Papalitan ng Bangladesh ang Dhaka–Gazipur BRT ng Anim na Lane Matapos Gumastos ng Tk28.11 Bilyon

Ginagawang proyekto ng highway ang koridor ng bus

Nagpasya ang gobyerno ng Bangladesh na gibain ang mga istasyon at pangharang sa mga lane sa 20.5 kilometrong koridor ng Dhaka–Gazipur Bus Rapid Transit at gawin itong highway na may tatlong lane sa bawat direksiyon. Humigit-kumulang Tk28.11 bilyon na ang nagastos, ngunit hindi pa rin binubuksan ang dedikadong serbisyo ng bus na siyang dahilan ng pagtatayo ng imprastraktura.

Inaprubahan ng gabinete ang pagbabago sa pulong nito noong Oktubre 18, na pinamunuan ni Punong Ministro Tarique Rahman. Inatasan ng liham noong Oktubre 19 mula sa Road Transport and Highways Division ang mga kinauukulang ahensiya na simulan ang pagpapatupad ng desisyon, kabilang ang pagpapalapad sa dalawang overpass mula dalawang lane tungo sa apat.

Plano rin ng gobyerno na buwagin ang Dhaka Bus Rapid Transit PLC, ang kumpanyang itinatag upang magpatakbo ng serbisyo, at ilipat ang mga gawain nito sa Roads and Highways Department. Kailangang makipag-usap sa mga katuwang sa pagpapaunlad at lutasin ang mga usaping legal at kontraktuwal bago ito pormal na maisara.

Binabago ng desisyon ang layunin ng koridor mula Shibbari sa Gazipur hanggang Hazrat Shahjalal International Airport sa Dhaka. Sa halip na maglaan ng espasyo sa kalsada para sa mga bus na maghahatid ng mga pasahero lampas sa mga nakapilang sasakyan, nais ng gobyerno na buksan ang espasyong iyon sa pangkalahatang trapiko.

Magkakaiba ang pananaw ng mga dalubhasa sa transportasyon. Inirekomenda ng pangkat ng pagsusuri mula sa Bangladesh University of Engineering and Technology na gamitin ang imprastraktura bilang pinahusay na highway, dahil sa mga kahinaan sa disenyo at limitadong silbi nito bilang koridor ng bus. Nais naman ng Bangladesh Institute of Planners at mga organisasyong sibiko sa Gazipur na tapusin ang proyekto ng bus, at iginiit na masasayang ang pera ng bayan kapag giniba ito at mawawalan ng serbisyo ang mga komyuter matapos nilang tiisin ang maraming taon ng konstruksyon.

Mga iniutos ng gobyerno

Inilatag sa kautusan noong Oktubre 19, na nilagdaan ni Taslima Ahmed Poly, Deputy Secretary ng Road Transport and Highways Division, ang mga pisikal na pagbabago at administratibong hakbang. Aalisin ang mga istasyon at harang na naghihiwalay sa mga lane ng bus, habang palalawakin ang dalawang makikitid na overpass.

Kailangang magsumite ang mga ahensiya ng paunang ulat sa progreso sa loob ng 15 araw at magbigay ng mga susunod na ulat pagsapit ng ikatlong araw ng bawat buwan hanggang makumpleto ang pagpapatupad. Mga takdang panahon ito para sa pag-uulat. Wala pang inihayag na petsa kung kailan matatapos ang pagpapalit sa highway, at wala ring isiniwalat na inaprubahang badyet para rito.

Hindi pa umaabot sa lahat ng lokal na tanggapan ang pagpapatupad nang maging publiko ang desisyon. Sinabi ni Tanvir Ahmed, Executive Engineer ng Gazipur Roads Division, na hindi pa nakatatanggap ng pormal na liham ang kanyang tanggapan at kikilos ito alinsunod sa mga matatanggap na tagubilin.

Hindi binanggit ni Cabinet Secretary Nasimul Gani ang desisyon tungkol sa BRT sa briefing matapos ang pulong noong Oktubre 18. Inilahad naman sa nakasulat na kautusan na inilabas kinabukasan ang planong pagsasara at pagpapalit sa highway.

