secretary-general ng Bersatu na si Mohamed Azmin Ali na nilabag ng pagbubukod ang Clause 7.1 ng konstitusyon ng PN. Ikinatwiran din niyang humarap ang partido sa mga banta at pamimilit upang alisin ito bilang lehitimong kasaping partido.

Pagkaraan nito, naglabas ang registrar ng abiso sa ilalim ng Subsection 13(2) ng Societies Act, na nagbigay sa PN ng pagkakataong magpaliwanag at magsumite ng mga pahayag. Matapos pag-aralan ang tugon at mga kalakip na dokumento, nagpasya ang kagawaran na makatuwiran ang pagkansela.

Ganito isinaad ng Registrar of Societies ang desisyon nito:

Kaugnay nito, nagpasya ang Registrar of Societies na kanselahin ang rehistro ng PN sa ilalim ng subparagraph 13(1)(c)(iv) ng Societies Act 1966.

Sinabi ng kagawaran na kailangang sumunod ang mga rehistradong organisasyon kapwa sa Batas at sa sarili nilang mga konstitusyon. Sinabi rin nitong magpapatuloy nang mahigpit, patas at alinsunod sa batas ang mga gawain nito sa regulasyon at pagpapatupad.

Sinabi ni Azmin na susuriin ng Bersatu ang buong desisyon at tatalakayin ang mga susunod na hakbang sa pulong ng supreme council nito. Inilarawan niya ang reklamo bilang pagsisikap na matiyak ang pananagutan sa pamamahala ng PN. Kabaligtaran naman ang pagtatasa ni Abdul Hadi: aniya, sinunod ng administrasyon ng PN ang konstitusyon nito at matibay pa rin ang ugnayan ng mga kasaping partido, maliban sa isang partidong dumistansiya.

Paano umabot sa puntong ito ang alitan

Nagkasabay ang prosesong administratibo at mga paglilitis sa korte hinggil sa naunang pagsuspinde sa mga aktibidad ng PN. Mahalaga ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari dahil iginigiit ng PN na dapat naghintay ang registrar sa nakatakdang pagdinig sa korte bago kanselahin ang rehistro nito.

• Hulyo 16: Idinaos ng PN ang pulong ng Supreme Council na sinasabi ng Bersatu na hindi ito pinayagang daluhan.
• Agosto 11: Naghain ang Bersatu ng opisyal na reklamo sa registrar.
• Setyembre 22: Naglabas ang registrar ng abisong humihingi ng paliwanag mula sa PN. Sinabi ni Takiyuddin na sinuspinde ang mga aktibidad ng PN kinabukasan.
• Oktubre 12: Isinumite ng PN ang tugon nito.
• Oktubre 13: Pinahintulutan ng High Court ng Kuala Lumpur ang pagsusuri ng hudikatura sa pagsuspinde, tinanggihan ang pansamantalang suspensiyon at itinakda ang pagdinig na lalahukan ng magkabilang panig.
• Oktubre 20: Kinansela ng registrar ang rehistro ng PN.
• Oktubre 22: Nakatakdang dinggin ng High Court ang aplikasyon para sa suspensiyon; plano ng PN na iharap ang hamon nito sa pagkansela.
• Oktubre 31: Nakatakdang maganap ang paghahain ng mga kandidato para sa halalan sa Melaka, kasunod ang maagang pagboto sa Nobyembre 10 at botohan sa Nobyembre 14.

Pinahintulutan ni Justice Azizan Md Arshad ang pagsusuri ng hudikatura. Sa prosesong ito, maaaring suriin ng korte kung kumilos nang naaayon sa batas ang isang pampublikong awtoridad. Iba ang layunin ng suspensiyon: pansamantala nitong ihihinto ang isang utos habang sinusuri ng korte ang alitan.