Paano umabot sa ganitong kalagayan ang proyektong inaprubahan noong 2012

Inaprubahan ng Executive Committee of the National Economic Council, na kilala bilang ECNEC, ang proyekto noong Nobyembre 2012. Dapat sanang matapos ang konstruksyon pagsapit ng Disyembre 2016 upang makapagsimulang bumiyahe ang mga espesyal na bus noong 2017. Sa halip, noong 2018 pa nagsimula ang malawakang konstruksyon.

Naantala ang progreso dahil sa pagkuha ng lupa, mga pagbabago sa disenyo at paglilipat ng mga linya ng utilidad. Kabilang sa proyekto ang mga hiwalay na lane ng bus, mga istasyon, matataas na bahagi ng kalsada, ang tulay sa Tongi at isang depot, na nangailangan ng pagtutulungan ng ilang ahensiya sa kahabaan ng abalang highway.

• Nobyembre 2012: Inaprubahan ng ECNEC ang proyektong BRT sa pagitan ng paliparan at Gazipur.
• Disyembre 2016: Lumipas ang orihinal na takdang panahon ng konstruksyon nang hindi ito natatapos.
• 2018: Nagsimula ang malawakang konstruksyon sa koridor.
• Disyembre 31, 2024: Natapos ang pinakahuling inaprubahang panahon ng pagpapatupad ng proyekto.
• Hulyo 27, 2025: Tinanggihan ng ECNEC ang panukalang itaas ang badyet sa humigit-kumulang Tk65.98 bilyon at palawigin ang pagkumpleto hanggang Disyembre 2029.
• Oktubre 18 at 19: Pinili ng gabinete na gawing pangkalahatang highway ang koridor, at sinundan ito ng nakasulat na mga tagubilin sa pagpapatupad.

Matapos tanggihan ang rebisyon noong 2025, inatasan ng ECNEC ang mga opisyal na suriin ang mga alternatibong paggamit at tukuyin kung sino ang mananagot sa mga pagkakamali sa pagpaplano at disenyo. Noong Oktubre 2025, nagpasya rin ang pansamantalang gobyerno na huwag ilunsad ang serbisyo ng BRT, dahil sa dagdag na panahon at pondong kakailanganin.

Nagastos na pera, lumaking badyet at panibagong bayarin

Ayon sa mga bilang ng gastusin ng proyekto, umabot sa Tk28.1062 bilyon ang nagastos hanggang sa katapusan ng taong pinansiyal na 2025–26, na karaniwang niro-round sa Tk28.11 bilyon. Lumaki ang inaprubahang badyet mula sa humigit-kumulang Tk20.4 bilyon sa simula tungo sa Tk42.6832 bilyon, mahigit doble ng orihinal na halaga.

Itataas sana ng tinanggihang rebisyon ang badyet sa humigit-kumulang Tk65.98 bilyon, o mga 3.2 ulit ng paunang alokasyon. Katumbas ng humigit-kumulang 66 porsiyento ng inaprubahang badyet na Tk42.6832 bilyon ang aktuwal na nagastos na Tk28.1062 bilyon. Magkakaiba ang inilalarawan ng nagastos nang pera, ng inaprubahang hangganan ng paggasta at ng tinanggihang panukalang badyet sa hinaharap.

Sinuportahan ng gobyerno ng Bangladesh, Asian Development Bank, Agence Française de Développement ng France at Global Environment Facility ang proyekto. Dahil dito, bahagi ng proseso ng pagsasara ang pakikipag-usap sa kanila tungkol sa mga hindi pa nalulutas na kasunduan.

Magdudulot pa ng dagdag na gastos ang paggiba at pagpapalit sa highway. Tinataya ng Bangladesh Institute of Planners na mahigit Tk10 bilyon ang maaaring magastos sa pagtanggal ng imprastraktura at pagbabayad-pinsala sa mga kontratista. Pagtataya ito ng instituto; wala pang inilalathalang inaprubahang halaga ang gobyerno para sa mga gawaing iyon.