Bakit hinahamon ng PN ang tiyempo

Sinabi ni Takiyuddin na natanggap niya sa email ang utos ng pagkansela noong umaga ng Oktubre 20. Kinuwestiyon niya kung bakit kumilos ang registrar bago ang pagdinig sa Oktubre 22 at inakusahan ang pamahalaan ng pang-aabuso sa kapangyarihan at pagkilos nang may masamang hangarin.

Inilahad ng secretary-general ng PN ang planong legal na tugon ng koalisyon:

Hahamonin namin ang bisa ng utos ng pagbawi at hihiling ng suspensiyon sa pagpapatupad nito at sa lahat ng epekto nito habang hinihintay ang pasya ng korte.

Sinabi ni Takiyuddin na hindi sinagot ang nakasulat na kahilingang ipinadala noong Oktubre 14, na humihiling sa registrar na huwag nang gumawa ng hakbang hanggang sa pagdinig. Sinabi rin niyang inilalarawan ng mga pahayag ng Attorney General's Chambers noong Oktubre 19 ang pag-aalis sa rehistro bilang nagpapatuloy na proseso, nang walang pahiwatig na susunod kinabukasan ang isang desisyon.

Pinuna rin ni Abdul Hadi ang pagkansela bilang pangunguna sa desisyon ng korte at paghihigpit sa mga demokratikong karapatan. Ayon sa pahayag ng registrar, hindi nasagot ng mga paliwanag ng PN ang mga batayan para kanselahin ang rehistro.

Inilarawan din ni Takiyuddin ang proseso ng apelang administratibo sa ilalim ng Societies Act. Binanggit niya ang Sections 18 at 8 at sinabing kailangang ihain ang apela sa loob ng 30 araw. Maaari umanong panindigan, tanggihan o baguhin ng Home Minister ang desisyon ng registrar, at pinal ang pasya ng ministro sa prosesong iyon.

Wala pang inilalabas na resulta ng pagdinig noong Oktubre 22 o pinal na pagpili ng sagisag sa halalan sa mga pahayag na inilabas kasabay ng pagkansela. Makaaapekto ang mga pasyang iyon sa paghahanda ng mga partido bago ang paghahain ng mga kandidato.

Ano ang magbabago para sa mga kandidato at halal na kinatawan?

Inaalis ng pagkakatanggal sa rehistro ng PN ang pormal na plataporma ng koalisyon kung saan pinag-uugnay ng mga partido nito ang estratehiya sa halalan, mga mapagkukunan at negosasyon sa mga puwesto. Ang agarang hamon ay palitan ang iisang estrukturang ito ng mga kasunduang maaaring sundin ng mga kandidato at manggagawa sa kampanya.

Hindi awtomatikong nawawalan ng puwesto ang mga MP na nahalal sa ilalim ng banner ng PN dahil lamang inalis sa rehistro ang koalisyon. Nananatili silang kasapi ng kani-kanilang partido, gaya ng PAS o Bersatu. Magkahiwalay na usapin ang katayuan sa parlamento ng mga kinatawang iyon at ang rehistro ng koalisyong payong.

Sinabi ng political analyst na si G. Manimaran na maaari pa ring magtulungan nang di-pormal ang mga partido sa halip na agad magtatag ng isa pang rehistradong koalisyon. Kailangan pa rin nilang pagpasiyahan kung aling mga puwesto ang sasabakan ng bawat partido at kung aling mga sagisag ang gagamitin ng kanilang mga kandidato.

Binanggit ni Takiyuddin ang PAS, Wawasan, Gerakan, Malaysian Indian People's Party at Pejuang bilang mga partidong maaaring tumalakay sa mga kaayusan para sa Melaka. Hindi isinama sa listahan niya ang Bersatu, na nagpapakita ng lalim ng hidwaan tungkol sa pamunuan at kasapian ng koalisyon.

Tinukoy ni Takiyuddin ang pangkalahatang halalan noong 2018, nang gamitin ng mga partido ng Pakatan Harapan ang sagisag ng PKR, bilang halimbawa ng mga partidong nangangampanya sa ilalim ng logo ng isang kaalyado. Kakailanganin ng mga partidong naghahanda para sa Melaka na magkasundo upang magkaroon ng katulad na kaayusan.

Bakit naging pangunahing manlalaro ang PAS

Nasa PAS ang organisasyong pinakamadaling magagamit upang suportahan ang kapalit na kaayusan para sa halalan. Inilarawan ni Lau Zhe Wei, assistant professor sa International Islamic University Malaysia, ang partido bilang pangunahing pinagmumulan ng suporta sa halalan at pagpapakilos sa mga grassroots ng PN.

Ipinaliwanag ni Lau kung bakit maaaring magsilbing praktikal na pansalo ang logo nito:

Nananatili ang PAS bilang pangunahing pinagmumulan ng suporta sa halalan at pagpapakilos sa mga grassroots ng koalisyon, kaya praktikal na alternatibo para sa iba pang kasaping partido ang sagisag nito.

Sinabi ni Lau na maaaring alternatibo ang sagisag ng Wawasan sa mga lugar kung saan maaaring hindi gaanong kaakit-akit ang sagisag ng PAS, bagaman kakailanganing makilala muna ito ng mga botante. Nagdudulot ito ng praktikal na pagpili sa kampanya sa pagitan ng isang pamilyar na sagisag at ng isa na maaaring mas angkop sa partikular na nasasakupan.

Sinabi ni Mazlan Ali, political analyst sa Universiti Teknologi Malaysia, na dahil sa malakas na grassroots network at tapat na suporta ng PAS sa hilaga at silangang baybaying mga estado, mas kaya nitong sumabak nang mag-isa. Ikinatwiran niyang higit na umaasa ang Bersatu sa nagkakaisang prente ng oposisyon at sa matatag nang identidad ng PN.

Itinuro naman ni Azmi Hassan, analyst ng Akademi Nusantara, ang ibang panganib: mas malawak ang apela ng tatak ng PN sa ilang botanteng hindi Malay kaysa sa sariling sagisag ng PAS. Maaaring gawing mas simple ng paggamit sa logo ng PAS ang organisasyon, pero mas mahirap nitong maabot ang mga botanteng nasa labas ng tradisyonal na base ng partido.

Sinabi ni Mohammad Tawfik Yaakub, analyst sa Universiti Malaya, na nagdulot ng kawalang-katiyakan ang pagkakatanggal sa rehistro tungkol sa estruktura ng kampanya, iisang identidad at kakayahang gumana bilang koalisyon. Aniya, maaari pa ring mag-ugnayan ang mga partidong gumagamit ng magkakahiwalay na sagisag kung mabilis silang magkasundo.

Alitan tungkol sa ambag, pera at kapangyarihan

May kinalaman din sa kung paano dapat paghati-hatian ng mga kasaping partido ang kapangyarihan ang pagpuna ng Bersatu sa PAS. Kinuwestiyon ng associate chief nito na si R. Sri Sanjeevan ang mga pahayag na nagbibigay-katwiran umano sa pagliit ng papel ng ibang partido ang buwanang ambag na RM43,000 ng PAS.

Binanggit ni Sanjeevan ang mga nadagdag na puwesto ng PAS sa parlamento bilang patunay na nakinabang ang partido sa pakikipagtulungan. Nanalo ang PAS ng 18 puwesto sa parlamento noong ika-14 na pangkalahatang halalan at 43 noong ika-15, nang sumabak ito sa loob ng PN sa pamumuno ng dating punong ministro na si Muhyiddin Yassin.

Dagdag na 25 puwesto ang mga bilang na iyon, kaya mahigit doble ang kabuuang nakuha ng PAS kumpara sa dati. Ginamit ni Sanjeevan ang paghahambing upang igiit na dapat kilalanin ang iba pang kaalyado ng koalisyon sa pagtulong sa PAS na makamit ang resultang iyon.