Nakatuon na ngayon ang pasya sa pananalapi sa kung ano ang maibibigay ng bawat opsiyon kapalit ng susunod na halagang gagastusin. Mangangailangan ang pagkumpleto ng sistema ng bus ng mga sasakyan, mga operasyonal na kaayusan at pagtatapos sa mga pasilidad na hindi pa kumpleto. Kakailanganin naman sa paggawa ng pangkalahatang highway ang mga gawaing pagtanggal, pagbabago sa kalsada at mas malalapad na overpass.

Bakit hindi nagkaroon ng serbisyo ng bus kahit 97 porsiyento na ang konstruksyon

Ayon sa mga bilang ng proyekto, nasa 97 porsiyento na ang progreso ng konstruksyong sibil, habang nasa humigit-kumulang 77.5 porsiyento ang kabuuang pisikal na progreso. Magkakaibang gawain ang saklaw ng dalawang panukat: binibilang sa konstruksyong sibil ang mga istruktura tulad ng mga kalsada at istasyon, samantalang kabilang sa mas malawak na proyekto ang iba pang sangkap na kailangan upang maibigay ang planong serbisyo.

Dalawang beses nabigo ang pagbili ng mga bus para sa BRT. Dahil walang angkop na mga bus, hindi masimulan ang dedikadong serbisyo kahit marami nang naitayong imprastraktura. Kalaunan, binuksan sa pangkalahatang mga sasakyan ang mga hiwalay na lane.

Itinayo ang 15 estruktura ng istasyon sa kahabaan ng koridor, ngunit wala ni isa ang lubusang natapos. May mga escalator at elevator ang ilang tulay para sa mga naglalakad, subalit hindi pa rin magamit sa ilang lugar ang mga kagamitan at pasilidad para sa pagpasok. Nadagdagan pa ng kalawang at pagkasira ang mga problema sa pagpapanatili ng mga hindi pa tapos na pasilidad.

Nasa antas ng lupa ang humigit-kumulang 15.07 kilometro ng ruta, at nakataas ang natitira. Nagpapahirap sa daloy ng trapiko ang makikitid na bahagi, mga harang at mga dugtungan sa pagitan ng mga nakataas at nasa antas ng lupa na kalsada. Isinasaalang-alang ng Roads and Highways Department na muling gamitin sa ibang lugar ang mga elevator at iba pang kagamitan habang inaalis ang mga istasyon.

Mga problema sa disenyo sa likod ng rekomendasyong isara ang proyekto

Sinuri ng pangkat ng BUET na pinamunuan ni Shamsul Hoque, propesor ng civil engineering, ang teknikal na kalagayan ng proyekto at inirekomenda nitong talikuran ang operasyon ng BRT at sa halip ay gawing pinahusay na highway ang koridor. Natukoy sa pagsusuri ang mga kahinaan sa pagpaplano, disenyo, teknikal na pagsusuri, paglalaan ng tauhan at koordinasyon.

Sinundan ng pagsusuri ang mga pagtatasa ng dalawang komiteng binuo sa ilalim ng Road Transport and Highways Division. Kabilang sa mga problema ang kulang na paghahanda para sa drainage, paglilipat ng mga linya ng utilidad at pagpapanatili ng daloy ng trapiko habang may konstruksyon. Hinati-hati ang mga responsibilidad sa Roads and Highways Department, Bridges Division at Local Government Engineering Department.

Nagdulot din ng praktikal na problema ang ayos ng mga istasyon. Nangangailangan ang mga plataporma ng mga bus na may pinto sa kanan, samantalang karaniwang nasa kaliwa ang pinto ng mga ordinaryong bus sa Bangladesh. Kaya mangangailangan ng mga espesyal na sasakyan upang tumapat sa mga plataporma, na nagpapahirap sa mga panukalang gamitin ang kasalukuyang mga bus.

Kanselado ang planong ikalawang koridor ng BRT mula Uttara hanggang Keraniganj, na dapat sanang pondohan ng World Bank, matapos maantala ang ruta papuntang Gazipur. Kung wala ang dugtong na rutang ito, kailangang magpalit ng sasakyan ang mga pasaherong lalampas sa paliparan.

Iginiit ni Hoque na makikinabang sa pagpapalit ng koridor bilang highway ang mga gumagamit ng mga industriyal na lugar sa Gazipur. Sinabi rin niyang nararapat magkaroon ng alternatibo ang mga residente matapos ang maraming taong abala, at iminungkahi ang mga commuter train papuntang Kamalapur, dahil malapit nang matapos ang paggawa sa ikatlo at ikaapat na riles ng railway.

Mga alternatibong nagbaha-bahagi sa mga dalubhasa sa transportasyon

Apat na malawak na pagpipilian ang isinaalang-alang ng gabinete: kumpletuhin ang orihinal na plano ng BRT, magpatakbo muna ng bus gamit ang mga kasalukuyang pasilidad, gawing toll expressway ang koridor, o gawin itong pangkalahatang highway. Sinabi ni Mohammad Ziaul Haque, kalihim ng Road Transport and Highways Division, na iniharap sa punong ministro ang apat na opsiyon.

Kasama sa panukalang pansamantalang serbisyo ang koordinadong pamamahala sa mga ruta, na kung minsan ay tinatawag na franchising ng ruta ng bus. Sa ganitong sistema, bumibiyahe ang mga operator sa mga planadong ruta sa ilalim ng iisang kaayusan sa pamamahala, sa halip na magpasya ang bawat kompanya nang mag-isa kung paano makikipagkompetensiya sa koridor. Iminungkahi na gamitin muna ang mga istasyon, terminal at depot bago lumipat tungo sa ganap na operasyon ng BRT.

Ipinagtanggol ni Professor M. Mosleh Uddin Hasan, pangkalahatang kalihim ng Bangladesh Institute of Planners, ang pagsisimula ng paunang serbisyo ng BRT sa loob ng anim hanggang 12 buwan sa dagdag na pondong humigit-kumulang Tk3 bilyon. Ayon sa panukala ng instituto, maaaring mangailangan pa ng Tk10 bilyon ang susunod na paglipat sa makabagong mga de-kuryenteng bus.

Sinuportahan din ni Professor Md. Hadiuzzaman, dalubhasa sa transportasyon, ang unti-unting pagpapakilala ng BRT. Kabaligtaran ito ng rekomendasyon ng pangkat ng pagsusuri ng BUET: nais nilang iangkop at kumpletuhin ang pamumuhunan sa bus, samantalang nais naman ng pangkat na baguhin ang layunin nito.

Magkakaibang pakete ng gawain ang saklaw ng mga pagtatayang pinagkukumpara. Magkakaiba ang gastos at magiging resulta ng paunang serbisyo ng bus, susunod na pagpapatakbo ng mga de-kuryenteng bus at paggiba kasama ang pagbabayad-pinsala sa mga kontratista. Itinatakda ng pasya ng gobyerno ang pagtahak sa plano ng highway, ngunit kailangan pang ayusin ang detalyadong bayarin sa pagpapalit nito.

Bakit tutol ang mga tagaplano at residente ng Gazipur sa paggiba

Nanawagan ang Bangladesh Institute of Planners na bawiin ang desisyon. Ayon sa instituto, salungat sa Gazipur Transport Master Plan at Revised Strategic Transport Plan ng Dhaka ang pagpapalit sa koridor ng bus bilang pangkalahatang highway; kapwa sumusuporta ang mga planong ito sa organisadong pampublikong transportasyon.

Iginiit ng instituto na higit na pinapaboran ng desisyon ang mga gumagamit ng pribadong sasakyan at mga interes sa konstruksyon kaysa sa mga pasaherong umaasa sa bus. Iminungkahi rin nito ang iisang organisasyong mamamahala sa mga gawain ng BRT at metro rail, kalakip ang mas malawak na pagpaplano para sa mabilis na transportasyon ng bus sa malalaking lungsod.

Nagbabala ang Gazipur Oitijhya O Unnayan, isang organisasyong sibiko na sumusuporta sa pagkumpleto ng proyekto, na masasayang ang pera ng bayan at hahaba pa ang paghihirap kapag giniba ang mga estrukturang halos tapos na. Sinabi ng pangulo nitong si Md. Shamsul Haque na nagdusa ang mga residente sa 14 na taon ng abala at tutol sila sa pagkansela matapos ang napakaraming konstruksyon.