Sinabi niyang kinansela ang rehistro ng PN wala pang walong buwan matapos pumalit si Ahmad Samsuri Mokhtar sa pamumuno nito. Binanggit din niya bilang pangunahing hinaing ang hindi pagsama sa Bersatu sa mga paglilitis ng Supreme Council.

Isinisi ni Azmin sa PAS ang hindi nito pagkakapagtatag ng pagsunod sa batas sa mga paliwanag at ebidensiyang isinumite sa registrar. Iginiit naman ni Abdul Hadi na maayos na pinamahalaan ang PN. Ipinakikita ng magkasalungat nilang paninindigan kung bakit hindi malulutas ng simpleng pagpili ng bagong sagisag sa halalan ang mas malawak na alitan tungkol sa kapangyarihan.

Susubukin din ang suporta ng mas maliliit na partido

Mas matinding susubukin ang kakayahan ng Gerakan at MIPP na makahikayat ng mga boto nang wala ang iisang identidad ng PN. Sinabi ng political analyst na si Anbumani Balan na inaasahang magpapalawak ang dalawang partido sa apela ng koalisyon sa mga botanteng hindi Malay, ngunit walang nakuha ni isa sa kanila na puwesto sa mga kamakailang halalan sa Johor at Negeri Sembilan.

Iisa ang halal na kinatawan ng Gerakan: si Wong Chia Zhen, assemblyman ng Kulim sa Kedah. Limang puwesto ang nilahukan ng MIPP sa unang pagsabak nito sa halalan sa Johor, ngunit natalo ito sa lahat at na-forfeit ang deposito ng bawat kandidato. Ang deposito ng kandidato ay perang inilalagak upang makalahok sa halalan at maaari itong mawala kung napakaliit ng bahaging makuha ng kandidato sa mga boto.

Sinabi ni Anbumani na dapat maging batayan ng pagtatasa sa lakas ng mga partido ang resulta ng halalan:

Panahon na upang hatulan ang katotohanang pampolitika batay sa realidad ng mga boto, hindi sa mga pananaw, retorika o posisyon sa isang koalisyon.

Itinuturo rin ng karanasan ng Pejuang ang pag-asa nito sa pakikipagtulungan. Sinabi ng pangulo nito na si Mukhriz Mahathir na dalawang beses nag-apply ang partido bago tanggapin ng PN ang kasapian nito. Aniya, hindi makasusulong nang mag-isa ang Pejuang at nangangailangan ito ng koalisyon.

Nagpatakbo ang Pejuang ng kandidato sa Johor sa pamamagitan ng pakikipagtulungan sa PN at nakipagtulungan sa mga kaalyado nito sa Negeri Sembilan nang hindi sumasabak sa halalan. Sinabi ni Mukhriz na balak nitong sumabak sa Melaka, hindi ito humihingi ng malaking bahagi ng mga puwesto at handa itong tanggapin ang pasya ng pamunuan ng koalisyon tungkol sa hatian.

Susubukin ng Melaka ang mga posibleng bagong alyansa

Kaunti na lamang ang panahong natitira sa mga partido upang lutasin ang kanilang mga di-pagkakasundo bago ang halalan sa Melaka sa Nobyembre 14. Gagawing kongkreto ng paghahain ng mga kandidato sa Oktubre 31 ang mga negosasyon tungkol sa mga sagisag at nasasakupan.

Sinabi ni Liew Wui Chern, analyst sa Universiti Tunku Abdul Rahman, na maaaring subukan ng PAS na panatilihin ang PN, higit na tipunin sa paligid nito ang mga natitirang partido o lumapit sa Umno at Barisan Nasional. Tinukoy rin niya ang mas makitid na kasunduang elektoral ng PAS at Umno bilang posibilidad kung mahirap makamit ang mas malawak na pagtutulungan.

Sinabi ng Barisan Nasional at PAS na pinag-uusapan nila ang pagtutulungan sa Melaka. Lalampas sa umiiral na mga pagkakahanay sa politika sa antas pederal ang ganitong kaayusan: bahagi ang Barisan ng pamahalaan ni Punong Ministro Anwar Ibrahim kasama ng Pakatan Harapan, samantalang nasa oposisyon ang PAS.