Bago ang pasya ng gabinete, nagsagawa ng press conference ang mga kinatawan ng komunidad upang igiit ang agarang pagbubukas ng serbisyo. Inilahad ni Professor Md. Khasru Mia ng Dhaka University of Engineering and Technology ang kanilang nakasulat na paninindigan, at tinukoy ang mahahabang biyahe, pagsisikip ng trapiko at tumataas na gastos sa paglalakbay bilang mga hadlang sa industriyal at komersiyal na gawain sa Gazipur.

Ano ang magbabago para sa mga pasahero at gumagamit ng kalsada

Mawawala sa mga komyuter ng Gazipur ang planong pangakong may mga bus na bibiyahe sa mga protektadong lane mula Shibbari hanggang sa paliparan. Sa ilalim ng plano para sa highway, gagamit ang mga bus at iba pang sasakyan ng mga lane para sa pangkalahatang trapiko, at magkakaroon ng mas maraming espasyo sa kalsada matapos alisin ang mga istasyon at pangharang.

Pinakikinabangan din ang koridor ng mga biyahero mula sa mas malawak na rehiyon ng Mymensingh, Tangail at hilagang Bangladesh. Makakatulong sa mas tuloy-tuloy na daloy ng trapiko ang pagtanggal sa mga makikitid na bahagi at pagpapalapad sa mga overpass. Kakailanganin pa rin ng mga pasaherong magpapatuloy sa mas malalayong bahagi ng Dhaka ang maayos na mga dugtong na ruta, ang parehong usaping binanggit ni Hoque tungkol sa dulo ng ruta sa paliparan.

May mga gastos bukod sa naantalang biyahe ang idinulot ng konstruksyon. Naitala sa mga ulat tungkol sa aksidente ang hindi bababa sa anim na nasawi, habang pito naman ang kabuuang bilang sa mas malawak na talaan. Kabilang sa mga naitalang insidente ang pagkamatay ng isang manggagawa nang mahulugan ng crane sa Gazipur noong Hulyo 2022 at pagkamatay ng limang tao nang mahulog mula sa crane ang mabigat na girder at tumama sa isang kotse sa Uttara.

May 18 opisyal at empleyado sa kasalukuyan ang Dhaka BRT PLC, na itinatag noong 2013, kabilang ang namamahalang direktor nito. Kapag isinara ang kumpanya, ililipat ang mga gawain nito sa Roads and Highways Department, at mapasasailalim sa pamamahala ng kalsada ang koridor sa halip na sa kumpanyang itinatag para sa dedikadong serbisyo ng bus.

Ang mga agarang hakbang ay ang pag-aayos sa mga kasunduan sa mga katuwang sa pagpapaunlad, pagsasaayos sa paglilipat ng kumpanya at paghahanda sa mga pisikal na pagbabago. Para sa mga komyuter, ang mahalagang usapin ay kung magdudulot ang mga hakbang na ito ng mas maginhawang biyahe nang hindi muling magbubunga ng matagal na abala sa kalsada.

Mahahalagang Punto

• Plano ng gobyerno na gawing highway na may tatlong lane sa bawat direksiyon ang 20.5 kilometrong koridor ng BRT sa pagitan ng paliparan at Gazipur.
• Humigit-kumulang Tk28.11 bilyon na ang nagastos, ngunit hindi kailanman nagsimulang bumiyahe ang mga dedikadong bus ng BRT.
• Aalisin ang mga istasyon at pangharang sa mga lane, at palalawakin mula dalawang lane tungo sa apat ang dalawang overpass.
• Sinusuportahan ng pangkat ng pagsusuri ng BUET ang pagpapalit sa highway; pabor naman ang mga tagaplano at organisasyong sibiko sa pagkumpleto ng serbisyo ng bus.
• Kailangang ayusin muna ang mga usaping legal at kontraktuwal bago pormal na maisara ang proyekto, habang hindi pa inaanunsiyo ang badyet at petsa ng pagkumpleto ng pagpapalit.
• Kailangang mag-ulat ng paunang progreso ang mga ahensiya sa loob ng 15 araw at magsumite ng mga kasunod na ulat pagsapit ng ikatlong araw ng bawat buwan.