Sinabi ni Liew na maaaring magresulta sa magkakapatong na kandidatura ang hindi malinaw na hatian ng mga puwesto at magkakatunggaling sagisag. Naglalaban din ang PAS at Bersatu para sa magkakatulad na botante sa ilang nasasakupan, kaya maaaring magastos ang magkahiwalay nilang kampanya habang tumatakbo rin ang mga kandidato ng Barisan at Pakatan Harapan.

Ganito ipinaliwanag ni Liew ang praktikal na panganib sa kampanya:

Hindi lamang pagkakahati ng mga boto ang mas malaking panganib kundi pagkalito ng mga botante.

Ipaaalam ng napagkasunduang listahan ng mga kandidato sa mga manggagawa sa kampanya kung sino ang dapat suportahan at magbibigay sa mga botante ng pare-parehong senyas tungkol sa mga partidong nagtutulungan. Kung wala nito, maaaring direktang lumitaw sa balota ang panloob na negosasyon ng oposisyon.

Itinanggi ng secretary-general ng PKR na si Fuziah Salleh na may papel ang kanyang partido sa desisyon ng registrar, matapos igiit ni Mukhriz na PKR ang nagrekomenda ng pagkansela. Ibinahagi ni Mukhriz ang mga slide na aniya'y ipinrisinta sa 2026 National Congress ng PKR sa Melaka noong Agosto.

Sinabi ni Fuziah na hindi kailanman ipinrisinta ang mga slide at tinawag niyang mapanirang-puri ang paratang. Hiniling niya ang pagbawi sa pahayag at paghingi ng tawad, at sinabing ang reklamong nagtulak sa pagkilos ng registrar ay tungkol sa mga kasaping partido mismo ng PN.

Ganito ipinahayag ni Fuziah ang kanyang paninindigan sa isang post sa Facebook:

Dahil dito, hinihiling ko kay Mukhriz na bawiin ang paratang at humingi ng tawad sa PKR. Hindi lisensiya ang pagkakaiba sa politika upang magpakalat ng mga mapanirang-puring paratang.

Kasabay na ngayon ng mga akusasyong pampolitika ang dalawang agarang gawain: ang hamon ng PN sa pagkilos ng registrar at ang pagsisikap ng mga partido na bumuo ng maisasagawang kampanya sa Melaka. Ang pagdinig sa korte sa Oktubre 22 at ang takdang paghahain ng mga kandidato sa Oktubre 31 ang mga susunod na nakatakdang pagkakataong masusubok sa praktika ang mga pagsisikap na ito.

Mahahalagang Punto

• Kinansela ng Registrar of Societies ang rehistro ng PN noong Oktubre 20, 2026, matapos tanggihan ang paliwanag nito.
• Sumunod ang proseso sa reklamo ng Bersatu tungkol sa pagbubukod dito sa pulong ng mga pinuno noong Hulyo 16 at sa katayuan nito bilang kasapi.
• Plano ng PN na hamunin ang pagkansela at humiling ng suspensiyon; nakatakda ang pagdinig sa High Court sa Oktubre 22.
• Posibleng magsilbing kapalit na sagisag sa halalan ang sagisag ng PAS habang pinag-uusapan ng mga partido ang mga kandidato at hatian ng mga puwesto.
• Hindi awtomatikong inaalis sa parlamento ng pagkakatanggal sa rehistro ang mga MP na nahalal sa ilalim ng banner ng PN.
• Sa Oktubre 31 ang paghahain ng mga kandidato sa Melaka, sa Nobyembre 10 ang maagang pagboto at sa Nobyembre 14 ang botohan.
• Itinatanggi ng PKR na may kinalaman ito sa desisyon at hiniling nitong bawiin ni Mukhriz ang kanyang paratang.